Geologia kontynentów

Tekst
0
Recenzje
Przeczytaj fragment
Oznacz jako przeczytane
Jak czytać książkę po zakupie
Czcionka:Mniejsze АаWiększe Aa


Państwu Profesorom

Danucie i Tadeuszowi Perytom

to wydanie poświęcam

Projekt okładki i stron tytułowych Lidia Michalak

Ilustracja na okładce Kelly Vandellen/Dreamstime

Wydawca Katarzyna Włodarczyk-Gil

Koordynator ds. redakcji Renata Ziółkowska

Redakcja i korekta Ryszard Przybył

Produkcja Mariola Grzywacka

Skład wersji elektronicznej na zlecenie Wydawnictwo Naukowe PWN

Michał Latusek

Książka, którą nabyłeś, jest dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, abyś przestrzegał praw, jakie im przysługują. Jej zawartość możesz udostępnić nieodpłatnie osobom bliskim lub osobiście znanym. Ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz jej fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A kopiując jej część, rób to jedynie na użytek osobisty.

Szanujmy cudzą własność i prawo.

Więcej na www.legalnakultura.pl.

Polska Izba Książki

Copyright © by Wydawnictwo Naukowe PWN SA

Warszawa 2004, 2015, 2021

ISBN 978-83-01-21565-1

eBook został przygotowany na podstawie wydania papierowego z 2021r. (Wydanie III)

Warszawa 2021

Wydawnictwo Naukowe PWN SA

02-460 Warszawa, ul. Gottlieba Daimlera 2

tel. 22 69 54 321, faks 22 69 54 288

infolinia 801 33 33 88

e-mail: pwn@pwn.com.pl; reklama@pwn.pl

www.pwn.pl

SPIS TREŚCI

Przedmowa do wydania trzeciego

CZĘŚĆ I Ewolucja kontynentów

1. Od Wegenera do tektoniki płyt

LITERATURA POLECANA

2. Od Kenorlandu do Pangei

LITERATURA POLECANA

3. Rozpad Pangei

LITERATURA POLECANA

4. Kontynenty przyszłości

CZĘŚĆ II Budowa geologiczna kontynentów

1. Afryka

1.1. Główne jednostki geologiczne

1.2. Megakraton afrykański

1.2.1. Cykle geotektoniczne

1.2.2. Kraton zachodnioafrykański

1.2.2.1. Tarcza liberyjska

1.2.2.2. Rów Wolty

1.2.2.3. Synekliza Taudeni

1.2.2.4. Tarcza regibacka

1.2.2.5. Synekliza Tinduf

1.2.3. Orogen transsaharyjski

1.2.3.1. Tarcza Ahaggaru

1.2.3.2. Tarcza Tibesti

1.2.3.3. Tarcza nigeryjska i tarcza dahomejska

1.2.3.4. Synekliza algiersko-libijska

1.2.3.5. Synekliza nigeryjska

1.2.3.6. Synekliza Czadu

1.2.3.7. Rowy (ryfty) Benue i Nigru

1.2.4. Kraton Sahary Wschodniej–Nilu

1.2.4.1. Tarcza Dżabal al-Uwajnat

1.2.4.2. Płyta nubijska

1.2.4.3. Monoklina egipska

1.2.5. Kraton Konga

1.2.5.1. Budowa fundamentu kratonu

1.2.5.1.1. Masywy archaiczne

1.2.5.1.2. Proterozoiczne pasma fałdowe

1.2.5.2. Pokrywa osadowa

1.2.5.2.1. Synekliza Konga

1.2.6. Kraton Kalahari

1.2.6.1. Budowa fundamentu kratonu

1.2.6.2. Pokrywa osadowa

1.2.7. Orogen damarski

1.2.8. Orogen wschodnioafrykański

1.3. Wschodnioafrykański system ryftowy

1.4. Góry Przylądkowe i niecka Karroo

1.4.2. Niecka Karroo

1.5. Atlas

1.5.1. Antyatlas

1.5.2. Strefa środkowa Atlasu

1.5.3. Rif i Atlas Telski

ĆWICZENIA

PYTANIA KONTROLNE

TEST

LITERATURA POLECANA

2. Ameryka Południowa

2.1. Główne jednostki geologiczne

2.2. Kraton południowoamerykański

2.2.1. Prekambryjskie cykle geotektoniczne

2.2.2. Główne jednostki tektoniczne

2.2.2.1. Tarcza gujańska

2.2.2.2. Tarcza środkowobrazylijska

2.2.2.3. Tarcza wschodniobrazylijska

2.2.2.4. Tarcza urugwajska

2.2.2.5. Synekliza Amazonki

2.2.2.6. Synekliza Parnaíba

2.2.2.7. Synekliza São Francisco

2.2.2.8. Synekliza Parany

2.2.2.9. Zapadlisko La Plata–Orinoko

2.3. Platforma patagońska

2.3.1. Masywy paleozoiczne

2.3.1.1. Masyw południowopatagoński

2.3.1.2. Masyw północnopatagoński

2.3.1.3. Falklandy

2.3.2. Pokrywa platformowa

 

2.3.2.1. Niecka Rio Negro

2.3.2.2. Niecka San Jorge

2.3.2.3. Niecka Santa Cruz

2.4. Andy

2.4.1. Główne fazy ewolucji i podział Andów

2.4.2. Andy Północne

2.4.3. Andy Środkowe

2.4.4. Andy Południowe

2.4.5. Łuk Scotia

ĆWICZENIA

PYTANIA KONTROLNE

TEST

LITERATURA POLECANA

3. Australia, Nowa Zelandia, Nowa Kaledonia i Nowa Gwinea

3.1. Główne jednostki geologiczne Australii

3.2. Kraton australijski

3.2.1. Cykle geotektoniczne

3.2.2. Fundament kratonu

3.2.2.1. Prowincja pilbarsko-yilgarnska

3.2.2.1.1. Tarcza Yilgarn

3.2.2.1.2. Tarcza Pilbara

3.2.2.1.3. Blok Kimberley

3.2.2.2. Prowincja aruncko-gawlerska

3.2.2.2.1. Blok Halls Creek

3.2.2.2.2. Blok Pine Creek

3.2.2.2.3. Blok Tennant Creek

3.2.2.2.4. Blok Tanami

3.2.2.2.5. Blok Arunta

3.2.2.2.6. Blok Mount Isa

3.2.2.2.7. Blok Georgetown

3.2.2.2.8. Blok Hamersley

3.2.2.2.9. Blok Musgrave

3.2.2.2.10. Aulakogen Amadeus

3.2.2.2.11. Blok Gawler

3.2.3. Jednostki pokrywy osadowej

3.2.3.1. Synekliza Perth

3.2.3.2. Synekliza Carnarvon

3.2.3.3. Synekliza Canning

3.2.3.4. Synekliza Józefa Bonapartego

3.2.3.5. Synekliza Officer

3.2.3.6. Synekliza Eucla

3.3. Góry Flindersa i blok Broken Hill

3.3.1. Góry Flindersa

3.3.2. Broken Hill

3.4. Wielkie Góry Wododziałowe

3.4.1. Obszar południowy

3.4.2. Obszar środkowy

3.4.3. Obszar północny

3.5. Platforma paleozoiczna Australii

3.5.1. Wielki Basen Artezyjski

3.5.2. Niecka Murray

3.5.3. Niecka Surat

3.5.4. Niecka tasmańska

3.6. Nowa Zelandia

3.7. Nowa Kaledonia

3.8. Nowa Gwinea

ĆWICZENIA

PYTANIA KONTROLNE

TEST

LITERATURA POLECANA

4. Antarktyda

4.1. Główne jednostki geologiczne

4.2. Kraton antarktyczny

4.2.1. Fundament krystaliczny

4.2.2. Pokrywa osadowa

4.3. Platforma paleozoiczna

4.3.1. Orogen Rossa

4.3.2. Orogen Ellswortha

4.4. Alpidy Półwyspu Antarktycznego

ĆWICZENIA

PYTANIA KONTROLNE

TEST

LITERATURA POLECANA

5. Europa

5.1. Główne jednostki geologiczne

5.2. Kraton wschodnioeuropejski

5.2.1. Prekambryjskie cykle geotektoniczne

5.2.2. Jednostki tektoniczne

5.2.2.1. Tarcza bałtycka

5.2.2.2. Tarcza ukraińska

5.2.2.3. Płyta rosyjska

5.2.2.3.1. Synekliza perybałtycka

5.2.2.3.2. Antekliza białorusko-mazurska

5.2.2.3.3. Antekliza woroneska

5.2.2.3.4. Antekliza wołżańsko-uralska

5.2.2.3.5. Synekliza moskiewska

5.2.2.3.6. Synekliza podlaska

5.2.2.3.7. Aulakogen Prypeci

5.2.2.3.8. Aulakogen dnieprowsko-doniecki

5.2.2.3.9. Zapadlisko nadkaspijskie

5.2.2.3.10. Timan

5.2.2.3.11. Zapadlisko Peczory–Morza Barentsa

5.3. Struktury kaledońskie północnej i północno-zachodniej Europy

5.3.1. Kaledonidy skandynawskie

5.3.2. Kaledonidy Wysp Brytyjskich

5.3.2.1. Terran Hebrydów

5.3.2.2. Terran grampiański

5.3.2.3. Terran Midland Valley

5.3.2.4. Terran Wyżyny Południowoszkockiej

5.3.2.5. Strefa Walii

5.3.3. Geneza europejskich kaledonidów

5.4. Platforma paleozoiczna zachodniej i środkowej Europy

5.4.1. Masywy paleozoiczne

5.4.1.1. Masyw iberyjski

5.4.1.2. Masyw kornwalijski

5.4.1.3. Masyw Armorykański

5.4.1.4. Masyw Centralny

5.4.1.5. Wogezy i Schwarzwald

5.4.1.6. Masyw Czeski

5.4.1.7. Góry Kruszcowe

5.4.1.8. Blok dolnośląski

5.4.1.9. Ardeny

5.4.1.10. Reńskie Góry Łupkowe

5.4.1.11. Harz

5.4.1.12. Blok górnośląski

5.4.1.13. Trzon paleozoiczny Gór Świętokrzyskich

5.4.2. Powstanie europejskich waryscydów

5.4.3. Pokrywa platformowa

5.4.3.1. Basen Ebro

5.4.3.2. Basen Duero

 

5.4.3.3. Basen kantabryjski

5.4.3.4. Basen akwitański

5.4.3.5. Basen paryski

5.4.3.6. Basen londyński

5.4.3.7. Basen turyński

5.4.3.8. Basen duńsko-niemiecko-polski

5.4.4. Kenozoiczne rowy tektoniczne

5.4.4.1. Ryft dolnego Renu

5.4.4.2. Ryft górnego Renu

5.4.4.3. Ryft heski

5.4.4.4. Ryft Bresse

5.4.4.5. Ryft Limagne

5.4.4.6. Ryft Egeru

5.4.5. Główne kompleksy strukturalne pokrywy platformowej

5.5. Platforma scytyjska

5.5.1. Masyw Dobrudży

5.5.2. Płyta mezyjska

5.5.3. Płyta mołdawska

5.5.4. Płyta scytyjska

5.6. Ural

5.6.1. Przeduralski rów przedgórski

5.6.2. Antyklinorium baszkirskie

5.6.3. Strefa zachodniouralska

5.6.4. Antyklinorium środkowouralskie

5.6.5. Synklinorium tagilsko-magnitogorskie

5.6.6. Antyklinorium wschodniouralskie

5.6.7. Synklinorium wschodniouralskie

5.6.8. Strefa zauralska

5.6.9. Synklinorium tiumeńsko-kustanajskie

5.7. Strefa fałdowań alpejskich południowej Europy

5.7.1. Alpidy zachodnie

5.7.1.1. Góry Betyckie

5.7.1.2. Masyw korsykański

5.7.1.3. Pireneje

5.7.2. Alpidy środkowe

5.7.2.1. Alpy

5.7.2.1.1. Alpy Zachodnie

5.7.2.1.2. Alpy Wschodnie

5.7.2.1.3. Góry Jura

5.7.2.3. Apeniny

5.7.2.4. Karpaty

5.7.2.4.1. Karpaty wewnętrzne

5.7.2.4.2. Karpaty zewnętrzne

5.7.2.4.3. Zapadlisko przedkarpackie

5.7.3. Alpidy bałkańskie

5.7.3.1. Dynarydy

5.7.3.2. Albanidy

5.7.3.3. Hellenidy

5.7.3.4. Rodopidy

5.7.4. Kaukaz

5.7.4.1. Wielki Kaukaz

5.7.4.2. Mały Kaukaz

5.7.4.3. Zapadlisko kursko-riońskie

5.7.4.4. Zapadlisko przedkaukaskie

5.8. Svalbard

5.9. Islandia

ĆWICZENIA

PYTANIA KONTROLNE

TEST

LITERATURA POLECANA

6. Azja

6.1. Główne jednostki geologiczne

6.2. Kraton syberyjski

6.2.1. Tarcza anabarska

6.2.2. Tarcza ałdańska

6.2.3. Synekliza tunguska

6.2.4. Synekliza rybińska

6.2.5. Rów wiłujski

6.2.6. Rów przedbajkalski

6.2.7. Zapadlisko Chatangi

6.2.8. Zapadlisko górnoleńskie

6.2.9. Ryft jeziora Bajkał

6.3. Megakraton chiński

6.3.1. Kraton tarymski

6.3.2. Kraton północnochiński

6.3.2.1. Blok wschodni

6.3.2.2. Blok zachodni

6.3.2.3. Orogen północnochiński

6.3.2.4. Synekliza Ordos

6.3.3. Kraton chińsko-koreański

6.3.4. Kraton tybetański

6.3.5. Kraton Jangcy

6.3.6. Kunlun

6.3.7. Qin Ling

6.3.8. Qilian-szan

6.4. Kraton dekański

6.4.1. Megablok tharski

6.4.2. Megablok windhajski

6.4.3. Megablok gondwański

6.4.4. Główne jednostki kratonu dekańskiego

6.4.4.1. Tarcza wschodnioindyjska

6.4.4.2. Synekliza centralna

6.4.4.3. Tarcza Arawalli

6.4.4.4. Zapadliska przedhimalajskie, bengalskie i Indusu

6.5. Kraton arabski

6.5.1. Tarcza arabska

6.5.2. Monoklina arabska

6.6. Strefa fałdowa uralsko-ochocka

6.6.1. Tajmyrydy

6.6.2. Blok kazaski

6.6.3. Tien-Szan

6.6.4. Ałtaj

6.6.5. Sajany

6.6.6. Góry Jabłonowe i Wielki Chingan

6.7. Platforma zachodniosyberyjska

6.8. Platforma turańska

6.9. Strefa fałdowań kimeryjskich

6.9.1. Pasmo wierchojańsko-czukockie

6.9.2. Pasmo Sichote Aliń

6.9.3. Pasmo indochińskie

6.9.4. Pasmo malajsko-transhimalajskie

6.10. Strefa fałdowań alpejskich

6.10.1. Alpidy Azji Mniejszej

6.10.1.1. Pontydy

6.10.1.2. Anatolidy

6.10.1.3. Taurydy

6.10.1.4. Cypr

6.10.2. Iranidy

6.10.3. Kopet-dag

6.10.4. Elburs

6.10.5. Pamir

6.10.6. Hindukusz

6.10.7. Karakorum

6.10.8. Himalaje

6.10.9. Pasmo fałdowe Birmy

6.11. Strefa pacyficzna

6.11.1. Pasmo anadyrsko-koriackie

6.11.2. Pasmo kurylsko-kamczackie

6.11.3. Pasmo sachalińskie

6.11.4. Pasmo japońsko-tajwańskie

6.11.5. Pasmo wschodniofilipińskie

6.11.6. Indonezja

ĆWICZENIA

PYTANIA KONTROLNE

TEST

LITERATURA POLECANA

7. Ameryka Północna

7.1. Główne jednostki geologiczne

7.2. Kraton północnoamerykańsko-grenlandzki (laurentyjski)

7.2.1. Prowincje geotektoniczne podłoża kratonu

7.2.2. Jednostki tektoniczne

7.2.2.1. Tarcza kanadyjska

7.2.2.1.1. Synekliza Zatoki Hudsona

7.2.2.2. Tarcza grenlandzka

7.2.2.3. Płyta centralna

7.2.2.3.1. Antekliza transkontynentalna

7.2.2.3.2. Synekliza Michigan

7.2.2.3.3. Synekliza Illinois

7.2.2.3.4. Synekliza Salina–Forest City

7.2.2.3.5. Synekliza willistońska

7.2.2.3.6. Synekliza pensylwańska

7.2.2.3.7. Synekliza Midland–Delaware

7.2.2.3.8. Antekliza Ozark

7.2.2.3.9. Zrąb Amarillo–Wichita

7.3. Pasmo innuickie (eskimoskie)

7.4. Appalachy

7.5. Pasmo Ouachita

7.6. Platforma paleozoiczna

7.6.1. Płyta nadatlantycka

7.6.2. Basen meksykański

7.7. Kordyliery

7.7.1. Kordyliery Północne

7.7.1.1. Strefa wewnętrzna

7.1.1.2. Strefa zewnętrzna

7.7.2. Kordyliery Środkowe

7.7.3. Kordyliery Południowe

7.8. Kuba

ĆWICZENIA

PYTANIA KONTROLNE

TEST

LITERATURA POLECANA

CZĘŚĆ III Ku przyszłości

Tabela stratygraficzna

O Autorze

Przedmowa do wydania trzeciego

Od drugiego wydania książki Geologia kontynentów upłynęło 6 lat. Podobnie jak obecne wydanie, była to książka skierowana do szerokiego kręgu studentów wydziałów nauk przyrodniczych, szczególnie do studentów wydziałów geologicznych i geograficznych, na których prezentowane są zagadnienia dotyczące budowy i ewolucji skorupy ziemskiej. Wyczerpanie drugiego wydania książki skłoniło autora i wydawnictwo do przygotowania kolejnego wydania, wzbogaconego i uzupełnionego o nowe dane, wynikające z postępu w rozpoznaniu budowy geologicznej kontynentów. Pierwszymi weryfikatorami tekstów i ilustracji zawartych w niniejszej książce byli studenci i ich sugestie, wraz z sugestiami wykładowców, zostały w tym wydaniu uwzględnione. W wielu miejscach tekst książki został rozszerzony o nowe informacje, czasem takie, które autor uznał za ciekawe dla polskiego Czytelnika. Przybyło też kilkanaście nowych ilustracji, by ułatwić Czytelnikowi lepsze zrozumienie prezentowanych zagadnień.

Podobnie jak w poprzednim wydaniu wszędzie tam, gdzie mowa jest o „platformie prekambryjskiej”, użyto nazwy „kraton” z odpowiednim przymiotnikiem. Jednak Czytelnik powinien zdawać sobie sprawę, że zasięg niemal każdego kratonu kontynentalnego jest większy niż platformy prekambryjskiej, gdyż orogeny są często nasunięte na kraton, jak to jest na przykład w przypadku orogenu skandynawskiego nasuniętego na skraj kratonu wschodnioeuropejskiego, czy Appalachów nasuniętych na skraj kratonu północnoamerykańskiego. Zatem pisząc o kratonach autor, chcąc uniknąć zawiłości terminologicznych, omawia je w granicach, które można wyznaczyć na powierzchni, zdając sobie sprawę z tego, że jest to pewne, ale konieczne uproszczenie. Tam, gdzie jednak jest to możliwe, autor pisze o rzeczywistych granicach kratonów. Zmiany dotyczą też innego nazewnictwa niektórych jednostek, nowych danych o budowie i ewolucji geologicznej poszczególnych kontynentów i ich części. Więcej uwagi poświęcono kształtowaniu się kontynentów w prekambrze, obejmującym przecież niemal 90% czasu geologicznego, i przyczynom ukształtowania się ich obecnej struktury. Ważne zmiany dotyczą budowy geologicznej Islandii, Ameryki Północnej, Afryki i Antarktydy. Wiele nowych informacji odnosi się do budowy geologicznej jednostek geologicznych Europy i Azji. Szczególną uwagę zwrócono na kontynentalne strefy ryftowe i aktywne wybrzeża kontynentów. Nowe ilustracje pozwalają na lepszy wgląd w ewolucję i budowę geologiczną poszczególnych fragmentów różnych kontynentów. Znalazły się też w nowym wydaniu dokładniejsze informacje na temat surowców mineralnych kontynentów. Aktualizacja powoduje, że książka stała się bardziej nowoczesna, odpowiadająca obecnemu stanowi wiedzy o budowie kontynentalnych fragmentów litosfery. W obecnym wydaniu usunięto też drobne nieścisłości, które występowały w dwóch poprzednich wydaniach książki.

Podręcznik ma na celu przedstawienie studentom różnych wydziałów przyrodniczych podstawowych informacji o budowie i ewolucji kontynentów na tle ewolucji całej skorupy ziemskiej. Nie sposób bowiem zrozumieć budowy geologicznej jednego kontynentu bez poznania budowy i ewolucji skorupy ziemskiej jako całości i zasad rządzących tą ewolucją. Podręcznik, nie pretendując do roli monografii, omawiającej wszystkie aspekty geologii regionalnej świata, ma na celu zaprezentowanie tylko podstawowych, zawsze aktualnych informacji. Z pewnością może być wykorzystywany nie tylko przez studentów wydziałów przyrodniczych, ale też przez wszystkich zainteresowanych budową geologiczną naszego globu, w tym pracowników instytutów naukowych, nauczycieli akademickich wydziałów przyrodniczych. Autor cieszyłby się, gdyby po książkę sięgnęli również organizatorzy turystyki, promując wyprawy w ciekawe pod względem geologicznym rejony Ziemi.

Autor starał się, aby treść podręcznika była ciekawa i przystępna, a przede wszystkim – aktualna. Jednak Czytelnik powinien zdawać sobie sprawę z tego, że główne rysy budowy geologicznej kontynentów zostały ustalone stosunkowo dawno. Stąd też w spisie literatury polecanej znalazły się nie tylko pozycje najnowsze, ale i te sprzed dwudziestu, a nawet trzydziestu lat, w których interpretacje geotektoniczne są przestarzałe, ale fakty dotyczące budowy geologicznej – aktualne i prawdziwe.

Jak przystało na tego typu publikacje przeznaczone dla studentów, w podręczniku znajdują się pytania kontrolne i testy mające sprawdzić przyswojoną wiedzę, jak również spis najważniejszej literatury przedmiotu, do której będzie mógł sięgnąć każdy zainteresowany.

Autor zdaje sobie sprawę z trudności, jakie nastręcza właściwa regionalizacja budowy geologicznej różnych fragmentów skorupy ziemskiej, a także z trudności wynikających z odmiennych punktów widzenia na ewolucję tych samych części litosfery, zawartych w pracach różnych geologów. Jednak nie dyskutuje nad zagadnieniami, a stara się ograniczyć jedynie do przedstawienia faktów powszechnie uznanych.

Książka składa się z dwóch głównych części. Część pierwsza dotyczy ewolucji skorupy ziemskiej jako całości i zawiera przegląd teorii geotektonicznych oraz fanerozoiczną ewolucję kontynentów (skorupy kontynentalnej) w nawiązaniu do ewolucji całej skorupy ziemskiej i genezy oceanów. W części drugiej scharakteryzowano budowę geologiczną poszczególnych kontynentów, omawiając najpierw główne rysy ich budowy geologicznej, a później – ich poszczególnych jednostek.

Przedstawiając budowę geologiczną ziemskiej litosfery, autor celowo ograniczył się tu do litosfery kontynentalnej. Biorąc pod uwagę, że budowa geologiczna i historia litosfery oceanicznej jest nie mniej złożona, poświęcił tym zagadnieniom inną pozycję podręcznikową, napisaną wraz z Krzysztofem Szamałkiem – Budowa i surowce mineralne oceanów, wydaną przez WN PWN w 2011 r.

Prezentując budowę geologiczną poszczególnych kontynentów, autor zmuszony był użyć wielu nazw rzadko lub wcale niespotykanych do tej pory przez Czytelnika w literaturze. Dotyczy to szczególnie nazewnictwa formacji, cykli geotektonicznych czy orogenez. Czytelnik, przyzwyczajony do europejskiej terminologii, musi jednak wziąć pod uwagę, że budowy i ewolucji geologicznych wszystkich kontynentów nie sposób wtłoczyć w sztywne ramy schematów stratygraficznych czy tektonicznych sporządzonych na podstawie badań geologicznych na kontynencie europejskim. Autor ma jednak nadzieję, że sposób podejścia do zagadnień budowy geologicznej kontynentów będzie odpowiadał Czytelnikowi, a każdy będzie mógł rozszerzyć swoją wiedzę, sięgając po pozycje cytowane w spisie literatury znajdującym się na końcu każdego rozdziału.

W celu zachowania jednolitości podręcznika obszar Polski potraktowano tylko jako składową część Europy, nie poświęcając jej więcej miejsca niż innym jej obszarom. Autor wychodzi z założenia, że bardziej szczegółowe wiadomości dotyczące budowy geologicznej Polski Czytelnik będzie mógł znaleźć m.in. w jego książce Geologia Polski, której kolejne wydanie ukazało się w 2020 r. Natomiast zainteresowanego bardziej geologią Europy autor pragnie odesłać do książki wydanej przez WN PWN Geologia Europy.

Zamierzeniem autora było też stworzenie możliwości szybkiego wyszukania informacji o budowie geologicznej określonej jednostki geologicznej czy też krainy geograficznej. Służyć temu ma indeks rzeczowy zamieszczony na końcu książki. Znajdująca się również na końcu publikacji tabela stratygraficzna pozwoli na umiejscowienie wielu zdarzeń czy profili opisywanych w każdym rozdziale na skali dziejów Ziemi.

Podręcznik powinien mieć charakter uniwersalny. Stąd też autor nie zamierza odsyłać Czytelnika do innych pozycji w celu objaśnienia użytych w nim terminów, starając się unikać specjalistycznej terminologii, a używając słów zrozumiałych dla wszystkich. Autor ma nadzieję, że zamysł ten się udał.

Autor pragnie podziękować wszystkim, którzy przyczynili się do powstania niniejszego podręcznika, który nie powstałby, gdyby nie życzliwość przyjaciół z Państwowego Instytutu Geologicznego, Uniwersytetu Warszawskiego, a także z Wydawnictwa Naukowego PWN, którzy zachęcali i mobilizowali autora do pracy. Pracy żmudnej, wymagającej systematyczności, ale jednocześnie niezwykle ciekawej i pełnej zaskakujących niespodzianek, pozwalającej na oderwanie się od problemów dnia codziennego. Szczególne wyrazy wdzięczności autor kieruje do Pań dr Marioli Lech-Kancelarczyk i dr Beaty Piekarskiej, bez których starań obecne wydanie nie mogłoby powstać, a także do Pani mgr Jolanty Dziewulskiej, dzięki której mógł przejść przez wszystkie zawiłości literatury anglojęzycznej. Autor pragnie podziękować Pani Edycie Jaśkaczek z Muzeum Geologicznego PIG za pomoc przy pracy nad ostatecznym kształtem książki.

Szczególne podziękowania autor pragnie złożyć Pani Katarzynie Włodarczyk-Gil z Wydawnictwa Naukowego PWN, która jest promotorem obecnego wydania książki Geologia kontynentów, jak i poprzednich wydań książek autora w Wydawnictwie Naukowym PWN SA. Dziękuję też redaktorowi Ryszardowi Przybyłowi za wnikliwą redakcję i korektę, które uchroniły tekst od pierwotnych błędów. Serdeczne podziękowania składam również Pani redaktor Renacie Ziółkowskiej za trud włożony w ostateczną redakcję książki. W konsekwencji jednak to Czytelnicy zweryfikują dokonaną pracę i ocenią przydatność podręcznika.

Autor nie byłby sobą, gdyby nie podkreślił, że co najmniej połowę zasługi w powstaniu również obecnego wydania książki, ma jego Żona Aleksandra. To Ona w trudnym czasie pandemii koronawirusa mobilizowała go do pracy, tworząc właściwą atmosferę i wyręczając w codziennych obowiązkach. Kocham Ją nie tylko za to.

Zdając sobie sprawę z tego, że każdą rzecz można zrobić lepiej, autor zwraca się z prośbą do Czytelników o wszelkie uwagi dotyczące podręcznika, które mogą przyczynić się do jego ulepszenia w przyszłości, w kolejnym wydaniu. Autor prosi też, aby Czytelnik pamiętał, że o ile za wydanie podręcznika w obecnej postaci na podziękowanie zasługuje wiele osób, o tyle uwagi krytyczne dotyczą wyłącznie autora, który przyjmie je z wdzięcznością. Swoje uwagi Czytelnicy mogą przesyłać na adres Wydawnictwa Naukowego PWN bądź wprost do autora na adres internetowy: wlomiz@gmail.com

Włodzimierz Mizerski

Warszawa, lipiec 2020