Wysoko wrażliwi i miłośćTekst

Przeczytaj fragment
Oznacz jako przeczytane
Jak czytać książkę po zakupie
Czcionka:Mniejsze АаWiększe Aa


Spis treści

Podziękowania

Nota autorska do wydania z roku 2016

Powoli

Aktualny stan badań

Podstawy

Zaskakujące wyniki badań nad rolą wysokiej wrażliwości w związkach

Cztery składniki wysokiej wrażliwości – plus piąty

Badania dotyczące przeciążenia stymulacją

Badania dotyczące wyczulenia na subtelności

Genetyka i ewolucja

Ostatni eksperyment: WWO a nuda w związkach

Nowe stare myśli o miłości, WWO i duchowości

Wstęp

Co nas różni

Na scenę wkracza osoba wysoko wrażliwa

Czy wszystko zależy od genów?

Jak korzystać z tej książki

Jeśli czytasz tę książkę z partnerem (WWO lub nie-WWO)

Jeśli obecnie nie jesteś zakochany

Jeśli nie jesteś osobą wysoko wrażliwą

Naukowe – i nie tylko – podstawy książki

Dane zewsząd

Dane z głębi

ROZDZIAŁ 1. Czy jesteś osobą wysoko wrażliwą?

Jaki masz temperament? Czas się tego dowiedzieć

Pomocy! „Mój partner i ja jesteśmy przeciwieństwami” albo „Jesteśmy jak bliźnięta”

Deena, Daniel, Blake, i inni

Tajemnica nierozwiązywalnych konfliktów

Diagnoza dla Deeny i pozostałych

Wysoka wrażliwość

Znaczenie optymalnego poziomu pobudzenia

Czy wrażliwość to introwersja? I tak, i nie

Czy wrażliwość to nieśmiałość? Nie

Dlaczego wrażliwość jest tak ważna?

Rola WWO w relacjach międzyludzkich

Każda kultura faworyzuje jeden z typów

Nasza rola w kulturach agresywnych jest jeszcze ważniejsza

Poszukiwanie doznań

Poszukiwacze doznań pragną zmiany

Dwa układy w mózgu

Poszukiwanie doznań a miłość

Cztery typy ludzi

Po co nam tyle pojęć

Czego potrzebują osoby wysoko wrażliwe

Specjalnie dla WWO/PD

Ostatnia myśl

ROZDZIAŁ 2. Nieśmiałość płciowa a wrażliwość

Dlaczego WWO czują się niezręcznie w obecności płci przeciwnej

Przyczyny kulturowe

Biologiczna „obcość”

Nie czujĘ się „wzorem” męskości czy kobiecości

Na koniec: jak bardzo się różnimy?

Szkodliwy wpływ uprzedzeń związanych z płcią na relacje wysoko wrażliwych kobiet

Jak seksizm niszczy kobiety i ich miłość

Ofiary seksualności

Mieszane uczucia wobec mężczyzn

Szkodliwy wpływ uprzedzeń związanych z płcią na relacje wysoko wrażliwych mężczyzn

Czuję się jakiś niewydarzony

Nieśmiałość miłosna

Dodatkowe nieprzyjemności wspólne dla WWK i WWM

ZAMKNIĘTE możliwości

Niska samoocena

Słabo zarysowane granice

Wysoko wrażliwi nadludzie – przestroga

Dobrzy rodzice, którzy się nie doceniają

A skłonność do poszukiwania doznań?

Praca nad problemami związanymi z płcią

Końcowe przemyślenia

ROZDZIAŁ 3. WWO a lęk przed bliskością

BLISKO-DALEKI

Co czujesz, myśląc o bliskości?

Nieświadomość i lęki

Osiem powodów obawy WWO przed bliskością

1. Lęk przed odsłonięciem się i odrzuceniem

2. Lęk przed wybuchem gniewu

3. Lęk przed opuszczeniem

4. Lęk przed utratą kontroli

5. Lęk przed własnymi porywami „ataku i niszczenia”

6. Lęk przed pochłonięciem

7. Lęk przed zaangażowaniem

Poszukiwanie doznań a lęk przed bliskością

Korzenie najgłębszego lęku przed bliskością

Elise i jej wygłodniałe ja

Jak zaczynają się zmiany

 

Test twojego „stylu przywiązania”

Cztery style przywiązania

Wrażliwość a styl przywiązania

Jak stać się „bezpiecznym”

Wielki krok naprzód

Gdy druga osoba obawia się bliskości

Ostatnie spojrzenie na obawy przed bliskością

ROZDZIAŁ 4. Skok na głęboką wodę

Czym jest miłość?

Intensywność miłości WWO znana z pierwszej ręki

Z kameleona w smoka

Cztery poglądy na istotę miłości przez pryzmat WWO

Zakochanie w bratniej duszy

Wybór partnera

Wpływ temperamentu na atrakcyjność

Pobudzenie plus wysoka wrażliwość równa się miłość

Czego uczą nas osoby zakochujące się w swoich terapeutach

Nastrojowa sytuacja plus wyobraźnia WWO równa się miłość

Zakochanie pod wpływem sił nieświadomych

Powrót do raju ducha pierwotnego

Miłość na odległość, miłość bez wzajemności, miłość niemożliwa

Przemyślałeś to i chcesz się zakochać

Właściwy wybór, albo w kim się nie zakochiwać

Poznawanie wysoko wrażliwych

Poznawanie nie-WWO

Pogłębianie relacji

Jak zapobiec zakochaniu się

Po zakochaniu się

ROZDZIAŁ 5. Związki WWO z nie-WWO

Dobre wieści

Korzyści dla osoby wysoko wrażliwej

Korzyści dla nie-WWO

Wyzwania

Kilka rozwiązań

Do wysoko wrażliwych kobiet w parze z rzekomo nie-WWO

Zmień to, czego nie możesz zaakceptować; zaakceptuj to, czego nie możesz zmienić

ROZDZIAŁ 6. Jak dwie krole wody

Dobre wieści

Spotkanie podobnych umysłów i serc

Osobiste korzyści z podobieństwa do partnera

Wyzwania

Kilka rozwiązań

Problemy spowodowane podobnym wyczuleniem na niuanse

Kilka rozwiązań

Końcowe przesłanie dla was obojga

ROZDZIAŁ 7. Tworzenie satysfakcjonującego wrażliwego partnerstwa

Znaczenie robienia fajnych rzeczy razem

Przełomowe badania nad potrzebą przełomu

Ostrożnie aplikuj ekscytację wysoko wrażliwym

Dialog w celu zrozumienia punktu widzenia drugiej osoby

Empatycznie słuchaj, empatycznie mów

Dialog – sprawa honoru i zaufania

Dan i María

Opanowywanie stanów nadpobudzenia w czasie konfliktów

Oznaki nadpobudzenia

Zapobieganie nadpobudzeniu

Możesz się kłócić po swojemu, ale się nie wycofuj

Jack i Raven

Oznaki ZAPRZESTANIA WALKI

Wznowienie zaangażowania

Odkrywanie nierozpoznanych życiowych nadziei i lęków

Zdobądź ekspercką wiedzę na temat kompleksów

O rozszczepieniu i projekcji raz jeszcze

Cień wie

Gdy rozszczepienie jest poważniejsze

Czasami potrzebujemy pomocy

Kiedy pora kończyć

Prosta porada na zakończenie

ROZDZIAŁ 8. Nasza seksualność

Miej w pamięci problem ze średnimi

Czym wysoko wrażliwi nie różnią się od innych

Czym wysoko wrażliwi różnią się od innych

Wysoko wrażliwe kobiety a seksualność

Wysoko wrażliwi mężczyźni a seksualność

Wysoka wrażliwość, poszukiwanie doznań i seksualność

Wyniki u kobiet

Komentarze uczestników badań

Rozwój seksualności osoby wysoko wrażliwej

Seksualność a empatyczna więź

Przeszkody dla seksualności

Kilka porad seksualnych dla WWO

O pożądaniu

Specjalnie dla wysoko wrażliwych – głęboki wgląd w seksualność

Myśli końcowe

ROZDZIAŁ 9. Ścieżka duchowa WWO

Duchowość jako widzenie niewidzialnego

Kolejny kapitał, który wnosimy do związków: uzdolnienia duchowe

Fakty stwierdzone przez genetykę

Duchowość jest relacją

Oś ego–Jaźń a wczesne relacje

Styl przywiązania ego do Jaźni

Blokada osi ego–Jaźń a miłość

Uzdrawianie osi ego–Jaźń

Akceptacja przez Jaźń

Wewnętrzny kochanek jako przewodnik do stabilnej bliskości z Jaźnią

Intymne życie z Jaźnią

Drugie spojrzenie na Marka i Lindę

Josh i kobieta dająca mu pić

Połączenie życia symbolicznego dwojga ludzi

Czym więc jest miłość?

Dla wysoko wrażliwych w długoletnich związkach

Czas się pożegnać

Przypisy bibliograficzne

Tytuł oryginału: The Highly Sensitive Person in Love

Przekład: Aleksandra Haduła

Redakcja: Dariusz Rossowski

Korekta: Katarzyna Nawrocka

Projekt okładki i stron tytułowych: Joanna Wasilewska/Katakanasta

Ilustracja na okładce: © Anna Guz/Shutterstock

Copyright © 2000, 2016 by Elaine N. Aron, Ph.D. All rights reserved

Copyright for the Polish edition and translation © Wydawnictwo JK, 2019

Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej publikacji nie może być powielana ani rozpowszechniana za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych bez uprzedniego wyrażenia zgody przez właściciela praw.

ISBN 978-83-7229-864-5

Wydanie I, Łódź 2019

Wydawnictwo JK Wydawnictwo JK, ul. Krokusowa 3, 92-101 Łódź tel. 42 676 49 69 www.wydawnictwofeeria.pl

Konwersję do wersji elektronicznej wykonano w systemie Zecer.

 

Mojemu mężowi Artowi

Mojemu synowi Elijahowi

Osobom, które podobną miłością darzą moich czytelników

Podziękowania

Podziękowania

Miałam wielkie szczęście współpracować z redaktor Tracy Behar i moją agentką Betsy Amster – obie z wyczuciem i inteligentnie mobilizowały mnie do wytężonej pracy przy spisywaniu i objaśnianiu myśli na temat miłości i temperamentu, jakie powstawały w moim nadaktywnym, wysoko wrażliwym mózgu. Za wnikliwą lekturę rękopisu i cenne uwagi dziękuję redaktor Sarah Whitmire oraz mojemu mężowi Artowi. Doceniam także wkład mojego syna Elijaha w pracę nad tekstem książki.

Ogromne podziękowania należą się osobom wysoko wrażliwym, które zgodziły się na udzielanie mi wielogodzinnych wywiadów na temat swoich związków, a także wielu innym, które wzięły udział w ankietach. Wyrażam również wdzięczność osobom, które zgłosiły się do mnie na psychoterapię. Opowiadając fragmenty ich historii na kartach książki, zmieniałam fakty, dbałam jednak o zachowanie oryginalnych wniosków. Te opisy prawdziwych wydarzeń nadały książce głębię. Czuję się niezmiernie wyróżniona, że mogłam towarzyszyć ich autorom, gdy ujawniali swoje przeżycia.

Dokument chroniony elektronicznym znakiem wodnym

This ebook was bought on LitRes

Nota autorska do wydania z roku 2016

Nota autorska do wydania z roku 2016

Masz przed sobą poprawione wydanie książki The Highly Sensitive Person in Love. Pierwotnie ukazała się ona drukiem w 2000 roku, ponieważ jednak niewiele jej fragmentów w moim odczuciu wymagało zmiany, to wszystkie swoje uwagi zawarłam w niniejszej nocie. Przede wszystkim chcę przytoczyć wyniki najnowszych badań nad wrażliwością. Pragnę również podzielić się dwiema refleksjami z obserwacji odbioru książki przez czytelników w ciągu kilkunastu lat.

Powoli

Po pierwsze, ostrzeżenie dla moich wysoko wrażliwych czytelników. Nie oczekujcie, że bliskie wam osoby wpadną w zachwyt, dowiedziawszy się o waszej wrażliwości lub roli, jaką odgrywa ona w związku. Mogą odebrać takie informacje jako zagrożenie. Być może poczują nadciągającą zmianę i zaczną się obawiać, że będzie dla nich przykra. Może pomyślą, że oddalicie się od siebie, ponieważ jesteście mniej podobni. Zresztą każde z was ma prawo do takich odczuć. A może odkryjesz, że masz nowe potrzeby i zaczniesz je głośno wyrażać. Może dotąd nie sądziłeś, że potrzebujesz więcej spokojnego czasu tylko dla siebie, albo dopiero teraz uświadamiasz sobie, że chodzenie do hałaśliwych lokali, które odwiedzałeś wraz z partnerem, nie sprawiało ci wielkiej frajdy. Taki wzrost samoświadomości mógłby oznaczać drastyczne zmiany układu sił w związku, jeśli do tej pory osoba wysoko wrażliwa (WWO) była postrzegana jako w pewien sposób słabsza czy wręcz zaburzona psychicznie. Teraz okazuje się bowiem, że WWO jest normalna, a nawet ma pewne szczególne umiejętności oraz równe prawa.

Dlatego radzę ci, abyś działał powoli. Wykorzystaj swoją niezwykłą empatię (zob. s. 18) do zrozumienia, co twoje nowe spostrzeżenia o sobie oznaczają dla drugiej osoby. Ona także ma własne potrzeby i należy je uszanować, nawet jeśli doprowadzą do konfliktów, które będziecie musieli wspólnie rozwiązywać. Nigdy nie używaj swojej wrażliwości jako broni – nie mów na przykład: „Jestem wysoko wrażliwa, więc nie zamierzam tego słuchać”. Z góry umów się z partnerem, że jeśli którekolwiek z was dozna nadpobudzenia w trakcie konfliktu, zrobicie sobie przynajmniej dwadzieścia minut „przerwy technicznej”, a następnie na pewno wrócicie do rozmowy. Nie koncentrujcie się jednak przesadnie na nowo odkrytej różnicy między wami. Po kilku miesiącach ta nowa wiedza nadal będzie istotna, lecz naturalnie zintegruje się z całym tobą i twoim dotychczasowym stylem relacji z bliskimi ci ludźmi.

Po drugie, pragnę ostrzec sceptyków. Nie powinniście się spieszyć z akceptowaniem lub odrzucaniem prezentowanej tu koncepcji wysokiej wrażliwości. Trudno ci uwierzyć w realność tej cechy? Nawet ja przez pewien czas w nią wątpiłam. Czy widzę w wynikach badań coś, czego w nich naprawdę nie ma? Myślę, że rezultaty różnych eksperymentów przeprowadzonych przez niezależnych naukowców, o których przeczytasz za chwilę, odpowiedzą na to pytanie. Rozważmy jednak dobre powody do tego, by z początku podchodzić do wspomnianej koncepcji ze sceptycyzmem, a mimo to dać jej drugą szansę.

Być może zastanawiasz się, dlaczego cecha nazywana wysoką wrażliwością nie została „odkryta” wcześniej. Przecież trzymasz w rękach po prostu kolejny poradnik psychologiczny. Spieszę wyjaśnić, że nigdy nie zamierzałam pisać poradników. Zostałam do tego przymuszona przez osoby wysoko wrażliwe, które dowiedziały się o moich badaniach naukowych i praktycznie zażądały ode mnie książki. Omawiana tu cecha temperamentu oczywiście istniała zawsze, choć nazywano ją innymi terminami. Jej najważniejsze elementy nie były jednak znane, dlatego opisywano ją wyłącznie w kategoriach zewnętrznych zachowań, takimi słowami jak „nieśmiałość” lub „introwertyczność”. Osoby wysoko wrażliwe wcale nie muszą takie być. Poza tym, w przeciwieństwie do koloru włosów, wzrostu czy płci, wysoka wrażliwość jest w dużej mierze niewidoczna, co sprawia, że łatwo umniejszać jej znaczenie. Tymczasem wywiera ona na nas równie duży wpływ co płeć w tym sensie, że oddziałuje na wszystkie aspekty życia – sposób myślenia, odczuwania, preferencje, wybór zawodu, a także, oczywiście, relacje.

Na tę niewidoczność nakłada się jeszcze to, że typowe osoby wysoko wrażliwe tak dobrze przystosowują się do życia i innych ludzi, iż ich odmienność jest niemal niezauważalna, jeśli ich dobrze nie znamy. (Niemniej ze względu na pewne swoje problemy czy zdolności niektóre WWO rzucają się w oczy i to one mogą kształtować nasz obraz wysoko wrażliwych). W pewnym sensie istotą wysokiej wrażliwości jest adaptowanie się.

Kolejnym powodem, dla którego można nie traktować wysokiej wrażliwości poważnie, jest to, że zaledwie 20 procent ludzi rodzi się z tą cechą. Oznacza to, że 80 procent populacji kształtuje opinię większości na temat ludzkiej natury. Dla każdego z nas naturalne jest przekonanie, że inni są do nas pod wieloma względami podobni. Pomaga nam to w rozumieniu siebie nawzajem i odczuwaniu empatii. Mimo to istnieją osoby, które odpowiadają „tak” na każde stwierdzenie z kwestionariusza Czy jesteś wysoko wrażliwy? w tej książce, i takie, które na każde odpowiadają „nie”. Wszyscy żyjemy w tych samych wspólnotach, a niektórzy nawet pod tym samym dachem, mamy jednak bardzo różne potrzeby. Ponieważ nie potrafimy rozpoznać, kto z nas jest wrażliwy, a większość taka nie jest, osoby niewysoko wrażliwe (nie-WWO) są naturalnie sceptyczne. Czasami nawet WWO uważają, że są lub powinny być takie jak nie-WWO. (Parę słów na temat terminu „nie-WWO”: pojęcie WW stosowane jest w ścisłym, naukowym znaczeniu, które nie sugeruje, że osobom będącym nie-WWO brakuje wrażliwości w sensie troski i chęci niesienia pomocy innym. Zresztą WWO mogą w pewnych sytuacjach wcale nie wykazywać tak rozumianej wrażliwości, na przykład w razie nadpobudzenia lub „uwikłania w kompleks”, co objaśniam w dalszej części książki).

Ludzie różnią się między sobą bardzo wieloma wrodzonymi cechami, dlatego założenie, że wszyscy rodzimy się tacy sami, a nasz charakter jest kształtowany wyłącznie w drodze nauki i przez osobiste decyzje, może stanowić realne źródło konfliktów w relacjach. Mamy skłonność, aby uważać, że człowiek działający w sposób, który nam nie odpowiada, powinien być zdolny do zmiany tego zachowania, jeżeli naprawdę nas kocha. Tymczasem może być do tego zdolny albo może nie być. Na przykład nie-WWO często uważają, że każdemu powinny się podobać gwarne restauracje czy „rozmowy o niczym”, więc jeśli komuś się nie podobają, po prostu wydziwia, jest trudny, roszczeniowy. Nic bardziej mylnego. Różnica między nami sprawia, że głośne lokale i banalne pogawędki są dla wielu ludzi w porządku, a dla wysoko wrażliwych pozostają nie do zniesienia. Raz jeszcze mówię: ta cecha jest realna.

Aktualny stan badań

Około roku 1991 zaczęłam się posługiwać pojęciem „wrażliwości” w odniesieniu do dorosłych, a w 1997 opublikowałam wyniki swoich badań; w tym samym czasie, a nawet wcześniej inni naukowcy badali wrażliwość dzieci, wszyscy jednak pracowaliśmy bez większego rozgłosu. Jeśli chodzi o mnie, przeprowadzałam wywiady z dorosłymi, które posłużyły mi do stworzenia statystycznie rzetelnego kwestionariusza, oraz podjęłam pewne badania mózgu – stosowałam więc podejścia niemożliwe do wykorzystania w pracy z dziećmi. Inni prowadzili badania z zakresu fizjologii i genetyki, które później połączono ze zjawiskiem wysokiej wrażliwości. Obecnie wrażliwością interesuje się wielu naukowców z różnych ośrodków badawczych, choć nie wszyscy używają tych samych terminów. Ja nazywam cechę, o której tu mowa, wrażliwością przetwarzania zmysłowego (sensory processing sensitivity), inni badacze posługują się takimi pojęciami, jak wrażliwość środowiskowa, reaktywność, biologiczna wrażliwość na kontekst, podatność dyferencyjna (differential susceplibility) czy wrażliwość dająca przewagę (vantage sensitivity), niektórzy identyfikują ją za pomocą nazw pewnych wariantów genetycznych albo mówią o plastyczności bądź elastyczności behawioralnej, podobnie jak w opisie zachowania zwierząt.

Podstawy

Choć na pewno będą się pojawiać nowe przesłanki naukowe, obecnie znaczna większość naukowców wydaje się zgadzać, że wysoka wrażliwość to cecha

 wrodzona, uwarunkowana genetycznie czy „konstytucjonalna” (choć niektórzy badacze uważają, że na jej wykształcenie się mogą wpływać także inne czynniki);

 wykrywana zawsze u mniejszości, czyli około 20 procent populacji;

 pociągająca za sobą skłonność do zauważania subtelnych aspektów otoczenia oraz zatrzymywania się w nowych sytuacjach w celu obserwacji i porównania z wiedzą z przeszłości (choć czasami wiedza z przeszłości prowadzi do stosunkowo szybszego i pewniejszego działania);

 wykształcona ewolucyjnie u ponad stu gatunków, ponieważ niesie pewne korzyści pod względem przetrwania;

 niebędąca zaburzeniem ani obciążeniem, bo chociaż osoby żyjące w niesprzyjających warunkach, szczególnie w dzieciństwie, są bardziej narażone na doświadczanie trudności, to te przebywające w przyjaznym środowisku i otrzymujące wsparcie zazwyczaj funkcjonują lepiej od innych pod różnymi względami. Zjawisko to nazywa się podatnością dyferencyjną.