Istota miłości

Tekst
0
Recenzje
Przeczytaj fragment
Oznacz jako przeczytane
Jak czytać książkę po zakupie
Czcionka:Mniejsze АаWiększe Aa


Tytuł oryginału

Das Wesen der Liebe

Tom III dzieł zebranych Dietricha von Hildebranda

Wydawca: Verlag Josef Habbel, Regensburg 1971

Tłumaczenie

Ks. Wojciech Paluchowski CM

Redakcja książki

JOANNA LUBIENIECKA

Korekta Firma UKKLW - Agata Łojek, Katarzyna Machowska, Agata Tryka

Okładka, projekt graficzny Fahrenheit 451

Zdjęcie na okładce Rzeźba Igora Mitoraja w bazylice Matki Bożej Anielskiej i Męczenników w Rzymie-wikipedia

© Fundacja The Dietrich Von Hildebrand Legacy Project

Translation © Ks. Wojciech Paluchowski CM

ISBN 9788380796355


Wydawca

Wydawnictwo Fronda Sp. z o.o.

ul. Łopuszańska 32

02-220 Warszawa

tel. 22 836 54 44, 877 37 35

faks 22 877 37 34

e-mail: fronda@fronda.pl

www.wydawnictwofronda.pl

www.facebook.com/FrondaWydawnictwo

www.twitter.com/Wyd_Fronda

Konwersja

Epubeum

Spis treści

SŁOWO OD TŁUMACZA

ACKNOWLEDGMENTS

John F. Crosby. STUDIUM WPROWADZAJĄCE

1. Wartość i odpowiedź na wartość

2. Wartość w relacji do tego, co obiektywnie dobre dla osoby

3. Miłość jako odpowiedź na wartość

4. Miłość jako ponad-odpowiedź na wartość

5. Wzajemna miłość

6. Miłość i Eigenleben

7. Hildebrand i współczesna fenomenologia miłości

PROLEGOMENA

1. Nieuzasadniona nieufność wobec osobowego aktu miłości – „niebezpieczne” analogie

2. Zgubna nieufność w stosunku do tego, co dane – „wyjaśnianie” zamiast analizy istotowej

3. Błędne „wyprowadzanie” miłości z „jedności” i z „miłości względem samego siebie”

4. Pozorna samozrozumiałość zamiast oczywistości

5. Metafizyczna niższość – miara pewności?

6. Doświadczenie tego, co w miłości pierwotnie dane – w rozumieniu miłości innych, w byciu kochanym przez kogoś oraz we własnych aktach miłowania

7. Cel przeprowadzanego badania

Rozdział I. MIŁOŚĆ JAKO ODPOWIEDŹ NA WARTOŚĆ

1. Miłość i jej nieuprawnione analogie z „przywiązywaniem się” do czegoś przynoszącego jedynie subiektywne zadowolenie

2. Miłość jest odpowiedzią na wartość

3. Aksjologiczny fundament miłości i jego konieczne powiązanie z należytym uwzględnianiem tematu kochanej osoby jako osoby

4. Powody niedostrzegania charakteru miłości jako odpowiedzi na wartość

4.1. Mylenie miłości z postawami różniącymi się od niej, a nawet sprzecznymi z nią

4.2. Wzbudzanie miłości przez okazywane nam dobrodziejstwa a argumenty za miłością jako odpowiedzią na wartość

4.3. Niemożność wskazania wartości uzasadniających miłość świadczy o głębszym, „indywidualnym” doświadczeniu wartości – doświadczeniu „całościowego piękna” osoby

5. Ujmowanie „całościowego piękna” osoby jako „następstwa”, a nie podstawy miłości

5.1. Miłość zakłada poznanie wartości, jednocześnie umożliwiając ich doskonalsze postrzeganie

5.2. Nie miłość, lecz inne postawy prowadzą do „iluzorycznego blasku wartości” i powodują ślepotę

5.2.1. Zmysłowe pożądanie

5.2.2. Pycha

5.2.3. Nieuporządkowane pragnienie szczęścia

5.2.4. Naiwność kochającej osoby

6. Interpretacja miłości jako zdolności do zaspokajania pewnego immanentnego appetitus

6.1. Różnica pomiędzy appetitus a odpowiedzią na wartość

6.2. Formy uprawnionego współistnienia „popędu” i odpowiedzi na wartość

6.3. Analiza „tęsknoty” za miłością i „spełnienia się” miłości potwierdza, że jest ona odpowiedzią na wartość

7. Przyporządkowanie w dziedzinie immanentnych dążeń oraz w dziedzinie odpowiedzi na wartość

8. Pierwszeństwo obiektywnego przyporządkowania w dziedzinie podstawowych odpowiedzi na wartość – „ze względu na wartość” – a nie w sferze dążeń teleologicznych

9. Konkluzja

Rozdział II. MIŁOŚĆ W ODRÓŻNIENIU OD INNYCH ODPOWIEDZI NA WARTOŚĆ

1. Czy miłość to odpowiedź woli czy afektywna odpowiedź na wartość?

2. Różnice w obrębie afektywnych odpowiedzi na wartość

3. Istotowe cechy miłości

3.1. Miłość jako najbardziej afektywna odpowiedź na wartość

3.2. Miłość jako coś ze swej istoty „ponad-aktualnego” w sensie ścisłym

3.3. „Bycie zachwyconym” ukochaną osobą jako element istotowo związany z miłością

3.4. Intentio unionis

3.5. Intentio benevolentiae

3.6. Dar z samego siebie

3.7. Szczególny rodzaj „zaangażowania” – miłość i wolność

3.8. Miłość jako uszczęśliwiająca odpowiedź na wartość

3.9. Dążenie do miłości wzajemnej

Rozdział III. „DAR” MIŁOŚCI

1. Udział podmiotu w każdej odpowiedzi na wartość wykracza poza „udział” w „przedmiocie”

2. Całkowicie nowy wkład miłości – „dar” podmiotu

3. Miłość, chociaż zupełnie pozbawiona charakteru oceniającego, nie oznacza dowolności

 

4. Elementy „daru” miłości

4.1. Afirmacja i „intronizacja” ukochanej osoby

4.2. „Kredyt” ze strony miłości

4.2.1. „Kredyt wiary”

4.2.2. Interpretacja à la hausse i nadzieja – przeciwieństwem „marzycielstwa”

4.2.3. Miłość i specyficzny stosunek do błędów drugiej osoby

4.3. Miłość zawsze odnosi się do indywidualnej, niepowtarzalnej osoby jako do tego oto indywiduum

5. Pozorna „antynomia” miłości

6. „Dar” miłości, aktualizowanie się „tego, co w nas najlepsze ”jako odpowiedź na wartość i jako „ponad-odpowiedź na wartość”

7. Aneks. Pojęcie wartości i pojęcie dobra

Rozdział IV. MIŁOŚĆ I TRANSCENDENCJA

1. Różne wymiary transcendencji oraz „czegoś więcej w oddawaniu siebie” w dziedzinie odpowiedzi na wartość

2. Specyficzny rodzaj transcendencji odnoszący się do moralnej odpowiedzi na wartość

2.1. „Udział serca” jako intensyfikacja oddania siebie w sferze tego, co moralne

2.2. Błąd Kanta – utożsamianie moralnego posłuszeństwa z pokonywaniem złych skłonności ludzkiej natury

2.3. Arystoteles – mylenie łatwości bycia cnotliwym z łatwością przyzwyczajenia

2.4. Pomylenie „łatwości” cnoty z pozamoralnymi motywami słusznego postępowania

2.5. Pomylenie cnoty z jej „łatwą stwierdzalnością”

2.6. To, co „nie wymaga trudu” z punktu widzenia cnoty i to, co „przychodzi z trudem” z punktu widzenia „ofiary” jako dwa odmienne wymiary okazywania moralnego posłuszeństwa

3. „Udział serca” jako drugi wymiar „czegoś więcej” w odpowiedzi na wartość

3.1. Afektywna, moralna odpowiedź na wartość jako pewien nowy wymiar moralnego dobra

3.2. „Serce” i wolność – Kantowskie pomylenie afektywnej, moralnej odpowiedzi na wartość z pozamoralną „skłonnością”

3.3. Oddanie siebie w pozamoralnych odpowiedziach na wartość

3.4. „Styczność” pomiędzy pozamoralnymi i moralnymi odpowiedziami na wartość

3.5. Pozamoralna afektywna odpowiedź na wartość a podporządkowanie się – „spontaniczność” nie oznacza samowoli

3.6. Swoisty udział serca w miłości jako szczególny wymiar „czegoś więcej” w oddaniu siebie

Rozdział V. WARTOŚĆ I SZCZĘŚCIE

1. Mylenie szczęścia egocentrycznego ze szczęściem prawdziwym

2. Kiedy szczęście powinno odgrywać pewną rolę?

2.1. Istnienie dóbr jest czymś obiektywnie radosnym

2.2. Postawy wobec osób i stanów rzeczy – miłość, „znajdowanie radości w czymś” (Freude an) i „radość z czegoś” (Freude über)

2.3. Nieistotna lecz jednak pożądana radość z urzeczywistniania nieistniejących jeszcze wartościowych stanów rzeczowych

2.4. Wartości źródłem dodatkowego uszczęśliwienia płynącego z „frui” – szczęście jako temat „drugorzędny”

3. Szczęście jako „nadwyżka” przy oddawaniu siebie w miłości. Niszczenie szczęścia przez stawianie go na pierwszym miejscu

4. Podkreślanie doniosłej roli szczęścia nie oznacza oddzielania tematyki szczęścia od wartości

5. Kolejny wymiar oddania siebie polegający na tym, że kochana osoba staje się dla kochającej dobrem obiektywnym – miłość jako ponad-odpowiedź na wartość

6. Szczęście i miłość Boga – krytyka Tomaszowej interpretacji miłości Boga

Rozdział VI. INTENTIO UNIONIS

1. Rozpowszechnione błędne interpretacjeintentio unionis

2. Intentio unionis jako intensyfikacja transcendencji i oddania siebie w miłości

3. Istota zjednoczenia (unio) pomiędzy osobami

3.1. Błędne uznawanie „fuzji” bytów nieosobowych za causa exemplaris dla osobowej unio

3.2. Różnica pomiędzy świadomą jednością z nieosobowymi dobrami a jednością z osobami

3.3. Doskonała jedność pomiędzy osobami możliwa wyłącznie dzięki wzajemnemu miłosnemu wejrzeniu w siebie

3.4. Podobieństwa i różnice pomiędzy miłością a wspólnotą

3.5. Różne stopnie zjednoczenia pomiędzy kochającymi się osobami

4. Tęsknota za jednością jako oddaniem siebie i sprzeczność pomiędzy prawdziwą unio w miłości a „egoizmem”

4.1. Intentio unionis jako istotny element oddania siebie w miłości i niezastąpiony dar dla kochanej osoby

4.2. Pierwszeństwo szczęścia kochanej osoby przed szczęściem płynącym z naszego zjednoczenia z nią

4.3. Unio, ze swej istoty, stanowi w miłości zarówno źródło naszego szczęścia, jak i szczęścia drugiej osoby

4.4. Dążenie do „jedności” z drugą osobą tylko ze względu na własne szczęście zamienia miłość w „chęć posiadania”

4.4.1. Podstawowe różnice pomiędzy osobową unio a posiadaniem

4.4.2. „Chęć posiadania”, choć sprzeczna z istotą miłości, może jednak z nią współistnieć jako czynnik zanieczyszczający

5. Błędne przekonanie o tym, że „brak” intentio unionis w miłości bliźniego stanowi źródło jej moralnej bezinteresowności

5.1. To, co w miłości bliźniego stanowi szczyt oddania siebie, we wszystkich innych rodzajach miłości byłoby jakimś jej brakiem – dwa rodzaje oddania siebie

5.2. Dwuznaczność zawarta w wyrażeniach „bezinteresowny” i „egoistyczny”

5.3. Ideał „amour désintéressé” u Fénélona – głębokie nieporozumienie i niewłaściwa reakcja na błąd tomistycznego eudajmonizmu

5.3.1. Fénélon i pomylenie ze sobą dwóch rodzajów oddania siebie w miłości

5.3.2. Fénélon a pomijanie faktu, że szczęście doznawane w unio jest nieodłączne od odpowiedzi na wartość kochanej osoby

6. Niemożność zaspokojenia tęsknoty za jednością nie należy do istoty intentio unionis

7. Podsumowanie. Miłość jako ponad-odpowiedź na wartość

8. Aneks. Różnica: podmiot – przedmiot i zagadnienie urzeczowienia osoby

Rozdział VII. INTENTIO BENEVOLENTIAE, ODPOWIEDŹ NA WARTOŚĆ I PONAD-ODPOWIEDŹ NA WARTOŚĆ

1. Odmienność punktów widzenia – punktu widzenia wartości i punktu widzenia obiektywnego „dobra dla kochanej osoby”

2. Miłość „pomostem” nad otchłanią rozciągającą się pomiędzy obiektywnym „dobrem dla mnie” a obiektywnym „dobrem dla innej osoby”

3. „Bezpośrednie” i „pośrednie” dobra dla osoby

4. Inne podstawowe różnice w obrębie postaw wobec obiektywnych „dóbr dla mnie” i obiektywnych „dóbr dla innych osób”

5. Cztery rodzaje obiektywnych „dóbr dla osoby”

6. Indywidualny punkt odniesienia obiektywnego dobra

7. Różnica pomiędzy wspólną radością a radością motywowaną tym, co „radosne dla kochanej osoby”

8. Próby redukowania specyficznej transcendencji miłości – manifestującej się w byciu poruszanym przez radości i cierpienia kochanej osoby – do mniej znaczących fenomenów

9. „Transcendencja” w geście „dla kochanej osoby” to nie tylko teoretyczne poznanie czy rodzaj wczuwania się

10. Moralna dobroć zawarta w intentio benevolentiae, która wykracza poza czystą odpowiedź na wartość

11. Błąd polegający na próbie wyprowadzania miłości – w oparciu na intentio benevolentiae – z miłości względem samego siebie

12. Odpowiedź na wartość a intentio benevolentiae

13. Centralna pozycja wartości obecna w punkcie widzenia „dla kochanej osoby”

13.1. Odpowiedź z punktu widzenia „dla kochanej osoby” jest nosicielem pewnej wartości moralnej i dlatego obiektywne „dobro dla drugiego” powinno mieć dla nas znaczenie również z moralnego punktu widzenia

 

13.2. Rola punktu widzenia wartości w konflikcie pomiędzy wyższymi i niższymi obiektywnymi „dobrami dla kochanej osoby”

13.3. Nieodłączność punktu widzenia „dla kochanej osoby” od odpowiedzi na jej wartość

13.4. Rola wartości w odniesieniu do przyjemnościowych (w sposób uprawniony) „dóbr dla kochanej osoby”

14. Obiektywne dobro i zło „dla kochanej osoby” jako bezpośrednie dobro i zło „dla osoby kochającej”

15. Bezpośrednie obiektywne dobra, które są obiektywnymi dobrami dla mnie „z miłości” i takie, które miłości nie zakładają

16. Kolejna dwuznaczność „bezinteresowności” – dwa rodzaje oddania siebie w ramach intentio benevolentiae

17. Konkluzja

Rozdział VIII. RÓŻNE RODZAJE „TEGO, CO MOJE”

1. „To, co moje” na mocy konstytutywnej przynależności do własnej osoby

2. „To, co moje” zawierające się w relacji posiadania

3. „To, co moje” wynikające z „bycia częścią” czegoś

4. „To, co moje” na mocy szczególnej przynależności jednej osoby do drugiej

5. „To, co moje” zawierające się w pierwotnym doświadczeniu „stron ojczystych”

6. „To, co moje” wypływające z miłości

7. „To, co moje” wynikające z małżeńskiego konsensusu i „to, co moje” będące efektem miłości

8. Relacja pomiędzy rodzicami i dziećmi a „to, co moje” wynikające z miłości

Rozdział IX. SFERA OSOBISTEGO ŻYCIA I TRANSCENDENCJA

1. Sfera osobistego życia w szerszym i węższym znaczeniu

2. „Życie osobiste” nie oznacza „egocentryzmu”

3. Sfera osobistego życia nie utożsamia się z naturalną solidarnością z samym sobą

4. Sfera osobistego życia, szczęście i transcendencja

5. Sfera osobistego życia a pełnienie jedynie jakiegoś urzędu

6. „Bycie pochłanianym” przez jakiś urząd i „rozpływanie się” w życiu innych jako przeciwieństwa sfery osobistego życia

7. Radykalna utrata sfery osobistego życia u osób podatnych na sugestię

8. Dwa podstawowe błędy w rozumieniu człowieka i sfery jego osobistego życia – eudajmonizm i amour désintéressé

9. Wzajemne przenikanie się osobistego życia i transcendencji w sferze moralności

10. Zdolność do „wychodzenia” poza sferę osobistego życia jako istotna cecha osoby – miłość bliźniego a życie osobiste

11. „Wychodzenie” poza sferę osobistego życia przeciwieństwem jego „porzucania”

12. „Przekraczanie” sfery osobistego życia w czystej odpowiedzi na wartość warunkiem jego doskonałości

13. Ograniczanie i „wygaszanie” sfery osobistego życia idolem totalitaryzmu

14. Poświęcanie sfery osobistego życia jako szczególny wymiar oddawania siebie w miłości

15. Pierwszeństwo czystej transcendencji przed sferą osobistego życia – przeciwieństwo „wygaszania” osobistego życia

16. O sferze osobistego życia nigdy nie można powiedzieć, że jest zbyt głęboka, zdarza się co najwyżej, iż jest ona „skarłowaciała” i nieuporządkowana

17. Niebezpieczeństwo „ugrzęźnięcia” w sferze osobistego życia

18. Różnica pomiędzy „ugrzęźnięciem” w sferze osobistego życia a uprawnionym pierwszeństwem dóbr należących do tej sfery przed dobrami znajdującymi się poza jej obrębem

19. Miłość a sfera osobistego życia

Rozdział X. SZCZĘŚCIE MIŁOŚCI

1. Trzy „sposoby doświadczania” miłości: poprzez kochanie kogoś, poprzez bycie kochanym, dzięki przeświadczeniu o istnieniu miłości pomiędzy innymi osobami

2. Trzy źródła szczęścia: istnienie dóbr, w szczególności bycie poruszanym przez dobra oraz udzielanie niektórych afektywnych odpowiedzi na wartość

3. Dwa błędne sposoby rozumienia szczęścia

4. Istnienie kochanej osoby stanowi szczególne źródło szczęścia, ponieważ miłość jest czymś ponad-aktualnym, a kochana osoba jest obiektywnym „dobrem dla nas”

5. Szczególny rodzaj szczęścia w byciu poruszanym przez kochaną osobę

6. Miłość to z niczym nieporównywalne szczęście, które jest jej dodatkowym darem, a nie motywem

7. Charakterystyczne dla miłości „zamieszkiwanie” szczęścia w kochającej osobie

8. Uszczęśliwienie dzięki odwzajemnionej miłości i unio z kochaną osobą – „szczęśliwa” i „nieszczęśliwa” miłość

9. Inne wymiary szczęścia w byciu kochanym

10. „Obowiązek” lub „brzemię”, jakie może wynikać z bycia kochanym

11. Potęgowanie się wszystkich „źródeł szczęścia” w miłości dzięki jej odwzajemnieniu

12. Szczęście płynące z oddania siebie przez kochaną osobę i z unio z nią

Rozdział XI. CARITAS

1. Miłość naturalna i ponadnaturalna jako dane doświadczalne

2. Odmienny stosunek do sfery moralności

3. Jakościowa różnica pomiędzy chrześcijańską miłością bliźniego a naturalnymi rodzajami miłości

3.1. Intentio benevolentiae

3.2. Relacja: „ja – ty”

4. Różnica pomiędzy miłością bliźniego a caritas

4.1. Miłość Boga i miłość bliźniego

4.2. Bycie kochanym, jakość miłości-caritas i jakość miłości bliźniego

4.3. Miłość bliźniego a miłość w Chrystusie

4.4. Miłość bliźniego a miłość Chrystusa do nas

5. Dopełnianie naturalnych rodzajów miłości przez miłość-caritas

5.1. Przezwyciężanie egoizmu „ze względu na kochaną osobę”

5.2. Egoizm „ze względu na kochaną osobę” w odróżnieniu od egoizmu „przedłużonego ego”

6. Pozorny egoizm „ze względu na kochaną osobę” w miłości bliźniego

7. Bezduszność w stosunku do ludzi pozornie wypływająca z miłości do Boga

8. Miłość bliźniego i caritas – dwa wymiary przezwyciężania egoizmu „ze względu na kochaną osobę”

9. Prymat miłości do Boga w miłości-caritas

10. Wpływ miłości-caritas i świadomości moralnej na miłość naturalną

11. Zachowywanie w pełni ducha każdej naturalnej miłości i jej dopełnianie przez miłość-caritas

12. Dwa rodzaje „naturalnej miłości bliźniego” oraz ich odmienność od chrześcijańskiej miłości bliźniego

13. Ponadnaturalny fundament i jakość chrześcijańskiej miłości bliźniego

14. Podsumowanie. Miłość naturalna i ponadnaturalna

Rozdział XII. MIŁOŚĆ I MORALNOŚĆ

Część I. Miłość i moralne niebezpieczeństwa

1. Niebezpieczeństwo polegające na gotowości raczej popełnienia niegodziwości niż rezygnacji ze szczęścia, które, samo w sobie, jest czymś dobrym

2. Wpływ osoby kochanej na kochającą

3. Niebezpieczeństwo związane z moralnie niedozwoloną relacją miłości pomiędzy mężczyzną i kobietą

4. Niebezpieczeństwo przeradzania się miłości w namiętność

5. Zazdrość

6. Miłość i niewierność w stosunku do kochanej wcześniej osoby

Część II. Miłość i dobro moralne

7. Różne pozytywne relacje zachodzące pomiędzy miłością i moralnością

7.1. Wartości moralne i miłość jako odpowiedź na wartość

7.2. Wartości moralne i osobowość kochającej osoby

7.3. Wartości moralne i „skutki” miłości

7.4. Pozytywne i negatywne wartości moralne towarzyszące akceptowaniu lub odrzucaniu miłości

7.4.1. Przypadki, w których istnieje moralny obowiązek odmowy miłości

7.4.2. Nieuprawnione motywy odmowy miłości

7.4.2.1. Duchowe lenistwo i obawa przed oddaniem siebie

7.4.2.2. Lęk przed rozczarowaniem

7.4.2.3. Ideał niezależności i postawa „wiecznego kawalera”

7.4.3. Przypadki, w których przyjęcie i odwzajemnienie miłości jest moralnie „nakazane”

7.4.4. Zaproszenie i wezwanie do miłości

Rozdział XIII. WIERNOŚĆ

1. Moralny obowiązek wierności

2. Wierność w znaczeniu ścisłym i szerszym – wierność i stałość

3. Wierność w znaczeniu szerszym

4. Wierność w znaczeniu ścisłym

5. Zachowywanie miłości jako swoisty rodzaj wierności

6. Stałość jako fundament i istotowy rys wierności

7. Prawdziwa wierność i fałszywa stałość

8. Inne istotowe rysy wierności

8.1. Wierność i niepoddawanie się wpływom

8.2. Wierność i patrzenie na drugiego „od wewnątrz”

8.3. Gotowość do ponoszenia ofiar i wierność

8.4. Wierność i nadzieja

8.5. Wierność i wiara w ukochaną osobę

9. Fałszywa „wierność”

10. Wierność i wyłączność

11. Wierność w miłości małżeńskiej

12. Wierność w przyjaźni

13. Podsumowanie. Moralna cnota wierności w miłości

Rozdział XIV . ORDO AMORIS

1. Ordo amoris w znaczeniu szerszym

2. Ordo amoris w znaczeniu ścisłym

3. Czynniki odgrywające pewną rolę przy ustalaniu ordo amoris

3.1. Pozycja określonego dobra w hierarchii wartości – obiektywna wartość miłowania osoby

3.2. Obiektywne przyporządkowanie

3.3. Jednostronne przyporządkowanie jakiejś osoby względem nas – jej miłość do nas

3.4. Kategorialna specyfika miłości

4. Miłość małżeńska i małżeństwo

5. Miłość przyjacielska

6. Miłość rodziców do dzieci

7. Faworyzowanie kochanych osób wynikające z ordo amoris w odróżnieniu od nieuprawnionego dawania im pierwszeństwa

Podsumowanie. TRZY RODZAJE ODDAWANIA SIEBIE W MIŁOŚCI

BIBLIOGRAFIA (wybór)

Przypisy