3 książki za 34.99 oszczędź od 50%

Przemoc, której nie widać

Tekst
0
Recenzje
Przeczytaj fragment
Oznacz jako przeczytane
Jak czytać książkę po zakupie
Przemoc, której nie widać
Czcionka:Mniejsze АаWiększe Aa


Spis treści

Karta redakcyjna

Wstęp

CZĘŚĆ 1. ROZPOZNAĆ PRZEMOC PSYCHICZNĄ

Rozdział 1. Zrozumienie przemocy psychicznej

Rozdział 2. Żałoba

Rozdział 3. Uznanie i świadomość faktów

CZĘŚĆ 2. PODJĄĆ DZIAŁANIE

Rozdział 4. Współczucie dla siebie i dbanie o siebie

Rozdział 5. Granice

Rozdział 6. Planowanie bezpiecznych rozwiązań

CZĘŚĆ 3. RUSZYĆ NAPRZÓD

Rozdział 7. Zdrowe relacje

Rozdział 8. Plan wyjścia

Słowo końcowe

Instytucje pomocowe

Bibliografia

Tytuł oryginału: The emotional abuse recovery workbook. Breaking the cycle of psychological violence

Copyright © 2020 by Rockridge Press, Emeryville, California

Copyright © for the Polish edition

by Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, sp. z o.o. Sopot 2020.

Wszystkie prawa zastrzeżone. Książka ani żadna jej część nie może być przedrukowywana ani w żaden sposób reprodukowana lub odczytywana w środkach masowego przekazu bez pisemnej zgody Gdańskiego Wydawnictwa Psychologicznego.

Wydanie pierwsze w języku polskim 2021 rok

Przekład: Sylwia Pikiel

Redaktor prowadzący: Patrycja Pacyniak

Redakcja: Katarzyna Rojek, Patrycja Pacyniak

Korekta: zespół

Skład: Tojza

Projekt okładki: Monika Pollak

Zdjęcie na okładce: © Getty Images

ISBN 978-83-7489-928-4

Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne sp. z o.o.

ul. J. Bema 4/1a

81-753 Sopot

gwp@gwp.pl www.gwp.pl

Konwersja: eLitera s.c.

Wstęp

Według danych ogólnokrajowego telefonu zaufania dla ofiar przemocy domowej National Domestic Violence Hotline prawie połowa kobiet i mężczyzn w Stanach Zjednoczonych doświadczyła w swoim życiu przemocy psychicznej ze strony partnera (odpowiednio: 48,4% i 48,8%). Badania przeprowadzone przez dr Judy Blando z University of Phoenix wykazały, że niemal 75% przebadanych osób zetknęło się w miejscu pracy z mobbingiem – jako świadkowie i jako cele ataków.

Nazywam się Theresa Comito. Jestem licencjonowaną terapeutką małżeństw i rodzin. Pracuję w Kalifornii. Z ofiarami przemocy psychicznej stykam się od początku swojej pracy zawodowej, ale od dziesięciu lat zajmuję się udzielaniem pomocy wyłącznie w tej dziedzinie. Jedna z moich pierwszych klientek zwierzyła mi się, że usłyszała od pracownicy socjalnej, iż jeśli nie odejdzie od krzywdzącego ją partnera, a zgłoszony zostanie kolejny przypadek przemocy w jej domu, to opieka społeczna zabierze jej dzieci. Jestem przekonana, że owa pracownica sądziła, iż w ten sposób zapewnia mojej klientce motywację czy też tak zwaną wymagającą miłość potrzebną do podjęcia decyzji o odejściu od przemocowego partnera. Tymczasem efekt był taki, że klientka przestała mówić o tym, co dzieje się u niej w domu, oraz odcięła się ode mnie i innych osób; nie prosiła o pomoc nawet wtedy, gdy doświadczała przemocy. Powody, dla których ofiary trwają w przemocowych związkach, są bardzo złożone. Ową złożoność odzwierciedlają niezłomność i wytrwałość, jaką wykazują się moi klienci i bliskie mi osoby. To wspaniałe, że znam tylu ludzi, którym udało się przetrwać tak trudne doświadczenia i którzy potrafią o tym szczerze opowiadać. Jestem zaszczycona, że podzielili się ze mną swoimi przeżyciami. Doceniam i rozumiem, ile wysiłku wymagały od nich przetrwanie takiej sytuacji i powrót do równowagi. Ale podnieśli się z tego – a skoro im się udało, to może też udać się tobie.

Mój poradnik ma pomóc ci rozpoznać i zrozumieć przemoc psychiczną istniejącą w twoim życiu oraz uwolnić się od niej. Skoro go czytasz, to prawdopodobnie zdajesz sobie sprawę, że dzieje się u ciebie coś niedobrego. Być może nie wiesz, jak to opisać czy zdefiniować, ale szukasz odpowiedzi i pomocy w znalezieniu rozwiązania problemu. Musisz zrozumieć, że dochodzenie do siebie po trudnych przeżyciach to proces, który wymaga czasu i którego nie da się przeprowadzić samodzielnie – potrzebne jest wsparcie z zewnątrz. Sporządź listę osób chętnych do udzielenia ci pomocy – przyjaciół, członków rodziny czy współpracowników, jeśli możesz na nich liczyć. Ważne jest też znalezienie specjalistów, którzy rozumieją, przez co przechodzisz. Pracownicy socjalni, psycholodzy, terapeuci czy grupy wsparcia mogą służyć pomocą w procesie odbudowy lub rozbudowy sieci wsparcia. Możesz znaleźć odpowiednie osoby czy instytucje w internecie lub skontaktować się ze swoim ubezpieczycielem bądź z działem kadr w miejscu pracy. Szukaj pomocy aktywnie, gdyż ma to kluczowe znaczenie w procesie dochodzenia do równowagi.

W niniejszej książce złożone zagadnienia przemocy i procesu wracania do równowagi zostały przełożone na łatwo przyswajalne koncepcje i konkretne ćwiczenia. Wykonując owe ćwiczenia, odkryjesz wzorce rządzące twoimi relacjami, rozpoznasz własne mocne strony i wartości, poznasz swoją rezyliencję, a także nauczysz się praktycznych sposobów radzenia sobie z codziennymi wyzwaniami oraz wzmacniania poczucia własnej wartości i dobrostanu.

Jak korzystać z tej książki

Niniejszy poradnik zapewni ci prywatną przestrzeń zdrowienia – będziesz tylko ty i kartki książki, która umożliwi ci rozliczenie się z tym, czego doświadczasz. Praca z poradnikiem może się wiązać z przeżywaniem silnych emocji. Okazuj więc sobie cierpliwość, rób przerwy, gdy tego potrzebujesz – ale się nie poddawaj.

Jeśli uważasz, że grozi ci jakiekolwiek niebezpieczeństwo, poszukaj profesjonalnego wsparcia. Przemoc psychiczna prawie zawsze poprzedza przemoc fizyczną albo towarzyszy tej ostatniej. Ryzyko wzrasta, gdy ofiara próbuje uwolnić się z przemocowej relacji.

Proces zdrowienia po doświadczeniu przemocy następuje stopniowo, dlatego praca z niniejszą książką również została podzielona na etapy. Zaczniemy od podstaw teoretycznych, które pozwolą ci umieścić twoje przeżycia w kontekście analogicznych doświadczeń innych ludzi. Następnie przejdziemy do kierowanej analizy twoich relacji – przeprowadzę cię przez serię ćwiczeń, by ostatecznie skierować na ścieżkę rozwoju nowych, zdrowszych umiejętności. Zalecanych ćwiczeń nie należy wykonywać pospiesznie. Większość z nich skłania do refleksji, co oznacza, że warto starannie przemyśleć proponowane koncepcje i poświęcić nieco czasu na ich przyswojenie. Jeśli masz przyjaciół, członków rodziny lub terapeutę, którym ufasz, zachęcam do omówienia z nimi niektórych propozycji. Ze względu na układ treści najlepiej wykonać kolejno wszystkie ćwiczenia. Na dalszych etapach pracy z książką pojawiają się zachęty do ponownego sięgnięcia do rozdziałów zamieszczonych w części 1.

Proces wracania do zdrowia polega na odzyskiwaniu tego, co nam zabrano lub co utraciliśmy, albo kontroli nad tym.

Wybór terapeuty

Jeśli masz poczucie, że mogłaby ci pomóc terapia, to im szybciej ją rozpoczniesz, tym lepiej. Terapia pomaga pogłębić wgląd w siebie, zwiększyć samoświadomość i sprecyzować cele oraz wspiera przy dokonywaniu trudnych wyborów.

Poszukaj terapeuty, który ma doświadczenie w pracy z ofiarami przemocy. Rozmowa z osobą specjalizującą się w zagadnieniach przemocy i traumy pomaga poradzić sobie z depresją i lękiem, które są częstymi następstwami wychodzenia z przemocowej relacji. Taki terapeuta pomoże ci przepracować bolesne wspomnienia i przeżycia, co umożliwi ci ruszenie do przodu. Wesprze cię również w przyswajaniu technik regulowania silnych emocji.

Jeśli chodzi o wybór terapeuty, mogę ci poradzić przede wszystkim to, aby była to taka osoba, która ci odpowiada. Znajdź specjalistę, w którego obecności czujesz się dobrze i masz wrażenie, że on cię rozumie. Relacja z terapeutą jest najsilniej oddziałującym czynnikiem procesu zdrowienia. Skontaktuj się z kilkoma terapeutami i zadaj im wszystkie pytania, jakie przychodzą ci do głowy. Zapytaj przyjaciół, członków rodziny i znajomych specjalistów, czy mogą ci kogoś polecić. Jeżeli się okaże, iż nie czujesz się komfortowo w relacji z wybranym terapeutą, nie wahaj się i go zmień.

Oto kilka dodatkowych kwestii, o których warto pamiętać:

• Odczuwanie niewielkiego zdenerwowania na początku terapii jest czymś zupełnie normalnym.

 

• Pierwsza sesja lub dwie pierwsze sesje są poświęcone zbieraniu informacji.

• Terapia polega na współpracy – rozmawiaj z terapeutą możliwie szczerze.

• Zadawaj terapeucie pytania i dziel się z nim wątpliwościami, zwłaszcza dotyczącymi procesu terapii i zachowania specjalisty.

• • Zadbaj o to, by kwestie finansowe omówić zawczasu. Sprawdź między innymi stawki terapeuty, oczekiwany przez niego sposób płatności i warunki rozwiązania umowy.

Część 1

Rozpoznać przemoc psychiczną

Ta część książki ma pomóc ci rozpoznać przemoc psychiczną, uznać fakt jej występowania w twoim życiu i ją zrozumieć, jak również zapoczątkować proces zdrowienia.

Przemoc psychiczną (zwaną też emocjonalną) trudniej rozpoznać niż przemoc fizyczną, chociaż prawie zawsze towarzyszy tej drugiej. Identyfikację utrudnia niewidzialny charakter tego zjawiska i brak zrozumienia, na czym dokładnie ono polega. Przemoc emocjonalna może bowiem występować w formie „zabawnego” dokuczania, sarkazmu czy (pozornych) żartów. Często przybiera postać agresji werbalnej i gróźb, ale rzadko tak się zaczyna.

Przemoc psychiczna jest to systematyczne znęcanie się nad kimś w sposób niemający charakteru działań fizycznych. Obejmuje zachowania, które mają zranić ofiarę, osłabić jej pewność siebie oraz umożliwić sterowanie nią. Głównym celem sprawcy jest uzyskanie kontroli. W konsekwencji ofiara przemocy psychicznej może się zmagać z lękiem, depresją, niską samooceną, dezorientacją, trudnościami z koncentracją czy z podejmowaniem decyzji, a także z innymi objawami fizycznymi.

Dojście do siebie po doświadczeniu przemocy psychicznej jest możliwe. Pierwsze kroki w procesie zdrowienia obejmują: rozpoznanie, co cię spotkało, zrozumienie, że nie ponosisz za to winy, i uznanie, że to nie twoje postępowanie zmusiło krzywdziciela do zachowań przemocowych. Poznanie profilu i taktyk sprawcy pomoże ci wyeliminować zamęt, jaki spowodowały w twojej głowie sprzeczne działania i komunikaty tej osoby, a także przygotuje cię na podjęcie działań służących twemu dobru.

1

Zrozumienie przemocy psychicznej

Wpływ przemocy psychicznej (emocjonalnej) na ofiarę jest tak samo destrukcyjny, jak wpływ przemocy fizycznej, a często nawet bardziej. Wystarczy sobie uświadomić, że napaść fizyczna może pozostawić po sobie widoczne ślady, na przykład siniaki na ciele. Ofiara może więc podjąć kroki prawne przeciwko sprawcy, choćby wnieść oskarżenie lub zażądać wydania sądowego zakazu zbliżania. Nie jest to możliwe w przypadku przemocy emocjonalnej, która jest znacznie bardziej wszechobecna i na ogół albo poprzedza przemoc fizyczną i przemoc na tle seksualnym, albo im towarzyszy.

Przemoc psychiczna bywa znacznie skuteczniejszym środkiem kontroli, gdyż osłabia pewność siebie ofiary i sprawia, że ta zaczyna kwestionować własne postrzeganie sytuacji. Tego rodzaju przemoc może zniszczyć człowieka od środka. O jej skuteczności decyduje naprzemienność zachowań troskliwych i zachowań przemocowych.

Przemoc emocjonalna obejmuje wszelkie niefizyczne zachowania – zarówno taktyki jawne, jak i ukryte – które z czasem tworzą określony wzorzec. Zaliczają się do nich: krytyka (zniewagi, wyzwiska, infantylizacja), wrogość (krzyk, nieodzywanie się, agresja słowna), zastraszanie (przybieranie określonej postawy ciała, groźby), poniżanie (wykorzystywanie posiadanych informacji w celu zawstydzenia ofiary) i nękanie (uporczywe, powtarzające się żądania). Celem jest uzyskanie kontroli nad ofiarą lub jej zdominowanie, co może prowadzić do obniżenia jej poczucia własnej wartości, wzbudzenia w niej strachu, wywołania objawów choroby psychicznej czy myśli samobójczych. Dręczenie emocjonalne i psychiczne stanowi element szerszego zjawiska przemocy psychicznej, którą można zdefiniować jako zachowania i komunikaty zasadzające się na kontroli, dezaprobacie i dominacji. Tego typu relacje cechuje nierównowaga sił – zatem do przemocy może dochodzić między partnerami w związku, rodzicem a dzieckiem czy przełożonym a podwładnym.

Oznaki przemocy psychicznej

Opisane w tym podrozdziale zachowania skupiają się przede wszystkim na okazywaniu przewagi i uzyskiwaniu kontroli. Łatwiej je zrozumieć, jeśli postrzega się je jako kontinuum, a nie jako całkowicie dobre lub złe. Relacje między partnerami w związku rzadko jawią się od początku jako przemocowe. Pierwsze przejawy przemocy raczej przypominają troskę i uwagę. Jednak zachowanie opiekuńcze także może być formą kontroli.

Poznawanie partnera w początkach związku bywa przyjemne i ekscytujące. Zdarza się jednak, że coś, co nowy partner mówi lub robi, wywołuje w nas uczucie dyskomfortu. Gdzieś w środku rodzą się w nas jakieś złe przeczucia, zapala się ostrzegawcza czerwona lampka. Niesieni uczuciem ekscytacji nowym związkiem, wolelibyśmy zignorować te sygnały, ale warto zwracać baczną uwagę na swoje przeczucia. Daj sobie czas i starannie przeanalizuj słowa, zachowania oraz intencje partnera. Ważne jest, by rozpoznać znaki ostrzegawcze i jak najszybciej podjąć stosowne działania.

Kontrola

Kontrola stanowi główne zjawisko pozwalające zrozumieć przemoc. Wszystkie opisane w niniejszym rozdziale taktyki i oznaki przemocy wynikają z chęci utrzymania kontroli nad ofiarą. Z początku mogą przybierać formę działań nastawionych na ochronę oraz na okazywanie zainteresowania i troski. W relacji przemocowej jednak tego typu zachowania stanowią próbę kontrolowania większości aspektów życia ofiary. Przemocowy partner na ogół chce dokładnie wiedzieć, dokąd ofiara idzie i gdzie przebywa, nalega na to, aby być z nią w stałym kontakcie, mówi jej, z kim może się spotykać, a z kim nie, jak ma się ubierać i tym podobne. Może przy tym okazywać złość i stawiać żądania albo łagodniej podsuwać „pomocne sugestie”. W jego słowa może być wpleciona krytyka, a zdarza się i tak, że ofiara dopiero z czasem się orientuje, iż w przypadku niestosowania się do sugestii krzywdziciela ponosi określone konsekwencje.

Wyzwiska

Wyzwiska mające na celu uzyskanie przewagi podczas kłótni, poniżenie rozmówcy lub osłabienie jego poczucia własnej wartości mogą mieć jawny charakter bądź być maskowane żartami lub żartobliwością. Celem jest zawsze umniejszenie wartości drugiej osoby. Kiedy argumenty w dyskusji stale idą w stronę ataków na charakter oraz zawierają słowa „zawsze” lub „nigdy”, ich jedynym celem jest kontrolowanie, osłabienie i zdominowanie ofiary. Przykładem tego typu taktyki jest następujący komentarz: „Zawsze zapominasz zrobić to, o co cię proszę. Jesteś po prostu głupia/głupi czy coś innego jest z tobą nie w porządku?”.

Krzyk

Krzyczenie na kogoś zwykle kojarzy się z podnoszeniem głosu, ale osoby dopuszczające się przemocy psychicznej wykorzystują krzyk jako formę warunkowania. Ofiara jest poddawana warunkowaniu, by ulegała krzywdzicielowi, który próbuje w ten sposób narzucić jej swoją wolę. Krzyk ma osłabić ofiarę i uniemożliwić jej wyrażenie własnego zdania. Z czasem wyniszcza ją psychicznie i odziera z godności.

Gaslighting

Gaslighting jest to zjawisko, o którym ostatnimi laty wspomina się coraz częściej. Jego nazwa wywodzi się ze sztuki teatralnej Gas light z lat trzydziestych XX wieku, której bohater podstępnie manipuluje żoną tak, aby myślała, że traci zmysły. O technice tej mówimy wtedy, gdy sprawca przemocy:

• zataja przed ofiarą pewne informacje;

• tak manipuluje informacjami, by pasowały do jego wersji wydarzeń;

• za pomocą żartów i sarkazmu odrzuca uczucia i doświadczenia ofiary;

• neguje i minimalizuje jej reakcje i wątpliwości;

• zachowuje się tak, jakby ani on, ani ofiara nie powiedzieli tego, co powiedzieli, lub jakby nie wydarzyło się to, co naprawdę miało miejsce.

Gaslighting powoduje, że ofiara zaczyna wątpić w swoje spostrzeżenia i poczucie rzeczywistości. Oto powszechne stwierdzenia osoby stosującej tę taktykę:

• „Nigdy czegoś takiego nie mówiłam”.

• „Nigdy mi tego nie mówiłeś”.

• „Nic takiego nigdy nie miało miejsca”.

• „Jesteś pewna, że to ci się nie przyśniło?”

• „Jesteś przewrażliwiony”.

Sprawca stosujący gaslighting często projektuje na ofiarę coś, do czego sam doprowadził, na przykład wmawia jej dezorientację, pomieszanie zmysłów lub zamroczenie alkoholem, gdy ofiara zaczyna kwestionować jego wersję zdarzeń albo próbuje powiedzieć, co jej zdaniem się wydarzyło. W środowisku pracy krzywdziciel przypisuje sobie zasługi lub pomysły dręczonej osoby, a potem temu zaprzecza. Opowiada innym kłamstwa na jej temat albo rozdmuchuje jakąś niewielką cząstkę prawdy, by zrujnować jej opinię. Osoby posługujące się omawianą techniką wykorzystują informacje, które dla ofiary są szczególnie istotne lub wrażliwe.

Izolacja

Sprawca postrzega to, że ofiara spędza czas z przyjaciółmi lub z rodziną, jako zagrożenie i dąży do odizolowania jej od bliskich. Zaczyna od krytykowania lub deprecjonowania jej relacji z tymi osobami. Na przykład twierdzi, że bliscy źle ją traktują bądź wykorzystują albo że spędzanie z nimi czasu osłabia jej relację z nim samym.

W tego typu stwierdzeniach może być wystarczająco dużo prawdy, by wpłynąć na ofiarę lub ją zdezorientować. Na przykład ofiara mogła się kiedyś zwierzyć partnerowi, że pewien członek rodziny budzi jej frustrację, i teraz partner przypomina jej o tym, gdy ona planuje spotkać się z tą osobą. Próby izolacji czasami są podejmowane zupełnie otwarcie. Krzywdziciel może ograniczać ofierze dostęp do pieniędzy bądź do środków transportu czy komunikacji z przyjaciółmi lub rodziną. Samotność wynikająca z tego rodzaju izolacji społecznej może prowadzić do lęku, depresji, częstszego sięgania po używki i problemów ze zdrowiem.

Groźby

Groźba jest to wyrażona słowami chęć wyrządzenia komuś krzywdy, zadania mu bólu lub odebrania czegoś. Grożenie jest formą przymusu zawierającą w podtekście możliwość użycia przemocy fizycznej.

Strach przed tym, co może się zdarzyć, stanowi silną motywację, aby próbować ułożyć sobie stosunki z krzywdzicielem i sprostać jego oczekiwaniom. Oto podawane przez ofiary przemocy emocjonalnej przykłady wypowiedzi, które wzmagają odczuwany przez nie strach:

• „Zabiję się”.

• „Zabiję ciebie”.

• „Jeśli ja nie mogę cię mieć, to nie pozwolę, by miał cię ktokolwiek inny”.

• „Zabiorę ci dzieci”.

• „Doniosę na ciebie władzom”.

• „Powiem o wszystkim twojej rodzinie”.

• „Zniszczę ci życie”.

• „Zostawię cię bez grosza przy duszy”.

• „Będę sypiać z innymi”.

• „Nigdy nie pozwolę ci odejść”.

• „Może po prostu nie chcesz tu dłużej pracować”.

Kary

Karą jest to wszystko, co sprawca robi ofierze w reakcji na postrzeganą krzywdę, odmowę lub odrzucenie. Kara może przybierać formę odwetu lub warunkowania. Sprawca przemocy szuka zemsty, aby zadać ból, i stosuje warunkowanie, aby wpływać na zachowanie ofiary.

Odrzucenie

Odrzucenie jest to każde działanie, poprzez które sprawca przemocy odmawia uznania potrzeb ofiary i jej darów. Może ono polegać na odmawianiu miłości, uwagi, uczucia lub przyjęcia tychże ze strony drugiej osoby. Odrzucenie jest sposobem na dyskredytowanie ofiary i tego, co pragnie ona dać, a wpisany jest w nie przekaz, że ofiara jest niechciana lub niepotrzebna.

Zaniedbywanie

Na zaniedbywanie składają się zachowania polegające na wycofywaniu uwagi i uczucia, a tym samym na pozbawianiu ofiary możliwości zaspokojenia podstawowej emocjonalnej potrzeby przynależności, miłości i więzi. Obejmuje ono niedbałość, ignorowanie, okazywanie zainteresowania innymi partnerami i odmowę komunikowania się werbalnie.

Przemoc finansowa

Przemoc finansowa polega na ograniczaniu dostępu do funduszy, na zatajaniu informacji finansowych bądź na przejęciu całkowitej kontroli nad środkami finansowymi, co często przypomina relację między rodzicem a dzieckiem. Ofiara nierzadko nie ma pojęcia, ile zarabia partner, lub jest zmuszona oddawać mu wszystkie zarobione przez siebie pieniądze.

Oznaki zdrowej relacji

Nie istnieją relacje idealne, ale zdrowe związki cechują wzajemny szacunek i zaufanie. Choć każda relacja jest inna, to relacje zdrowe mają pewne cechy wspólne. Oto one:

• Słuchamy się nawzajem.

• Poważnie traktujemy nawzajem swoje zmartwienia.

• Każde z nas jest odpowiedzialne za własne działania.

 

• Wspieramy się wzajemnie w próbowaniu nowych rzeczy.

• Mimo sporów czujemy się kochani.

• Ufamy sobie nawzajem.

• Mamy wspólne wspomnienia.

• Wyrażamy wzajemnie uznanie dla siebie.

• Żegnamy się i witamy, kiedy się rozstajemy i spotykamy ponownie.

• Podejmujemy decyzje wspólnie.

• Szanujemy nawzajem swoje granice. Akceptujemy odmowę.

• Okazujemy sobie uczucia i żartujemy razem.

• Cenimy i szanujemy wzajemnie nasze relacje z przyjaciółmi i rodziną.

• Kiedy odczuwamy stres lub smutek, szukamy u siebie nawzajem zrozumienia i wsparcia.

• Zachęcamy się wzajemnie do rozwoju.

• Pozwalamy sobie na błędy i uczymy się na nich.

Fizyczne skutki uboczne przemocy psychicznej

Przemoc psychiczna może wywołać u ofiary szereg długotrwałych skutków. Próbując radzić sobie z jej emocjonalnymi następstwami, ofiara może też zacząć odczuwać pewne skutki somatyczne, chociaż czasami powiązanie fizycznych objawów z doświadczeniem przemocy nie jest łatwe. Trudności w rozpoznaniu tych symptomów mogą dodatkowo pogłębiać towarzyszące ofierze uczucia dezorientacji, wstydu i strachu.

Lęk

Czy występują u ciebie obecnie lub wcześniej występowały poniższe objawy lęku?

☐ zmęczenie

☐ ból głowy

☐ napięcie mięśni

☐ ból w klatce piersiowej

☐ inne dolegliwości bólowe

☐ drżenie

☐ tiki

☐ pocenie się

☐ kołatanie serca

☐ krótki oddech

☐ zawroty głowy

☐ dolegliwości żołądkowo-jelitowe

☐ uderzenia gorąca lub zimna

☐ mrowienie lub drętwienie rąk

☐ problemy z pamięcią

☐ problemy z koncentracją

☐ gonitwa myśli

☐ pobudzenie

Przewlekły ból

Wiadomo, że istnieje związek między przemocą i traumą a przewlekłym bólem. Chociaż nie do końca jest jasne, dlaczego tak się dzieje, to jednak uważa się, że chroniczny stres doświadczany w przemocowej relacji nadmiernie wzmaga skłonność do reakcji „walcz lub uciekaj”. Ta naturalna reakcja organizmu uwalnia tak zwane hormony stresu i tłumi odpowiedź układu odpornościowego. Nadmierne wydzielanie hormonów stresu zakłóca funkcjonowanie tego układu i powoduje nasilenie reakcji zapalnych w organizmie. To z kolei zwiększa ryzyko pojawienia się problemów ze zdrowiem i przewlekłego bólu.

Poczucie winy

Ofiary przemocy emocjonalnej są podatne na poczucie winy. Zdarza się, że przemocowy partner wini ofiarę za wszystko, co mu się przydarza, w tym także za przemoc, jakiej sam się dopuszcza. Do fizycznych skutków poczucia winy zaliczają się między innymi bezsenność, utrata apetytu, smutek, żal. Bardzo często poczucie winy przypomina depresję, a depresja kliniczna może wystąpić w konsekwencji chronicznego poczucia winy oraz fałszywego poczucia odpowiedzialności względem przemocowego partnera.

Bezsenność

Wiele osób doświadczających przemocy psychicznej ma problemy z zasypianiem lub ze snem. Przewlekły stres i przemoc emocjonalna mogą powodować wzrost pobudzenia, które stanowi odpowiedź organizmu na ciągłe zagrożenie. To z kolei powoduje napięcie mięśni i trudności z odprężeniem się, a w konsekwencji – kłopoty ze snem. Brak snu może pociągać za sobą długofalowe konsekwencje zarówno dla ciała, jak i dla psychiki. Dlatego dbanie o siebie i higiena snu mają kluczowe znaczenie w procesie dochodzenia do równowagi.

Wycofanie z życia społecznego

Wycofanie społeczne może nastąpić na skutek częstych ataków na poczucie wartości, które obok innych objawów fizycznych i emocjonalnych wywołują także uczucie wstydu. Doświadczanie stale przemocy psychicznej wyczerpuje i zwiększa prawdopodobieństwo, że ofiara zacznie się izolować od przyjaciół i rodziny. W ten sposób odcina się ona od opinii innych oraz od wsparcia emocjonalnego, jakiego mogliby jej udzielić bliscy. Ci ostatni zaś tracą kontakt z ofiarą i szanse na to, by dostrzec, jak wpływa na nią przemoc, której doświadcza.

Skanowanie ciała w poszukiwaniu skutków przemocy

Zastanów się, jak przemoc psychiczna wpływa na twoje ciało. Zacznij od prostego skanowania ciała, czyli ćwiczenia, które pomoże ci skierować uwagę na poszczególne części ciała w celu wykrycia, gdzie gromadzi się napięcie.

Przybierz wygodną pozycję i przeskanuj całe swoje ciało, zaczynając od palców u nóg. Nie spiesz się, kierując uwagę na poszczególne części ciała – zewnętrzne i wewnętrzne. Skup się na oddechu, wciągając brzuch przy wdechu i wypinając go przy wydechu.

Po pierwszym skanowaniu powtórz tę czynność, ale tym razem zauważ i zapisz, w których częściach ciała czujesz napięcie lub ból. Zastanów się, jaki wpływ na te doznania ma przemoc, która jest lub była twoim udziałem.

Zrozumieć przemoc psychiczną

„Dlaczego?” lub „Dlaczego ja?”

„Co takiego we mnie przyciąga tego rodzaju osoby?”

„Jestem jak magnes przyciągający ludzi skłonnych do przemocy”.

Ciągle słyszę takie pytania i komentarze z ust osób w przemocowych relacjach. Z mojego doświadczenia wynika, że ofiary przemocy przejawiają pewne cechy wspólne. Przekonałam się, że każda z nich wchodzi w relację ze sprawcą z pewnego rodzaju podatnością, wrażliwością. W tym kontekście podatność odnosi się do takich czynników, jak:

• trudne zdarzenie życiowe, do którego doszło mniej więcej w czasie, gdy ofiara poznała sprawcę;

• doznawanie przemocy w dzieciństwie;

• dysfunkcyjność rodziny, w której ofiara się wychowała;

• uzależnienie lub nadużywanie substancji psychoaktywnych;

• niepełnosprawność;

• przynależność do grupy społecznej marginalizowanej ze względu na przykład na rasę, status imigrancki, płeć, identyfikację płciową, orientację seksualną;

• cechy osobowości, na przykład empatyczność, wrażliwość, skłonność do współczucia.

Oto kilka przykładowych historii osób o takiej podatności.

Kobieta po chorobie nowotworowej

Na skutek terapii nowotworowej pewna kobieta straciła włosy i bardzo schudła. Czuła się nieatrakcyjna, ale szczęśliwa, że dostała od losu drugą szansę. Wkrótce poznała mężczyznę, który się nią „zaopiekował”, nie przyjmował odmowy, gdyż – jak twierdził – wiedział, co będzie dla niej najlepsze, a także poświęcał jej dużo uwagi oraz obiecywał wspaniałą przyszłość i dzieci. W miarę rozwoju znajomości zachowania, które pierwotnie wydawały się oznakami miłości i przywiązania, zaczęły się niebezpiecznie nasilać. Opieka przerodziła się w kontrolę nad wszystkimi poczynaniami kobiety. Mężczyzna przestał szanować granice partnerki – ona nie mogła się niczemu sprzeciwiać, on podejmował wszystkie decyzje. Zaczął też ograniczać jej kontakty z rodziną i przyjaciółmi, tłumacząc, że inni nie dbają o nią tak jak on. Po pojawieniu się na świecie dzieci rozpoczął się gaslighting: „Nie okazujesz wdzięczności za życie, które ci przywróciłem”.

Pielęgniarka z wieloletnim doświadczeniem

Pewna pielęgniarka miała za sobą dwadzieścia sześć lat pracy w jednej placówce, gdy zmienił się jej przełożony. Nękanie zaczęło się niemal od pierwszego dnia. Nowy kierownik wynajdywał drobne sprawy, za które krytykował podwładną, często publicznie; zmieniał procedury i zasady bez uprzedzenia; podczas nocnych zmian, gdy podwładna była sama, wybuchał złością i krzyczał na nią. W obawie przed utratą uprawnień emerytalnych i wskutek wątpliwości co do szans na znalezienie innej pracy owa pielęgniarka, która miała wtedy ponad sześćdziesiąt lat, próbowała sama radzić sobie z mobbingiem, dopóki nie zaczęła doświadczać ataków paniki.

Ofiara przemocy w dzieciństwie

Młody mężczyzna, który przez całe dzieciństwo doświadczał przemocy fizycznej ze strony ojca, związał się z kobietą, którą określił potem jako mającą osobowość typu „doktor Jekyll / pan Hyde”. Oto jak opisał swoje reakcje na jej krzyki, groźby i nieustanną krytykę: „Gdy się wścieka, jej głos się zmienia, a ja niejako znów wchodzę w rolę dziecka. Czuję się tak samo, jak czułem się wtedy, kiedy ojciec wpadał w złość i wiedziałem, że zbliża się lanie. Milknę. Boję się. To może się wydawać dziwne, bo jestem od niej dwa razy większy, ale mam poczucie, że nie mogę nic zrobić. Jestem mężczyzną, więc nie mogę się nikomu poskarżyć. Ludzie pomyślą, że jestem słabeuszem. Nie mogę jej porzucić. Jestem za nią odpowiedzialny”.

Ze względu na ojca

Kobieta, z którą pracowałam, poznała przez ojca młodego mężczyznę. Jej ojciec pomagał temu mężczyźnie i był jego mentorem, gdyż ten miał trudne, naznaczone przemocą dzieciństwo. Moja klientka od początku czuła się nieswojo w towarzystwie owego człowieka. U jej ojca zdiagnozowano nieuleczalną chorobę, która w ciągu roku doprowadziła do jego śmierci. Podczas jego choroby klientka zaczęła się spotykać z owym mężczyzną, gdyż to zdawało się cieszyć ojca, i szybko zdecydowała się na ślub, by ojciec zdążył ujrzeć ją na ślubnym kobiercu. Po śmierci teścia mężczyzna pod pretekstem pomagania żonie zaczął przejmować coraz większą kontrolę nad poszczególnymi dziedzinami jej życia oraz interesów. Kiedy moja klientka wyszła z żałoby i powoli zaczęła wracać do normalnego funkcjonowania, krytyka ze strony męża i próby izolowania jej zaczęły się stawać coraz agresywniejsze.

Bezbronna imigrantka

Jedna z moich klientek uciekła do Stanów Zjednoczonych przed trudną sytuacją w rodzinnym kraju i przed brakiem perspektyw dla dzieci. Jako że w Stanach przebywała nielegalnie i była samotną matką, miała bardzo ograniczone możliwości znalezienia pracy nieopartej na wyzysku. Poznała czarującego mężczyznę, który zainteresował się jej sytuacją oraz okazał się bardzo hojny dla niej i dzieci. Gdy dała się skusić i zamieszkała z nim, ów mężczyzna zaczął całkowicie kontrolować jej życie i grozić, że zgłosi ją do władz imigracyjnych, jeśli nie będzie wykonywać wszystkich jego poleceń.

To koniec darmowego fragmentu. Czy chcesz czytać dalej?