Zamek na skraju światów

Tekst
0
Recenzje
Przeczytaj fragment
Oznacz jako przeczytane
Jak czytać książkę po zakupie
Nie masz czasu na czytanie?
Posłuchaj fragmentu
Zamek na skraju światów
Zamek na skraju światów
− 20%
Otrzymaj 20% rabat na e-booki i audiobooki
Kup zestaw za 44,98  35,98 
Zamek na skraju światów
Audio
Zamek na skraju światów
Audiobook
Czyta Krzysztof Baranowski
29,99  22,19 
Szczegóły
Czcionka:Mniejsze АаWiększe Aa

Jolanta Cywinska

Zamek na skraju światów

Saga

Zamek na skraju światów

Zdjęcie na okładce: Shutterstock

Copyright © 2021 Jolanta Cywińska i SAGA Egmont

Wszystkie prawa zastrzeżone

ISBN: 9788726815153

1. Wydanie w formie e-booka

Format: EPUB 3.0

Ta książka jest chroniona prawem autorskim. Kopiowanie do celów innych niż do użytku własnego jest dozwolone wyłącznie za zgodą Wydawcy oraz autora.

www.sagaegmont.com

SAGA Egmont, spółka wydawnictwa Egmont

ZAMEK

NA SKRAJU

ŚWIATÓW

Rozdział I

Zbierało się na burzę. Niebo nad zamkowym wzgórzem pociemniało i coraz wyraźniej nabrzmiewała na nim granatowosina chmura przecinana od czasu do czasu ognistymi żyłami błyskawic. Z daleka słychać już było niewyraźne pomruki. Nawet najmniejszy powiew wiatru nie mącił nieznośnego bezruchu powietrza. Tylko wrony, które w pobliżu miały swoje gniazda, skrzeczały przeraźliwie potęgując trwogę. Nad oczywistym miejscem ludzkiego trwania zawisła groza nieobliczalnego żywiołu.

W tej godzinie spisku natury przeciw człowiekowi Jan Słoń siedział w swoim biurze w zamkowym muzeum i przeglądał dokumenty. – „Nadzieja życia” – obraz na płótnie, komisja zakupów... tak, numer inwentarza... OK. – mruczał do siebie. Wtem głośny grzmot wstrząsnął zamkiem. – Przyszła – oznajmił sam sobie i przerwawszy pracę podszedł do okna.

Nie ulegało wątpliwości, że był w zamku ostatnim spóźnionym panem. Już półtora roku minęło, jak został tu dyrektorem i zarazem kustoszem, chociaż w urzędzie powiatowym zwracano się do niego wyłącznie „panie dyrektorze”. Było smutnym faktem, że Jana Słonia od wszystkich panów, którzy poprzednio władali zamczyskiem różnił absolutny brak gotówki na zaspokajanie potrzeb okazałego zabytku. Słowo „dyrektorze”, wymawiane z właściwym akcentem, miało go niejako podnosić na duchu, by nie wypadał gorzej na tle utytułowanych poprzedników. Zamek ów zresztą miał bogate dzieje. Na najwyższym okolicznym wzgórzu rozsiadł się już w średniowieczu, by czuwać nad okolicą i nieprzyjaciół trzymać na dystans. Potem kilkakrotnie był burzony, odbudowywany, rozbudowywany, przebudowywany, ale zawsze wracał w to samo miejsce mimo niesprzyjających podmuchów historii, wlokąc za sobą pamiątki po kolejnych pokoleniach swoich mieszkańców. Zebrano je w kilku salach. Duża część zamku była jednak nieczynna i od dawna nieużywana. Teraz urząd miasta szukał inwestora, który by ją ożywił.

Jana Słonia rzuciła w te strony jego własna historia, tyle że zjawił się tu kilka wieków później niż zamek i zupełnie przypadkiem, przywiany wichrem wydarzeń na jego wydziale. Nie mógł tam dłużej zostać. Musiał czym prędzej zaszyć się gdzieś daleko od uczelni. Morowice nadawały się do tego idealnie. Ludzie wokół mieli tak inne problemy, że to co go dręczyło, wydawało mu się niekiedy prawie nierealne. Na jedno tylko się nie zgodził, żeby zamieszkać w tych sędziwych murach, chociaż przygotowano dla niego wygodny pokój socjalny z aneksem kuchennym i łazienką. On jednak wolał wynajmować kwaterę w miasteczku. W zamku czuł się nieswojo, toteż nocną opiekę nad nim zostawił stróżowi.

Jan odszedł od okna i ogromnymi krokami przemierzał swój gabinet. Burza najwyraźniej nie mogła się zdecydować. W gabinecie zrobiło się przeraźliwie duszno.

– Uff, nie ma czym oddychać – mruknął Jan i nalał sobie szklankę wody mineralnej. Poczuł się lepiej. Chwilę później zerwał się wiatr, gdzieś na piętrze trzasnęło okno. Nawałnica znowu była bliżej, a grzmoty dudniły nieprzyjemnym echem.

– Muszę zamknąć to cholerne okno – stwierdził kierując się ku drzwiom. – No, teraz zgodnie z tym, co się mówi o starych zamczyskach, powinienem niezwłocznie spotkać na schodach jakiegoś ducha, bo to nikt inny tylko on tam się tłucze – pomyślał i sam nie wiedział dlaczego obleciał go strach.

Nic z tego. Jan spokojnie wszedł na górę, zamknął okno i wrócił do gabinetu. Burza rozszalała się na dobre. Pioruny waliły, a woda deszczowa, łącząc się w małe strumyki, z szumem spływała z zamkowego wzgórza. Jan Słoń znowu spojrzał na rozłożone na biurku papiery.

– Nad czym to ja się zastanawiałem? Aha, nad rachunkami. – Rzeczywiście przydałby się tu jakiś duch, najlepiej Hieronima Breckiego. Może on znalazłby cudowny sposób pomnożenia pieniędzy, które mi przyznano. Podobno znakomicie radził sobie z finansami i dwa razy bogato się ożenił. Ja na liczeniu się nie znam. Znam się za to na historii sztuki. W końcu jestem humanistą i natura stworzyła mnie do innych celów niż biadolenie nad liczbami – stwierdził melancholijnie i podparł się na łokciach obserwując deszcz spływający po szybach. Wydawało mu się, że słyszy jakieś dalekie wołanie. Chwilę nasłuchiwał. Nic. – To ta ulewa tak przeraźliwie bębni. Jak to było w tym wierszu: „O szyby deszcz dzwoni, deszcz dzwoni...” eee dalej nie pamiętam.

Kim był właściwie Jan Słoń? On sam czasami nie znał odpowiedzi na to pytanie. Bywało, że z upodobaniem przeglądał swoją metrykę urodzenia. Wynikało z niej, że jest synem Józefa Słonia i Danuty z Lipków Słoniowej oraz że lat ma prawie trzydzieści pięć. A żeby nie stracił z oczu właściwego kierunku, napisane było również, gdzie się urodził. Podpis i stempel urzędnika, potwierdzający, że fakt ów istotnie miał miejsce. To wszystko. Tak wyglądał początek jego życiorysu, resztę stopniowo dopisywał sobie sam, konsumując rok po roku z przyznanych mu lat.

Czasami chudł, czasami tył, włosy miał brązowe, oczy szare, a twarz zazwyczaj skrzywioną od eksperymentów, jakie przeprowadzał na nim los. Jedno było pewne: żył i musiał wykonywać te czynności, które z reguły przypadają żyjącym w udziale.

Jan Słoń był niewierzący. Miał dość problemów z życiem doczesnym, żeby jeszcze mógł myśleć o pozagrobowym. Dzięki swojej niewierze odpędzał przynajmniej to zmartwienie, a taką miał już naturę, że lubił martwić się na zapas.

Do tej pory mieszkał w Dużym Mieście, które – podobnie jak on – miało ogromne ambicje. Jan Słoń codziennie chodził do pracy i codziennie w taki sam sposób z niej wracał, aby następnego dnia, po wykonaniu wokół siebie niezbędnych czynności pielęgnacyjnych, znowu pójść do pracy i znowu z niej wrócić.

Jan Słoń mieszkał w bloku z wielkiej płyty i bolało go bardzo, że każdego dnia, jak swoich sobowtórów, widzi innych, inaczej nazywających się Janów Słoniów, wychodzących z identycznych klatek schodowych i podążających do pracy. Dlatego postanowił wyróżnić się spośród nich i pokazać, że jego byt jest pełniejszy, doskonalszy, bardziej godny bytowania. Tak się jednak złożyło, że Jan Słoń w swojej cielesnej strukturze nie był ani ładny, ani brzydki, tylko przeciętny niczym tłum. Nie mógł się więc z niego wyróżnić. Dlatego cierpiał. Do czasu, bo zmiany nadeszły. Najpierw zmienił się jego blok, który z szarego stał się w ciągu trzech miesięcy zielonożółtoróżowy, królując barwami nad okolicą. A Jan?

Zaraz po tym, jak obronił pracę magisterską w katedrze historii sztuki, został tam asystentem. Nie czekając długo zaczął studia doktoranckie, które jak to zwykle u niego bywało, szły mu znakomicie. Zgodnie z planem zaczął pisać pracę doktorską, a potem w sposób zupełnie niezaplanowany utknął. Ciężko mu było znaleźć jakikolwiek dowód na to, co chciał udowodnić, a jego wywody przypominały raczej lament naukowy niż logiczną rozprawę. Sam to widział. Nieszczęsny doktorant frustrował się coraz bardziej i złorzeczył sam sobie, że nie zaczął rozważań na mniej wyimaginowany temat, tak jak zrobili inni.

Mało tego, w tym samym czasie przeanalizował swoją własną osobę i doszedł do wniosku, że nie posiada żadnych szczególnych cech czy zdolności, które byłyby go w stanie postawić ponad podobnymi do niego ludźmi. Był jak większość z nich zwyczajny, ogólnie zdolny, ogólnie lubiany, ogólnie w porządku. Jedynie siła zawarta w jego nazwisku... ale nawet i to nie działało dość mocno. – „Ho, ho nie wygląda pan na Słonia” – ktoś mu kiedyś żartem powiedział. A Jan się uśmiechnął. Lubił się miło uśmiechać.

A szkoła? Mógłby do niej chodzić w nieskończoność. Nauka szła mu gładko. Nigdy nikomu nie sprawiał kłopotów. Nauczyciele uwielbiali jego ogólne zdolności do wszystkiego, jego podręcznikowe przygotowanie do lekcji. To co ramkami było obwiedzione w tekście, wypowiadał zawsze głośniej i wyraźniej niż pomniejszą, nietabelaryczną wiedzę, której recytowaniu nieco cichszy głos przeznaczał. Cudowny aktor pamięciowego szkolnego teatru. Aktor tragiczny. Samotny i niezrozumiały jak szkoła. Chwalił go matematyk, historyk i biolog. Chwalili inni. Koledzy dobrotliwie poklepywali go po plecach mówiąc: – No stary, ty to kiedyś dyrektorem szkoły zostaniesz i lecieli kopać piłkę na boisko, a on do dzisiaj czuł to poklepywanie. W dorosłym życiu również trzymał się szkoły, wprawdzie wyższej, ale zawsze szkoły, bo ona porządkowała mu świat. Zaszedł dość daleko. Po studiach zaraz dostał propozycję pracy na uczelni. Mało tego, bardzo szybko opanował sztukę pisania niezrozumiałych publikacji na zrozumiałe tematy. Mądrych własną pokrętną logiką, bez cienia geniuszu. Traktowano go życzliwie...

Któregoś razu doszedł do wniosku, że samemu działać trudniej. Siłę da mu dopiero grupa takich jak on, a wtedy... drżyjcie indywidualiści, stworzeni na podobieństwo nie wiadomo kogo. Nie tak jak normalni ludzie.

Na uczelni zorganizował sekcję, którą nazwał Klubem Koleżeńskich Uczonych. Aktywni, wszędzie widoczni i jakby stworzeni do mówienia ostatniego słowa. Zaszczytem było znalezienie się w ich gronie. Niejeden o to zabiegał. Biada jednak tym, którzy nie zabiegali.

 

Kariera Jana Słonia z zewnątrz wyglądała obiecująco. Od wewnątrz przeżywał jednak dramat. Niedawno przypomniał sobie, że w przeszłości chciał zostać malarzem. Niestety rozwój jego zdolności plastycznych nie przekroczył etapu szkoły średniej. Ponieważ miał kłopoty z malowaniem rzeczy konkretnych, zastanawiał się, czyby przypadkiem nie zostać malarzem abstrakcyjnym. Ale przyjrzawszy się swoim pracom, dał spokój i został uczonym.

Jan wyjrzał przez okno. Już było po burzy, tylko z daleka dochodziły jeszcze ciche pomruki. Nagle oślepiła go błyskawica i prawie jednocześnie potężny grzmot wstrząsnął zamkiem. Trwało to chwilę. Po tym ostatnim wybuchu burza znowu złagodniała. Krztusiła się przytłumionym kaszlem, ale coraz mniej wyraźna, szła awanturować się gdzie indziej. Słoń wyszedł na zewnątrz. Odurzyło go powietrze, rześkie, pachnące roślinnością. Po rozmiękłej ziemi spływały resztki deszczu. Powoli, omijając kałuże Jan schodził w dół, do miasteczka. Błoto wślizgiwało mu się do sandałów, osiadało na nogawkach niemodnych spodni. Po drodze spotkał żonę zamkowego stróża.

– Pan wie, co się stało?! – krzyknęła przejęta. – Golicową piorun poraził. No, mówię panu, już burza poszła precz i ona wyszła do ogrodu, a tu jak nie trzaśnie. Tak łup! Słyszał pan? Gdzieś niedaleko musiało być, no może w to wysokie drzewo, co koło ich domu rośnie. Na pewno tam. No i wezwali pogotowie. Zabrali ją zaraz, ale nie wiem, jak z nią będzie. Podobno stan ciężki. I kto by pomyślał. Taka silna kobieta...

– Czy to ta, co tutaj niedaleko mieszkała? – zapytał spokojnie.

– Tam na dole – pokazała ręką. – Nieraz do nich chodziłam, tacy życzliwi, dobrzy ludzie. I powie pan, jak to na tym świecie jest. Złemu to nigdy nic, a dobry to zaraz tak – zaszlochała stróżowa.

Jan Słoń doznał niemiłego wrażenia: „ten piorun chyba na nią czekał” – pomyślał. A głośno powiedział: – Wie pani, burza należy do tego typu zjawisk atmosferycznych, które niejako z natury mogą ponownie zaistnieć na obszarze niedawno opuszczonym. W chmurze jest silne pole elektryczne, które pod wpływem prądów... zresztą nie będę pani tłumaczył szczegółów. W każdym razie tuż po burzy nie należy pochopnie opuszczać pomieszczeń, bo może się tak zdarzyć, jak z pani znajomą. Szukał w głowie czegoś mądrego na temat burz, ale nic nie mógł wymyślić, zakończył więc z westchnieniem: – Ale szkoda kobiety.

Jan podszedł do tej nowiny z dystansem. Za nic nie chciał się przyznać, że on, człowiek z uniwersytetu, tak jak inni poszukuje sensacji. Uaktywnił więc tę część osobowości, którą miał na pokaz. Już wcześniej obiecał sobie, że do wszystkiego będzie tutaj podchodził racjonalnie i bez okazywania emocji. Inaczej szybko zatarłaby się granica między nim a zwykłymi ludźmi. – No właśnie, ale kim są ci zwykli ludzie? Jak odróżnić ich od siebie samego? Musiał przyznać, że miewał z tym kłopoty. No, bo jeśli mierzyć zwyczajność posiadanym instynktem samozachowawczym, uczeni mogliby być górą, a jeśli mierzyć ilością wkładanego w życie uczucia, byliby w tyle.

Z daleka znowu usłyszał lamentujący głos stróżowej, która kolejnej osobie opowiadała o Golicowej i piorunie.

– Od tej pory będą unikali piorunów, gdy tymczasem los swoim zwyczajem ześle na nich coś innego – myślał brnąc po kałużach. Nigdy nie wiadomo, gdzie nastąpi ostateczne rozstrzygnięcie ludzkiej sprawy.

Kiedy miasteczko omówiło już dostatecznie całą sprawę, uprzyjemniając sobie tym kolację i zostawiając resztę niewypowiedzianych słów na śniadanie, Jana zaczął dręczyć nieokreślony niepokój. Właściwie przez ostatnie miesiące żył jakby w półśnie, z trudem rozumiał, co się z nim działo. Jakim sposobem jego, człowieka w całości należącego do Dużego Miasta, rzuciło do tej leniwej mieściny, która poszczycić się mogła jedynie tym zamkiem, a zamek w przeszłości jakimiś potwornymi tajemnicami, które Jana wcale nie interesowały. Nie o takiej karierze marzył.

– Wrócę jeszcze tam, gdzie moje miejsce i to jako triumfator. Niech no tylko tamta sprawa przycichnie – pocieszał się. Co prawda nie bardzo wiedział, jak miałby wyglądać powrót współczesnego triumfatora, który w dodatku niewiele dokonał i nadal nie robił nic, co mogłoby chociaż na chwilę kogokolwiek zainteresować. Ale uważał, że tylko na uczelni mógłby się należycie rozwijać i pewnie już by czegoś dokonał, gdyby nie ten nieszczęsny wypadek, za który nie wiadomo kogo obwiniać, bo im więcej czasu upływało, tym bardziej czuł się niewinny.

– Że też w życiu zawsze na coś trzeba czekać. I kiedy będzie czas na najzwyklejsze przeżywanie życia? – westchnął. – A tutaj? Co człowieka takiego jak ja może spotkać? Nuda i monotonia. Jak ci ludzie żyją? Czym oni żyją? Ta Golicowa z nieba im spadła. Czekają tylko na wypadki i pożary, żeby sobie czymś uprzyjemnić swój chleb powszedni.

Następnego ranka po niebie plątały się chmury, zza których czasami pokazywało się słońce. Jan Słoń powoli szykował się do pracy. Najdalej o dziewiątej musiał być w zamku.

– Duchom odprawę zrobić po nocnym dyżurze – mawiał ironicznie. A czasami, jak nie miał humoru, złorzeczył: – Że też komuś zachciało się wznosić tę kupę cegieł akurat tutaj. Nie mógł znaleźć ciekawszego miejsca? Długo się tym zamkiem i tak nie nacieszył, bo co rusz ktoś go najeżdżał i poszturchiwał: a to Szwedzi, a to powstania i została z niego ruina, którą zawzięcie remontowano, aż przed wojną doremontowano się rezydencji, w której podobno wyjątkowo źle się mieszkało.

Jan wolnym krokiem posuwał się ulicą Wiosenną w stronę zamku. Stąpał po nierównych płytach chodnika, przydeptując kiełkujące między nimi zielsko. Zaglądał do ogródków i w okna mijanych domów, rozważając, o czym się myśli i co się robi za tymi murami. Fascynował go zwłaszcza jeden dom, kanarkowożółty z lustrzanymi ozdobami na ścianach. Czasami widywał przy nim tęgą kobietę pielącą kwiaty, to znowu drugą, dużo młodszą bujającą w wózku niemowlę. Niekiedy wychodził stamtąd młody mężczyzna w poplamionych spodniach i granatowej wiatrówce. „Ot, zwyczajna rodzina” – myślał sobie Jan. – Nawet bardzo zwyczajna. Gdybym tak próbował z nimi porozmawiać, dowiedziałbym się o świecie mnóstwa rzeczy, które dla nich są oczywiste, a dla mnie zupełnie niezauważalne. Ale gdybym ja im się zwierzył, ha, to by mieli rozrywkę. Rozdeptaliby mnie dla mojego dobra i próbowali ulepić na nowo. Demiurgowie prawd oczywistych.

Dalej mijał piętrowy dom w kształcie klocka, z mnóstwem pelargonii na balkonach i figurką Matki Boskiej od frontu. Potem okazały plot, za którym znalazła schronienie niezwykle pokrętna budowla z wieżyczkami i kolumnami – symbol prowincjonalnego dostatku. Jan uważał, że w takim domu mogą mieszkać jedynie ludzie z nieczystym sumieniem. Potem przechodził obok mniej lub bardziej skomplikowanych budynków, a na końcu ulicy stał mały, drewniany domek obrośnięty wokół malwami i jabłoniami. Mieszkała tam staruszka, która lubiła siedzieć na ławeczce przed furtką i rejestrować swymi starymi oczyma zmiany, jakim ulegał świat w ciągu jej długiego życia. Czasami w tych oczach malowało się zdziwienie, czasami zaduma albo znużenie. Ożywiała się dopiero wtedy, gdy mogła z kimś porozmawiać o wojnie. Jan słyszał nieraz jej rozmowy i tak już przywykł do widoku staruszki, że gdy jej nie widział, odczuwał niepokój. Była dla niego żywą kroniką bezwzględnego biegu czasu. Pisać może nawet w ogóle nie umiała, ale wszystko przechowywała w pamięci. Dlatego pamięć jej była tak obciążona przeszłością, że zapominała o sprawach bieżących. Rodzina mówiła o niej, że babcia ma sklerozę. A ona pamiętała dokładnie, gdzie w wojnę ukrywali się partyzanci i gdzie rozstrzeliwano ludzi. Nikt jednak nie chciał tej wiedzy. A miała jej pełną głowę. Wnuki historii uczyły się w szkole, nie chciały babcinych opowieści.

W głębi ogrodu jej nowoczesne dzieci wiodły nowoczesne życie w nowym murowanym domu. Syn prowadził piekarnię i wstydził się tej niepotrzebnej matczynej chałupki, która burzyła mu mit o nim samym. I ludziom przypominała, że on z chałupy i z biedy wyrósł. Nieraz mówił matce, żeby się przeniosła do nich, a to się zburzy. Ale nie dawała, broniła tego domku, jak żołnierz ostatniej twierdzy.

Synowa skończyła szkołę i nie lubiła teściowej za przestarzałe poglądy. Za to staruszka była dumna z dzieci, że tyle osiągnęły. Na państwo wyszły, jedyne z całej rodziny, jak okiem wstecz sięgnąć, przez tyle pokoleń.

Jan obserwował ich od dawna. Sam nie wiedział, dlaczego tak go interesowali. W ogóle zły był na siebie, że ci ludzie go jednak obchodzą.

Powietrze stawało się duszne i wilgotne, zza chmur wyglądało niemrawe słońce.

– „Dziś znowu będzie burza” – westchnął.

Niespodziewanie przed oczyma stanęła mu Golicowa i ten nieszczęsny ostatni piorun, który w nią trafił. Był już w połowie zamkowego wzgórza, kiedy nagle zawrócił i poszedł w stronę domu Goliców. Miał złe przeczucia. Z daleka zauważył, że z ich furtki wybiegła jakaś sąsiadka, prędko przeszła na drugą stronę ulicy i zniknęła w czeluściach jednego z żywopłotów. Jan stanął zdezorientowany pod oknami. Nie mógł do nich tak po prostu wejść i zapytać, co słychać. Zbyt mało znał Goliców. Wtem spostrzegł zmierzającą do nich młodą kobietę w ciemnym ubraniu. W dłoni miętosiła zużytą chusteczkę do nosa. Za nią biegła mała dziewczynka. Jan zastąpił im drogę.

– Pani jest córką, pani Golicowej, tak?

Pokiwała twierdząco głową.

– Słoń jestem, dyrektor muzeum. Przepraszam słyszałem wczoraj, co się tu u państwa stało. Proszę powiedzieć, jak mama się czuje?

Kobieta otarła łzy.

– Mama wczoraj w nocy umarła – krzyknęła i zaczęła szlochać. – Przeklęty piorun, jeden jedyny i akurat w nią trafił – zawodziła. – A jeszcze mogła pożyć, nie była stara. Teraz nie będzie nawet komu dzieci przypilnować. I na pogrzeb tyle pieniędzy pójdzie i ubranie czarne sprawić trzeba... – lamentowała.

Jan stał zmieszany i zastanawiał się, czy ona opłakuje siebie czy matkę. I czy ludzie bardziej nie opłakują po śmierci bliskich siebie samych niż nieboszczyków. W niebie jest podobno bardzo przyjemnie – przypomniał sobie prawdę z dzieciństwa, którą jako niewierzący od dłuższego czasu się nie interesował. A ona tymczasem mówiła dalej ze złością:

– Ta wariatka z biblioteki, wie pan, ta Alinka, co się w burzę po cmentarzu włóczy i jakieś wiersze plecie – to nic jej nigdy się nie stało. A matka dosłownie raz wyszła do komórki i już po niej. Wieczorem ją przywiozą na trochę do domu, a potem do kaplicy. Idę do ojca, bo sam już tyle czasu siedzi – i nacisnęła klamkę zielonej furtki.

Nie było już na co czekać. Jan powlókł się do pracy. Krok za krokiem coraz wyżej, wyżej, aż dotarł na szczyt.

– Mam wysokie stanowisko – zaśmiał się.

Przez kilka dni miasteczko żyło tylko śmiercią Golicowej, chociaż przeszły przez nie jeszcze trzy burze i cztery ulewy. Bibliotekarka Alinka, miłośniczka poezji i mocnych wrażeń, nabrała nieziemskiego wyglądu po kilku burzowych wizytach na cmentarzu i nieraz pytała Jana, jako że mieszkał koło biblioteki, czy i on kocha poezję, bo wydawało jej się, że każdy intelektualista powinien kochać poezję. Zadręczała go przy każdej okazji o to, co lubi czytać, i proponowała różne lektury. Jan niechętnie z nią rozmawiał.

– Jak się mieszka w tym samym budynku co biblioteka, to miłość do książek przechodzi – żartował. Alina wzruszała ramionami, ale nie przestawała go wypytywać. Wydawał się jej jedynym mądrym i pasującym do niej mężczyzną w miasteczku, a nawet w całej okolicy. Stroiła się też dla niego i dbała o siebie tak zabawnie, jakby pierwszy raz w życiu to robiła. A Jan, jak zwykle, nie zauważał ani jej, ani otaczającej go teraźniejszości. Tkwił całym sobą w przeszłości albo mknął myślami do przodu. Dla niego chwila bieżąca nabierała wartości dopiero wtedy, gdy stawała się przeszłością. Taki już był Jan Słoń. I z każdym dniem liczył, że skoro zbieg okoliczności go do tej mieściny rzucił, to może inny zbieg okoliczności go z niej zabierze. Czekał na niego biernie, bo nic mu się nie chciało. Łapał się na tym, że całymi tygodniami niczego nie czytał, a jedynym jego zajęciem było oglądanie telewizji.

– Kto z kim przestaje, takim się staje – mawiał zgryźliwie. – Tu wszyscy uwielbiają telewizję, więc ja tak za ogółem. I zawzięcie wpatrywał się w ekran, aż pewnego dnia pożałował, że nie został prezenterem albo aktorem, zamiast roić o karierze naukowej.

Na pogrzebie Golicowej było prawie całe miasteczko. Jan też poszedł. Stanął z tyłu i przyglądał się celebracji śmierci. Oto Golicowa leży w trumnie przed ołtarzem. Tuż za nią przygarbiony nieszczęściem mąż, córki, synowie, synowe, wnuki, a dalej siostra siwowłosa, z plamami na twarzy, w czarnej sukience rozprawia z kimś półgłosem o cenach pochówków. Jedna z córek pochlipuje, druga strofuje dzieci. Ksiądz na ambonę wyszedł i modlił się i krzyczał, i śpiewał pobożne pieśni, a organy grały. Żałobnicy z kwiatami w ręku, chętnie by się wzajemnie zapytali o zdrowie, ale jeszcze nie wypada, dopiero jak wyjdą z kościoła. Skrzywione twarze i dużo łez. Smutno, bo kiedyś samemu przyjdzie stanąć na środku kościoła w tej głównej i ostatniej roli. Kiedy i czy w równie bezsensowny sposób, tego nikt nie wie i za życia się nie dowie, jak podejdzie go śmierć. Niestety tej tajemnicy nie można wydrzeć zaświatom zawczasu. Trzeba być cierpliwym, na koniec się dowiemy. A na razie trzeba będzie zrobić zaległe badania, na które lekarz dał skierowanie, i ziółek popić, i witamin łyknąć i tak dalej, dalej, aż do końca.

 

Jan trzymał się z boku obserwując otaczające go twarze. W zasadzie nikt na niego nie zwracał uwagi, nie miał też żadnej roli do odegrania w tym dramacie. Utkwił oczy w jakiejś porośniętej dzikim winem zaniedbanej mogile. Na poczerniałej tabliczce przeczytał napis: Maria Rygnier, pedagog szkoły powszechnej, zgasła siódmego września 1934 roku. – I cóż – pomyślał Jan – wdzięczni wychowankowie rozbiegli się po świecie, może już nawet niewielu z nich żyje, rodzinie też nie po drodze, żeby ją tu odwiedzać. Zaczął wyobrażać sobie dzień, kiedy o śmierci owej Marii mówiono z takim samym przejęciem jak teraz o Golicowej. Nie była przecież stara, miała równo czterdzieści cztery lata. Jeden do drugiego biegł z sensacją, że Maria nie żyje. Jan niemal widział ludzi, którzy przyszli tu wtedy odprowadzić Marię. Słyszał ich rozmowy, widział gesty, ukłony, uchylanie kapelusza i łzy. Dziś cały ten tłum jest po tamtej stronie razem z Marią. Przeminęli, każdy na swój sposób.

Kiedy już ostatnia grudka ziemi spadła na Golicową, kiedy porozmawiano o tym, że w środę jeszcze żyła, a w czwartek już nie, żałobnicy udali się na stypę, a tam powoli, przy jedzeniu powracali do spraw bardziej odpowiednich dla żywych.

Jan wracał z pogrzebu w złym nastroju. Na dobitkę dołączyła do niego Alinka, komunikując, że po cmentarzu lubi błąkać się sama, jak nikogo nie ma, bo wtedy nic nie rozprasza jej myśli. Czekała, co Jan jej odpowie. Może doceni jej odmienność, wrażliwość, intelekt, na którym żaden z miejscowych gruboskórnych mężczyzn się nie poznał? Ale Jan jej nie słuchał. Irytowały go kobiety, które usiłowały w taki sposób podrywać mężczyzn. Już wolał nieskomplikowane zaloty i niewyszukane powiedzonka kasjerki z zamku niż te A linkowe słodycze.

– Kto jej w ogóle powiedział, że mężczyźnie takiemu jak ja podobają się pseudointelektualistki? – Myśli, że jak przeczytała kilka książek więcej niż w spisie lektur szkolnych, to ma prawo ekscentrycznie bzikować i intelektualnie lewitować nad tą zapadłą dziurą, położoną na końcu świata. A ile w niej pozorów, jakby co najmniej uczelnię artystyczną skończyła. Ten jej okolicznościowy życiowy manieryzm, który roztacza wokół siebie. Gdyby chociaż była ładna, ale tak...

– Pan pracował zdaje się na uczelni – szczebiotała nie zrażona jego mrukliwością.

– Mnie też czasami tak się zdaje i cóż z tego – odparł prawie niegrzecznie.

– Nic. Myślę, że taka praca może dać człowiekowi ogromną satysfakcję. Też kiedyś marzyłam o karierze naukowej, pisywałam wiersze, malowałam obrazy, ale moje obecne życie jest zbyt prozaiczne, wiec przestałam. Tu u nas właściwie nie ma nawet dobrej pracy dla humanisty. Ta biblioteka to jedyny azyl, chyba żebym wybrała szkołę – ciągnęła.

– Myślę, że wszędzie można robić coś ciekawego i wartościowego, to kwestia wyboru – rzekł zadowolony z siebie, że nadal tak łatwo potrafi głosić banały, w których inni doszukują się głębszej myśli.

– Nie zgadzam się panem. Morowice są takie senne, tak mało tutaj się dzieje, że aż człowiekowi ręce opadają. I nikt ciekawy tu nie zagląda. Nie ma żadnych intelektualistów czy artystów... A ja na przykład fascynuję się tyloma rzeczami i nie mam z kim o tym porozmawiać – narzekała patrząc Janowi Słoniowi w oczy.

– Jak to? – zdziwił się. – Niech no pani przyjdzie w pogodny dzień pod wzgórze zamkowe, a zobaczy pani prawdziwy ogród sztuk. Sztalugi obok sztalug, co jeden zamek to piękniejszy malują, w życiu nie widziałem tylu zamków.

– Pan żartuje, ale... chętnie odwiedzę pana, tam na górze. Może usłyszę od pana takie rzeczy o Morowicach, o których dotąd nie miałam pojęcia. Nudzą mnie banalne rozmowy o niczym, a z panem można porozmawiać ciekawie. Tak czuję – uśmiechnęła się filuternie.

– W każdym razie zapraszam. Na zamku warto bywać – powiedział, żeby coś powiedzieć. Alinka nie dawała jednak za wygraną.

– Widział pan pewnie ten nieduży barokowy kościółek po drugiej stronie rzeki? Niedaleko zamku. Ma bardzo ciekawą historię. Jak się spotkamy następnym razem, to panu opowiem. Zatrzymała się wreszcie na rogu jednej z mijanych uliczek.

– Ja tu skręcam – powiedziała, ale nadal stała w miejscu, jakby na coś czekając. – Muszę jeszcze wpaść do sklepu – dodała.

– W takim razie do zobaczenia – rzucił Jan i pomaszerował prosto.

– Nareszcie jej się pozbyłem. Pcha się człowiekowi intelektualnie do pościeli, a potem co? Pewnie ślub w barokowym kościółku, przeprowadzka do Dużego Miasta. Morowice zachwycone. Uff, co za dziura. – A może przespać się z nią? – rozważał Jan zwykły, ten przyziemny. – A może nie? – dodał ten drugi Jan w Janie, którego intelekt obuty uniwersytetem ustawił go ponad tutejszymi. A teraz ile zwykłego Jana jest w całym Janie? Niełatwy rachunek. I dalej Jan sobie wyobrażał: Alinka porzucona z dzieckiem, Morowice zjadliwie najeżone. To by dopiero była heca. Potem myśli jego skierowały się w inną stronę.

– Kiedy wreszcie stąd wyjadę? Leci miesiąc za miesiącem i nic. Doszły mnie słuchy, że na wydziale zły klimat trwa. Tomek obiecał się z wizytą. Zobaczymy, co powie. Jak mogłem tak się upodlić. Ale czy to tylko moja wina? W końcu inni robią o wiele gorsze rzeczy i jeszcze są nagradzani. Zresztą. wszystko poszłoby inaczej, gdyby nie ci domorośli nauczyciele życia. Tak radzili co mam robić, a teraz najbardziej mnie krytykują. Obłuda – westchnął.

Następnego dnia bardziej niż kiedykolwiek nie mógł skupić się na żadnej pracy.

– Na diabła to wszystko – westchnął i wyciągnął nogi na biurku. Spojrzał na wiszący na ścianie kalendarz. Szeregi cyfr odmierzających czas, pogrupowane w tygodnie. Nad nimi jakiś krajobraz z łąką i kwiatami uspokajająco obiecuje szczęśliwą przyszłość. Obrócił kilka kartek należących do kolejnych miesięcy. Minął rzekę mieniącą się w słońcu, las pozłocony wczesną jesienią. dalej bezlistne drzewa sterczące ku niebu czarnymi badylami, aż wreszcie łąki pobielone śniegiem. I tak w kółko, od wiosny do lata, od lata do jesieni, od jesieni do zimy. Czas przełożony na pory roku ucieka z wdziękiem, ładne obrazki dodają otuchy. Starość po głowie nas gładzi dobrotliwie, bo starość jest dobrotliwa, jak dawno nie widziana ciocia. I stale jej przybywa.

Po śmierci Golicowej znowu nad miasteczko nadciągały burze, potem padały ulewne deszcze, wylała rzeczka Mrówka i podtopiła piwnice. Czasami pokazywało się słońce, jesienią opadły liście, zimą były zawieje, a rok później stary Golica się ożenił. Jan tymczasem zdążył zorganizować w zamku wystawę broni, zaprosił na pogadankę jakiegoś wydziedziczonego niegdyś, nietutejszego arystokratę i oddał do konserwatora kilka muzealiów. Alina nie wyszła za mąż, a w miasteczku mówiono, że lata za Janem, którego zresztą niewiele obchodziła. Nie było w Janie miejsca dla Alinki, gdyż coraz niecierpliwiej czekał. To oczekiwanie wypełniało mu życiową lukę, czyli to miejsce wokół niego, na które nie miał pomysłu. Sam nie wiedział, co ze sobą zrobi, gdy zabraknie mu czekania i nadziei.