Sztuka coachingu

Tekst
0
Recenzje
Przeczytaj fragment
Oznacz jako przeczytane
Jak czytać książkę po zakupie
Czcionka:Mniejsze АаWiększe Aa

Jak możesz wykorzystać tę książkę?

Bądź kreatywny. Wszystkie modele da się stosować w najprzeróżniejszych sytuacjach. Prosimy o odwagę! Wiele osób przed tobą używało już znacznej części tych modeli i je modyfikowało. Postaraj się więc dostosować je do swojej sytuacji, okoliczności, w jakich pracujesz, i inspiracji danej chwili.


Cała wartość tej książki zasadza się na tym, w jaki sposób uczynisz ją swoją własną. Nasze wskazówki celowo są delikatne i mało dyrektywne. Pragniemy:

 inspirować do przemyśleń,

 przypomnieć ci niektóre dobrze znane modele,

 obudzić w tobie kreatywność,

 poszerzyć twój repertuar stosowanych technik,

 zachęcić cię do pogłębiania wiedzy,

 zasugerować ci listę dodatkowych lektur.

Pomysł na tę książkę, podobnie jak każdy inny, począwszy od chwili, gdy znalazł się poza umysłem swego twórcy, może zostać wykorzystany przez ciebie, czytelniku, jak tylko sobie zażyczysz (oczywiście z wyjątkiem plagiatu, masowego kopiowania i przedstawiania go jako własnej pracy).

Opisując coaching, mówi się często o słowach i ciszy pomiędzy nimi. Wielcy coachowie budują świadomość poprzez uważne słuchanie i zadawanie wnikliwych pytań. Nasze doświadczenia pozwoliły nam stwierdzić, że świadomość można również zwiększyć dzięki odwołaniu do świata obrazów. Choć te wykresy stanowią swego rodzaju przesłanie od nas lub innych ludzi, mamy nadzieję, że nie pozostaną uwięzione na kartach książki, lecz ożyją, gdy w trakcie sesji coachingowej ty i twoi klienci weźmiecie do rąk długopisy lub ołówki, zaczniecie rozmawiać i dzielić się interpretacjami tego, co widzicie.

Liczymy na to, że będziesz nosić tę książkę przy sobie i sięgać po nią w przerwach między kolejnymi sesjami, spotkaniami czy zebraniami, a także podczytywać ją dla przyjemności i w poszukiwaniu inspiracji. Jednym słowem mamy nadzieję, że będziesz wykorzystywać ją do wszystkiego oprócz usypiającej, wieczornej lektury.

Bardzo chciałybyśmy usłyszeć, dokąd cię ta książka doprowadziła. Kto wie, czym taki dialog może zaowocować.

Od ciebie zależy, w jaki sposób będziesz pracować z tą książką. Przyjęcie zbyt dużej porcji naraz może skończyć się niestrawnością. Niewielkie kęsy będą prawdopodobnie łatwiejsze do przełknięcia i pozwolą czerpać większą przyjemność z lektury.


Rozdział 2

Coaching
COACHING

W tym rozdziale skupiamy się na pracy coacha: formie kontraktu, wchodzeniu w interakcje w ramach sesji coachingowych oraz analizach interesariuszy. Zakładamy, że czytelnicy mają już podstawową wiedzę na temat umiejętności i procesów coachingowych. Wiele innych książek stanowi doskonałe źródło wstępnych informacji dotyczących prowadzenia sesji coachingowych, aczkolwiek żadna lektura nie jest w stanie zastąpić profesjonalnego programu szkoleniowego obejmującego prezentację rzeczywistych przypadków i ćwiczenia praktyczne. My oferujemy ci coś dodatkowego z nadzieją, że będziesz dzięki temu mógł poszerzyć horyzonty i wzbogacić repertuar stosowanych metod.

Jako coachowie jesteśmy przyzwyczajone do wykorzystywania modeli i wykresów, by lepiej zrozumieć i usystematyzować światy naszych klientów i ich procesy psychologiczne. Stosujemy je zarówno w trakcie naszych własnych szkoleń, jak i podczas pracy z klientami, by zrozumieć ich tok myślenia i przetwarzania informacji. Znacznie rzadziej wykorzystuje się diagramy w celu zobrazowania samego procesu coachingu, a właśnie temu postanowiłyśmy poświęcić niniejszy rozdział.

Robimy krok wstecz, by zyskać inną perspektywę, która pozwoli nam przyjrzeć się temu, co i w jaki sposób robimy. Opisujemy i poddajemy interpretacji przestrzeń, w ramach której nawiązujemy relację i pracujemy w trakcie procesu coachingowego.

Podobnie jak w pozostałych rozdziałach, wzbogacamy nasze przemyślenia ilustracjami i za pomocą diagramów usiłujemy pobudzić cię do własnych refleksji. Wszystkie przedstawione w tym rozdziale modele są naszego autorstwa. Stworzyłyśmy je, bazując na naszych wieloletnich doświadczeniach w coachingu.

Najpierw przyglądamy się procesowi coachingu, głównym celom pracy oraz relacji dwójki uczestników podczas jednej sesji, a także na przestrzeni czasu. Następnie analizujemy liczne czynniki, które mają wpływ na tę interakcję, takie jak nasz własny proces zdobywania wiedzy, rozmaite aspekty życia zawodowego i prywatnego, a także kontekst organizacyjny, systemowy i psychologiczny, w jakim funkcjonują nasi klienci.

Gdy zaczynałyśmy pracę w coachingu, często musiałyśmy odpowiadać na pytanie: „Coach* to taki trener sportowy, prawda?”. Obecnie pojawia się ono już rzadziej. W miarę upływu czasu nastąpił znaczny rozwój coachingu i wzrosła jego popularność, w związku z czym dziś jest już rozumiany, powszechnie akceptowany i wykorzystywany w wielu firmach, instytucjach rządowych oraz instytucjach sektora publicznego i organizacjach non profit. Kontekst w znacznej mierze wpływa na system, w ramach którego nawiązuje się relację profesjonalną. Jest on często złożony, wielowymiarowy, obejmuje wielu interesariuszy. Tak naprawdę klientem coacha może być cały zespół ludzi. Organizacja czy sponsor coachingu wywierają znaczny, choć często niewidoczny, wpływ na interakcję coacha z klientem. Dlatego niezbędne jest zawieranie wielopoziomowych kontraktów i bardzo ostrożne określanie celów pracy. Nasze modele ilustrują tę kwestię.

Wierzymy, że coaching to praktyczna metoda, która pomaga ludziom w osiąganiu celów wyznaczonych przez nich samych. Oczekiwane rezultaty mogą dotyczyć zmiany postrzegania czy przekonań, ale również modyfikacji zachowania i podejmowania konkretnych działań. Coaching prowadzi do wglądu, nowych odkryć i postępów, które zawsze jednak muszą pozostawać w harmonii z indywidualnością jednostki, jej rozumieniem świata, hierarchią wartości i preferencjami. Podstawą powodzenia tego procesu jest relacja.


PROCES COACHINGOWY
Co to jest

Coaching to proces rozwoju cechujący się własnym, powtarzalnym cyklem aktywności, refleksji i wzrostu świadomości.

Klient podejmuje działania poza przestrzenią coachingową. Wykracza poza swój codzienny kontekst, by na chwilę wejść w relację z coachem, następnie jednak powraca do własnego świata, do którego my zazwyczaj nie należymy. Musimy maksymalnie wykorzystać ten krótki czas spędzany wspólnie, aby zaowocował świeżymi spostrzeżeniami i zmianą zachowań. Dlatego tak ważne jest, by rozumieć, co dzieje się w trakcie tych spotkań.

Coaching pozwala klientowi przyjrzeć się swym działaniom i temu, w jaki sposób wpływają na nie inne sfery jego świata: osobiste, systemowe, fizyczne, emocjonalne, rzeczywiste i hipotetyczne. Podczas sesji identyfikuje kluczowe kwestie i motywacje leżące u ich podłoża, uczy się opowiadać swoją historię w nowy sposób, myśleć inaczej oraz wykorzystywać zmieniony sposób patrzenia na rzeczywistość do planowania i wcielania w życie alternatywnych zachowań.

W jaki sposób to wykorzystujemy

Różne podejścia do coachingu są szczególnie skuteczne na innych etapach procesu. Wykorzystujemy ten diagram, by przemyśleć naszą pracę z klientami lub pobudzić do refleksji innych coachów w trakcie superwizji, zadając następujące pytania:

 W którym momencie klient był swobodny/spięty/zablokowany?

 Czy jakiś etap procesu został pominięty / był niekompletny?

 Jakie inne działania mógł coach podjąć na poszczególnych etapach?

 Czy klient i coach współgrali ze sobą?

Wprowadź to w życie

Wykorzystaj ten diagram by:

 przemyśleć swoją pracę,

 wyjaśniać potencjalnym klientom, na czym polega proces rozwojowy w trakcie coachingu,

 udzielać wsparcia uczestnikom kursów szkoleniowych,

 dbać o poświęcanie wystarczającego czasu każdemu z etapów procesu w trakcie budowania lub wspierania zespołu.


SESJA COACHINGOWA
Co to jest

Ten diagram mówi nam coś na temat przebiegu typowej sesji coachingowej.

Coach przybywa na sesję przygotowany. Skupienie pomaga w osiągnięciu obecności coachingowej i gotowości psychicznej, które leżą u podłoża wszystkich owocnych doświadczeń w coachingu.

Pierwsze minuty można poświęcić na krótką pogawędkę, by nawiązać dobry kontakt, potem zaś skupiamy się na właściwej pracy. Na wstępie klient i coach zawierają kontrakt, który ma zapewnić bezpieczeństwo współpracy i jej ukierunkowanie na poprawę funkcjonowania klienta. Im bardziej przejrzysty jest kontrakt, tym większe prawdopodobieństwo, że klient osiągnie swoje cele. Praca na tym etapie wymaga skupienia. Następnie rozmowa staje się bardziej otwarta dzięki słuchaniu, dzieleniu się spostrzeżeniami, wyjaśnianiu, analizowaniu, rozważaniu rozmaitych możliwości, przewartościowywaniu, wspieraniu i stawianiu wyzwań. Przez cały czas coach jest świadom, w jakim mniej więcej kierunku zmierza rozmowa, i ma obowiązek przypomnieć o celach sesji lub ewentualnie zaproponować wprowadzenie modyfikacji do kontraktu, jeśli zauważy, że temat rozmowy zbytnio odbiega od wstępnych ustaleń. Energia i dynamika pracy często zmieniają się pod koniec sesji. Coach sprawdza poczynione postępy w stosunku do założeń zawartych w kontrakcie i skupia się na domknięciu spotkania. Klient zobowiązuje się do podjęcia określonych działań lub wprowadzenia zmian w myśleniu, dokonuje wyboru i decyduje, w jakim kierunku zamierza podążać. Przez cały czas coach okazuje zainteresowanie, słucha i jest skoncentrowany na kliencie. Następnie coach i klient wracają do codziennego życia, a wszystko, co wydarzyło się w trakcie sesji, pozostaje w pełni poufne.

 

W jaki sposób to wykorzystujemy

Ta ilustracja powstała w celu zobrazowania, i nam samym, i osobom, z którymi pracujemy w ramach superwizji, jak przebiega efektywna sesja coachingowa. Może ona okazać się pomocna w prawidłowym przeprowadzeniu poszczególnych etapów naszej pracy, tworzeniu przejrzystego kontraktu, dostrzeżeniu momentu, w którym rozmowa zbacza na inny tor, odnowieniu kontraktu oraz ocenie przebiegu sesji w świetle wcześniejszych ustaleń. Charakter pytań często ulega zmianie pod koniec sesji, gdyż kładziemy wówczas większy nacisk na ocenę poziomu zaangażowania klienta oraz jego zasobów i strategii, które mogą mu pomóc przezwyciężyć potencjalne przeszkody stające na drodze do realizacji celów.


Wprowadź to w życie

Aby upewnić się, że twoje sesje zawierają wszystkie powyższe elementy, od czasu do czasu:

 odsłuchuj nagrania (wykonane oczywiście za zgodą klienta),

 rozmawiaj z superwizorem,

 systematycznie myśl o każdym z wymienionych czynników.

W czasie pracy z klientem zadawaj sobie pytanie, w którym miejscu się znajdujesz i jaki powinien być twój kolejny krok.

DOTRZYMYWANIE KONTRAKTU
Co to jest

Ten diagram stworzyłyśmy wspólnie z klientem, który opowiadał nam o problemach z podwykonawcą. Na początku zawarł z nim przejrzystą umowę na wykonanie pracy w określonym zakresie. Zadanie zostało zrealizowane. Podwykonawca wywiązał się ze swego zobowiązania. Klient zlecił mu kolejne zadania, a później następne. Jednak z biegiem czasu praca wykonywana przez zleceniobiorcę zaczynała coraz bardziej odbiegać od ustaleń pierwotnego kontraktu, a jej jakość spadała. Nie miał wystarczających umiejętności ani wykwalifikowanego personelu. Brakowało również odgórnego systemu kontroli jakości. Ludzie zaczynali wprowadzać nowe rozwiązania, nie upewniając się, czy są one zgodne z początkową umową. Wszyscy byli zbyt zajęci pracą, aby zauważyć, że coś się dzieje, aż do momentu, gdy sytuacja stała się naprawdę poważna. Analiza problemu i działania naprawcze zajęły znacznie więcej czasu, gdyż za długo zwlekano z ich wdrożeniem.

W jaki sposób to wykorzystujemy

Używamy tego diagramu na kilka sposobów:

 przypomina on nam o niebezpieczeństwach związanych ze zbytnim oddalaniem się od uzgodnionych z klientem pierwotnych założeń dotyczących jednej lub kilku sesji;

 przyglądamy mu się wraz z klientem podczas omawiania jakiegoś problemu i pytamy: „Jakie były początkowe ustalenia?”, „W jaki sposób do nich doszedłeś?”, „Jak się to sprawdziło?”, „W którym miejscu diagramu obecnie się znajdujesz?”, „Co mógłbyś teraz zrobić?”, „Jaka nauka z tego płynie?”;

 analizujemy go podczas superwizji coachingowej w kontekście praktyki osób, z którymi pracujemy.

Czasami rysujemy ten diagram z całkowicie poziomym rdzeniem, kiedy indziej z odchylającym się nieco od pierwotnego kierunku. Takie jest życie. To normalne, że nasze plany i sesje coachingowe odbiegają niekiedy od początkowego założenia czy ustaleń zawartych w kontrakcie. Chodzi o to, byśmy wraz z klientem sprawdzili, czy zmiany te są w jego interesie, oraz przed kontynuowaniem pracy wspólnie określili nowe cele lub oczekiwania.

Wprowadź to w życie

Poddając refleksji prowadzone sesje lub własną sytuację w pracy, zadaj sobie pytania:

 Jak wyglądał kontrakt?

 Kto i w jakim stopniu miał wpływ na jego brzmienie?

 W jakim punkcie znajdujemy się obecnie? Jak jest blisko/daleko od początkowych ustaleń?

 Co powinno się teraz wydarzyć?

 W jaki sposób mogę regularnie weryfikować postępy mojej pracy?


SERIA SESJI COACHINGOWYCH
Co to jest

Czasami klienci rozpoczynają coaching z myślą o bardzo dalekosiężnych celach. Nie mają pojęcia, w jaki sposób zdołają je zrealizować, bo stanowią one ogromną zmianę w stosunku do bieżącej sytuacji. Górna strzałka na wykresie ilustruje właśnie taką zmianę. Opisanie tego końcowego celu pomaga w utrzymaniu coachingu na właściwym torze i stanowi dodatkowe źródło motywacji oraz poczucia sensu całego przedsięwzięcia.

Każda z sesji coachingowych składających się na serię ma również swój własny cel i pożądany efekt końcowy. Te cele pośrednie stanowią kolejne kroki prowadzące do oczekiwanego ostatecznego rezultatu. Proces ten przedstawiony jest na diagramie pod postacią mniejszych okręgów i strzałek, spośród których wszystkie zmierzają w kierunku celu nadrzędnego. Uśmiechnięta buźka symbolizuje satysfakcję klienta pod koniec całej serii sesji. Naszym zdaniem wykres przedstawia to lepiej niż słowa!

W jaki sposób to wykorzystujemy

Początkowo stosowałyśmy ten diagram w czasie rozmów z potencjalnymi klientami (zarówno w przypadku coachingu indywidualnego, jak i biznesowego) oraz uczestnikami szkoleń dla coachów. Bardzo dobry efekt można osiągnąć, przedstawiając go w formie animowanej prezentacji PowerPoint. Najpierw na pustym ekranie pokazuje się okrąg ze słowem „start” i drugi, z napisem „cel końcowy”, następnie duża strzałka ilustrująca, jak dużą zmianę czy przeskok należy wykonać, później zaś seria celów czy mniejszych kroków, jeden po drugim, na końcu zaś uśmiechnięta buźka.

Ten diagram jest również przydatny w trakcie procesu oceny efektów coachingu. Obowiązkiem coacha jest pomaganie klientom w utrzymaniu skupienia na celu, a w przypadku, gdy postanowią zmienić kierunek swych działań, upewnienie się, że decyzja została podjęta świadomie oraz że kontrakt został odnowiony i starannie dostosowany do nowych okoliczności.

Możemy wykorzystywać ten diagram w trakcie pracy z osobami poddającymi się superwizji lub mentoringowi, traktując go jako wstęp do dyskusji nad ich metodami wzmacniania poczucia sprawstwa oraz odpowiedzialności klientów i wspierając ich na drodze do realizacji zamierzonych celów.


Wprowadź to w życie

 Wykorzystaj ten diagram w trakcie zawierania kontraktu zarówno z klientami indywidualnymi, jak i organizacjami.

 Pokaż go klientom, by ustalić odpowiedni moment na ocenę efektów i postępów coachingu.

 Pamiętaj o nim, by utrzymać właściwe tempo procesu coachingowego.

POSZUKIWANIE ZNACZENIA W COACHINGU
Co to jest

Bardzo sobie cenimy ten model, gdyż podkreśla on symetryczność relacji coachingowej i pokazuje, że nie jest ona hierarchiczna ani nie ma na celu przekonania klienta do opinii czy poglądów coacha.

Coach i klient są w tym samym położeniu, badając sytuację, relację, wydarzenie lub kontekst. Klient nakreśla cele i historię, którą przedstawia ze swojego punktu widzenia. Klient i coach wspólnie dekonstruują, badają, dyskutują, rozszyfrowują, interpretują, wizualizują, planują, eksperymentują i znajdują rozwiązania. Klient jest autorem całej tej pracy, a coach towarzyszy mu podczas procesu, skupia się na tych samych problemach, zachowując jednak perspektywę zewnętrznego obserwatora, aby uniknąć automatycznego przyjmowania poglądów i punktu widzenia klienta.

Gdy uda się stworzyć to wspólne pole uwagi, klient zyskuje większą świadomość oraz więcej możliwości i wariantów zmiany zachowania (podobne korzyści odnosi coach).

Model ten wyrasta z naszych przemyśleń na temat tego, co usłyszałyśmy na przestrzeni lat od klientów w związku z naszą pracą:

 potrafisz wszystko rozsupłać. Przynoszę tu ze sobą plątaninę najróżniejszych spraw i problemów, a gdy wychodzę, te same sprawy stanowią uporządkowany kłębek użytecznego sznurka;

 jesteś jak myślodsiewnia z Harry’ego Pottera. Odkrywam przed tobą swoje myśli i wspólnie odczytujemy ich prawdziwe znaczenie;

 przychodzę z głową wypełnioną pogniecionymi gazetami. Wyjmuję je, a ty wygładzasz poszczególne strony i układasz we właściwej kolejności.

Klienci nie mają wątpliwości, że proces coachingowy bazuje na ich własnych myślach i pomysłach, przeformułowując je tak, by odnaleźć w nich ukryte znaczenia i nadać im sens.

W jaki sposób to wykorzystujemy

 Model przypomina nam, by zawsze starać się jak najdokładniej zapoznać z punktem widzenia klienta, aby wspólnie budować nową perspektywę.

 Czasami kładziemy ten diagram na stole lub podłodze i wraz z klientem fizycznie przemieszczamy się w inny punkt trójkąta, aby spojrzeć na sytuację z innej perspektywy.


Wprowadź to w życie

 Zapytaj klientów o wartości organizacyjne i oczekiwania oraz o ich wpływ na omawianą historię. Zastanów się, w jaki sposób można by zinterpretować sytuację, gdyby spojrzeć na nią przez pryzmat innej hierarchii wartości.

 Staraj się podawać w wątpliwość stwierdzenia klienta – „Kto tak uważa?”, „Jakie są na to dowody?”.

 Spróbuj sobie przypomnieć podobne obrazowe sposoby przedstawiania procesu coachingowego przez twoich klientów. W jaki sposób możesz je wykorzystać, by wyjaśnić, rozwinąć i wzbogacić swoją pracę?

 Stosuj ten model również w odniesieniu do superwizji, opisanej w rozdziale 7. W tym przypadku proces jest podobny.

OBIEKT UWAGI W COACHINGU
Co to jest

Kolejny diagram przygotowałyśmy na konferencję w Hiszpanii, aby wyjaśnić, czym różnią się coaching, mentoring niezbędny do uzyskania akredytacji (np. ICF) i superwizja. Poszukiwanie metod wizualnego przedstawiania różnic między tymi metodami pobudziło nas do wielu refleksji. Model ten powiązany jest z analogicznymi diagramami przedstawionymi w rozdziale 7.

Osoba, która, tak jak my, prowadzi coaching, mentoring i superwizje, stosuje ten sam repertuar metod w trakcie każdego z tych procesów. Co zatem sprawia, że dane spotkanie zaliczamy do którejś z powyższych kategorii? Naszym zdaniem owym czynnikiem różnicującym jest tu obiekt uwagi osoby prowadzącej.

Stworzyłyśmy trzy diagramy ilustrujące główne obiekty uwagi podczas coachingu, mentoringu i superwizji. Oto pierwszy z nich, związany z coachingiem (dwa pozostałe, odnoszące się do mentoringu i superwizji, znajdują się w dalszej części książki). Coach skupia się na kliencie, który w naturalny sposób jest zanurzony w swoim świecie.