Empatia. Poradnik dla wrażliwych

Tekst
Oznacz jako przeczytane
Jak czytać książkę po zakupie
Czcionka:Mniejsze АаWiększe Aa


Spis treści

1  ROZDZIAŁ 1. CZY JESTEŚ EMPATĄ? KIM JEST EMPATA? DORASTANIE EMPATY DOŚWIADCZENIE EMPATY SPOSOBY BYCIA W RELACJI: EMPACI INTROWERTYCZNI I EKSTRAWERTYCZNI JAK ZOSTAJE SIĘ EMPATĄ? EMPATIA I NAUKA NA JAKIE SFERY MOJEGO ŻYCIA WPŁYWA EMPATIA? ZALETY I WYZWANIA BYCIA EMPATĄ SZCZĘŚCIE EMPATY: JAK UNIKNĄĆ PRZECIĄŻENIA BŁOGOSŁAWIEŃSTWO EMPATII

2  ROZDZIAŁ 2. EMPACI, EMOCJE I ZDROWIE OGRANICZENIA MEDYCYNY KONWENCJONALNEJ OPTYMALIZACJA ZDROWIA: CZY JESTEŚ EMPATĄ FIZYCZNYM CZY EMOCJONALNYM? EMPATYCZNE CHOROBY EMPACI I LEKI EMPACI I NIEWYDOLNOŚĆ KORY NADNERCZY EMPACI I ĆWICZENIA SAMOOBRONA DLA EMPATÓW: STRATEGIE WALKI Z TOKSYCZNĄ ENERGIĄ

3  ROZDZIAŁ 3. EMPACI I UZALEŻNIENIA ALTERNATYWY DLA NAŁOGÓW: STRATEGIE I ROZWIĄZANIA ZNAJDOWANIE POCIESZENIA W DUCHOWOŚCI EMPATA JE: JEDZENIE, WAGA I OBŻARSTWO

4  ROZDZIAŁ 4. EMPACI, MIŁOŚĆ I SEKS POSZUKIWANIE BRATNIEJ DUSZY: CZY POCIĄGAJĄ CIĘ LUDZIE NIEDOSTĘPNI? RÓŻNICA MIĘDZY ZWIĄZKIEM A ZWIĄZANIEM LĘK PRZED ZAANGAŻOWANIEM MĄDRY WYBÓR: JAK ZNALEŹĆ KOMPATYBILNEGO EMOCJONALNIE PARTNERA ZADBAJ, BY TWÓJ PARTNER SZANOWAŁ TWOJĄ WRAŻLIWOŚĆ INTYMNE PARTNERSTWO DLA EMPATÓW DWANAŚCIE SEKRETÓW ZAKOCHANEGO EMPATY SEKSUALNOŚĆ I EMPACI PIELĘGNUJ SWOJE POTRZEBY W ZWIĄZKU

5  ROZDZIAŁ 5. JAK SIĘ OCHRONIĆ PRZED NARCYZAMI I INNYMI WAMPIRAMI ENERGETYCZNYMI SIEDEM TYPÓW WAMPIRÓW ENERGETYCZNYCH JAK SOBIE RADZIĆ Z EMOCJONALNYM KACEM

6  ROZDZIAŁ 6. EMPACI, RODZICIELSTWO I WYCHOWANIE WRAŻLIWYCH DZIECI RODZICIELSTWO TO KWESTIA UWAŻNEGO WYBORU I PRZEZNACZENIA PORADY DLA EMPATYCZNYCH RODZICÓW OPIEKA NAD WRAŻLIWYMI DZIEĆMI NOWE POKOLENIE DZIECI INDYGO SZCZEGÓLNE WYZWANIA WRAŻLIWYCH CHŁOPCÓW JAK WSPIERAĆ WRAŻLIWE DZIECI PRZYSZŁOŚĆ OŚWIECONEGO RODZICIELSTWA

7  ROZDZIAŁ 7. EMPACI I PRACA JAK ROZKWITAĆ W PRACY ZARAŻANIE AFEKTYWNE W PRACY SZUKANIE IDEALNEJ PRACY

8  ROZDZIAŁ 8. EMPACI, INTUICJA I WYJĄTKOWA PERCEPCJA TYPY EMPATÓW INTUICYJNYCH CHROŃ SIĘ PRZED INTUICYJNYM PRZECIĄŻENIEM

9  ROZDZIAŁ 9. DAR EMPATII IDŹ W STRONĘ ŚWIATŁA CELEBRUJ SWOJE DARY SIŁA WSPÓLNOTY DROGA DO WEWNĘTRZNEGO SPOKOJU

10  STRATEGIE OBRONNE. KRÓTKI PRZEWODNIK

11  TWORZĄC WSPÓLNOTĘ. STWÓZ SOBIE EMPATYCZNĄ GRUPĘ WSPARCIA WSKAZÓWKI, JAK STWORZYĆ EMPATYCZNĄ GRUPĘ WSPARCIA SUGEROWANY FORMAT SPOTKANIA

12  PODZIĘKOWANIA

13  BIBLIOGRAFIA

14  O AUTORCE

Tytuł oryginału: The Empath’s Survival Guide: Life Strategies for Sensitive People

Przekład: Natalia Mętrak-Ruda

Opieka redakcyjna: Maria Zalasa

Redakcja: Anna Strożek

Korekta: Alicja Laskowska

Projekt okładki i stron tytułowych: Joanna Wasilewska / KATAKANASTA

Copyright © 2017, 2018 Judith Orloff, MD

Copyright for the Polish edition and translation

© JK Wydawnictwo sp. z o.o. sp. k.

Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej publikacji nie może być powielana ani rozpowszechniana za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych bez uprzedniego wyrażenia zgody przez właściciela praw.

ISBN 978-83-66380-84-4

Wydanie I, Łódź 2020

JK Wydawnictwo Sp. z o.o. sp. k.

ul. Krokusowa 3, 92-101 Łódź

tel. 42 676 49 69

www.wydawnictwofeeria.pl

Wersję elektroniczną przygotowano w systemie Zecer firmy Elibri

Dla Coreya Folsoma

Nasza wrodzona zdolność do empatii

jest źródłem najcenniejszych ludzkich cech.

Jego Świątobliwość XIV Dalajlama

ROZDZIAŁ 1. CZY JESTEŚ EMPATĄ?

Rozdział 1


Czy jesteś empatą?

Wprowadzenie do empatii

Jestem lekarką i mam za sobą czternaście lat studiów medycznych na USC i UCLA. Jestem też osobą empatyczną. W mojej ponaddwudziestoletniej praktyce medycznej wyspecjalizowałam się w leczeniu osób wysoko wrażliwych – takich jak ja. Chociaż wszystkie istoty ludzkie mieszczą się w spektrum wrażliwości, empaci to emocjonalne gąbki, które wchłaniają zarówno stres, jak i radość. Czujemy wszystko, czasem w sposób ekstremalny, i nie potrafimy chronić się przed innymi. W rezultacie często obezwładnia nas nadmiar bodźców i jesteśmy narażeni na zmęczenie oraz przeciążenie zmysłów.

Temat ten fascynuje mnie zarówno zawodowo, jak i prywatnie, ponieważ sama będąc empatką, musiałam rozwinąć konkretne strategie, dzięki którym teraz jestem w stanie zmierzyć się z tym wyzwaniem. Chronią one moją wrażliwość, tak bym mogła zmaksymalizować korzyści, jakie z niej płyną – a jest ich całe mnóstwo! Chciałabym opowiedzieć wam, jak stać się zrównoważonym, silnym i szczęśliwym empatą. Żeby odżyć, musicie nauczyć się, jak przestać przejmować cudzą energię, objawy i stres. Chcę również nauczyć waszych bliskich – rodzinę, współpracowników, szefów, rodziców i partnerów życiowych – jak najlepiej was wspierać i komunikować się z wami. W tej książce pokażę wam, jak osiągnąć te cele.

Proponuję książkę Empatia. Poradnik dla wrażliwych jako źródło wiedzy dla bratnich wrażliwych dusz, pozwalające im odnaleźć zrozumienie i akceptację w świecie, który bywa często szorstki, bez serca i pogardliwy wobec empatii. Podważam w niej status quo i tworzę nową normalność dla całego spektrum wrażliwości, w której nie ma nic „niewłaściwego”. Wręcz przeciwnie – odkryjesz, co jest w tobie jak najbardziej „właściwe”. Dzięki tej książce, towarzyszącemu jej programowi audio Essential Tools for Empaths („Niezbędne narzędzia dla empatów”1) i moim warsztatom dla empatów chcę stworzyć grupę wsparcia, która pozwoli ci odnaleźć swoje „plemię”, a wraz z nim autentyczność i radość. Chcę wspierać ruch złożony z ludzi, którzy doceniają swoją wrażliwość. Witajcie w kręgu miłości! Mój przekaz jest pełen akceptacji i nadziei. Zachęcam was, byście docenili wasze dary i nie wstydzili się ich manifestować podczas waszej empatycznej podróży.

 

KIM JEST EMPATA?

Osoby empatyczne mają niezwykle reaktywny układ nerwowy. Brakuje nam filtrów, które pozwalałyby ograniczyć stymulację. W konsekwencji wchłaniamy z zewnątrz zarówno pozytywną, jak i negatywną energię. Jesteśmy tak wrażliwi, że można to porównać do posiadania pięćdziesięciu palców u dłoni zamiast pięciu. Jesteśmy naprawdę superreaktywni.

Badania wykazują, że wysoka wrażliwość dotyczy około dwudziestu procent populacji, chociaż jej stopień bywa różny2. Empatów często nazywa się „przewrażliwionymi” i mówi się, że „powinni mieć grubszą skórę”. Zarówno jako dzieci, jak i dorośli, z powodu naszej wrażliwości jesteśmy raczej zawstydzani niż wspierani. Bywamy chronicznie zmęczeni i chcemy wycofać się ze świata, który wydaje nam się przytłaczający. A jednak w tym momencie życia, w którym się znalazłam, za nic nie oddałabym swojej empatii. Dzięki niej wyczuwam sekrety wszechświata i odkrywam w sobie pasję, o jakiej mi się nie śniło.

Moje empatyczne zdolności nie zawsze wydawały mi się jednak tak wspaniałe.

DORASTANIE EMPATY

Podobnie jak wiele empatycznych dzieci, wiecznie czułam, że nie pasuję. Byłam jak kosmitka, która tylko czeka, by ktoś przetransportował ją do jej prawdziwego domu wśród gwiazd. Pamiętam, jak siedziałam na swoim ganku i patrzyłam w niebo w nadziei, że statek kosmiczny zabierze mnie do domu. Byłam jedynaczką, więc mnóstwo czasu spędzałam samotnie. Nie miałam nikogo, kto rozumiałby moją wrażliwość. Nikt nie był do mnie podobny. Moi rodzice, lekarze – pochodzę z rodziny złożonej z dwadzieściorga pięciorga lekarzy – mówili: „Kochanie, musisz się zahartować i mieć grubszą skórę”, czego nie chciałam ani nie umiałam zrobić. Nie mogłam przebywać w zatłoczonych sklepach ani uczestniczyć w imprezach, bo wchodziłam tam w dobrym humorze, a wychodziłam wykończona, kręciło mi się w głowie, czułam niepokój albo ból, którego wcześniej nie znałam.

Nie wiedziałam wtedy, że ciało każdego z nas otacza subtelne pole energetyczne, delikatne światło, które je przenika i rozciąga się wokół niego na centymetry, a nawet metry. Pola te przekazują informacje takie jak emocje, dobre samopoczucie lub niepokój. Kiedy znajdujemy się w zatłoczonych miejscach, cudze pola energetyczne nakładają się na nasze. Wyłapywałam więc mnóstwo intensywnych wrażeń, ale nie miałam pojęcia, czym są ani jak je interpretować. W tłumie byłam po prostu zaniepokojona i zmęczona. Nade wszystko pragnęłam uciec.

W Los Angeles jako nastolatka zaczęłam brać narkotyki, żeby pohamować swoją wrażliwość (nikomu tego nie radzę!). Otumaniona, jakoś dawałam sobie radę. Mogłam chodzić na imprezy i do centrów handlowych jak moi znajomi i czułam się dobrze. Co za ulga! W mojej autobiografii Second Sight napisałam, że zaczęłam brać narkotyki, żeby pozbyć się intuicji i empatii. Jednak po wypadku samochodowym, który omal nie skończył się tragicznie – o trzeciej nad ranem jechałam swoim mini cooperem w stronę wysokiego na 450 metrów klifu w kanionie Topanga – moi rodzice byli tak przerażeni, że posłali mnie do psychiatry.

JEŚLI CZUJESZ, ŻE NIE PASUJESZ DO TEGO ŚWIATA, TO DLATEGO, ŻE JESTEŚ TU, ŻEBY STWORZYĆ LEPSZY.

Autor nieznany

Oczywiście walczyłam z nim ze wszystkich sił. Tak naprawdę jednak ten anioł w ludzkiej skórze był pierwszą osobą, która pomogła mi zrozumieć, że chcąc stać się całością, nie mogę uciekać od mojej wrażliwości, lecz muszę ją zaakceptować. To był początek procesu zdrowienia i samoakceptacji siebie jako osoby empatycznej. Ponieważ dziecięce doświadczenia empatii i intuicji tak bardzo mnie przestraszyły, część mojej ewolucji jako lekarki i kobiety polegała na akceptacji tych zdolności. Są cenne i zasługują na to, by je karmić i wspierać. To dlatego w swojej praktyce psychiatrycznej i podczas warsztatów specjalizuję się w pomocy empatom.

Także empaci mogą rozkwitnąć! Empatia jest lekarstwem, którego świat potrzebuje.

DOŚWIADCZENIE EMPATY

Przyjrzyjmy się doświadczeniu empaty w szczegółach. Zastanów się, czy się z nim identyfikujesz, czy może masz ukochanego lub kolegę, który zalicza się do osób empatycznych.

Po pierwsze: jaka jest różnica między zwyczajną empatią a byciem empatą? Zwykła empatia oznacza, że otwieramy nasze serce dla drugiej osoby, kiedy ta przechodzi trudny okres. Oznacza również, że potrafimy cieszyć się z nią w chwilach radości. Jako empaci natomiast wyczuwamy cudze emocje, energię i fizyczne objawy w naszych ciałach, pozbawieni filtrów, w które wyposażeni są inni ludzie. Doświadczamy cudzego smutku i radości. Jesteśmy wyjątkowo wyczuleni na ton głosu i ruchy ciała. Słyszymy to, czego inni nie mówią, ale co komunikują niewerbalnie i w milczeniu. Empaci najpierw czują, a dopiero potem myślą – odwrotnie niż większość ludzi w przeintelektualizowanym społeczeństwie. Nie istnieje membrana, która oddzielałaby nas od świata. Wyraźnie odróżnia nas to od innych ludzi, którzy niemal od urodzenia potrafią się chronić.

Empaci dzielą niektóre cechy z osobami, które psycholożka Elaine Aron nazywa osobami wysoko wrażliwymi (WWO). Cechy te obejmują niski próg stymulacji, potrzebę spędzania czasu samotnie, wrażliwość na światło, dźwięki i zapachy, a także awersję do tłumów. Ponadto osobom wysoko wrażliwym potrzeba więcej czasu, aby się odprężyć po ciężkim dniu, ponieważ ich zdolność do przejścia od stanu wysokiej stymulacji do ciszy i spokoju jest mniejsza. Empatów i osoby wysoko wrażliwe łączy też miłość do natury i spokojnego otoczenia.

Empaci posuwają doświadczenie osób wysoko wrażliwych jeszcze dalej. Wyczuwamy subtelną energię, która we wschodnich tradycjach uzdrawiających nazywa się shakti lub prana, i wchłaniamy ją. Osoby wysoko wrażliwe zazwyczaj tego nie robią. Zdolność ta pozwala nam doświadczać energii obecnych wokół nas w niezwykle głęboki sposób. Jako że wszystko, łącznie z emocjami i wrażeniami, stworzone jest z subtelnej energii, internalizujemy cudze uczucia, ból i najróżniejsze cielesne wrażenia. Często trudno nam odróżnić cudzy dyskomfort od naszego. Niektórzy empaci mają też głębokie doświadczenia intuicyjne i duchowe, których zazwyczaj nie łączy się z osobami wysoko wrażliwymi. Część z nich potrafi się nawet komunikować ze zwierzętami, naturą i swoimi wewnętrznymi przewodnikami. Można jednak być jednocześnie empatą i osobą wysoko wrażliwą. Aby ustalić, czy jesteś empatą, sprawdź, czy identyfikujesz się z którymś z poniżej opisanych typów.

OGÓLNE TYPY EMPATÓW

Empaci fizyczni: są szczególnie zestrojeni z fizycznymi przejawami innych ludzi i wchłaniają je. Potrafią również czerpać energię z czyjegoś dobrego samopoczucia.

Empaci emocjonalni: przejmują emocje innych ludzi i chłoną je jak gąbka – zarówno te pozytywne, jak i negatywne.

Empaci intuicyjni: doświadczają niezwykłych stanów percepcyjnych, takich jak zwiększona intuicja, telepatia, wiadomości ukryte w snach, komunikacja ze zwierzętami i roślinami czy kontakt z zaświatami. Zaliczają się do nich następujące typy:

 Empaci telepatyczni otrzymują intuicyjne komunikaty o innych w czasie teraźniejszym.

 Empaci prekognitywni mają przeczucia dotyczące przyszłości, zarówno we śnie, jak i na jawie.

 Empaci senni dużo śnią i potrafią we śnie odbierać intuicyjne informacje, które pomagają innym i prowadzą ich samych przez życie.

 Empaci mediumiczni mają dostęp do duchów w zaświatach.

 Empaci roślinni czują potrzeby roślin i nawiązują kontakt z ich istotą.

 Empaci ziemscy są zestrojeni ze zmianami zachodzącymi na naszej planecie i w naszym układzie słonecznym, a także z pogodą.

 Empaci zwierzęcy potrafią zestroić się ze zwierzętami i się z nimi komunikować.

Empaci cechują się różnymi, pięknie zniuansowanymi wrażliwościami. Możesz należeć do jednego z powyższych typów albo do kilku naraz. W następnych rozdziałach omówię również konkretne typy empatów fizycznych i emocjonalnych, takie jak empaci pokarmowi (którzy zestrajają się z energią obecną w jedzeniu) oraz empaci seksualni i uczuciowi (którzy zestrojeni są z nastrojem, zmysłowością i zdrowiem fizycznym swoich partnerów i przyjaciół). Kiedy nauczysz się identyfikować swoje wyjątkowe talenty, zobaczysz, że nie tylko wzbogacą one twoje życie, ale będą mogły również zostać wykorzystane dla dobra innych.

SPOSOBY BYCIA W RELACJI: EMPACI INTROWERTYCZNI I EKSTRAWERTYCZNI

Fizyczni, emocjonalni i intuicyjni empaci mają różne style socjalizowania się i wchodzenia w interakcje ze światem. Większość z nich to introwertycy, ale istnieją również ekstrawertycy i osoby stanowiące kombinację tych cech. Empaci introwertyczni, tacy jak ja, mają minimum tolerancji na życie towarzyskie i small talk. Podczas spotkań zachowują się cicho i szybko wychodzą. Często przyjeżdżają swoimi samochodami, żeby nie znaleźć się w pułapce zależności od innych.

WIELU EMPATÓW NIE LUBI SMALL TALKU. STRASZNIE ICH MĘCZY.

Judith Orloff

Uwielbiam mój bliski krąg przyjaciół i zazwyczaj trzymam się z daleka od dużych imprez i zgromadzeń. Nie lubię też small talku i nigdy sama się go nie nauczyłam – co jest częste wśród introwertyków. W grupie dobrze czuję się przez dwie–trzy godziny, a potem daje mi się we znaki nadmiar stymulacji. Wszyscy moi przyjaciele o tym wiedzą i nie obrażają się, kiedy wychodzę wcześniej.

Empaci ekstrawertyczni przeciwnie: są bardziej rozmowni, wchodzą w interakcje i lubią zamieszanie znacznie bardziej niż introwertycy. Mogą też dłużej przebywać w towarzystwie, nie czując zmęczenia czy nadmiernej stymulacji.

JAK ZOSTAJE SIĘ EMPATĄ?

Ma na to wpływ wiele czynników. Niektóre dzieci rodzą się wrażliwsze od innych – to ich wrodzony temperament. Widać to od razu, kiedy przychodzą na świat. Znacznie silniej reagują na światło, zapachy, dotyk, ruch, temperaturę i dźwięki. Z tego, co zaobserwowałam w pracy z pacjentami i uczestnikami warsztatów, wynika, że część wrażliwości jest przekazywana genetycznie. Osoby wysoko wrażliwe są często dziećmi matek i ojców o podobnych cechach. Ponadto ważną rolę odgrywa wychowanie. Porzucenie czy zaniedbanie w dzieciństwie również może wywierać wpływ na poziom wrażliwości u dorosłych. Część empatów, z którymi pracowałam, doświadczyła traumy we wczesnym okresie życia, takiej jak przemoc psychiczna lub fizyczna, albo była wychowana przez rodziców z problemem alkoholowym czy depresją lub przez narcyzów. Mogło to osłabić zdrowe odruchy obronne, które rozwija w sobie dziecko opiekuńczych rodziców. W rezultacie takiego wychowania dzieci zazwyczaj mają wrażenie, że nie są dostrzegane przez swoją rodzinę, i czują się niewidzialne także później, w świecie, który nie ceni wrażliwości. We wszystkich jednak przypadkach empaci po prostu nie nauczyli się bronić przed stresem tak, jak nauczyli się tego inni ludzie. Jesteśmy inni. Szkodliwy bodziec, taki jak czyjaś złość, tłumy, hałas czy jasne światło, mogą nas wytrącić z równowagi, ponieważ nasz próg sensorycznego przeciążenia jest bardzo niski.

EMPATIA I NAUKA

Istnieje kilka odkryć naukowych dotyczących zjawiska empatii, które uważam za fascynujące.

Układ neuronów lustrzanych

Badacze odkryli wyspecjalizowaną grupę komórek mózgowych odpowiedzialnych za współczucie. Komórki te pozwalają każdemu odbijać emocje jak w lustrze, dzielić ból, strach i radość drugiej osoby. Jako że empaci mają hiperresponsywne neurony lustrzane, głęboko rezonujemy z uczuciami innych ludzi. Jak to się dzieje? Neurony lustrzane pobudzane są przez wydarzenia z zewnątrz. Kiedy na przykład zostaje zraniony nasz małżonek, my też czujemy się zranieni. Kiedy płacze nasze dziecko, nam też jest smutno, a kiedy nasza przyjaciółka się cieszy, i my się cieszymy. Psychopaci, socjopaci i narcyzi przeciwnie – cierpią oni na coś, co nauka nazywa „deficytem empatii” (patrz rozdział 5.). Oznacza to, że brakuje im umiejętności odczuwania empatii, którą posiadają inni ludzie, co może być spowodowane niewystarczającą aktywnością układu neuronów lustrzanych. Musimy uważać na takie osoby, ponieważ są one niezdolne do bezwarunkowej miłości3.

 

Pola elektromagnetyczne

Drugie odkrycie opiera się na fakcie, że zarówno serce, jak i mózg generują pola elektromagnetyczne. Według HeartMath Institute pola te przekazują informacje o myślach i emocjach. Osoby empatyczne są szczególnie wrażliwe na ten przekaz i nieraz czują się nim przytłoczeni. Często reagujemy też silniej fizycznie i emocjonalnie na zmiany pola elektromagnetycznego Ziemi i Słońca. Empaci dobrze wiedzą, że to, co się z nimi dzieje, ma wpływ na ich energię i stan ducha4.

Zarażanie afektywne

Trzecie odkrycie, które pomaga zrozumieć empatów, to fenomen zarażania afektywnego. Badania wykazały, że wiele osób wyczuwa emocje tych, którzy ich otaczają. Na przykład jedno płaczące dziecko potrafi wywołać falę płaczu na szpitalnym oddziale. Jedna osoba wyrażająca głośno swój niepokój w miejscu pracy potrafi „zarazić” nim współpracowników. Ludzie przebywający w grupach często „łapią” uczucia innych. W niedawnym artykule w „New York Timesie” czytamy, że ta umiejętność synchronizacji nastroju z innymi jest kluczowa dla budowania szczęśliwych związków. Jaka lekcja płynie z tego dla empatów? Powinniśmy otaczać się w życiu pozytywnymi ludźmi, żeby nie dołowało nas negatywne podejście innych. A kiedy ktoś nam bliski przechodzi trudny okres, musimy szczególnie uważać, żeby zachować równowagę. To ważne strategie, które poznacie dzięki tej książce5.