Czytaj książkę: «Amerika faciəsi »

TEODOR DRAYZER

AMERİKA FACİƏSİ

Roman

3-cü kitab

I FƏSİL

Kataraki mahalı, üçüncü mil buxtası adlanan kəndin civarından əlli mil şimala doğru, Kanada sərhəddinə qədər və şərqdəki Senaşeta ilə Hind göllərindən otuz mil eninə, Qayalıq və Skarf çaylarınadək uzanır. Bu sahənin böyük hissəsini qeyri-məskun meşələr və göllər təşkil edir, lakin müxtəlif səmtlərdə, Kunts, Qerass-Leyk, Şimali Uolles, Braun-Leyk kimi kəndlərə və qəsəbələrə də rast gəlmək mümkündür; mahalın bütün əhalisinin ən azı iki min nəfəri mərkəz şəhər olan Bricburqda yaşayır. Şəhərin mərkəzi meydançasında məhkəmə binası var. Bu, köhnə, lakin heç də yöndəmsiz görünməyən, bürcündə böyük saatı olan bir binadır, üzərində həmişə bir neçə göyərçin gözə çarpır; kiçik şəhərin dörd baş küçəsi bu meydana çıxır.

İyulun doqquzunda, cümə günü, Fred Xeyt adlı bir müstəntiq məhkəmə binasında öz kabinetində oturmuşdu, – bu, irigövdəli, genişçiyinli bir adam idi ki, artıq dən düşən saqqalına mormonların ağsaqqalı belə qibtə edə bilərdi – onun enli üzü, böyük əlləri və ayaqları vardı, bədəninin digər üzvləri də buna müvafiq ölçüdə idi.

Bizim hekayəmiz başladığı zaman, – yəni gündüz saat üçün yarısında, – Xeyt arvadının xahişi ilə yazıb gətirdiyi mallar siyahısını, poçta ilə şey göndərən maqazinin kataloqunu təmbəl bir halda vərəqləməklə məşğul idi. O, beş nəfərdən ibarət yeyib-içmək, geyinib-kecinmək tələb edən uşaqları üçün ayaqqabı, pencək, şapka, papaq və digər şeylərin qiymətini yoxlayarkən, gözləri, özünə bab gələn genişyaxalıqlı, enlikəmərli, iridüyməli, böyük bir qış paltosuna sataşdı, – və müstəntiq kədərli bir halda fikrə getdi; çünki ildə üç min dollar təşkil edən büdcəsini nəzərə aldıqda, o bu qış özünə belə bir palto almağı heç cür rəva görə bilməzdi, üstəlik, arvadı Ella da artıq üç il idi ki, xəz bir şuba almaq arzusu ilə yaşayırdı.

Lakin bu zaman telefon zəng vuraraq, müstəntiqi bu düşüncələrdən ayıltdı.

– Bəli, mister Xeyt qulaq asır… Kimdir? Biq Bitern gölü yanında yaşayan Uolles Ayxem? Yaxşı, mən sizi dinləyirəm, Uolles… necə? Gənc bir qızla, bir oğlan suda batıb boğulmuşdur? Yaxşı, bir dəqiqə gözləyin…

Bunu deyərək, o, dövlət fəaliyyətinə təzəcə başlayan və “müstəntiqin katibi” sifəti ilə maaş alan, diribaş bir gəncə tərəf döndü.

Məlumatları qeyd eləyin, Erl – sonra Xeyt yenə də telefonla danışmağa başladı: çox yaxşı, Uolles, indi faktları xəbər verin, – bəli, bütün təfsilatı ilə. Qadının meyidi tapılmışdır, ərinin meyidi isə hələ tapılmamışdır… Yaxşı… Qayıq, gölün cənub sahilində çevrilmişdir… yaxşı. Su üzərində astarsız həsir bir şlyapa qalmışdır?.. Yaxşı. Qızın cəhənglərində və gözlərinin yanında zərbə izləri vardır… Qızın paltosu və şlyapası mehmanxanada qalmışdır… yaxşı… paltonun cibində məktub vardır… adres kimə yazılmışdır? Maymiko mahalı, Vilts şəhəri, missis Oldenə? Yaxşı… ərinin meyidini hələ axtarırlar? – Yaxşı… hələlik axtarış heç bir nəticə verməmişdir?… Başa düşürəm… Çox yaxşı. İndi qulaq asın, görün, sizə nə deyirəm Uolles: paltoya və şlyapaya toxunmayın, qoyun əvvəlki yerində qalsın. Dayanın bir az fikirləşək… indi saat üçün yarısıdır. Mən saat dörd qatarı ilə oraya gəlirəm. Deyəsən, həmin qatarın qabağına mehmanxanadan avtobus göndərirlər? Çox yaxşı, mən elə həmin avtobusla gələrəm… Uolles, meyit tapılarkən, orada olan adamların hamısının adını yazarsınız. Necə? Suyun dərinliyi azı on səkkiz fut olar? – yaxşı… Qayığın avar yerində qızın vualı ilişib qalmışdır… yaxşı… Qəhvəyi rəngli vualdır… daha bir sözün yoxdur ki?… yaxşı… Göstəriş verin ki, hər şey nə cür tapılmışdırsa, elə o cür də öz yerində qalsın. Mən bu saat yola düşürəm. Bəli. Təşəkkür edirəm. Uolles… hələlik, xudahafiz.

Mister Xeyt telefonun dəstəyini ağır-ağir yerindən asdı, eyni ağır hərəkətlə qoz ağacından yonulmuş geniş kreslosundan ayağa qalxdı, sıx saqqalını tumarladı və katibi Erl Nyukoma baxdı. (Erl həm maşında yazan katib vəzifəsini görür, həm klerk vəzifəsini ifa edir, həm də bütün başqa işlərdə kara gəlirdi).

– Siz hamısını yazdınızmı, Erl?

– Bəli, ser.

– Elə isə paltonuzu və şlyapanızı götürün gedək. Biz saat dördə on dəqiqə işləyəndə hərəkət edən qatara çatmalıyıq. Qatarda, şahidləri çağırmaq üçün bir neçə vərəqlər doldura bilərsiniz. Hər ehtimala qarşı özünüzlə on beş – iyirmi dənə blank götürün: orada tapa biləcəyimiz bütün şahidlərin adını yazmaq lazım gələcəkdir. Sonra, xahiş edirəm, missis Xeytə zəng edib deyərsiniz ki, mən bu gün nahar etməyə macal tapmayacağam və çox güman ki, hətta axırıncı qatarla da qayıda bilməyəcəyəm. Ola bilər ki, biz sabaha qədər orada qalaq. Belə hallarda işin nə şəkil alacağını əvvəlcədən təyin etmək çətindir, – hər şeyə hazır olmaq lazımdır.

Xeyt, rütubətli, köhnə otağın küncündəki paltar şkafına yaxınlaşıb, oradan həsir şlyapasını götürdü. Şlyapanın aşağı əyilmiş enli qıraqları, müstəntiqin qəzəbli görünən, lakin əslində mehriban olan dəmbərə gözlü, sıxsaqqallı simasına nə isə nəcib bir ifadə verdi. Müstəntiq bu cür geyinib-kecindikdən sonra katibinə dedi:

– Mən bir dəqiqəliyə polis rəisinin yanına gedirəm, Erl. Siz isə “Respublikaçı” və “Demokrat” qəzetlərinə zəng edib, bu hadisə barəsində onlara xəbər verin: qoy qəzetlər elə güman etməsinlər ki, biz onlardan nə isə gizlədirik. Vağzalda görüşərik.

Bunu deyərək Xeyt ağır addımlarla otaqdan çıxdı.

Arıq və ucaboylu, on doqquz yaşlı, saçları pırtlaşıq, çox ciddi xasiyyətli, lakin bəzən huşsuz, fikri dağınıq bir gənc olan Erl Nyukom, dərhal məhkəmə çağırışı üçün bir dəstə blank götürüb, cibinə doldurmağa başladı və eyni zamanda telefon ilə missis Xeytə zəng etdi. Sonra qəzet redaksiyalarına zəng edərək Biq Bitern gölündə baş vermiş bədbəxt hadisəni xəbər verdi və göy lentli həsir şlyapanı götürüb (şlyapası başına iki dəfə böyük gəlirdi), aşağı yüyürdü, bu yerlərdə çox məşhur olan, qızğın təbiətli prokuror Orvil Meysonun kabinetinin qapısı ağzında, prokurorun yeganə stenoqrafçısı olan Zilla Saunderslə üz-üzə gəldi. Zilla, prokuror köməkçisinin dəftərxanasına getməyə hazırlaşırdı, lakin adətən çox ləng tərpənən mister Nyukomun hara isə tələsdiyini və çox qayğılı olduğunu görərək onu səslədi:

– Hello, Erl. Nə olmuşdur? Hara belə tələsirsiniz?

– Bədbəxt hadisə baş vermişdir. Biq Bitern gölündə iki nəfər batıb boğulmuşdur. Kim bilir, bəlkə məsələ daha ciddidir. Mister Xeyt ora gedir, mən də onunla bərabər gedirəm. Saat üç qatarına çatmalıyıq.

–Haradan bildiniz? Göldə batanlar bizim yerlilərdəndir?

– Hələ bilmirəm, ancaq, məncə yerli deyillər. Qızın cibində Maymiko mahalının Bilst şəhərinə, missis Oldenin adına yazılmış bir məktub tapılmışdır. Qayıtdıqdan sonra mən hamısını sizə danışaram, yaxud oradan sizə zəng edərəm.

– Ah, ilahi, əgər burada bir cinayət məsələsi varsa, mister Meysonu mütləq maraqlandıracaqdır.

– Əlbəttə, maraqlandıracaqdır. Mən telefon ilə ona zəng edəcəyəm və yaxud mister Xeyt özü zəng edəcəkdir. Əgər siz Bad Parkeri və ya Kerel Bedneli görsəniz. Onlara deyin ki, mən şəhərdən çıxıb getmişəm. Sonra Zilla, xahiş edirəm, anama zəng edib, onu da xəbərdar edərsiniz. Qorxuram, özüm zəng etməyə macal tapmayam.

– Narahat olmayın, zəng edərəm.

– Sağ olun!

Erl, rəisinin yeksənəq həyatını xələldar edən bu hadisə ilə son dərəcə maraqlanmış bir halda, pillələri iki-iki tullanaraq, şən və gümrah bir halda, mahal məhkəməsinin pilləkəni ilə üzü aşağı yüyürdü. Miss Saunders isə öz rəisinin, respublika partiyasının bu yaxınlarda çağıralacaq mahal konfransı ilə əlaqədar olan bir işdən ötəri hara isə çıxıb getdiyini və indi bu yeni xəbəri söyləmək üçün onun kabinetində heç kəsin olmadığını bildiyi üçün prokuror köməkçisinin dəftərxanasına yönəldi: o, göldə baş vermiş faciə haqqında öyrəndiklərini bu otaqda olanların hamısına nağıl edə bilərdi.

II F Ə S İ L

Müstəntiq Xeyt ilə köməkçisinin yığdıqları məlumat çox qəribə və təşviş doğuran bir xarakter daşıyırdı. Zahirən bu qədər xoşbəxt və sevimli görünən naməlum bir qızla oğlanın mindikləri qayıq yox olan günün səhərisi mehmanxana sahibinin təşəbbüsü ilə axtarış başlanmış və göldəki ada arxasında, yəni Ay buxtasında çevrilmiş qayıq, şlyapa və vual tapılmışdı. Dərhal mehmanxananın bütün xidmətçiləri, bələdçilər və bu iş üçün muzdla tutulan başqa adamlar göldə suya baş vuraraq, uclarında qarmaqlar olan uzun çəngəllərlə suyun dibini axtarmağa və batanların meyitlərini tapıb çıxartmağa çalışmışdılar. Bələdçi Sim Şup, mehmanxananın sahibi və qayıq stansiyasının icarəçisi, məhv olan qadının çox gənc və qəşəng olduğunu, onunla bərabər olan oğlanın isə – göründüyünə görə çox varlı bir gənc olduğunu danışırdılar, buna görə bu hadisə, buradakı beş-on nəfərdən ibarət sakinləri – odunçuları və mehmanxana xidmətçilərini – nəinki maraqlandırmış, eyni zamanda xeyli mütəəssir etmişdi. Üstəlik, hamı təəccüb edirdi ki, nə cür olmuşdur ki, bu cür küləksiz, gözəl bir gündə belə qəribə, bədbəxt bir hadisə baş vermişdir.

Lakin günorta vaxtı, az sürən bir axtarışdan sonra çəngəllə işləyənlərdən – Con Pol adlı bir odunçu, – qarmağını qızın paltarına ilişdirərək, Robertanın cəsədini sudan çıxartdıqda, ümumi həyəcan daha da ardı – qızın ağzının və burnunun yanında, sağ gözünün üstündə və altında açıq-aydın bir şəkildə zədəli yerlər görünürdü və bu hal, buraya yığılanların hamısında dərhal bir şübhə doğurdu. Qayıqda oturmuş Co Rayner ilə bərabər cəsədi sudan dartıb çıxardan Con Pol, qızın üzünə baxıb səsləndi:

Ax, yazıq qız! Qu kimi yüngüldür. Heç başa düşə bilmirəm ki, nə cür olub ki, o batıb boğulmuşdur.

O, qayığın kənarından aşağı əyildi və qüvvətli əlləri ilə Robertanın belindən tutaraq, qızın yaş və hərəkətsiz meyidini qayığa çəkdi, bu zaman onun yoldaşları başqa qayıqlara işarə verdilər və onlar hamısı sürətlə, meyit tapılan yerə hərəkət etdilər.

Con, qızın suda dolaşıq düşüb, üzünü örtmüş şabalıdı rəngli gur saçlarını kənara ataraq, əlavə etdi:

Oho, deyəsən, məsələ başqa cürdür! Bir bax, Co! Elə bil yazıq qızı nə iləsə vurublar. Bir yaxşı bax!

Bir az sonra qayıqlarda üzüb gələn bütün odunçular və mehmanxana sakinləri Robertanın üzündəki qançırları diqqətlə gözdən keçirməyə başladılar. Sonra qızın meyidi şimala tərəf, qayıq stansiyasına aparıldıqda və qızla bərabər olan adamın meyidini tapmaq üçün göldə təzədən axtarış başlandıqda, hər kəs öz rəyini deməyə başladı: “Burada nə isə bir iş var… Qızın üzündəki o qançır yerlər… ümumiyyətlə… nə cür olmuşdur ki, belə sakit bir havada qayıq çevrilmişdir?”, “Bu saat yoxlayarıq görək, gölün dibində başqa bir meyit də varmı…” Lakin saatlarla davam edən axtarış bir nəticə vermədikdə, hamı qəti olaraq bu qərara gəldi ki, çox güman ki, gölün dibində kişinin meyidi yoxdur və heç olmamışdır – bu, dəhşətli və həyəcanoyadan bir fikir idi…

Bundan sonra, Klayd ilə Robertanı stansiyadan gətirən bələdçi ilə, Biq Bitern və Qrass gölləri sahilindəki mehmanxana sahiblərinin arasında baş verən danışıqda aşağıdakı şeylər müəyyən edildi: 1) suda boğulan qız öz çamadanını Qan-Lodj stansıyasında saxlanmağa vermişdir, halbuki onunla bərabər olan Kliford Qolden adlı gənc çamadanını özü ilə bərabər götürmüşdür; 2) əvvəlcə Qrass gölü sahilindəki mehmanxanada, sonra isə Biq Biterndəki mehmanxanada dəftərlərlə qeyd edilmiş familiyalar arasında şübhə oyadan bir ziddiyyət vardı: mehmanxanaların birində qeyd dəftərində – Karl Qrexem yazılmış, o birisində isə Kliford Qolden qeyd edilmişdi, halbuki zahiri görkəmi nəzərə alındıqda (hər iki mehmanxana sahibi ətraflı müzakirədən sonra bunu lap yəqin etmişdilər), şübhə yeri qalmırdı ki, bu eyni biradam olmuşdur; 3) özünü Kliford Qolden, yaxud Karl Qrexem adlandıran o adam həmin gün onu Biq Bitern gölü sahilinə aparan bələdçidən, göldə çox adam olub-olmadığını soruşmuşdur. Bundan sonra indiyədək tutqun olan şübhələr, qəti bir inam hissi ilə əvəz olundu: burada nə isə bir cinayət baş vermişdi. Artıq buna heç bir şübhə yox idi.

Buraya gəlib çıxan müstəntiq Xeytə dərhal xəbər vermişdilər ki, şimal meşələrinin sakinləri çox həyəcana gəlmişlər və şübhələrində haqlı olduqlarına əmindirlər. Onlar belə güman edirlər ki, Klifordun və yaxud Qrexemin meyidi heç vaxt gölün dibində olmamışdır. Xeyt özü də qayıq stansiyasının yanındakı kiçik bir evdə ehtiyatla taxtın üstünə qoyulmuş naməlum qızın meyidini diqqətlə gözdən keçirərək, onun gənc və gözəl olduğunu gördükdə, nəinki bu qızın zahiri görkəmindən, eyni zamanda şübhə ilə dolu olan bütün bu mühitdən qəribə bir həyəcana gəldi. Hələ bu azdır. Mehmanxana kontoruna yığılaraq Robertanın paltosunun cibində tapımış məktubu oxuduqda, o, qəti olaraq ən qara şübhələrə meyl etməyə başladı, çünki məktubda yazılmışdı:

“Qrass gölü, Nyu-York ştatı, 8iyul.

Anacan, əzizim!

Biz indi buradayıq və nikahlanmağa hazırlaşırıq, lakin mən bunu təkcə sənə yazıram. Xahiş edirəm bu məktubu atama və ümumiyyətlə heç kəsə göstərməyəsən, çünki bu məsələ hələlik gizlin qalmalıdır. Milad bayramında mən sənə bu barədə danışmışdım, ona görə indi nigaran qalma, heç bir şey soruşma və mənim barəmdə heç kimə heç bir söz demə. Yalnız bunu deyə bilərsən ki, məndən məktub almışsan və mənim harada olduğumu bilirsən. Qorxma, hər şey yaxşı olacaqdır. Anacan, səni qucaqlayıb hər iki yanağından bərk-bərk öpürəm. Nigaran qalma və atamı inandırmağa çalış ki, hər şey öz qaydasındadır, ancaq nə ona, nə Toma, nə də Qiforda bu barədə heç bir şey demə, yaxşımı? Səni dönə-dönə öpürəm.

Səni sevən Berta.

P.S. Bunlar hamısı hələlik, məxfidir və bu məsələ bizim aramızda gizli qalmalıdır, bir az sonra isə mən sənə məktub yazıb xəbər verəcəyəm ki, artıq bu məsələ gizli deyildir”.

Kağızın yuxarı küncündə, konvertin üstündə olduğu kimi möhür vardı: “Qrass gölü” mehmanxanası, Nyu-York ştatı, mehmanxana sahibi – Cek, Evans”. Görünür, bu məktub, onlar mister və missis Qrexem adı ilə qeyd olunub, gecəni bu mehmanxanada keçirdikdən sonra, səhər yazılmışdı.

Ah, bu gənc qızların yelbeyinliyi!

Məktubdan aydın görünürdü ki, onlar bu mehmanxanaya ər-arvad kimi gəlmişdilər, lakin evli deyilmişlər. Bu məktubu oxuyarkən mister Xeytin tükləri ürpəşdi, çünki onun özünün də qızları var idi və o, qızlarını coşqun bir məhəbbətlə sevirdi. Lakin bu zaman onun ağlına başqa bir fikir gəldi. Onların mahalında seçkilərin vaxtına az qalmışdır; noyabr ayında, üç il müddətinə müstəntiq də daxil olmaq üzrə, bütün yerli hakimiyyət orqanları təzədən seçilməli idi, bundan başqa, mahal məhkəməsi sədri də bu il seçiləcəkdi. (mahal məhkəməsi sədrinin vəkalət müddəti altı ildir). Avqust ayında, yəni təxminən ay yarım sonra respublika və demokratiya partiyalarının dərhal konfransları çağırılmalıdır, bu konfranslarda müvafiq namizədlər irəli sürüləcəkdir. Hazırki prokuror isə iki seçki müddətindən bəri eyni vəzifəni daşıdığı üçün, indi mahal hakimi mövqeyindən başqa, özgə bir vəzifəyə seciləcəyinə bel bağlaya bilməzdi. O, bu vəzifədə bu qədər qalmasına, yalnız özünün bir əyalət siyasi natiqi istedadına malik olması sayəsində deyil, eyni zamanda, yüksək məhkəmə məmuru kimi öz dostlarına müxtəlif xidmətlər göstərdiyinə görə nail olmuşdu. Lakin indi onun bəxti gətirməsə, namizədliyi irəli sürülməsə və beləliklə də, mahal məhkəməsinin hakimi vəzifəsinə seçilməsə, onun siyasi karyerasına artıq son qoyulacaqdır. Bəla burasında idi ki, onun prokuror olduğu müddət ərzində, bir dəfə də olsun böyük, maraqlı bir məhkəmə işinə baxılmamışdı ki, bu onun şöhrət qazanmasına kömək etmiş olaydı və bununla da, gələcəkdə də seçicilərinin hörmətinə və etimadına bel bağlamağa ona haqq verə idi. Lakin indi…

Uzağı görən fərasətli müstəntiq belə düşünürdü ki, Biq Bitern gölündəki hadisə bütün əhalinin diqqətini və simpatiyasını indiki prokurora, yəni Xeytin ən yaxın və xeyirli dostu olan bu adama cəlb etmək üçün son dərəcədə əlverişli bir iş ola bilər. Bu hadisə, prokurorun nüfuzunun və hörmətinin artmasına kömək edərək, bununla da, onun mənsub olduğu partiyanın irəli sürdüyü namizədlər siyahısı üçün yaxşı şərait yarada bilərdi və beləliklə də, gələcək seçkilərdə onlar hamısı təzədən seçilə bilərdilər. Hazırki prokuror nəinki öz namizədliyinin irəli sürülməsinə, hətta noyabr ayında altı il müddətinə məhkəmə hakimi vəzifəsinə seçilməsinə nail ola bilərdi. Siyasi həyatda bundan daha qəribə şeylər az olmamışdır…

Buna görə Xeyt tapılan məktub haqqında heç bir suala cavab verməməyi qərara aldı, çünki bu məktub, əgər doğrudan da bir cinayət işlənmişdirsə, bu cinayətin müqəssirini tez tapmağa kömək edəcəkdi və hazırki siyasi vəziyyətdə, bu sirrin açılması ilə əlaqədar olan hər bir adama şöhrət və hörmət qazandıra bilərdi.

Müstəntiq, eyni zamanda, Erl Nyukoma və Roberta ilə Klaydı stansiyadan Biq Bitern gölünə gətirmiş bələdçiyə əmr etdi ki, onlar Qan-Lodj stansiyasına gedib desinlər ki, oradakı çamadan, Xeytdən və yaxud prokurorun nümayəndəsindən başqa heç kəsə verilməməlidir. Sonra o, artıq telefon vasitəsi ilə Bilts şəhərinə zəng edib, doğrudan da orada qızı Berta və yaxud Alberta ilə yaşayan Oldenlər ailəsinin olub-olmadığını yoxlamaq istəyirdi ki, bu zaman (ona elə gəldi ki, sanki qəza və qədərin hökmü ilə) ona mane oldular: yerli ovçulardan iki kişi ilə bir oğlan uşağı, – artıq göldə baş vermiş faciədən xəbər tutmuş bir dəstə adamla bərabər, demək olar ki, bir-birini itələyərək, onun otağına doluşdular. Onlar çox böyük əhəmiyyətə malik olan bir məlumatla gəldiklərini dedilər və tez-tez bir-birilərinin sözünü kəsərək, bir-birini islah edərək nağıl etməyə başladılar ki, Roberta suda batıb boğulan günü axşam saat beşdə, onlar gölün yaxınlığında ov eləmək və göldə balıq tutmaq məqsədi ilə üçüncü mil Buxtasından (Biq Biterndən on iki mil cənuba doğru) yola çıxmışdılar. İndi ovçular hamısı bir səslə deyirdilər ki, həmin axşam təxminən saat doqquzda, Biq Bitern gölünün cənub sahilinə yaxınlaşdıqda – bəlkə də gölün cənub sahilinə üç milə qədər qaldıqda, onlar Biq Bitern mehmanxanasından üçüncü mil Buxtasına gedən cavan bir oğlana rast gəlmiş və onu turist zənn etmişdilər. O gənc çox yaxşı və şıq geyinmişdi. Buna görə heç yerli sakinlərə oxşamırdı. Onun başında həsir şlyapa, əlində isə çamadan var idi. Bu gəncin piyada getməsi, üstəlik, belə gec yola çıxması, hələ o vaxt ovçuları heyrətə salmışdı, çunki o, səhər qatara minib bir saat sonra üçüncü mil Buxtasına çata bilərdi. Bir də, axı, nə üçün o gənc, ovçulara rast gəldikdə o cür qorxmuşdu, onların dediyinə görə, həmin gənc meşədə onlara rast gələrkən, qorxub kənara sıçramış və hətta bir dəhşət içərisində qaçmaq istəmişdi. Doğrudur, aylı bir gecə olduğu üçün, onlardan biri əlindəki fənərin fitilini aşağı çəkmişdi və özləri də, hər cür meşə heyvanlarını pusmağa adət etmiş adamlar kimi çox yavaş və ehtiyatlı addımlarla gedirdilər. Lakin axı, bu yerlər tamamilə təhlükəsiz yerlərdir və buradakı adamların hamısı onlar kimi namuslu vətəndaşdırlar, buna görə də, həmin gəncin kolluqda gizlənmək istəyirmiş kimi, kənara sıçraması üçün heç bir səbəb yox idi, amma sonra, Bad Bryuninq adlı oğlan əlindəki fənərin işığını artırdıqda, yol ötən gənc, deyəsən, özünə gəlmiş, onların salamına cavab vermiş və üçüncü mil Buxtasına hələ çox qalıb-qalmadığını soruşmuşdu. Ovçular oraya yeddi mil qaldığını demişdilər, bundan sonra gənc ötüb getmişdi, onlar isə öz aralarında bu təsadüfdən danışaraq, yollarına davam etmişdilər.

İndi bu gəncin üzünün cizgiləri, Klaydı həmin gün Qan Lodj stansiyasından gətirən bələdçinin söylədiklərinə, həmçinin, Biq Bitern gölü ilə Qrass gölü sahilindəki mehmanxana sahiblərinin dediklərinə və təsvir etdiklərinə tamamilə düz gəldiyi üçün, onun, suda boğulan naməlum qızla bərabər qayığa minib gəzməyə çıxan həmin adam olduğu tamamilə aydınlaşdı.

Erl Nyukom dərhal, telefon vastəsilə üçüncü mil Buxtasındakı yeganə mehmanxana sahibindən, təsadüfən həmin sirli adamın orada qalıb-qalmadığını soruşmaq üçün öz rəisindən icazə istədi. Məlum oldu ki, orada belə bir adam qalmamışdır. Deyəsən, bu üç nəfər ovçudan başqa o adamı heç kəs heç bir yerdə görməmişdi. Elə bil o, yox olub, göyə çəkilmişdi, amma digər tərəfdən həmin gün axşam müəyyən edildi ki, haman gəncə oxşayan, əlində çamadan olan, lakin başına həsir şlyapa yox, kepka qoymuş cavan bir oğlanı meşədəki təsadüfün səhərisi günü, Şeyronda görən olub; o, üçüncü mil buxtası ilə Şeyron arasında işləyən – “Qu Quşu” adlı kiçik bir göl paroxoduna minmişdir. Bundan sonra onun izi yenə də yoxa çıxmışdı. Hələlik, Şeyronda heç kəs belə adamın ora gəldiyini və yaxud çıxıb getdiyini xatırlaya bilmirdi. Hətta kapitan belə, sonralar şəhadət verdiyi kimi, bu adamın paroxoddan nə vaxt düşdüyünü görə bilməmişdi: həmin gün paroxodda on beşə qədər sərnişin var imiş və kapitan onlardan heç birinin adını yaxşı yadında saxlaya bilməmişdi.

Bununla belə, Biq Bitern sakinlərinin hamısı yavaş-yavaş qəti bir əqidəyə gəldilər ki, o yaramaz kim olursa-olsun, ən qəddar və soyuqqanlı bir canidir! Buna görə hamı onun ələ keçməsini və həbs edilməsini səbirsizliklə arzu edirdi. Alçaq! Qatil! Dərhal həm ağızdan-ağıza, həm telefonla, həm teleqraflarla və hətta Olbenidə çıxan “Arqus” ilə “Tayms Yunion”, həmçinin Likurqda çıxan “Star” kimi yerli qəzetlərə qədər, göldə baş vermiş həyəcanlı faciənin xəbəri hər yerə yayıldı. Bu xəbəri yayanlar deyirdilər ki, çox mümkündür ki, bu faciə dəhşətli bir cinayətlə əlaqədardır.

III F Ə S İ L

Müstəntiq Xeyt öz vəzifəsini yerinə yetirdikdən sonra geri qayıdarkən, bundan sonra nə cür hərəkət edəcəyini düşünürdü. Bu ağır işdə onun atacağı yeni addım, görəcəyi yeni tədbir nədən ibarət olmalı idi? Yola düşməmişdən əvvəl o bir daha Robertaya baxdı və həqiqətən dərin bir həyəcan duyub, mütəəssir oldu: bu qiz nə qədər gənc, məsum və gözəl görünürdü. Sadə, göy rəngli paltarının ağır və yaş qırçınları onun bədəninə yapışmışdı, balaca əlləri sinəsində çaprazlaşmışdı, iyirmi dörd saatdan artıq suda qaldıqdan sonra hələ də qurumamış qızılı-şabalıd rəngli saçları, onun vaxtilə canlı və ehtiraslı bir məxluq olduğunu təlqin etməkdə idi və bütün bunlar sanki cinayətdən çox uzaq olan yumşaq bir məlahətdən xəbər verirdi.

Lakin şübhəsiz ki, çox kədərli olan bu işdə şəxsən müstəntiqə aid başqa bir cəhət də var idi. O, Bilts şəhərinə gedərək, missis Oldenə yazılmış məktubu və qızının ölümü haqqında dəhşətli xəbəri o qadına bildirməli idimi və eyni zamanda, ondan qızı ilə gəzən adamın kim olduğunu, harada yaşadığını soruşmalı idimi, yaxud əvvəlcə Bricburqa, prokuror Meysonun yanına getməli və baş verən hadisəni bütün təfsilatı ilə danışmalı idi ki, bu centlmen, yəqin ki, hörmətli olan o ailəyə bu sarsıdıcı zərbəni endirmək kimi kədərli bir vəzifəni öz üzərinə götürəydi? Hər halda bu işdə siyasi vəziyyəti nəzərə almaq lazım idi. Doğrudur, o özü müstəqil hərəkət edərək, bu işdə şöhrət qazana bilərdi, lakin partiyanın ümumi vəziyyətini nəzərə almaq lazım idi: şübhəsiz, partiya sahibinin başında qüvvətli bir adam durmalı və payızda keçiriləcək seçkilərdə bu siyahını möhkəmlətməli idi, göldə baş verən faciə isə bu məqsəd üçün parlaq imkan yaratmışdı. Deməli, ikinci variant daha aqil bir hərəkət idi: Xeytin dostu prokuror üçün – bu məsələ çox əlverişli bir fürsət idi! Xeyt bu fikirlərlə Bricburq şəhərinə gəldi və üzündə təntənəli bir ifadə ilə, prokuror Orvil Meysonun kabinetinə daxil oldu, prokuror isə müstəntiqin bu cür gəlişindən nə isə mühüm bir hadisə baş verdiyini duyaraq, dərhal özünü yığışdırıb, diqqətlə qulaq asmağa hazırlaşdı.

Meyson qısaboylu, enlikürəkli və cismən çox qüvvətli bir adam idi; lakin cavanlığında, bədbəxtlikdən burnunu bərk əzmişdi və bu, onun xoş ifadəli və hətta qəşəng üzünü xarab etmiş, simasına tutqun, demək olar ki, uğursuz bir ifadə vermişdi. Lakin Meyson heç də qaraqabaq, tutqun bir şəxsiyyət deyildi, bəlkə bundan daha artıq həssas və romantik bir adam idi. Uşaqlıqda o, ehtiyac və zəlalətin nə olduğunu hiss etmişdi, buna görə sonralar, xoşbəxt yaşadığı illərdə, həyatı yaxşı keçən adamları taleyin ərköyün övladları hesab edirdi. Kasıb bir fermerin dul qalmış arvadı olan anası, böyük çətinliklə dolanırdı. Ona görə Meyson hələ on iki yaşa çatmamış anasına kömək etmək üçün, demək olar ki, bütün uşaq oyunlarından və sevinclərindən imtina etməli olmuşdu. On dörd yaşında ikən ayaq xizəyi ilə sürüşərkən, o, yerə yıxılmış və burnunu əzmişdi ki, bu həmişəlik olaraq onun üzünü eybəcər bir hala salmışdı. Buna görə gənclik illərində qızlar üstündə gedən rəqabətlərdə o həmişə məğlub olurdu: qızların diqqətini cəlb etmək üçün çırpındığına baxmayaraq, qızlar həmişə ona yox, başqalarına meyil göstərirdilər, – bunun nəticəsində o, yavaş-yavaş öz eybəcərliyinə qarşı son dərəcə həssas olmuşdu. Bu, nəhayət, freydistlərin adətən psixoloji seksual sarsıntı adlandırdıqları bir hal ilə nəticələndi.

Lakin o, on yeddi yaşında ikən, ”Respublikaçı” adlı Bricburq qəzeti naşirinin simpatiyasını qazana bildi və bu qəzetin daimi müxbiri oldu. Sonralar onun Kataraki mahalı həyatından yazdığı məqalələr, Olbenidə çıxan “Tayms-Yunion” və Utikada çıxan “Star” kimi qəzetlərdə dərc olunurdu və on doqquz yaşında ikən, o artıq Bricburqun keçmiş məhkəmə sədri Devis Riçoferin kontorunda hüquqşünaslıq elmini öyrənməyə imkan əldə etmişdi. Bir neçə il sonra isə o, vəkil olmaq hüququ əldə etdi, beləliklə o, yerli siyasətçilərdən və kommersantlardan bəzilərinin hörmətini qazandı və bu adamlar onu ştatın qanunverici məclisinin aşağı palatasına keçirməyə müvəffəq oldular; burada o tam altı il iclaslarda iştirak etmiş və yuxarıdakıların əmr etdiyi kimi hərəkət etməyə həmişə hazır olması ilə, öz təvazökarlığı, uzaqgörənliyi və şöhrətpərəstliyi sayəsində paytaxt ağalarının rəğbətini qazanmışdı və eyni zamanda doğma şəhərindəki hamilərinin də hörmətini də qazanıb hifz edib saxlaya bilmişdi. O, bir qədər natiqlik istedadına malik idi, buna görə Bricburq şəhərinə qayıtdıqdan sonra, əvvəlcə prokuror köməkçisi vəzifəsinə təyin edilmiş, dörd il keçdikdən sonra isə auditor seçilmiş və nəhayət, dalbadal, iki dəfə, dörd il müddətinə prokuror vəzifəsinə seçilmişdi. Cəmiyyətdə belə yüksək bir mövqe tutduqdan sonra, o, varlı bir adam olan yerli aptekçinin qızı ilə evlənə bilmişdi və iki uşağın atası olmuşdu.

Miss Saundres Biq Bitern gölündə baş verən hadisə haqqında nə eşitmişdisə, hamısını artıq Meysona danışmışdı və Meyson da müstəntiq Xeyt kimi dərhal başa düşmüşdü ki, bu cinayətlə əlaqədar olaraq qalxacaq səs-küy onun üçün çox əlverişlidir. Bu hadisə onun sarsılmış siyasi nüfuzunu möhkəmlətməyə imkan yaradacaq və hətta, yəqin ki, bütün gələcəyinin məsələsini həll edəcəkdir. Hər halda, prokuror bu məsələ ilə son dərəcə maraqlanmışdı. İndi Xeyti görərkən, bu məsələ ilə çox maraqlandığını gizlətmədi.

Hə, işlər necədir, polkovnik Xeyt?

Mən elə bu saat Biq Bitern gölündən gəlirəm, Orvil. Mənə elə gəlir ki, sizin üçün elə bir iş tapmışam ki, vaxtınızı bir az bu işə sərf etməli olacaqsızınız.

Lakin Xeytin iri, dəmbərə gözləri, heç bir şey ifadə etməyən bu müqəddimədən daha mühüm şeylər söyləməkdə idi.

– Siz göldə baş verən bədbəxt hadisənimi nəzərdə tutursunuz?

– Bəli, Ser, elədir ki, var.

– Burada nə isə bir cinayət işləndiyini düşünmək üçün, sizin əlinizdə əsas vardırmı?

– Bilirsinizmi, Orvil, mən bunun qətl olduğuna heç şübhə etmirəm. – Xeytin tutqun gözləri işıldadı –Əlbəttə, hər şeydən əvvəl ehtiyatlı olmaq lazımdır və hələlik bu fikir öz aramızda qalmalıdır. Doğrudur, mən hələ oğlanın meyidinin gölün dibindən tapılıb çıxarılmayacağına tamamilə əmin deyiləm. Lakin bunlar hamısı, məncə, çox şübhəlidir, Orvil, dünən və bu gün azı on beş adam, uzun qarmaqlarla gölün cənub hissəsini axtarmışlar. Mən bir neçə nəfərə müxtəlif yerlərdə suyun dərinliyini ölçməyini tapşırmışdım, – gölün dərinliyi heç bir yerdə iyirmi beş futdan artıq deyildir. Amma bu vaxta qədər o adamdan heç bir əsər tapılmamışdır. Qızı isə dünən saat birdə tapıb çıxarıblar, onun meyidini o qədər də çox axtarmaq lazım gəlməyib. Özü də, o çox gözəl qızdır. Orvil, lap gəncdir, ona on səkkiz, iyirmi yaşdan artıq vermək olmaz. Lakin işdə şübhə doğuran bir neçə məsələ vardır ki, mən bunlara əsaslanaraq güman edirəm ki, göldə, qızla gəzən gəncin meyidi yoxdur. Doğrusunu desəm, mən yırtıcı bir cinayətə bu qədər oxşarı olan heç bir başqa hadisəyə rast gəlməmişəm.

Xeyt bunu deyərək, çox köhnə və əzik pencəyinin sağ cibini axtarmağa başladı və nəhayət, oradan Robertanın məktubunu çıxartdı; o, məktubu dostuna uzadaraq, stullardan birini çəkib oturdu, prokuror isə məktubu oxumağa başladı.

–Elədir, – deyə Meyson, məktubu oxuyub qurtardıqdan sonra təsdiq etdi. – Çox şübhəli işdir. Demək, o adam hələ də tapılmamışdır… Bəs bu qadını necə, görmüsünüzmü? O qadın, bu məsələ barəsində nə bilir?

–Yox, Orvil, o qadını mən hələ görməmişəm, – deyə Xeyt ağır-ağır və fikirli bir halda cavab verdi, özü də nə üçün görmədiyimi bu saat sizə deyərəm. Mən hələ dünən bu qərara gəldim ki, yaxşısı budur, əvvəlcə bu barədə sizinlə məsləhətləşim və yalnız bundan sonra bu işlə məşğul olmağa, bir tədbir tökməyə başlayım. Siz özünüz indi siyasi vəziyyətin nə halda olduğunu bilirsiniz. Əgər belə bir işi məharətlə başa çatdırmaq mümkün olsa, bu payız əfkari-ümumiyyəyə xeyli təsir göstərmək olar. Mən, əlbəttə, siyasəti belə bir cinayətlə qarışdırmaq fikrində deyiləm, amma yenə də nə üçün biz bu işi elə aparmayaq, elə başa çatdırmayaq ki, sonra o, bizim göstərdiyimiz bir xidmət kimi qeyd olunmasın? Buna görə də mən əvvəlcə sizinlə danışmağı qərara aldım. Əlbəttə əgər istəsəniz mən o qadının yanına gedə bilərəm. Ancaq məncə, siz özünüz ora getsəniz və o gəncin kim və nəçi olduğunu aydınlaşdırsanız, daha yaxşı olar. Əgər belə bir işi başa çatdıra bilsək, bu məsələnin siyasi nöqteyi nəzərdən nə demək oluğunu siz özünüz məndən yaxşı bilirsiniz. Mən isə bilirəm ki, siz belə bir işin öhdəsindən gələ bilərsiniz, Orvil.

– Təşəkkür edirəm, Fred, təşəkkür edirəm, – deyə Meyson çəpəki bir nəzərlə dostuna baxaraq və əlindəki məktubla stolu döyəcləyərək, təntənəli bir surətdə cavab verdi.-Mənim haqqımda belə bir rəydə olduğunuz üçün sizə ürəkdən minnətdaram. Məncə, siz ən doğru bir yol seçibsiniz. Sizdən başqa bu məktubu görən olmadığına əminsinizmi?

– Yalnız konverti görən olmuşdur. Həm də onu bircə nəfər, mehmanxananın sahibi mister Xabbard görmüşdür. O mənə dedi ki, məktubu qızın paltosunun cibindən tapmışdır və mən gələnə qədər, məktubun yoxa çıxmasından və yaxud açılıb oxunmasından qorxaraq, götürüb gizlətmişdir. Onun dediyinə görə bədbəxt hadisə haqqında xəbər tutan kimi, dərhal burada bir iş olduğunu duymuşdur. Onun dediyinə gprə, cavan oğlan çox əsəbiləşirmiş və özünü çox qəribə aparırmış.

– Çox yaxşı, Fred. Hələlik bu məsələ barəsində heç kəsə heç bir şey deməyin, yaxşımı? Mən bu saat o qadının yanına gedirəm. Lakin bəlkə siz başqa bir şey də öyrənmişsiniz?

Mister Meyson lap dirçəlmiş və cuşa gəlmişdi, o dalbadal sual verirdi və hətta öz köhnə dostu ilə belə amiranə bir səslə danışmağa başlamışdı.

Bəli, az şey öyrənməmişəm, – deyə müstəntiq mənalı və ciddi bir ifadə ilə cavab verdi. – Orvil, qızın üzündə şübhəli qançırlar və zədələr vardır: sağ gözünün altı, sol gicgahının üstü, həmçinin dodaqları və burnu zədələnmişdir, görünür, yazıq qızı nə iləsə – daşla, yaxud ağacla, bəlkə də avarlardan birisi ilə vurublar; avarlar bir az o yanda suyun üstündə üzürmüş. Zahiri görünüşü etibari ilə qız lap uşağa oxşayır, çox kiçikdir və bilirsinizmi, Orvil, çox qəşəngdir… ancaq özünü yaxşı aparmamışdı. Bu saat məsələni izah edərəm. – Bunu deyərək müstəntiq susdu, cibindən böyük bir əl dəsmalı çıxartdı səs-küylə burnunu silib, sonra səliqə ilə saqqalını tumarladı. – Orada, həkim tapmağa vaxtım olmadı, amma bazar ertəsi burada meyidin yarılmasını təşkil etməyə və istintaqın başlanmasına çalışacağam. Mən artıq sərəncam vermişəm: Luç qardaşları qızın meyidini bu gün buraya gətirəcəklər, lakin üçüncü mil Buxtasında yaşayan iki nəfər ovçu ilə bir cavan oğlan uşağının verdiyi məlumat hamısından şübhəlidir: onlar cümə axşamı, axşamüstü ov etmək və balıq tutmaq üçün Biq Biternə gedirmişlər. Mən Erlə əmr etdim ki, onların adını yazsın, çağırış vərəqəsi dolduraraq, bazar ertəsi dindirmək üçün buraya çağırsın.

Müstəntiq həmin adamların təsadüfən Klayda rast gəldikləri haqqında verdikləri ifadəni bütün təfsilatı ilə prokurora nağıl etdi.

Məsələ ilə dərindən maraqlanmış prokuror, tez-tez:

–Belə, demək belə, – deyə səslənirdi.

– Bundan başqa, Orvil, – deyə müstəntiq sözünə davam edirdi. Mən Erlə tapşırdım ki, telefon vasitəsilə üçüncü mil Buxtasında, – mehmanxana sahibindən, poçta müdirindən və oranın polis rəisindən lazimi məlumat alsın, lakin görünür, həmin gənci yalnız bir nəfər görübdür. O adam da, üçüncü mil Buxtası ilə Şeyronun arasında işləyən kiçik bir paroxodun kapitanı Munidir, yəqin ki, siz onu tanıyırsınız. Mən tapşırdım ki, Erl o kapitanı da şahid sifəti ilə çağırsın. Kapitanın dediyinə görə cümə günü səhər, onun “Qu quşu” adlı paroxodu Şeyrona ilk reysə çıxdığı vaxt, yəni saat doqquzun yarısında həmin gənc və yaxud ona çox oxşayan bir başqası paroxoda minib, Şeyronadək bilet almışdır. O gəncin əlində çamadan, başında isə kepka varmış, amma o üç nəfər ovçu meşədə ona rast gələrkən, həmin gəncin başında həsir şlyapa olduğunu görüblər. Kapitanın dediyinə görə çox gözəl oğlandır. Yaxşı boy-buxunu var, şıq geyinmişdir, zahirən yüksək cəmiyyətə məxsus adama oxşayır. Paroxodda adamlardan gen gəzirmiş.

– Yaxşı, çox yaxşı, – deyə Meyson qeyd etdi.

– Mən Erlə tapşırdım ki, Şeyrona zəng edib, hər kimdən mümkündürsə, orada belə bir adamı görən olub-olmadığını soruşsun. Amma, görünür, orada onu görüb, – yadında saxlayan yoxdur, – hər halda, dünən axşamadək, mən oradan yola düşənədək bu barədə heç bir məlumat yox idi. Lakin mən sərəncam verdim ki, Erl teleqraf vasitəsilə həmin gəncin zahiri əlamətlərini bütün buradakı mehmanxanalara, yaylaq yerlərinə və dəmiryol stansiyalarına xəbər versin, buna görə, o hələ bizim tərəflərdədirsə, izinə tez düşəcəklər. Mən bu fikirdə idim ki, tədbirlərimi bəyənəcəksiniz. İndi isə, əgər siz mənə order versəniz, mən həmin çamadanı Qan-Lodj stansiyasından alıb, sizə gətirərəm. O çamadanda bizim işimizə yarayan şeylər ola bilər. Çamadanı gətirmək üçün mən özüm ora gedə bilərəm. Bundan başqa, əgər macal tapsam, mən elə bu gün Qrass gölünə, üçüncü mil Buxtasına və Şeyrona baş çəkmək istəyirəm. Baxım görüm, orada daha nə kimi şeylər aydınlaşdırmaq mümkündür. Ancaq mən əminəm ki, Orvil, bu açıqdan-açığa cinayətdir, qətldir. Özünüz fikirləşin, o cavan, qızı əvvəlcə Qrass gölü yaxınlığındakı mehmanxanaya gətirmişdir, sonra isə Biq Bitern gölünə gəlmişdir və hər dəfə özünü müxtəlif adlarla yazdırmışdır. Bundan başqa, o öz çamadanını özü ilə bərabər götürərək, qızın çamadanını stansiyada qoymuşdur. – Bunu söylərkən, Xeyt mənalı bir halda başını yırğaladı. – Siz özünüz başa düşürsünüz ki, Orvil, düz adam bu cür hərəkət etməz. Təkcə bir şeyi başa düşə bilmirəm ki, qızın ata-anası, adamın kim olduğunu bilmədən, öz qızlarının onunla çıxıb getməsinə nə cür yol vermişlər.

– Doğrudur, – deyə Meyson nəzakət gözləyərək müstəntiqlə razılaşdı. Prokuror həris bir maraqla, həmin qızın, göründüyü kimi çox da nöqsansız bir əxlaqa malik olmadığı haqda düşünürdü. Yəqin qız, o gənclə qeyri-qanuni əlaqədə imiş! Özü də, yəqin ki, o gənc cənubdan gəlmiş zəngin bir şəhərli imiş. İndi Meyson bu işlə əlaqədar olaraq nə qədər böyük bir şöhrət qazana bilər və görkəmli bir mövqe tuta bilərdi! Meyson özündə yeni bir qüvvət hiss edərək, coşqun bir hərəkətlə ayağa qalxdı. Bircə o cinayətkar yaramazı tuta bilsəydi! Belə qəddarcasına bir qətl, əlbəttə, sonsuz bir qəzəb doğuracaqdı. Qarşısında isə avqust konfransı və namizədlərin irəli sürülməsi məsələsi vardı. Sonra isə, payızda seçkilər başlanacaqdı!

– Allah mənə qənim olsun ki, mən bu işi belə qoymayacağam! – deyə Meyson səsləndi, dindar və təmkinli bir adam olan Xeytin yanında prokuror daha qəliz bir ibarə işlətməkdən çəkindi. – Biz, lap yəqin, çox ciddi bir şeyin izinə düşmüşük, Fred. Mən buna əminəm. Məncə, bu çox pis əhvalatdır, – ən alçaq bir cinayətdir. Məncə, hər şeydən əvvəl telefonla Bilts şəhərinə zəng edib, orada Oldenlər ailəsinin yaşayıb-yaşamadığını və onların məhz harada olduqlarını öyrənmək lazımdır. Avtomobil ilə gedilsə, Bilts şəhərinə cəmisi əlli mil məsafə var, bəlkə də bundan azdır. Amma yol çox pisdi, – deyə Meyson əlavə etdi. – Yazıq qadın! Doğrusu, mən onunla görüşməkdən qorxuram. Əlbəttə, bu çox ağır səhnə olacaqdır…

O, Zillanı çağıraraq, ondan Bilts şəhəri ətrafında Taytus Olden adlı birisinin yaşayıb-yaşamadığını və onu nə cür tapmaq mümkün olacağını öyrənməyi xahiş etdi. Sonra Meyson əlavə etdi:

– Amma, əvvəlcə Bertonu bura çağırın (prokurorun köməkçisi olan Berton Berley şənbə və bazar günləri iki günlüyə şəhər kənarına getmişdi). Əgər bir sərəncam vermək və yaxud başqa bir şey etmək lazım gəlsə, o sizə kömək edə bilər, Fred, mən isə o bədbəxt qadının yanına gedirəm. Bir də, Erli o çamadanın dalınca göndərsəniz, sizə çox minnətdar olardım. Mən isə qızın şəxsiyyətini müəyyən etmək üçün onun atasını buraya gətirərəm. Ancaq mən qayıdıb gələnə qədər nə məktub barəsində, nə də mənim Bilts şəhərinə getdiyim barədə heç kəsə bir söz deməyin, başa düşürsünüzmü? – Meyson dostunun əlini sıxdı. – İndi isə, – deyə prokuror artıq, gələcək böyük hadisələrdə öz rolunu fikrindən keçirərək, bir qədər təşəxxüslə sözünə davam etdi: – Mən sizə təşəkkür etməliyəm, Fred. Mən sizə çox minnətdaram və inanın ki, bunu heç vaxt unutmayacağam. – Meyson öz köhnə dostunun düz gözlərinə baxdı – Bu məsələ bizim üçün, güman etdiyimizdən daha yaxşı bir nəticə verə bilər. Mənə elə gəlir ki, bütün xidmətim ərzində, bu, mənim rast gəldiyim ən böyük və ən ciddi bir işdir və əgər biz payızdakı seçkilərə qədər bu işi tez və müvəffəqiyyətlə başa çatdıra bilsək, bunun bizim hamımıza çox böyük xeyri dəyəcəkdir, siz nə fikirləşirsiniz?

– Doğrudur, Orvil, tamamilə doğrudur, deyə Xeyt razılaşdı. – Mən özüm bayaq sizə dedim ki, məncə, siyasəti belə işlərə qarışdırmaq lazım deyil, lakin madam ki, belə bir şey öz-özlüyündən meydana çıxır… – müstəntiq fikrə gedərək susdu.

– Hələlik, – deyə prokuror sözünə davam etdi. Erlə tapşırın ki, foto aparatla bir neçə şəkil çəkərək, qayığın, avarların, şlyapanın harada tapıldığını, suda boğulan qızın gölün harasından çıxarıldığını dürüst olaraq təsbit etsin. Həm də mümkün qədər çox şahid çağırın. Mən auditorla danışaram ki, sizin bütün xərcləriniz ödənilsin. Sabah və yaxud bazar ertəsi mən artıq burada olacaq və özüm işə başlayacağam.

Prokuror Xeytin əlini sıxdı, sonra onun çiyninə vurdu. Xeyt isə prokurorun ona göstərdiyi diqqətdən sevinərək və buna görə də gələcəyə aid ümidlərlə qanadlanaraq, yöndəmsiz həsir şlyapasını başına keçirdi, enli paltosunun yaxasını düymələdi və şəhərarası telefon vasitəsilə sədaqətli Erli çağırıb, ona göstəriş vermək, həmçinin, özünün də yenə cinayət baş vermiş yerə gedəcəyini katibə bildirmək üçün öz dəftərxanasına qayıtdı.

IV FƏSİL

Orvil Meyson, dərhal ürəyində Oldenlərə bir rəğbət hiss etdi, çünki ilk baxışdan başa düşdü ki, özü kimi bu ailə də, taleyin zərbələrinin, zəlalət və təhqirlərin acısını dadmışdır. Şənbə günü, gündüz saat dörddə, o, öz xidməti avtomobilində Bricburqdan gələrək, qarşısında – köhnə, zavallı uçuq bir ev və təpənin ətəyində, tövlənin qapısı ağzında qısaqollu köynək kombinezon geymiş Taytus Oldenin özünü gördü; qocanın üzü, zahiri görkəmi və bütün qiyafəsi aydın göstərirdi ki, o, öz cidd-cəhdlərinin əbəs olduğunu başa düşən, bəxti gətirməmiş bir adamdır. İndi Meyson bugün Bricburqdan yola düşməzdən əvvəl, telefon vasitəsilə buraya zəng etmədiyinə təəssüfləndi: o başa düşdü ki, belə bir adam üçün qızının ölüm xəbəri dəhşətli bir zərbə olacaqdır. Bu an Taytus ona doğru gələn Meysonu görərək, onun, yolu soruşmaq istəyən gəlmə bir adam olduğunu düşünərək, nəzakətlə prokurora yaxınlaşdı.

– Mister Taytus Olden sizsinizmi?

Bəli, ser, mənəm.

Mister Olden, mənim familiyam Meysondur, mən Bricburqdan gəlmişəm, Kataraki mahalının prokuroruyam.

Çox yaxşı, ser, – deyə Taytus, prokurora nə üçün lazım olduğunu, həm də belə uzaq bir mahalın prokuroruna nə üçün lazım olduğunu başa düşməyərək cavab verdi. Meyson isə Taytusun üzünə baxaraq, söhbətə nədən başlayacağını bilmirdi. Gətirdiyi faciəli xəbər, çox zəif və taqətsiz olan bu adam üçün, yəqin ki, ölümcül bir zərbə olacaqdı. Onlar evin qabağında ucalan şam ağaclarından birinin altında dayanmışdılar. Şam ağacının iynələrini titrədən xəfif külək, dünya qədər qədim mahnısını pıçıltı ilə təkrar edirdi.

Mister Olden, – deyə Meyson özünə xas olmayan qeyri-adi bir ciddiyyət və yumşaqlıqla sözə başladı, – Sizin Berta və yaxud Alberta adlı bir qızınız vardırmı? Mən onun adını dürüst bilmirəm.

Roberta, – deyə Taytus Olden prokurorun səhvini düzəltdi və nə isə pis bir şey hiss edib, daxilən diksindi.

Meyson qorxurdu ki, bu adam sonra heç bir şey danışa bilməz, onun öyrənib-bilmək istədiklərini əməlli-başlı nağıl edə bilməz. Ona görə prokuror tələsik soruşdu.

–Yeri gəlmişkən soruşmaq istəyirəm ki, siz təsadüfən burada Kliford Qolden adlı bir gənci tanımırsınız ki?

– Belə bir adam haqqında heç vaxt heç bir şey eşitməmişəm, hər halda yadıma gəlmir, – deyə Taytus yavaş-yavaş cavab verdi.

– Bəlkə, Karl Qrexem adlı birisini tanıyırsınız?

– Xeyr, ser. Bu adda bir adam tanıdığım yadıma gəlmir.

– Mən də elə bu fikirdə idim, – deyə Meyson, Taytusdan artıq özünə müraciət edərək, səsləndi və ciddi, sərt amiranə bir ifadə ilə sözünə davam etdi: – yaxşı, deyin görüm, sizin qızınız bu saat haradadır?

– İndi bu saat o, Likurq şəhərindədir. O, orada işləyir. Ancaq siz bunu nə üçün soruşursunuz? Məgər pis bir iş tutmuşdur… yaxud sizdən bir şey xahiş etmişdir? – Taytus zorla gülümsədi, lakin onun qonur-mavi gözlərində bir çaşqınlıq və təlaşlı bir sual ifadəsi var idi.

– Bircə dəqiqə səbir edin, Mister Olden – deyə Meyson yumşaq ifadə ilə, lakin eyni zamanda qətiyyətlə sözünə davam edirdi. – Bu saat mən hər şeyi sizə izah edərəm. Lakin əvvəlcə mən sizə iki-üç sual verməliyəm. – Bunu deyərək, prokuror həm ciddi, həm də təəssüfünü bildirən bir ifadə ilə, Taytusa baxdı. – Axırıncı dəfə siz qızınızı nə vaxt görmüsünüz?

– O buradan, keçən salı günü səhər çıxıb getmişdir, Likurq şəhərinə qayıtmalı idi. O, orada, Qrifitslərin yaxalıq və köynək hazırlayan fabrikində işləyir. Lakin…

– Bircə dəqiqə səbr edin, – deyə prokuror möhkəm bir səslə təkrar etdi, – bu saat mən hamısını izah edərəm. Yəqin qızınız həftənin axırı üçün evə gəlibmiş, elədirmi?

–O, məzuniyyət götürüb gəlmişdi və təqribən bir aya qədər bizim yanımızda yaşadı, – deyə Taytus ağır-ağır və müfəssəl izahat verdi. – O özünü çox da yaxşı hiss etmirdi, buna görə bir az istirahət etmək üçün evə gəlmişdi. Ancaq buradan çıxıb gedəndə tamamilə sağlam idi. Ümid edirəm ki, mister Molden, siz onun başına nə isə pis bir iş gəldiyini demək istəmirsiniz? – Taytus uzun və günəşdən qaralmış əlini çaşqın bir halda çənəsinə qaldırdı. – Mənim başıma belə bir fikir gəlsəydi… O, əsəbi bir halda, əlini seyrək çal saçlarına çəkdi.

– Qızınız gedəndən sonra, siz ondan bir xəbər, bir məktub almışdınızmı? – deyə Meyson, o ağır zərbəni endirməzdən əvvəl, mümkün qədər çox məlumat almaq üçün möhkəm bir niyyətlə, sakit bir halda sözünə davam edirdi. – O sizə, Likurq şəhərinə deyil, başqa bir yerə gedəcəyi barədə bir şey yazmamışdı ki?

– Xeyr, ser, biz ondan heç bir xəbər, heç bir soraq almamışıq. Ancaq deyin görüm, onun başına bir iş gəlməmişdir ki? Bəlkə o elə bir iş görmüşdür ki… yox, belə bir şey ola bilməz! Ancaq siz elə sorğu-sual edirsiniz ki… elə danışırsınız ki…

Taytus azacıq titrəyir və əlini şüursuz bir halda, rəngi qaçmış nazik dodaqlarına sürtürdü. Lakin prokuror onun sualına cavab verməyərək, Robertanın anasına yazdığı məktubu cibindən çıxartdı və yalnız zərfin üzərindəki yazını qocaya göstərərək soruşdu:

– Bu, sizin qızınızın xəttidirmi?

– Bəli, ser, bu onun xəttidir, – deyə, Taytus səsini azacıq qaldıraraq cavab verdi. – Axı nə olmuşdur, cənab prokuror? Necə olmuşdur ki, bu məktub sizin əlinizə düşmüşdür? Orada nə yazılmışdır? Taytus, Meysonun gözlərində nə isə dəhşətli bir fəlakətin xəbərini artıq aydın surətdə oxuyaraq, böyük bur həyəcan içində gərgin və əsəbi bir halda əllərini sıxdı. – Bu nədir? Orada nə var?… Mənim qızım o məktubda nə yazmışdır? Siz qızımın başına nə gəldiyini deməlisiniz! – Taytus həyəcan içərisində ətrafına baxdı, sanki evə qaçmaq, kimi isə köməyə çağırmaq, duyduğu dəhşəti arvadına söyləmək istəyirdi… Meyson isə bədbəxt qocanı nə hala saldığını görərək, qüvvətlə, lakin dostcasına bir hərəkətlə onun qolundan tutdu.

– Mister Olden, – deyə Meyson sözə başladı. – Bizim hər birimizin həyatında elə ağır dəqiqələr olur ki, bu zaman biz bütün mətanətimizi səfərbər etməliyik. Mən nə baş verdiyini açıb sizə deməyə ona görə cəsarət etmirəm ki, mənim də başım həyatda çox şeylər çəkmişdir və indi sizin necə əzab çəkəcəyinizi başa düşürəm.

– O yaralanmışdır? Bəlkə o ölmüşdür? – deyə Taytus bərkdən qışqırdı və geniş gözləri ilə prokurorun üzünə baxdı:

Orvil Meyson başını yırğaladı.

– Roberta! Mənim balam! İlahi, aman Allah! – qoca, sanki zərbə almış kimi əyildi və yıxılmamaq üçün ağaca söykəndi. – Ancaq necə? Harada? Onu fabrikdə maşın əzib öldürmüşdürmü? Aman Allah! Taytus evə, arvadının yanına getmək üçün geri döndü, lakin şikəstüzlü, qüvvətliəlli prokuror onu tutub saxladı:

– Bir dəqiqə, səbir edin, mister Olden, bir dəqiqə səbir edin! Siz, hələlik arvadınızın yanına getməməlisiniz. Mən bilirəm ki, bu çox ağır, çox dəhşətli bir şeydir, lakin icazə verin, məsələni sizə başa salım. Qızınız Likurqda ölməmişdir, maşın altında qalmamışdır. O, suda boğulmuşdur. Biq Biterndə. O, cümə axşamı şəhər kənarına çıxmışdır, başa düşürsünüzmü? Eşidirsinizmi, cümə axşamı! O, cümə axşamı qayıqla gəzdiyi zaman Biq Bitern gölündə batmışdır. Qayıq çevrilmişdir.

– Taytusun acınacaqlı halı, onun sözləri və hərəkətləri prokuroru o qədər həyəcanlandırmışdı ki, o, bütün bu hadisənin nə cür baş verdiyini lazımi soyuqqqanlıqla izah edə bilmədi (hətta bunun bədbəxt bir hadisə olduğu təxmin edilsə belə, o lazımi izahat verə bilmədi). Meysonun ağzından “ölüm” sözünü, həm də Robertanın adı ilə əlaqədar olaraq, “ölüm” sözünü eşidən kimi sarsılmış Olden az qaldı ağlını itirsin. Qışqıra-qışqıra ilk suallarını verdikdən sonra, o sanki nəfəsi daralırmış kimi, xırıltılı bir səslə inildəməyə başladı. O əyildi, şiddətli bir sancıdan qovrulurmuş kimi çırpındı, sonra əllərini çırparaq, gicgahlarını ovucları arasına alıb sıxdı.

– Mənim Robertam ölmüşdür! Mənim qızım! Yox, yox! Roberta! Ah, ilahi! Yox, o boğulmamışdır! Bu ola bilməz! Bircə saat əvvəl anası onun barəsində danışırdı. İndi o, bu xəbəri eşitsə, ürəyi partlayıb öləcəkdir. Bu xəbər məni də öldürəcək. Bəli, öldürəcək. Mənim yazıq, mənim əziz qızım! Mənim balam! Mən buna tab gətirməyəcəyəm, cənab prokuror.

Taytus ağır və yorğun bir halda, Meysonun çiyninə söykəndi, prokuror isə onu bacardığı qədər tutub saxlamağa çalışırdı. Bir dəqiqə sonra qoca evə tərəf döndü və dəli bir adamın axan baxışları ilə, bir heyrət içərisində qapıya baxdı.

Bu xəbəri ona kim deyəcək? – deyə o soruşdu – kim ürək edib, bu xəbəri anasına yetirəcək?

– Qulaq asın, mister Olden, – deyə Meyson qocanı dilə tutmağa başladı – özünüzün və arvadınızın xatiri üçün sizdən xahiş edirəm ki, sakit olun və bu işi aydınlaşdırmaqda mənə kömək edin, həm də bu məsələ sizin qızınıza aid deyilmiş kimi, soyuqqanlıqla və diqqətlə kömək edin. Mən hələ işin hamısını sizə nağıl etməmişəm. Lakin əvvəlcə siz sakit olmalısınız. İmkan verin, mən hamısını sizə izah edim. Bu dəhşətli şeydir və mən sizin halınıza ürəkdən yanıram. Sizin nə çəkdiyinizi bilirəm. Lakin bu işdə dəhşətli və ağır cəhətlər vardır ki, siz onları bilməlisiniz. Mənə qulaq asın! Yaxşı qulaq asın!

Bundan sonra Meyson Taytusun qolundan tutduğu halda, bacardığı qədər sürətlə və inandırıcı bir ifadə ilə, Robertanın ölümü ilə əlaqədar olan müxtəlif faktları və şübhələri nağıl etdi, sonra məktubu qocaya verdi ki, oxusun və axırda dedi:

– Burada bir cinayət var. Bəli, burada bir cinayət işi var, mister Olden! Bricburqda bizim fikrimiz belədir. Hər halda biz belə bir şey baş verdiyindən şübhələnirik, – əgər belə amansız və soyuq bir sözü işlətmək caizdirsə, sizin qızınızı öldürmüşlər, mister Olden. – Bunu deyərək, Meyson susdu: Olden isə cinayət haqqında söylənən sözlərdən sarsılaraq, hərəkətsiz bir halda prokurorun üzünə baxır, sanki ona nə deyildiyini yaxşı başa düşə bilmirdi.

– Sizin hisslərinizə nə qədər hörmət bəsləsəm də, – deyə Meyson yenə sözə başladı. – lakin mənim mahalımda qanunu pozan idarənin baş nümayəndəsi kimi, mən özümə bir vəzifə bildim ki, Kliford Qolden və yaxud Karl Qrexem haqqında və yaxud sizin qızınızı aldadıb, kimsəsiz gölə aparan bir başqası haqqında sizə nə məlum olduğunu öyrənmək üçün bu gün buraya gəlim. Başa düşürəm ki, mister Olden, siz bu saat amansız iztirab keçirirsiniz. Lakin buna baxmayaraq, mən israr edirəm ki, sizin borcunuz, – bu sizin arzunuz da olmalıdır, – bu işi aydınlaşdırmaq üçün var qüvvənizlə mənə kömək etməkdən ibarətdir. Bu məktub göstərir ki, sizin arvadınız hər halda o adam haqqında nə isə bilir – heç olmasa o adamın adını bilir.

Prokuror mənalı bir əda ilə, barmağı ilə məktubu döyəclədi.

Olden, qızının cinayətkar bir fitnəyə qurban getdiyini başa düşən kimi, duyduğu acı itki hissinə, fitri bir ovçunun marağı, qəzəbi və ehtirası ilə qarışıq olan nə isə heyvani bir sövqi-təbii əlavə olundu, – bütün bunlar isə onu, özünü ələ almağa məcbur etdi. İndi o, sükut içərisində, tutqun bir sima ilə prokurorun dediklərinə qulaq asırdı. Demək, onun qızı sadəcə, suda batıb boğulmamışdır, – onun qızı öldürülmüşdür, həm də onu öldürən, məktubdan anlaşıldığına görə, Robertanın ərə getməyə hazırlaşdığı bir gəncdir! O isə, Robertanın atası isə, belə bir adamın mövcud olduğundan xəbər belə tutmamışdır. Nə qədər qəribədir ki, arvadı bu barədə nə isə bilirmiş, onun isə heç bir şeydən xəbəri yoxmuş. Həm də Roberta onun bu barədə bir şey bilməsini istəməmişdir.

Dərhal onun başından, dini etiqadlarından və məşrut qaydalardan doğan, həmçinin şəhərin dolaşıq, allahsız həyatına qarşı şübhəli əlaqə bəsləyən bir kənd adamı üçün səciyyəvi olan belə bir fikir gəlib keçdi ki, yəqin, Robertanın Likurqda tanış olduğu cavan zəngin, əxlaqsız və yalançı bir şəhərli, evlənəcəyini vəd edərək, onun qızını yoldan çıxarmış, sonra isə, əlbəttə, verdiyi sözü yerinə yetirmək istəməmişdir. Qocanın ürəyində dərhal, onun qızına qarşı belə alçaq bir cinayət işləyən adamdan intiqam almaq üçün amansız və qarşısıalınmaz bir arzu oyandı. Alçaq! Cani! Qatil!

Həm o özü, həm də arvadı elə düşünürdülər ki, Roberta Likurq şəhərində sakit və ciddi, həm də xoşbəxt bir halda öz çətin və namuslu yolu ilə getməkdə, həm özünü saxlamaq, həm də qoca ata-anasına kömək etmək üçün başını aşağı salıb işləməkdədir. Halbuki, cümə axşamından cümə günü səhərədək Robertanın meyidi gölün dibində imiş. Onlar isə qızlarının dəhşətli taleyindən bixəbər bir halda, yumşaq yataqda yatıblar, gəziblər, öz aralarında söhbət ediblər. İndi, yəqin, Robertanın meyidi haradasa yad bir otaqda, kim bilir, bəlkə də meyitxanadadır və nəvazişli doğma əllər onun qeydinə qalmamışdır, – sabah isə laqeyd, soyuqqanlı məmurlar onun meyidini Bricburqa aparacaqlar.

– Əgər allah varsa, – deyə Olden həyəcan içində çığırdı, – o belə alçaq bir yaramazın cəzasız qalmasına yol verməyəcəkdir! Yox, o belə bir şeyə yol verməyəcəkdir!..“ mən hələ, – deyə qoca birdən müqəddəs kitabdan bir ayə gətirdi – o zahidin uşaqlarını başsız və onun gələcək nəslini çörək dilənən görəcəyəm”. – Sonra birdən bir iş görmək, bir şey etmək üçün ürəyində bir yanğı, bir atəş duyaraq, əlavə etdi:

– İndi mən hamısını arvadıma nağıl etməliyəm! Yox, siz, burada gözləyin. Əvvəlcə mən təklikdə, hamısını ona deyərəm. Mən bu saat qayıdaram. Bu saat. Məni burada gözləyin. Bilirəm, bu xəbər onu öldürəcəkdir. Ancaq o hamısını bilməlidir. Bəlkə o adamın kim olduğunu arvadın deyə bildi, onda o cani qaçıb uzaqlaşana qədər biz onu tutarıq… Mənim yazıq qızım! Yazıq, balaca Robertam! Mənim sevimli, mehriban, namuslu qızım!

Bu cür, nə isə rabitəsiz sözlər mızıldayaraq, iztirablı, demək olar ki, dəlicəsinə ifadə almış bir sima ilə qoca geri döndü və yöndəmsiz, ağır addımlarla, kiçik tikintiyə –mətbəxə tərəf yönəldi: o bilirdi ki, missis Olden orada, sabahkı bazar günü naharı üçün nə isə xüsusi xörəklər hazırlayır. Lakin qapının ağzında o dayanıb durdu, irəli getməyə qətiyyəti və cəsarəti çatmadı. O, həyatın amansız, anlaşılmaz və laqeyd qüvvələri qarşısında, insanın faciəli çarəsizliyinin canlı bir timsalı idi.

Missis Olden geri döndü və ərinin eybəcər bir ifadə almış üzünü görərkən, əlləri sustalmış bir halda yanına düşdü, qocanın nə isə bəd bir şeydən xəbər verən baxışları, qadının üzündəki yorğun, lakin dinc və sadədil sükunət ifadəsini bir anda silib apardı.

Taytus. Allah xatirinə! Nə olmuşdur!

Qocanın əlləri göyə qalxdı, ağzı azacıq açıldı, qeyri iradi olaraq, qeyri-təbii bir halda gözləri qıyıldı, sonra bu gözlər yenidən geniş açıldı və nəhayət, onun sinəsindən yalnız bu söz qopdu:

Roberta!

Ona nə olmuşdur? Ona nə olmuşdur, Taytus? Onun başına nə gəlmişdir?

Taytus dinmədi. Ağzı, gözləri, əlləri yenə rəşələr içərisində titrədi… Sonra…

Ölmüşdür! O… O, göldə boğulmuşdur! – bunu deyərək, qoca taqətsiz bir halda, qapının yanındakı skamya üzərinə yıxıldı.

Missis Olden bir an heç bir şey anlamadan ərinə baxdı. Sonra hər şeyi başa düşdü və bir söz belə demədən, ağır bir halda döşəmənin üstünə sərildi. Taytus isə arvadına baxaraq, başını yırğalayır, sanki demək istəyirdi: Budur – budur. Elə-belə də olmalı idi. Budur, indi o, bütün bu əzabdan qurtulub xilas oldu. Qoca ağır-ağır ayağa qalxdı, arvadına yaxınlaşdı və diz çökərək onu qaldırmağa çalışdı. Sonra o eyni ağır hərəkətlə ayağa qalxdı, mətbəxdən çölə çıxdı və evin başına dolanaraq, Orvil Meysonun oturduğu yarımçıq artırmaya doğru yönəldi; Meyson isə batmaqda olan günəşə tamaşa edərək, bu zavallı, bəxtiqara fermerin indi öz arvadına necə ağır bir müsibət xəbər verdiyini düşünürdü. İndi o, hətta bir anlığa bütün bu şeylərin başqa cür olmasını arzu etdi, – onun üçün, Meyson üçün xeyirli olduğuna baxmayaraq, kaş, bu iş heç baş verməmiş olaydı.

Lakin, o, skeletə oxşayan fermerin fiqurasını gördükdə, sıçrayıb irəli cumdu və Oldenin yanından ötərək mətbəxə yüyürdü. Meyson, fermerin arvadını, öz qızı kimi balaca və kövrək vücudlu missis Oldeni döşəmə üzərində səssiz və bihuş br halda sərilib qalmış görərkən, qüvvətli əlləri ilə qadını yerdən qaldırdı, onu yemək otağından keçirib, ümumi böyük otağa apardı və orada laxlayan taxtın üstünə uzatdı. Sonra o, qadının nəbzini yoxladı və su gətirmək üçün yüyürdü. Bu zaman Meyson ətrafına baxaraq, yaxında bu qadının oğlundan, qızından və yaxud qonşulardan bir adam olub-olmadığını yoxladı, lakin heç kəsi görməyib, tələsik missis Oldenin yanına qayıtdı, onun üzünə və əllərinə azacıq su çilədi.

Meyson qayıdıb, otağa gələrkən, arvadının yanında dizi üstündə dayanmış Taytusu görərək, ona müraciət edib soruşdu:

– Burada, yaxında bir doktor varmı?

– Biltsdə var… Doktor Kreyn.

– Sizdə, ya qonşuluqda bir adamda telefon varmı?

–Mister Uilkoksgildə var. – Qoca əli ilə, Uilkoksgilin evini göstərdi. Hələ bu yaxınlarda Roberta onların evindəki telefondan istifadə edərdi.

– Gözünüz onun üstündə olsun. Mən bu saat qayıdıram.

Meyson, doktor Kreyni və yaxud başqa bir həkimi çağırmaq üçün telefona cumdu və demək olar ki, dərhal missis Uilkoks və onun qızı ilə bərabər qayıdıb gəldi. Sonra onlar uzun müddət qonşuların və nəhayət, doktor Kreynin gəlib çıxmasını gözləməli oldular; Meyson elə bu gün missis Oldenlə, onu bura gətirən mühüm və gizli bir iş haqqında danışmaq mümkün olub-olmayacağı barədə doktorla məsləhətləşdi. Mister Meysonun nüfuzlu və rəsmi davranışı, hərəkətləri doktor Kreynə böyük təsir bağışladığı üçün, o, dərhal qeyd etdi ki, belə bir şey, deyəsən, qadın üçün daha yaxşıdır.

Dərman vasitəsilə, həmçinin, mehriban nəsihətlərlə missis Oldeni huşa gətirdilər. Hamının tez-tez ürək-dirək verməsi onu sakitləşdirdiyi üçün, nəhayət, o əvvəlcə məsələnin nə yerdə olduğuna qulaq asa bildi, sonra isə Robertanın məktubunda adı çəkilən o sirli adam haqqında Meysonun suallarına cavab verdi. Missis Olden qızının yalnız bir adam haqqında, ona xüsusi diqqət yetirən bir gənc haqqında danışdığını xatırladı, – özü də Roberta həmin adam haqqında, yalnız bir dəfə, keçən il Milad bayramında danışmışdı. Bu adam zəngin Likurq fabrikantı Semuel Qrifitsin qardaşı oğlu, Robertanın işlədiyi şöbənin müdiri, – Klayd Qrifits idi.

Lakin həm Meysonun, həm də Oldenin dərhal hiss etdiyi kimi, təbiidir ki, bu heç də o demək deyildi ki, belə böyük bir adamın qardaşı oğlu, Robertanı öldürməkdə ittiham edilə bilər. Qrifitslərin sərvəti! Onların cəmiyyətdə tutduqları mövqe! Aydındır ki, belə bir ittihamla çıxış etməzdən əvvəl, Meyson bu barədə bir az ətraflı düşünməyə və yubanmağa meyil edirdi. Onun fikrincə, ictimai vəziyyət etibarilə, həmin adamla bu qız arasında çox böyük fərq var idi. Amma buna baxmayaraq, məsələ məhz belə də ola bilərdi. Nə üçün də belə olmasın? Əksinə, belə mövqe tutan gənc, bir başqasına nisbətən daha asanlıqla Roberta kimi bir qızla sevişməyə başlaya bilərdi, – axı, Xeyt deyirdi ki, o qız çox qəşəngdir. Demək, Roberta həmin gəncin əmisinin fabrikində işləyirmiş və kasıb bir qız imiş. Bundan başqa, Fred Xeytin verdiyi məlumata görə, Roberta öz ölüm saatında kimlə olmuşdursa, həmin adamla nikahlanmadan qabaq yaşamağa risk edibmiş. Məgər bu zəngin və pozğun bir gəncin kasıb bir qızla necə rəftar etdiyini göstərən xarakterik bir hadisə deyildirmi? Meyson gəncliyində varlı və xoşbəxt gənclərlə üz-üzə gələrkən, taleyin bir çox zərbə və təhqirlərinə məruz qalmışdı, buna görə də indi bu fikir ona çox təbii görünürdü. Alçaq varlılar! Ürəksiz, qansız zənginlər! Anası və atası isə, əlbəttə, qızlarının günahsız və ismətli bir qız olduğuna sarsılmaz bir inam bəsləyirdilər.

Sonrakı sorğu-sualdan məlum oldu ki, missis Olden heç vaxt bu gənci görməmişdir, lakin eyni zamanda da heç vaxt da başqa bir adam haqqında qızından bir söz eşitməmişdir. Missis Olden və onun əri əlavə olaraq, yalnız bunu deyə bildilər ki, Roberta son dəfə bir aylıq evə gələndə, özünü çox da yaxşı hiss etmir, süst bir halda gəzib-dolaşır və tez-tez məktub yazıb, poçtolyona verir, yaxud özü aparıb, yol ayrıcındakı poçta qutusuna salırdı. Nə mister, nə də missis Olden bu məktubların kimə yazıldığını bilmirdilər, lakin Meyson elə buradaca fikrindən keçirdi ki, poçtolyon yəqin ki, məktubların kimə yazılmış olduğunu bilir. Bundan başqa, bu bir ay ərzində Roberta özünə bir neçə paltar, – deyəsən, dörd dəst paltar tikdirmişdir. Son zamanlar isə, mister Beyker adlı birisi Robertanı bir neçə dəfə telefona çağırmışdır, – bunu isə Taytus mister Uilkoksdan eşitmişdir. Roberta çıxıb gedərkən, özü ilə bərabər yalnız buraya gətirdiyi şeyləri, – yəni kiçik bir sandıqça ilə bir çamadan aparmışdır. Sandıqçanı stansiyada Roberta özü baqaja vermişdi, lakin Taytus qızın bu sandıqçanı Likurq şəhərinə, yaxud başqa bir yerə yola saldığını deyə bilmədi.

Meyson çox mühüm bir xəbər hesab etdiyi Beyker haqqında məlumatı düşünürdü. Birdən onun başına belə bir fikir gəldi: “Kliford Qolden – Karl Qreyzem-Klayd Qrifits!” Bu ad və familiyaların baş hərflərinin eyni olması, bu adların bir-birinə oxşar səslənməsi onu heyrətə saldı. Əgər Klayd Qrifits bu cinayətlə əlaqədar deyilsə, bu adların bu cür bir-birinə oxşaması doğrudan da, qəribə bir təsadüf idi! İndi Meyson dərhal poçtolyonu tapıb, onu dindirmək istəyirdi.

Lakin Taytus Olden yalnız Robertanın meyidini tanımaq və Qan-Lodj stansiyasında qalan çamadandakı şeylərin məhz öz qızının şeyləri olduğunu təsdiq etmək üçün bir şahid kimi deyil, həmçinin poçtolyonu da, həqiqəti açıb söyləməyə razı sala biləcək bir adam kimi lazım idi. Buna görə Meyson qocadan, geyinib, onunla bərabər getməsini xahiş etdi və elə sabah onu evə buraxacağını vəd etdi.

Meyson missis Oldenə bərk-bərk tapşırdı ki, bu barədə heç kəsə bir söz deməsin, sonra poçtolyonu dindirmək üçün poçtaya getdi.

Poçtolyon tapılıb gətirildi və qalvanize edilmiş bir meyit kimi prokurorun yanında dayanmış Oldenin hüzurunda dindirildi. Poçtolyon yadına saldı ki, Roberta son dəfə burada olarkən, ona bir neçə məktub vermişdir, – bu məktubların sayı on ikiyə və hətta on beşə qədər olardı, – sonra o, hətta bunu da xatırladı ki, bütün bu məktublar hamısı Likurq şəhərinə, kimə isə… adı nə idi onun?.. hə, özüdür ki, var, – Klayd Qrifitsə göndərilmişdir. Meyson dərhal poçtolyonla bərabər qanunun bütün qaydalarına uyğun olaraq, poçtolyonun verdiyi ifadələri protokola qeyd etdi. Sonra prokuror öz idarəsinə zəng edərək, Robertanın meyidinin artıq Bricburqa gətirilmiş olduğunu öyrəndi və maşınına minib, iti sürətlə yola düşdü.

Axşam saat onda, “Lüts qardaşlarının dəfn bürosunun” qəbul otağında, Berton Berley, Xeyt, Erl Nyukom Robertanın meyidinin yanına toplanmışdılar. Taytus dəli olmaq dərəcəsinə gələrək, qızının üzünə baxırdı. Bu zaman, Meyson, əvvələn, bu qızın doğrudan da Roberta Olden olduğunu yəqin etdi və ikincisi, Qrass gölü yanındakı mehmanxanada edilən qeydlərə əsaslanaraq, bu qızı asanlıqla qeyri-qanuni əlaqəyə yol verən bir qız hesab etmək olarmı? – sualına özü cavab verdi. Yox, deyə Meyson bu qərara gəldi ki, Roberta belə yüngül qiz deyildir. Burada hiyləgər və alçaq bir qəsd – bir qızın pis yola çəkilməsi və sonra öldürülməsi məsələsi vardır. Ax yaramaz! Hələ də ələ keçməmişdir. Bu işin siyasi əhəmiyyəti artıq Meysonun başında, təsəvvüründə arxa plana keçdi, onun yerini – bütün varlılara qarşı qəzəb və nifrət hissi doldurdu.

Lakin qızın meyidi yanında keçən bu dəqiqələr, həmçinin, qızın qarşısında diz çökərək, onun balaca soyuq əllərini ehtirasla dodağına sıxan və gözlərini qırpmadan etiraz ifadə edən qızdırmalı bir nəzərlə onun uzun şabalıd rəngli saçları ilə haşiyələnmiş, mum kimi sarı üzünə baxan Taytus Oldenin görkəmi, – bunlar hamısı göstərirdi ki, cəmiyyət bu işə rəsmi və soyuqqanlı baxmayacaqdır. Burada olanların hamısının gözləri yaşla dolmuşdu.

Bu an Taytus Olden bu səhnənin dramatizmini daha da qüvvətləndirirdi. Lüts qardaşları və onların üç dostu –qonşuluqdakı avtomobil emalatxanasının sahibkarları, həmçinin, “Respublikaçı” qəzetinin nümayəndəsi Everet Biker və “Demokrat” qəzetinin redaktoru Sem Tekson qapı ağzında dayanaraq, qorxu və ehtirasla başı üzərindən boylanaraq, qorxu və ehtiramla otağın içərisinə göz gəzdirərkən, qoca birdən ayağa sıçrayıb, qışqıra-qışqıra, coşqun bir hərəkətlə Meysonun üstünə cumdu:

– Cənab prokuror, mən istəyirəm ki, siz bu işə bais olan o alçaq yaramazı tapasınız! Mən istəyirəm ki, mənim mehriban, ismətli qızımın çəkdiyi əzabı o caniyə də çəkdirsinlər. Mənim qızımı öldürüblər, bəli öldürüblər! Ancaq qatil, qızı bu cür aldadıb, gölə apara bilər və onu bu cür vura bilərdi, – o mənim qızımı vurmuşdur, bu artıq hamıya aydındır! – bunu deyərək, Taytus əli ilə qızının üzünü göstərdi. – Belə bir alçağı məhkəməyə vermək üçün, mənim pulum yoxdur, ancaq mən işləyəcəm… Mən fermamı satacağam…

Taytusun səsi qırıldı. O yenə Robertaya tərəf döndü və az qaldı yerə yıxılsın. Bədbəxt atanın kədərli və intiqam tələb edən coşqun hissindən həyəcana gəlmiş Orvil Meyson, irəli çıxıb dedi:

Gedək buradan, mister Olden. İndi biz bilirik ki, bu sizin qızınızdır. Centlmenlər, hamınız şahid olun: artıq, bu qızın kim olduğu müəyyən edilmişdir. İndi mən nə vaxtımı, nə pulumu, nə də qüvvəmi əsirgəməyəcəm. Əgər Kataraki mahalında ədalət yüksək tutulursa, mən isə əminəm ki, bu belədir, – o zaman siz, bizim yerli məhkəmənin seçəcəyi hər hansı iclasçılar heyətinə bel bağlaya bilərsiniz. Onda sizə fermanızı satmaq da lazım gəlməyəcəkdir.

Birdən-birə duyduğu bu səmimi həyəcan, həmçinin, sarsılmış dinləyicilərin burda olması nəticəsində, mister Meysonun natiqlik istedadı bütün qüvvət və parlaqlığı ilə özünü göstərdi.

Lüts qardaşlarından biri, – dəfn bürosunun qəfildən və ya bir qətl nəticəsində baş verən ölüm hadisələri ilə əlaqədar bütün işlərini yerinə yetirən Ed həyəcanla dedi:

– Doğrudur, Orvil! Bax, bizə belə bir prokuror lazımdır.

Everet Biker isə qışqırdı:

– İşə başlayın, mister Meyson! Lazım gələndə biz hamımız bir nəfər kimi sizin arxanızda dayanacağıq.

Meysonun dramatik çıxışından və onun son dərəcə təntənəli, hətta qəhrəmancasına görkəmindən həyəcanlanmış Fred Xeyt ilə köməkçisi prokurora yaxınlaşdılar. Xeyt dostunun əlini əlinə aldı, Erl isə dedi:

– Müvəffəqiyyət arzulayıram, mister Meyson! Əmin ola bilərsiniz ki, biz əlimizdən gələni edəcəyik. Qızın Qan-Lodj stansiyasında qoyduğu çamadanı yadınızdan çıxarmayın. O çamadan sizin dəftərxananızdadır. Mən onu iki saat əvvəl Bertona verdim.

– Elədir, doğrudur, mən az qala o çamadanı yadımdan çıxarmışdım – deyə Meyson çox sakit və işgüzar bir halda cavab verdi. Bir az əvvəlki bəlağəti və hissi coşqunluq artıq ötüb keçmişdi. İndi o, qeyri-adi təriflərin təsiri altında idi: o öz fəaliyyətinin bütün bu illəri ərzində heç vaxt belə bir hal keçirməmişdi.

V F Ə S İ L

Mister Meyson vəzifəli şəxslərin və Oldenin müşayiətilə dəftərxanasına doğru gedərək, öz-özündən soruşurdu: belə alçaq bir cinayət nədən baş verə bilər? Gəncliyində o, qadın nəvazişindən məhrum olduğu üçün çox iztirab çəkmiş, buna görə də bu cür mühakimələrə, onda bir meyil inkişaf etmişdi. O, Robertanın gözəlliyi və məlahəti haqqında, digər tərəfdən, bu qızın kasıblığı, onun aldığı sərt əxlaqi və dini tərbiyə haqqında fikirləşərək, bu əqidəyə gəlmişdi ki, görünür, həmin gənc və ya ağzından süd iyi gələn oğlan bu qızı yoldan çıxarmış, sonra qız onu təngə gətirdikdə, guya “toy səyahətinə” çıxaraq, bu yol ilə qızdan yaxasını qurtarmışdı. Bunu düşünərkən, Meyson həmin adama qarşı ürəyində hədsiz şəxsi bir nifrət hiss etdi. Alçaq varlılar! Avara varlılar! Pozğun və xəbis varlılar! O gənc Klayd Qrifits də həmin qəbil adamların bir nümayəndəsidir, öz nəslinə layiqdir! İndi nə cür olursa-olsun, onu tutmaq, onu ələ keçirmək lazımdır!

Meyson birdən düşündü ki, bəzi əlamətlərə görə (artıq aydın idi ki, qız həmin adamla yaşayırmış) bəlkə də Roberta hamilə imiş. Bu təxminləri, onda, belə bir aqibətlə nəticələnən bu eşq macərasının bütün təfsilatına xüsusi bir maraq oyatmaqdan başqa, eyni zamanda başına gələn bu şübhələrin nə qədər doğru olub-olmadığını yoxlamaq üçün ürəyində səbirsiz bir arzu doğurdu. Meyson düşünməyə başladı ki, meyidi yarmaq üçün əlverişli bir həkim tapmaq, – əgər Bricburqda belə bir həkim olmasa, Utika və yaxud Olbeni şəhərlərindən çağırmaq lazımdır. Sonra o, öz şübhələrini Xeytə xəbər verməli və nəhayət, Robertanın üzündə izləri qalmış zərbələrin xarakterini təyin etməlidir.

Lakin hər şeydən əvvəl Meyson çamadanı və onun içindəki şeyləri gözdən keçirməli idi. O, çamadanı yoxlayarkən son dərəcə mühüm olan yeni bir dəlilə rast gəldi. Çamadanda, Robertanın paltarlarından, şlyapalarından, alt köynəklərindən, bir cüt qırmızı ipək corabından başqa (bunlar, Likurq şəhərində Braunşteynin maqazinindən necə alınmışdısa, eləcə də qutuda qalmışdı), şeylərin içərisində Klaydın milad bayramı münasibətilə Robertaya hədiyyə olaraq aldığı bəzək qutusu da var idi. Qutunun küncündə, boz ipək astarın qatları arasında kiçik, sadə, ağ bir vərəqə qoyulmuşdu. Vərəqənin üstündə: “Klayddan Bertaya. Milad bayramı münasibətilə təbrik edirəm!” sözləri yazılmışdı. Lakin familiya göstərilməmişdi. Həm də bu sözlər çox tələsik bir cızma-qara halında yazılmışdı, çünki Klayd bu sözləri yazarkən heç də Robertaya can atmır, onun yanına getməyə tələsmirdi.

Bu, Meysonu heyrətə saldı: nə cür olmuşdur ki, qatil bu bəzək qutusunun vərəqə ilə bərabər çamadanda olduğunu bilməmişdir? Yox, əgər bilmişsə və bu vərəqəni çıxarıb atmamışsa, o zaman həmin bu Klaydın qatil olması, ağlabatan şeydirmi? Birisini öldürmək istəyən bir adam, öz əlilə yazdığı belə bir kağızı nəzərdən qaçıra bilərdimi? Bu nə qəribə bir cani və qatil idi? Prokuror düşündü ki, bu vərəqənin tapılmasını məhkəmə gününə qədər gizli saxlasa daha yaxşı olar, əgər cani məhkəmədə qızla yaxın olduğunu inkar etsə, yaxud bu bəzək qutusunu ona bağışladığını boynuna almasa, o zaman qəfildən bu kağızı ortaya çıxarmaq olar. Meyson vərəqəni götürüb, cibinə qoydu. Lakin əvvəlcə Erl Nyukom bu vərəqəni diqqətlə gözdən keçirib dedi:

– Mister Meyson, doğrudur, mən lap əmin deyiləm, lakin mənə elə gəlir ki, buradakı xətt, Biq Biterndəki mehmanxananın qeyd dəftərindəki xəttə çox oxşayır.

Meyson cavab verdi:

– Bunu biz tezliklə müəyyən edərik.

Sonra Meyson işarə ilə Xeyti, heç kəsin onları görüb eşidə bilməyəcəyi qonşu otağa çağırdı və dedi:

– Fred hər şey sizin düşündüyünüz kimi deyildir. Robertanın anası, qızının kiminlə getdiyini bilir (Meyson, telefonla Bilts şəhərindən Xeytə xəbər verdiyi məsələni – yəni missis Oldendən, təxmin edilən cani haqqında məlumat aldığını nəzərdə tuturdu). Lakin əgər mən caninin kim olduğunu sizə deməsəm, siz min ildən sonra belə, onun kim olduğunu ağlınıza gətirə bilməzsiniz. Prokuror diqqətlə Xeytin üzünə baxdı.

– Elədir, Orvil. Bu barədə mənim heç bir təsəvvürüm yoxdur.

– Siz Likurq şəhərindəki “Qrifits və Şirkəti” firmasını tanıyırsınızmı?

– Yaxalıq hazırlayan firma deyilmi?

– Özüdür ki, var.

– Olmaya firma sahibinin oğludur?

– Fred Xeytin gözləri elə geniş açıldı ki, bir çox illərdən bəri onun üzündə belə bir heyrət ifadəsi görən olmamışdı. O, günəşdən yanmış böyük əli ilə uzun saqqalından yapışdı.

– Yox, oğlu deyil. Qardaşı oğludur.

– Qardaşı oğlu! Semyuel Qrifitsin qardaşı oğlu?! Ola bilməz!

Dindar, sərt əxlaqa malik olan, siyasət və ticarət işlərilə maraqlanan yaşlı müstəntiq saqqalını əlləşdirərək, çaşqın bir halda Meysonun üzünə baxırdı.

– Hələlik bütün əlamətlər bunu göstərir, Fred. Hər halda mən elə bu gecə Likurq şəhərinə gedirəm və ümidvaram ki, sabah daha çox şey biləcəyəm. Bilirsinizmi, həmin bu Olden fermerdir, çox kasıb adamdır, qızı Likurq şəhərində Qrifitslərin fabrikində işləyirmiş, fabrikantın qardaşı oğlu Klayd Qrifits isə, görünür, qızın işlədiyi şöbənin müdiri imiş.

– Belə de, demək belə… – deyə müstəntiq səsləndi.

– Bu səfərə çıxmamışdan əvvəl, yəni salı gününədək qız bir ay öz evlərində qalmışdır, – o xəstə imiş (prokuror, xəstə sözünü xüsusi bir vurğu ilə tələffüz etdi). Bu müddət ərzində, qız ona ən azı on və bəlkə də daha çox məktub yazmışdır. Bunu mən yerli poçtolyondan öyrəndim. O, and içdi, necə lazımsa eləcə ifadə verdi, onun dedikləri budur, burdadır! – deyə prokuror əlini pencəyinin cibinə vurdu. – Qızın bütün məktubları Likurq şəhərində Klayd Qrifitsin adresinə yazılmışdır. Mən hətta onun yaşadığı evin nömrəsini belə bilirəm. Qızın Likurqda yaşadığı ailənin familiyasını belə bilirəm. Biltsdən oraya zəng etmişdim. Bu gün mən qocanı da özümlə Likurqa aparmaq istəyirəm: birdən ortalığa elə bir məsələ çıxar ki, qocanın bu barədə bizə köməyi dəyə bilər.

– Demək belə, Orvil! Başa düşürəm… başa düşürəm. Qrifitslər!… Çox zor işdir!.. Xeyt dilini marçıldatdı.

– Əsas məsələ budur ki, mən sizinlə tibbi ekspertiza haqqında danışmalıyam, – deyə Meyson tez-tez danışaraq, sərt bir ifadə ilə sözünə davam etdi: – Bilirsinizmi, mən bu fikirdəyəm ki, o adam bu qızı, təkcə evlənmək istəmədiyi üçün öldürməmişdir. Bu, məncə inandırıcı bir səbəb deyil, Meyson onu belə bir nəticəyə gəlməyə, yəni Robertanın hamilə olduğunu düşünməyə vadar edən əsas mülahizələrini Xeytə xəbər verdi.

Xeyt dərhal prokurorla razılaşdı.

– Demək, meyidi yarmaq lazımdır, – deyə Meyson əlavə etdi. – Həmçinin, qızın bədənindəki yaralar və zədələnmiş yerlər haqqında tibbi nəticə çıxarılmalıdır. Bundan başqa qızın meyidi buradan aparılana qədər, biz bir şübhə yeri qoymadan, bir məsələni dəqiq və dürüst surətdə aydınlaşdırmalıyıq: qızı əvvəlcə öldürüb, sonra qayıqdan çölə atmışlar, yoxsa aldığı zərbədən huşunu itirdikdən sonra qayıqdan suya yıxılmışdır və yaxud qayıq çevrilmişdir? Siz özünüz başa düşürsünüz ki, bunun iş üçün çox böyük əhəmiyyəti var. Biz bu məsələni dürüst bilmədən heç bir şey edə bilmərik. Lakin buradakı həkimlər barəsində siz nə fikirdəsiniz? Siz bilən, onlardan birisi bu işin öhdəsindən gələ bilərmi, çünki tibbi nəticə elə tərtib edilməlidir ki, sonra məhkəmədə heç kəs ona irad tuta bilməsin.

Meyson həyəcan içərisində idi; o artıq fikrində ittihamnamənin planını tərtib edirdi.

– Bilmirəm, Orvil – deyə Xeyt ağır-ağır cavab verdi, – qəti bir şey deyə bilmərəm. Bunu siz məndən yaxşı bilərsiniz. Mən artıq doktor Mitçelldən xahiş etmişəm ki, sabah bura gəlib, meyidə baxsın. İndi doktor Betsi də çağırmaq olar. Lakin əgər siz başqa bir həkimin çağırılmasını lazım bilmirsinizsə… məsələn doktor Bevonu, yaxud doktor Linkolnu çağırmaq istəmirsinizsə… Bevo haqqında nə deyirsiniz?

– Məncə, Utika şəhərindən qeyd etdi, – yaxud doktor Bumisi və ya hər ikisini bir yerdə çağırmaq olar. Belə bir işdə dörd və yaxud beş nəfər ekspert olsa, bunun heç bir zərəri yoxdur.

Xeyt boynuna düşən məsuliyyətin bütün ağırlığını hiss edərək əlavə etdi:

– Məncə, siz haqlısınız, Orvil. Çox ola bilsin ki, dörd və yaxud beş ağıl, bir və ya iki ağıldan daha ötkəmdir. Lakin bu o deməkdir ki, biz bütün həkimləri bir yerə toplayana qədər, meyidin müayinə edilməsini bir-iki gün təxirə salmalıyıq.

– Elədir-elədir, – deyə Meyson müstəntiqin sözünü təsdiq etdi. – Bu, hətta daha yaxşıdır. O vaxtadək mən Likurqa gedərəm, bəlkə təzə bir şey də öyrənə bildim. Heç vaxt qabaqcadan hər şeyi bilmək olmaz. Bəlkə mən caninin özünü elə orada ələ keçirib tutacağam. Hər halda mən buna ümid edirəm. Yaxud heç olmasa, bütün bu işi aydınlaşdıra biləcək yeni bir şey öyrənərəm… Mən hiss edirəm ki, bu çox böyük bir iş olacaqdır, Fred. Bu, mənim xidmətim ərzində, həmçinin sizin xidmətiniz ərzində ən çətin bir iş olacaqdır, buna görə biz hər addımımızı yaxşı ölçüb-biçməliyik. Bu məsələdə ehtiyatlı olmaq heç ziyan gətirməz. O görünür, varlı adamdır – deməli, mübarizə edəcəkdir. Bundan əlavə, qohumları da ona qəhmər çıxacaqlar.

Prokuror əsəbi bir halda, sıx saçlarını çəngəlləyib qarışdırdı.

– Eybi yoxdur, məncə, öhdəsindən gələrik, – deyə prokuror əlavə etdi. – Hər şeydən əvvəl, Utikadan doktor Bimislə, Uebsteri çağırmaq lazımdır, – yaxşısı budur, elə bu gün onlara teleqraf vurun, yaxud telefonla zəng edin. Həmçinin, Olbenidəki doktor Spralunu da çağırın. Özümüzünküləri incitməmək üçün yerli həkimlərdən Linkoln ilə Betsi də dəvət edin. Doktor Bevonu da çağırmaq olar. – Meyson xəfifcə gülümsədi. – İndi isə mən yola hazırlaşmalıyam, Fred. İşi elə təşkil edin ki, həkimlər buraya sabah yox, bazar ertəsi və yaxud salı günü gəlsinlər. O vaxta qədər, yəqin ki, mən də qayıdıb gələrəm və şəxsən bu işdə iştirak edərəm. Əgər mümkündürsə, qoy bazar ertəsi günü gəlsinlər… nə qədər tez olsa, o qədər yaxşıdır! Baxarıq görək, o zaman daha nə aydınlaşacaqdır.

Meyson şkafdan bir neçə blank götürüb, qəbul otağına çıxdı, Oldenə müraciət edərək, onunla bərabər Likurq şəhərinə getməli olacağını söylədi, Berleyə isə tapşırdı ki, missis Meysonu telefona çağırsın, arvadı telefona gəldikdə, prokuror ona təcili bir iş üçün səfərə çıxdığını və yalnız bazar ertəsi qayıdıb gələcəyini xəbər verdi.

Utika şəhərinədək bütün yol uzunu, – yəni üç saat davam edən yolu və Likurq şəhərinə gedən qatarı gözlədikləri bir saatı, sonra isə həmin qatarda keçirdikləri bir saat iyirmi dəqiqəni (onlar Likurqa səhər saat yeddidə gəlib çatdılar), – Orvil Meyson, bir dəqiqə sakit oturmayıb, qəmli və pərişan Taytusu sorğu-suala tutaraq, həm qocanın özünün, həm də qızı Robertanın sadə keçmişi haqqında bir sıra məlumat topladı; bu söhbət zamanı qoca, Robertanın nə qədər səxavətli, itaətkar və ismətli bir qız olduğunu onun sinəsində necə mehriban və şəfqətli bir ürək çırpındığını, sonra, qızın əvvəllər harada işlədiyini, nə qədər maaş aldığını və pullarını nəyə xərclədiyini danışmış, – bütün bunlar isə çox sadə bir hekayə kimi Meysonu olduqca mütəəssir etmişdi.

Taytusla bərabər Likurqa gələrək, Meyson dərhal “Otel Likurq” mehmanxanasına getdi, orada nömrə tutdu, istirahət etməsi üçün qocanı mehmanxanada qoydu. Oradan Meyson birbaş yerli prokurorun yanına getdi, çünki yerli prokurorun ərazisində istintaq aparmaq üçün icazə almalı idi. Meysona kömək etmək üçün, onun ixtiyarına adi geyimli, iricüssəli xəfiyyə agenti olan bir polis nəfəri verdilər və prokuror axtardığı adamı evdə tapacağı ümidilə dərhal Teylor-strit küçəsinə, Klaydın yaşadığı mənzilə getdi. Lakin onları qarşılayan missis Peyton dedi ki, doğrudur, Klayd burada yaşayır, amma indi evdə yoxdur (o hələ, salı günü evdən çıxmışdır, deyəsən, on ikinci göldəki dostlarının yanına getmişdir). Meyson bir qədər sıxıntı hissilə, missis Peytonu başa salmağa məcbur oldu ki, əvvələn o, Kataraki mahalının prokurorudur, ikincisi bir qızın Biq Bitern gölündə boğulması ilə əlaqədar olan bəzi şübhəli məsələləri aydınlaşdırmaq üçün o, bir prokuror kimi, Klaydın otağında axtarış aparmalıdır, çünki belə görünür ki, o qızın yol yoldaşı Klayd olmuşdur. Bu xəbər missis Peytonu ele sarsıtdı ki, o, diksinib, geriyə çəkildi və qadının üzündə sonsuz bir heyrət, qorxu və etimadsızlıq ifadəsi zahir oldu

– Necə, mister Klayd Qrifits. Yox, yox, belə şey ola bilməz! Klayd, mister Semyuel Qrifitsin qardaşı oğludur, onu burada hamı tanıyır. Əgər onun barəsində bir məlumat almaq istəyirsinizsə, qohumlarına müraciət edin: onlar, əlbəttə, hər barədə sizə məlumat verərlər. Ancaq belə bir şey… yox, bu ola bilməz! – Missis Peyton həm Meysona, həm də öz nişanını qadına göstərməyə fürsət tapmış yerli xəfiyyə agentinə elə baxırdı ki, sanki onların düz adam olmalarına və vəkalətlərinə şübhə edirdi.

Bu aralıq belə şeylərə çoxdan vərdiş etmiş xəfiyyə agenti yuxarı mərtəbəyə qalxan pilləkənə keçib, missis Peytonun arxasında dayanmışdı. Meyson isə axtarış aparmaq üçün əvvəlcədən hazırlanmış orderi cibindən çıxardı.

– Mən çox təəssüf edirəm, xanım, lakin onun otağını bizə göstərməyinizi xahiş etməyə məcburam. Budur, bu order axtarış aparmaq üçün mənə ixtiyar verir, bu adam isə mənə tabe olan polis agentidir.

Missis Peyton qanunla mübarizə etməyin əbəs bir şey olduğunu başa düşüb, əsəbi bir halda Klaydın otağını göstərdi. Qadın bu fikirdə idi ki, nə isə mənasız, həm də son dərəcə ədalətsiz və təhqiredici bir anlaşmazlıq baş vermişdir.

Meysonla polis nəfəri isə, Klaydın otağına girərək, ətrafı gözdən keçirməyə başladılar. Hər ikisi ilk əvvəl, otağın küncündə kiçik və çox da möhkəm olmayan bağlı bir sandıqça gördülər, xəfiyyə agenti mister Fauns dərhal sandığın vəznini müəyyən etmək üçün onu yerdən qaldırmaq istədi, Meyson isə bir-birinin ardınca otaqdakı bütün şeyləri, qutularda və bağlamalarda nə varsa, hamısını, bütün paltarların ciblərini yoxlamağa başladı. Paltar şkafının qutusunda, köhnə köynək və tumanlar içərisində, Tramballardan, Starklardan, Qrifitslərdən və Qarrietlərdən gəlmiş köhnə dəvətnamələr arasında prokuror bir bloknot vərəqi tapdı, bu vərəqədə Klayd, yadından çıxmasın deyə, haraya dəvət edildiyini bir-bir qeyd etmişdi: “Çərşənbə günü, 20 fevral, Starkgildə nahar”, bundan aşağıda: “Cümə günü, 22, Trambalgildə”. Meyson bu xətti, cibindəki vərəqənin yazısı ilə müqayisə edib, bunların eyni bir xətt olduğunu görərək, dərhal belə bir qərara gəldi ki, indi, doğrudan da, ona lazım olan adamın otağındadır. Meyson vərəqəni cibində gizlədib, otağın o biri başında diqqətlə bağlı sandığı gözdən keçirən xəfiyyə agentinə baxdı.

– Bu sandığı nə edəcəyik, cənab rəis? Buradan götürüb aparacağıq, yoxsa elə burada açacağıq?

– Məncə, biz onu elə burada açmalıyıq, Fauns, – deyə Meyson ciddi bir səslə cavab verdi. – Sonra mən onun dalınca adam göndərərəm, lakin onun içərisində nə olduğunu mən elə bu saat bilmək istərdim.

Xəfiyyə agenti dərhal cibindən ağır bir isgənə çıxartdı və yaxında çəkic olub-olmadığını yoxlamaq üçün ətrafına boylandı.

– Sandıq çox da möhkəm deyil, – deyə xəfiyyə agenti qeyd etdi – əgər istəyirsinizsə, sındıra bilərəm.

Lakin bu zaman, işin belə bir şəkil almasından son dərəcə heyrətə düşən missis Peyton davam gətirmədi və belə bir qaba hərəkətə mane olmaq ümidilə qarışdı.

– Əgər istəyirsinizsə, mən sizə çəkic verə bilərəm, deyə qadın sözə başladı, – ancaq, məgər çilingər dalınca adam göndərmək olmazdımı? Mən ömrümdə belə qəribə əhvalat görüb eşitməmişdim!

Xəfiyyə agenti bu etiraza o qədər də əhəmiyyət verməyərək, çəkici əlinə keçirən kimi, sandığın qıfılını sındırdı. Sandığın üst tərəfindəki bölmədə müxtəlif xırda-para bəzək şeyləri: corablar, yaxalıqlar, qalstuklar, kaşne, çiyinbağı, köhnə sviter, orta keyfiyyətli uzunboğaz qış çəkmələri, müştük, laklı, qırmızı rəngli külqabı və ayaq xizəkləri var idi. Lakin bütün bu şeylərin içərisində bir küncdə Robertanın Bilts şəhərindən göndərdiyi və hamısı bir yerə bağlanmış axırıncı on beş məktubu, həmçinin qızın keçən ilk Klayda bağışladığı kiçik portreti də var idi. Yenə də burada, başqa kiçik bağlamada, Sondranın hələ Payn Poynta getməzdən əvvəl Klayda göndərdiyi bütün kiçik məktublar və dəvətnamələr yığılmışdı. Sondranın oradan yazdığı məktubları Klayd öz ürəyinin üstündə, pencəyinin döş cibində gəzdirirdi. Burada, Klaydın üzərinə daha artıq kölgə salan başqa məktublar da tapıldı, – bunlar, Klaydın anasının yazdığı on bir məktubdan ibarət idi. Bu məktublardan ikisi Çikaqo şəhərinə Harri Tenetin adına göndərilmışdi ki, bu, çox şübhəli bir iş idi, qalan məktubları isə, – əvvəlcə Çikaqo, sonra isə Likurq şəhərinə Klayd Qrifitsin adına və adresinə yazılmışdı.

Prokuror sandıqdan daha nələr çıxacağını gözləmədən dərhal məktublarla məşğul olmağa başladı: o əvvəlcə Robertanın birinci məktublarından üçünü oxudu və bundan sonra, Robertanın Bilts şəhərinə nə üçün getdiyi ona tamamilə aydın oldu, daha sonra o, Klaydın anasının, olduqca sadə və ucuz bir kağızda yazılmış üç məktubunu oxudu: anası bu məktublarda oğlunun Kanzas-Siti şəhərindəki ağılsız hərəkətinə işarə vurur və bədbəxt bir hadisə haqqında yazaraq göstərirdi ki, Klayd bu hadisədən sonra oradan çıxıb getməli olmuşdu, həmçinin, anası təkidlə və mehribanlıqla Klayda tövsiyə edirdi ki, gələcəkdə düz yoldan çıxmasın. Cilovlanmış temperamentə malik olan, həmçinin insanlar və insan münasibətləri barəsində olduqca məhdud biliyi olan Meysonda belə bir təsir oyandı ki, Klayd hələ ilk gəncliyindən qeyri-sabit xarakteri, yüngül xasiyyəti və pozğun əxlaqı ilə fərqlənən bir adam olmuşdur.

Eyni zamanda Meyson təəccüblə öyrənib bildi ki, Klayd burada zəngin əmisinin köməyindən istifadə etsə də, Qrifitslər ailəsinin kasıb və üstəlik son dərəcə dindar bir qoluna mənsubdur. Adi şəraitdə bu cəhət onun Klayda qarşı münasibətini bir qədər yumşalda bilərdi. Lakin indi Sondranın yazdığı məktubların, Robertanın faciəli məktublarının və Klaydın anasının Kanzas-Sitidə baş vermiş köhnə bir cinayət barəsində vurduğu işarənin təsiri altında, Meysonda belə bir qənaət hasil oldu ki, Klayd öz xarakteri etibarilə nəinki bu yeni cinayəti düşünməyə, eyni zamanda niyyət etdiyi cinayəti soyuqqanlıqla həyata keçirməyə əli gələn bir adamdır. Görəsən, orada, Kanzas-Sitidə nə baş vermişdir? O şəhərin prokuroruna teleqram göndərərək təfsilatı öyrənmək lazımdır.

Meyson bu barədə düşünərək, tələsik, lakin diqqətlə və tənqidi bir nəzərlə, Sondradan gələn müxtəlif kağızları, dəvətnamələri və eşq məktublarını gözdən keçirməyə başladı. Bu məktublar hamısı ətirlənmiş, gözəl, naxışlı kağızda yazılmışdı və getdikcə daha şəfqətli, daha məhrəm bir xarakter daşıyırdı, son məktublar isə: “Mənim balaca Klaydım”, yaxud “Mənim sevimli qaragöz sevgilim” və ya “Mənim əziz dostum” sözlərilə başlanır və məktubların altında ya uşaqcasına “Sondra” imzası, yaxud “Sizin Sondra” sözləri olurdu… Bu məktublardan bəziləri bu yaxın günlərdə, mayın onunda, on beşində, iyirmi altısında, – Meysonun dərhal fikir verdiyi kimi, məhz Robertanın ən kədərli məktublar gəldiyi bir zamanda yazılmışdı.

İndi hər şey aydındı. Bu gənc gizli olaraq bir qızı yoldan çıxarmış və eyni zamanda utanmadan başqa bir qızın, həm də bu dəfə yerli cəmiyyətin yüksək dairəsinə mənsub olan bir qızın məhəbbətinə nail olmaq xəyalına düşmüşdür.

Bu qeyri-adi kəşfdən sarsılmış və həyəcanlanmış Meyson, eyni zamanda başa düşürdü ki, indi fikrə gedib, burada oturmaq vaxtı deyildir. Belə bir şeyə heç vaxt yol vermək olmazdı. Bu sandığı “Otel Likurq” mehmanxanasına göndərmək lazım idi. Sonra isə, mümkün olsa, o, bu adamın indi harada olduğunu aydınlaşdırmalı və onu ələ keçirməlidir… Meyson, xəfiyyə agentinə, polis idarəsinə zəng etməyi və bu sandığı mehmanxanaya, onun nömrəsinə göndərməyi əmr etdi, özü isə tələsik Semyuel Qrifitsin malikanəsinə getdi, lakin orada, bütün ailənin şəhər kənarında Qrinvudda olduğunu öyrəndi.

Telefonda verdiyi suala cavab olaraq, Qrinvuddan ona xəbər verdilər ki, orada məlum olduğu kimi, Klayd Qrifits indi bu saat Şeyron yaxınlığında, On ikinci gölün sahilində, Finclilərin yay malikanəsi ilə yanaşı olan Krenstonların bağındadır. Həm Fincli familiyası, həm də Şeyron şəhəri artıq Meysonun şüurunda Klayd ilə bağlı idi, buna görə o, dərhal belə qərara gəldi ki, əgər Klayd hələ bu yerlərdən qaçıb uzaqlaşmamışdırsa, indi o məhz orada olmalıdır – yox, ona bu məktubları yazan və dəvətnamə göndərən həmin Sondra Finclinin yay malikanəsindədir. Axi “Qu Quşu” paroxodunun kapitanı da, üçüncü mil Buxtasından gedən gəncin Şeyron şəhərində paroxoddan düşdüyünü xəbər vermişdi. Evrika!¹ Meyson artıq canini ələ keçirmişdi.

Meyson gələcəkdə necə hərəkət edəcəyini ətraflı düşündükdən sonra, dərhal şəxsən özü, Şeyrona və Payn Poynta getməyi qərara aldı. Hələlik isə Klaydın zahiri görkəminin düzgün təsvirini aldıqdan sonra, o, Klaydın bu əlamətlərini və onun adam öldürməkdə təqsirləndirilib axtarıldığını, nəinki Likurq şəhərinin prokuroruna və polis rəisinə, həmçinin Bricburq polis rəisi Nyuton Slekə, müstəntiq Xeytə və öz köməkçisinə xəbər verərək, hər üçünə, dərhal Şeyrona yola düşməyi təklif etdi. Meyson orada onlarla görüşəcəkdir.

Sonra Meyson, guya missis Peytonun tapşırığı üzrə, şəhərarası telefon vasitəsilə Payn Poynta zəng edərək Krenstonların yay malikanəsilə əlaqəyə girib, ev xidmətçisindən, mister Klayd Qrifitsin təsadüfən orada olub-olma

dığını soruşdu. “Bəli, ser, o, buradadır, ser, lakin bu saat o yaxında deyil, ser. Yəqin o, gölə gəzməyə getmişdir, ser. Nə buyurursunuz, gələndə ona nə demək lazımdır, ser?” Sonrakı sorğu-suala ev xidmətçisi dürüst cavab verə bilmədi: bütün dəstə, yəqin ki, Ayı gölünə gəzməyə getmişdir, – göl isə buradan otuz mil uzaqdadır; onların nə vaxt qayıdacaqlarını o deyə bilməz, – yəqin iki-üç gündən sonra qayıdacaqlar. Lakin bir məsələ aydın idi ki, Klayd həmin gənclər dəstəsi ilə getmişdir.

Meyson o saat Bricbuq polis rəisini ikinci dəfə telefona çağırıb, ona özü ilə bərabər dörd və yaxud beş nəfər agent götürməsi barədə göstəriş verdi; bu agentlər Şeyronda müxtəlif səmtlərə ayrılmalı və harada olursa-olsun həmin Klaydı ələ keçirib, tutmalı və Bricburq həbsxanasına salmalı idilər. Qoy orada Klayd, bu vaxta qədər şübhə yeri qoymadan, Roberta Oldeni öldürən adamın məhz Klayd olduğunu göstərən bəzi qəribə halları qanunla müəyyən olmuş qaydalara müvafiq olaraq izah etsin.

VI FƏSİL

Roberta gölün sularına qərq olub boğulduğu, Klayd isə üzüb sahilə çıxaraq, paltarını dəyişdirdiyi və gəlib Şeyrona çıxdığı, sonra isə Krenstonların yay malikanəsinə pənah gətirdiyi zamandan bəri, o, demək olar ki, tam ruhi xəstəliyə tutulmuşdu və həm çaşqınlıq, həm qorxu içərisində Robertanın vaxtsız həlak olmasında özünün müqəssir olub-olmadığını heç cur anlaya bimirdi. Eyni zamanda Klayd çox aydın başa düşürdü: əgər o hadisədən sonra onun nə cür hərəkət etdiyini təsadüfən görən olsa, yəni onun şimala doğru, Biq Bitern mehmanxanasına gedib, guya qəfildən baş verən bu fəlakəti xəbər vermək əvəzinə, gizli olaraq üz tutub, cənuba getdiyini görən olsa, onun bu hərəkətini o qədər rəzil və qəddar bir şey hesab edəcəklər ki, hər kəs möhkəm bir qənaətlə onu bu qətldə ittiham edə biləcək. Bu fikir Klayda əzab verirdi, çunki indi ona elə gəlirdi ki, o, doğrudan da, bu ölümdə müqəssir deyildir – axı, son dəqiqə onun ruhunda bir dönüş baş vermişdi.

Lakin o geri qayıdıb, baş verən hadisə haqqında xəbər verməmişdi, indi buna kim inanacaqdı? İndi isə geri qayıtmaq mümkün deyildi. Əgər Sondra onun fabrikdə işləyən bir qızla bərabər bu göldə gəzdiyindən və həmin qızı mehmanxanada öz arvadı kimi qeyd etdirdiyindən xəbər tutsa… Aman, allah!

Sonra bunların hamısını əmisinə və yaxud o soyuqqanlı, qəddar Gilbertə… həmçinin Likurqdakı o şıq və həyasız gənclərə izah etmək?.. Yox, yox! Bu qədər irəli getdikdən sonra, o artıq geri çəkilə bilməz. Əks təqdirdə onu bir fəlakət.. bəlkə də ölüm gözləyir. O, mümkün olduğu qədər bu dəhşətli vəziyyətdən istifadə etməlidir, – bu cür qəribə və sanki özünə bəraət qazandıran bir nəticəyə gətirib çıxarmış niyyətindən istifadə etməlidir.

Lakin bu meşələr! Hər tərəfi bürüyən bu qaranlıq gecə! Dəhşətli bir təklik hissi və hər yerdə, hər bir şeydə hiss edilən təhlükə! İndi bir adam ona rast gəlsə, o nə etməli, nə deməlidir? Klayd tam bir çaşqınlıq içərisində idi, ruhi və əsəbləri elə bir halda idi ki, dəli olmaq dərəcəsinə gəlirdi. Ayağı altında bir çırpı sınıb xışıldasa idi, – dovşan kimi başını götürüb qaçmağa hazır idi.

Belə bir vəziyyətdə o, qaranlığın düşməsini gözlədi və meşənin içərisinə girdi, lakin əvvəlcə öz çamadanını tapıb, kostyumunu dəyişdi, yaş paltarının suyunu sıxıb, bir az qurutmağa cəhd etdi, sonra paltarını çamadana qoyub quru ağac şaxələri və yarpaq sərdi, sonra fotoaparatının ştativini yerə yıxılmış bir ağacın gövdəsi altında gizlətdi. İndi o, getdikcə daha artıq bir inadla öz qəribə və qorxulu vəziyyəti haqqında düşünürdü. Bəlkə həmin dəqiqədə, yəni o, Robertanı bilmədən vurduğu, hər ikisinin suya yıxıldığı və Roberta o cür kəskin və şikayətli bir ifadə ilə qışqırdığı zaman sahildə bir adam var imiş? Əgər bir nəfər… məsələn, gündüz onun burada gördüyü o sağlam və qüvvətli oğlanlardan biri bu səhnəni görmüş olsa… kim bilir, bəlkə elə indi kim isə haray salır, – onda elə bu gecə onlarla adam onu təqib etməyə başlayacaqdır. Onlar Klaydı tutacaqlar və heç kəs inanmayacaqdır ki, o, Robertanı özü bilmədən, təsadüfən vurmuşdur! Hətta qanuni məhkəməni gözləmədən onu daşqalaq edə bilərlər! Bu mümkündür. Belə şeylər olmuşdur. Onun boynuna ip salıb, ağacdan asa bilərlər. Yaxud elə buradaca, meşədə onu bir ağaca söykəyib güllələyə bilərlər. Hətta bütün bu hadisənin nə cür baş verdiyini… Robertanın uzun müddət onu təqib etdiyini, ona əzab verdiyini açıb söyləməsinə belə macal verməzlər! Heç kəs, heç vaxt bu məsələni başa düşə bilməyəcəkdir!

Klayd bunu düşünərək, getdikcə daha artıq bir sürətlə meşə içərisində uzaqlaşır, – hər tərəfdən yolunu kəsən möhkəm və tikanlı cavan ağacların, həmçinin ayaqları altında dəhşətli bir səslə xışıldayan quru şaxələrin imkan verdiyi dərəcədə addımlarının surətini artırır, – və eyni zamanda öz-özünə qane etməyə çalışırdı ki, üçüncü mil Buxtasına gedən yol sağ tərəfdədir, ay isə üfüqdə sol tərəfdən çıxacaqdır.

Lakin, ilahi, görəsən bu nədir?

Nə qədər dəhşətli səsdir!

Elə bil, zülmət içərisində bir ruh şikayətlə bəd bir xəbər verərək, inləyir, fəryad edir!

Budur, yenə o səs!

Görəsən bu nədir?

Klayd çamadanı əlindən yerə saldı, onun bütün bədənini soyuq tər basdı, o, yerə oturdu və duyduğu qorxu içərisində uca, şax-budaqlı bir ağacın böyrünə qısılaraq donmuş və hərəkətsiz bir halda dayandı:

Nə qədər dəhşətli bir çığırtıdır!

Ah, bu ki, bayquşdur! O, bir neçə həftə əvvəl, Krenstonların yay malikanəsində olarkən, bu quşun çığırtısını eşitmişdi. Lakin burada! Bu qalın meşədə! Bu zülmət içərisində!… Getmək lazımdır. Bu meşədən mümkün qədər tez çıxmaq lazımdır, bu aydın məsələdir. Bu dəhşətli, bu qorxunc fikirləri başından qovmalıdır, əks təqdirdə onda heç bir qüvvə və mətanət qalmayacaqdır.

Lakin Robertanın baxışları! O son yalvaran baxışı! Aman Allah! Onun gözləri indi də Klaydın qarşısındadır. Hələ o dəhşətli, sonsuz bir ümidsizliklə dolu fəryad! Yoxsa bu fəryad daima onun qulağında səslənəcəkdir… Buradan, bu meşədən çıxana qədər ona rahatlıq verməyəcəkdir?

Görəsən o, Robertanı vurarkən, qız bu zərbənin təsadüfi olduğunu… bunun yalnız bir qəzəb və etiraz anında baş verən bir hərəkət olduğunu başa düşdümü? İndi Roberta harada olursa-olsun, gölün dibində, yaxud, bəlkə də burada, bu qaranlıq meşədə, onun yanında, fərqi yoxdur, harada olursa-olsun, görəsən o bunu bilirmi? Robertanın kabusu!.. Yox, buradan tez qaçıb uzaqlaşmaq… baş götürüb getmək lazımdır! Belə lazımdır… lakin bununla belə… Burada, bu qalın, uzaq meşə içərisində, o, təhlükədən uzaqdadır. O özünü ələ almalıdır, böyük yola çıxmaq lazım deyildir. Orada yol ötən, gəlib-gedən ola bilər. Orada, bəlkə onu axtaran adamlar var!.. Görəsən, insanların öləndən sonra da yaşadıqları doğrudurmu? Xəyal və ruhlar aləmi mövcuddurmu? Onlar bütün həqiqəti bilirlərmi? Əgər belə isə onda Roberta da bilir… belə olduqda, Roberta onun əvvəlki niyyətlərindən xəbər tutmuşdur. İndi Roberta onun haqqında nə düşünəcəkdir? Bəlkə elə bu saat Roberta amansız məzəmməti ilə, öz səhv ittihamı ilə onu təqib etməkdədir? Bəli, səhv ittihamı ilə, – amma, digər tərəfdən, əvvəllər o, qızı doğrudan da öldürmək istəyirdi. O, belə bir fikri başında gəzdirirdi! Onun belə bir niyyəti var idi! Bu isə, əlbəttə, böyük bir günahdır. Doğrudur, o, Robertanı öldürməmişdir, lakin nə isə onun əvəzinə bu işi görmüşdür. Bütün bunlar həqiqətdir.

Lakin gözə görünməyən ruhlar!.. ölənlərin qəbirdən çıxıb, bu dünyaya gələn ruhları… onlar səni ifşa etmək və cəza vermək üçün təqib edirlər… Kim bilir, bəlkə onlar səni təqib edən adamları, sənin izinə salırlar? Anası bir dəfə ona, Frenkə, Estaya və Culiyaya demişdi ki, şəxsən o, xəyal və ruhlara inanır.

Budur, o, üç saat bu cür büdrəyərək, ətrafa qulaq verərək, tir-tir əsərək, qan-tərə bataraq, hər dəqiqə dayanıb gözləyərək, yol getdikdən sonra, – nəhayət, ay çıxdı. Şükür olsun ki, ətrafda heç kəs yoxdur! Yuxarıda, başı üzərində isə indi Sondranın yaşadığı Payn Poynt üzərindəki ulduzları yandıran, parlaq və mehriban ulduzlar göz qırpır… Əgər indi Sondra onu görsəydi, – üzərində şlyapasını qoyub gəldiyi o gölün suları içərisində dəfn olunmuş Robertadan necə baş götürüb qaçdığını görsəydi! Əgər Sondra Robertanın qışqırtılarını eşitsəydi! Nə qədər qəribədir ki, Klayd məhz, Sondranın üstündə, – onun gözəlliyinin, ona bəslədiyi ehtirasın və bu qızın onun həyatı üçün kəsb etdiyi məna üstündə, – bu işə əl atdığını… bu dəhşətli işi etmək istədiyini – əvvəllər sevdiyi bir qızı öldürməyə cəhd etdiyini heç vaxt, heç vaxt Sondraya açıb deyə bilməyəcəkdir. Bütün həyatı boyu bu fikir onu təqib edəcəkdir. O heç vaxt bu fikirdən yaxasını qurtara bilməyəcək, – heç vaxt, heç vaxt, heç vaxt! Əvvəlcə o, bu barədə düşünməmişdi, Axı, bu bir dəhşətdir!

Birdən zülmət içində, o sonradan təyin etdiyi kimi (saatı suya düşdüyü üçün dayanmışdı), saat on birə yaxın, – Klayd artıq qərbə doğru gedən böyük yola çıxaraq, bir, yaxud iki mil getmişdi ki, qəfildən qaranlıq meşədən, kabus kimi, o üç nəfər onun qarşısına çıxdı! Əvvəlcə Klayd elə düşündü ki, bu adamlar o, Robertanı vurduğu zaman və yaxud bundan bir az sonra onu görmüşlər və indi onu yaxalayıb tutmağa gəliblər. Bu nə qədər dəhşətli və qorxunc bir dəqiqə idi! Balaca oğlan uşağı isə onun üzünü yaxşı görmək üçün fənərini yuxarı qaldırmışdı. Şübhəsizdir, o, bu zaman Klaydın üzündə şübhə doğuran bir qorxu və çaşqınlıq əlaməti görmüşdü, çünki elə bu dəqiqə Klayd baş vermiş hadisə haqqında ağır düşüncələrə dalmışdı: dəhşətli bir fikir onu rahat qoymurdu, ona elə gəlirdi ki, nəyi isə yadından çıxarıb orada qoymuşdur, sonra bu şey onu asanlıqla ələ verə bilər. Klayd, bu adamların onu tutmağa gəldiklərini zənn edərək kənara sıçradı. Lakin bu an, irəlidə gedən arıq və uzunboy adam Klaydın qorxaqlığı ilə əylənirmiş kimi çox sadə bir halda onu səsləyib dedi: “Salam, yolçu qardaş!” oğlan uşağı isə heç bir heyrət əlaməti göstərmədən, irəliyə addımladı və fənərinin işığını artırdı. Yalnız bu zaman Klayd başa düşdü ki, qarşısındakılar sadəcə yerli kəndlilər, yaxud bələdçilərdir və bu heç də onu tutmaq üçün göndərilmiş bir dəstə deyil, buna görə o, özünü sakit və nəzakətli aparsa, heç vaxt qatil olduğundan şübhələnməzlər.

Lakin sonra o öz-özünə dedi: “Axı, bu adamlar məni yadlarında saxlayacaqlar ki, mən gecə vaxtı əlimdə çamadan, bu boş və xəlvət yolla gedirdim…” Sonra o, bu qərara gəldi ki, tələsməlidir, tələsməlidir ki, bir daha heç kəsə rast gəlməsin, heç kəsin gözünə görsənməsin.

Bir neçə saat sonra isə ay artıq batmağa başladıqda və meşəyə yayılmış sarı-solğun işıqdan gecə daha artıq qüssəli və cansıxıcı bir hal aldıqda, Klayd, Hind dağlarının şimal ətəklərinə sığınmış, yerlilərin komalarından və yaylaq kotteclərindən ibarət kiçik bir kənd olan üçüncü mil Buxtasına yaxınlaşdı. Yolun döngəsindən, o, hələ bəzi pəncərələrdən zəif işıq gəldiyini gördü. Dükanlar, evlər, küçə fənərləri. Lakin ayın solğun işığında bu fənərlər tamamilə tutqun, – həm tutqun, həm bir xəyal kimi görünürdülər. Aydın bir şey idi ki, belə vaxtda, belə bir kostyumda, əlində çamadan, o belə bir yerdə gözə görünə biməzdi. Onu görən olsa, şübhəsiz, o öz görkəmi ilə maraq və şübhə oyadacaqdır. Bu qəsəbə ilə Şeyron arasında işləyən kiçik paroxod (Şeyrondan Klayd Payn Poynta getməli idi) buradan yalnız saat doqquzun yarısında yola düşəcək, – deməli, o, hələlik bir yer tapıb gizlənməli və üst-başını mümkün qədər abırlı bir hala salmalıdır.

Buna görə o, yenə qəsəbənin civarlarına qədər gəlib çıxan meşəyə girərək, səhərin açılmasını meşədə gözləmək istədi, meşədən nə vaxt çıxacağını təyin etmək üçün oradan kiçik kilsənin qülləsindəki saata baxa bilərdi. Hələlik isə, o, bu cür hərəkət etməyin ağıllı bir iş olub-olmadığını düşünməyə çalışırdı. Bəlkə elə burada birisi pusquda durub onu gözləyir? Rast gəldiyi o üç nəfər… yaxud, bəlkə də, onu görən bir başqası… və ya birisi tərəfindən xəbərdar edilmiş polis agenti onu pusa bilər… Bir az sonra o, bu qərara gəldi ki, hər halda qəsəbəyə getsə, daha yaxşıdır. Gölün qərb sahili ilə.. özü də gündüz onu görən olmasın deyə, gecə vaxtı meşə içərisindən keçib getmək zəhmətinə dəyən bir işdimi… halbuki əgər o, bu kiçik paroxoda minsə, saat yarımdan sonra, ən uzağı iki saatdan sonra Şeyron şəhərində, Krenstonların evində ola bilərdi! Yox, əgər, piyada yola düşsə, yalnız sabah gedib ora çata biləcəkdi, – bu isə çox axmaq bir iş ola bilərdi, bu daha təhlükəli bir hərəkət idi. Bundan başqa o, Sondraya və Bertinaya salı günü gələcəyini vəd etmişdi, indi isə artıq cümə günü idi. Bir də ola bilər ki, sabah səs-küy qalxsın, axtarış başlansın… hər yerə onun nişanələrini xəbər verəcəklər… bu gün səhər isə… məgər Robertanı bu qədər tezliklə tapıb sudan çıxara bilərlərmi? Yox, yox. Bu – ən doğru yoldur. Burada onu kim tanıyır, kim onun, Karl Qrexem, yaxud Kliford Qolden olduğunu müəyyən edə bilər? Roberta haqqında bir şey məlum olana qədər qaçıb, bu yerlərdən uzaqlaşması daha yaxşıdır. Belə etmək lazımdır. Nəhayət, kilsə qülləsindəki saatın əqrəbləri doqquza on dəqiqə işlədiyini göstərdikdə, Klayd ürəyi bərk döyünə-döyünə meşədən çıxdı.

Küçə bir baş körpüyə doğru gedirdi, kiçik paroxod isə oradan Şeyrona yola düşəcəkdi. Klayd ləng yeriyirdi. Birdən o, Reket gölündən gələn avtobusu gördü. Bu zaman o düşündü ki, körpüdə və yaxud paroxodun göyərtəsində tanış bir adama rast gəlsə, onlara, Sondranın və Bertinanın çoxlu dostları və tanışları olan Reket gölündən gəldiyini söyləyə bilər – yox, əgər Sondraya və Bertinaya rast gəlsə iki gün əvvəl Reket gölü sahilində olduğunu söyləyə bilər. Ağlına gələn ilk familiyanı, yaxud yay malikanəsini nişan verər və bədbaşı, özünün uydurub düzəltdiyi bir adamın familiyasını deyər.

Beləliklə, o, paroxoda doğru yönəlib, göyərtəyə çıxdı, sonra isə Şeyronda paroxoddan düşdü – ona elə gəldi ki, yoluzunu heç kəsin diqqətini özünə cəlb etməmişdir. Paroxodda on nəfərə qədər sərnişin var idi, lakin onların içərisində bir nəfər də olsun tanış adam yox idi və əgər, yerli sakinlərdən birinə oxşayan ağ həsir şlyapalı, göy paltarlı gənc bir qız istisna edilsə, heç kəs Klayda diqqət yetirmədi. O qızın baxışları isə, hər şeydən çox bir heyranlıq ifadə edirdi. Lakin bütün başqa sərnişinlər göyərtənin burun tərəfində dayanmağı tərcih etdikləri halda, az gözə çarpmağa çalışan Klaydın paroxodun arxa tərəfinə keçməsi üçün elə bu da kifayət idi.

Şeyrona gəlib çıxdıqda, sərnişinlərin əksəriyyətinin birinci səhər qatarına yetişmək üçün dəmiryol stansiyasına gedəcəklərini bildiyindən, Klayd da sürətlə adamların arxasınca getməyə başladı, lakin izini itirmək məqsədilə qabağına çıxan ilk kafelərdən birinə girdi. O, Biq Biterndən başlayaraq, piyada çox yol gəldiyinə və bundan əvvəl günortaya qədər avar çəkdiyinə, sonra isə Roberta ilə bərabər qəlyanaltı edərkən, yalandan özünü çörək yeyirmiş kimi göstərdiyinə baxmayaraq, hətta indi belə ac deyildi. Sonra dəmiryol stansiyasından gələn bir dəstə sərnişini görərək (onların içərisində tanış adam yox idi), Klayd da onlara qoşuldu, özünü guya qatardan düşüb gələn, mehmanxanaya və körpüyə tələsən bir adam kimi göstərdi. O düşündü ki, yəqin, bu qatar cənubdan, Olbeni və Utika şəhərlərindən gələn qatardır və buna görə də, onun bu qatarla gəldiyi tamamilə təbii bir şey kimi görünəcəkdir. O, guya stansiyaya gedirmiş kimi hərəkət etdi, lakin yolda telefon tapıb, Bertina və Sondraya gəlişini xəbər verdi və onun arxasınca motorlu qayıq əvəzinə avtomobil göndərəcəklərini eşidib, maşını mehmanxananın verandasında gözləyəcəyi barədə qızları xəbərdar etdi. Qəzetlərdə, baş vermiş hadisə haqqında hələ heç bir xəbər ola bilməyəcəyini başa düşdüyü halda, Klayd yenə də, geri qayıdarkən, yolda bir səhər qəzeti aldı. O, mehmanxanaya çatıb, verandada təzəcə oturmuşdu ki, Krenstonların avtomobili gəlib çıxdı.

Klayd ürəyinin dərinliklərində indi belə qorxu əzabı duyduğuna baxmayaraq, Krenstonların yaxşı tanış olduğu şoferinin salamına və mehriban təbəssümünə şən və təbii bir təbəssümlə cavab verdi. O öz-özünə təkrar edirdi ki, meşədə rast gəldiyi o üç nəfər ovçu, şübhəsiz, indi artıq gedib, Biq Biternə çatmışlar. Orada isə, yəqin ki, indi onun və Robertanın yoxa çıxdığından xəbər tutmuşlar və kim bilir, – bəlkə artıq həm çevrilmiş qayıq, həm Klaydın şlyapası, həm də qızın vualı tapılmışdır. Çox ola bilər ki, o üç nəfər, gecə ikən, əlində çamadan cənuba doğru gedən cavan bir oğlan gördüklərini artıq xəbər vermişlər. Əgər məsələ belədirsə, o zaman Robertanın meyidinin tapılıb-tapılmadığından asılı olmayaraq, qızla bərabər Klaydın da göldə batıb boğulduğuna şübhə doğa bilər.

Bəlkə qəribə bir təsadüflə, Robertanın meyidi suyun üzərinə çıxmışdır. Bəs onda nə olsun? Onda nə olsun? Bəlkə qızın üzündə onun vurduğu zərbənin izləri qalmışdır. – Axı o, Robertanı çox bərk vurmuşdu. İz qalsa, Robertanın öldürüldüyündən şübhələnəcəklər. Sonra göl axtarıldıqda Klaydın meyidi tapılmadıqda və həmin üç nəfər, meşədə rast gəldikləri zahiri görkəmini təsvir etdikdə, artıq hamıda Kliford Qoldenin, yaxud Karl Qrexemin qatil olduğu barədə şübhə oyanmazmı?

Lakin Kliford Qolden və yaxud Karl Qrexem – axı Klayd Qrifits deyildir. Məgər Klayd Qrifits ilə Kliford Qoldenin, yaxud Karl Qrexemin eyni bir şəxs olduğunu müəyyən etmək mümkün ola bilərmi? Axı, o, lazım gələn bütün ehtiyat tədbirlərini görmüş və onlar Qrass gölündə olarkən, Roberta onun xahişi ilə səhər yeməyi hazırlamaq üçün otaqdan çıxdıqda, Klayd hətta qızın çamadanını və sumkasını belə axtarmışdı. Doğrudur, o, sumkada bir qızın Robertaya yazdığı iki məktubunu tapmışdı. Bunları yazan Tereza Bauzer adlı bir qızı idi ki, məktublarını Bilts şəhərinə, Robertanın adına göndərmişdi, lakin Klayd hələ Qan Lodj stansiyasına getməzdən əvvəl, bu məktubları məhv etmişdi. Üzərində “Uaytli, Likurq” damğası olan örtüklü bəzək qutusuna Klayd toxunmamışdı, – çünki missis Kliford Qolden və yaxud missis Karl Qrexem bu bəzək qutusunu özü Uaytlinin maqazinindən ala bilərdi –beləliklə bu qutu heç bir vəchlə, onun izinə düşmək üçün bir vasitə ola bilməzdi. Təbiidir ki, bu mümkün olan bir şey deyildi. Sonra Robertanın paltarları məsələsi qalırdı. Lakin əgər Robertanın paltarları qızın şəxsiyyətini müəyyən etməyə kömək etsə belə, məgər qızın ata-anası da bütün başqa adamlar kimi, Robertanın bu səyahətə Qolden və yaxud Qrexem familiyalı naməlum bir adamla çıxdığını düşünməyəcəkdilərmi? Çox ola bilsin ki, qızın ata-anası bu əhvalatın dilə-ağıza düşməsini istəməyəcəklər. Beləliklə, Klayd bu işin xətərsiz sovuşacağına ümid bağlamağı, heç kəsin az da olsa ondan şübhələnməməsi üçün, özünü təmkinli, sakit, gümrah və şən aparmağı qərara aldı. Axı, əslinə baxsan, Robertanı heç o öldürməmişdi!

İndi o, gözəl bir avtomobildə oturub yol gedirdi, Sondra və Bertina onu gözləyirdilər. O, buraya bir baş Olbenidən gəldiyini söyləməli olacaqdı: əmisinin tapşırığı ilə, oraya getmiş və bu tapşırıq salı günündən bəri onun bütün vaxtını almışdır. İndi o daima Sondranın məclisində dolaşaraq nəşələnəcəkdi, – lakin buna baxmayaraq, o həmişə, hər zaman, bu dəhşətli iş haqqında düşünməyə məcbur olacaqdı… Bəlkə o, bir xətaya yol vermiş, huşsuzluq etmiş, onu ifşa edəcək bir nişanəni, bir izi yaxşı gizlədə bilməmişdir… Onda nə olar? Onu ifşa edərlər! Onu həbs edərlər! Ola bilər ki, işi tələsiyə salaraq, onu ədalətsiz surətdə məhkum etsinlər… əgər o, Robertanı bilmədən, təsadüfən vurduğunu izah edə bilməsə… ona cəza verəcəklər. Belə olduqda, artıq onun Sondraya və Likurq şəhərinə aid arzu və xəyallarına, parlaq gələcəyə aid ümidlərinə son qoyulacaqdır. Lakin o, məsələnin nə yerdə olduğunu izah edə biləcəkdimi? Buna bacarığı çatacaqdımı? Ah, aman Allah!

VII FƏSİL

Cümə günü səhərdən salı günü günortaya qədər, əvvəllər Klaydı bu qədər heyran edən və sevindirən o mühit indi onu yenə idarə etmişdi, – lakin buna baxmayaraq, o bir an rahatlıq bilmədən, əzablı qorxu və təlaş içərisində çırpınmaqda idi. Krenstonların yay malikanəsi önündə Sondra ilə Bertina onu qarşıladıqları və xüsusi bir otağa apardıqları zamandan bəri, bir an belə olsun ara vermədən, bir tərəfdən, bütün buradakı sevinclər, o biri tərəfdən onu təhdid edən yaxın və amansız bir fəlakət arasındakı ziddiyyət haqqında düşünməkdə idi.

O daxil olan kimi, Sondra dodaqlarını büzərək, Bertinanın eşitməməsi üçün yavaşdan onun qulağına pıçıldadı:

– Pis oğlan! Burada ola bildiyi halda, bir həftədir ki, orada əyləşib, Sondra isə sizin üçün hər şey hazırlamışdır. Bunun üstündə, sizi bir yaxşıca kötəkləmək lazımdır. Mən artıq elə bu gün, harada qaldığınızı bilmək üçün sizə zəng etmək istəyirdim!

Qızın gözləri isə, artıq, Klayda ehtirasla vurulduğunu ifadə edirdi.

Başındakı təşvişli fikirlərə baxmayaraq, Klayd şən bir halda Sondraya baxıb gülümsədi, çünki Sondranın yanında bütün o duyduğu dəhşət, – həm Robertanın ölümü, həm indi onun özünü təhdid edən təhlükə – sanki bir anda arxa plana çəkilmişdi. İndi bircə, hər şey salamatlıqla qurtaraydı, heç bir şey onu ifşa edib, onu ələ verməyə idi! Artıq onun qarşısında geniş bir yol açılmışdır! Onu parlaq bir gələcək gözləyir! Sondranın gözəlliyi, onun məhəbbəti, onun sərvəti, – hamısı Klaydın olacaqdır! Bununla belə o, əvvəlcə çamadanının aparıldığı öz otağına keçdikdə, dərhal kostyumunu düşünüb əsəbiləşməyə başladı. Axı onun kostyumu yaş idi və əzilmişdi, indi bu kostyumu mütləq gizləmək, – heç olmasa şkafda yuxarı gözə qoyub gizləmək lazım idi. Klayd tək qalıb, qapını açarla bağlayan kimi, dərhal kostyumunu çamadandan çıxardı, – o hələ də qurumamışdı, bərk əzilmişdi, şalvarın balağı, Biq Bitern sahillərinin palçığına bulaşmışdı, – Klayd bu qərara gəldi ki, kostyumu axşamadək bağlı çamadanda saxlasa daha yaxşıdır: o vaxtadək bu kostyumunu nə edəcəyini daha yaxşı və ətraflı düşünə bilərdi. Lakin o, həmin gün əynində olan bütün başqa paltarları, kiçik bir bağlamaya bükdü ki, sonra yudurtmağa versin. Bütün bunları edərkən, o aydın bir şəkildə, bir dəhşət içərisində, ürəkbulandırıcı bir şiddətlə, həyatın bütün sirli cəhətlərini, bütün faciə və pafosunu dərk edirdi… şərq ştatlarına gəlib çıxdıqdan sonra onun başı nələr çəkməmişdi, ilk gəncliyində yaxşı və ürəkaçan bir şey olduqca az görmüşdü. Əslində, indi belə, onun nəsibinə düşən şey nə qədər az, əhəmiyyətsizdir. Bu geniş, zinətli otaq ilə onun Likurq şəhərindəki kiçik otağı arasında nə qədər böyük bir ziddiyyət vardır. Dünən baş verən o hadisədən sonra, ümumiyyətlə indi onun burada olması nə qədər qəribədir… Pəncərə arxasından görünən bu gölün işıldayan mavi suları, Biq Bitern gölünün tutqun, qara sularına heç oxşamır!.. Bu işıqlı, möhkəm və geniş evdən – geniş verandası və pəncərələrində zolaqlı pərdələri olan evdən gölün sahilinə qədər uzanan yaşıl çəmənlikdə isə Stüart Fincli, Vayolet Teylor, Frenk Harriet və Vaynet Fent, şıq idman kostyumlarında tennis oynayırlar, Bertina ilə Xarley Beqot isə talvarın kölgəsində istirahət etməkdədirlər.

Budur, Klayd vanna qəbul edib, paltarını dəyişdikdən sonra, əsəbləri əvvəlki kimi gərgin olduğuna və ürəyi qorxu içərisində döyündüyünə baxmayaraq, üzünə şən bir ifadə verərək, evdən çıxır, Sondraya, Berçard Teylora və Cil Trambala yaxınlaşır: onlar dünən, motorlu qayıqda gəzərkən, baş vermiş məzəli bir əhvalatı yadlarına salıb, qəhqəhə ilə gülürlər.

Cil, Klaydı şən bir səslə qarşılayır:

Hello, Klayd! Harada itib-batmışdınız? Mənə elə gəlir ki, artıq yüz ildir ki, sizi görməmişəm.

Klayd əvvəlcə mənalı bir halda Sondraya baxıb gülümsədi, – o hələ heç vaxt bu qızın onu başa düşməsini və onu sevməsini belə bir şiddətlə arzu etməmişdi. – Sonra verandanın sürahisindən tutub, bədənini qaldırdı və bacardığı qədər sakit bir ifadə ilə dedi:

– Salı günündən bəri Olbeni şəhərində işləyirdim. Ora bərk istidir! Bu gün bura gəlib çıxdığıma ürəkdən şadam. Bizimkilərdən burada kim var?

– Məncə, hamı buradadır, – deyə Cil gülümsədi. – Dünən Rendelgildə mən Vandaya rast gəldim. Skott isə Bertinaya yazmışdır ki, gələn salı günü gələcəkdir. Belə görünür ki, bu il Qrinvud gölündə çox adam olmayacaqdır.

Qrinvud gölünün nə üçün artıq əvvəlki kimi şən bir yer olmadığı barədə uzun-uzadı qızğın bir mübahisə başlandı. Birdən Sondra dedi:

– Gör ha, lap yadımdan çıxarmışdım. Mən elə bu gün Bellaya zəng etməliyəm. O, gələn həftə Bristola, atların sərgisinə söz vermişdir.

Atlar və itlər haqqında söhbət başlandı. Klayd var qüvvəsilə başqaları kimi görünməyə çalışaraq, diqqətlə söhbətə qulaq asır, lakin buna baxmayaraq, yenə də iztirablarla eyni şey haqqında düşünürdü. Gecə rast gəldiyi o üç nəfər… Roberta… kim bilir, bəlkə onun meyidi artıq tapılmışdı… digər tərəfdən, bu qədər qorxmağın nə mənası var, deyə öz-özünə ürək-dirək verirdi. Robertanın meyidini o qədər dərin bir yerdən tapmaq çox da asan bir şey deyildir – axı orada gölün dərinliyi əlli futa qədərdir! Bir də axı, onun Kliford Qolden və yaxud Karl Qrexem olduğunu nə cür müəyyən edə bilərlər? Bunu nə cür təyin edə bilərlər? Axı, o bütün izləri ört-basdır etmişdir… Təkcə rast gəldiyi o üç nəfər… ona rast gələn o üç nəfər! Klayd sanki bədənindən bir üşütmə keçirmiş kimi, qeyri-iradi olaraq diksindi.

Sondra onun nə isə ağır bir hal keçirdiyini hiss etdi. Hələ Klayd ilk dəfə buraya gələrkən, Sondra onun paltarının nə qədər az olduğunu görmüşdü, – buna görə indi qız belə düşündü ki, Klaydın kefinin pis olması, – kifayət qədər vəsaiti olmadığından irəli gəlir. Sondra belə qərara gəldi ki, qənaət edib yığdığı pullarından elə bu gün yetmiş beş dollar götürüb, zorla Klayda versin, – qoy heç olmasa bu dəfə, nə qədər ki, buradadır, hər cür xırda-para xərclər məsələsi onu bu qədər sıxmasın! Bir neçə dəqiqə sonra isə Sondranın başına yeni bir fikir gəldi, qolf oyununun ötəri qucaqlaşmalar və öpüşmələr üçün bir çox əlverişli imkanlar yaratdığını fikrindən keçirərək, qız sıçrayıb ayağa qalxdı:

– Kim qolf oynamaq istəyir? Cil, Klayd, Berc! Gəlin dördümüz oynayaq! Mərc gələrəm ki, siz ikiniz, Klayd ilə mənə qalib gələ bilməzsiniz.

Berçard Teylor ayağa qalxıb, əynindəki göyzolaqlı sarı sviterini düzəldərək:

– Razıyam, – deyə cavab verdi. – Amma nəzərə alın ki, mən bu gün səhər dörddə evə gəlmişəm. Siz necə, Cil? Sonni şərtimiz belə olacaq: uduzan hamını səhər yeməyinə qonaq edir, razısınızmı?

Klayd diksindi və onun bədəni soyudu, o, bütün bu dəhşətli macəradan sonra indi cibində cəmisi iyirmi beş dollar pulu qaldığını xatırladı. Klubda dörd nəfərlik yemək isə, səkkiz və yaxud on dollar tutacaqdı! Bəlkə də bundan artıq xərcə düşəcəkdi! Lakin bu an Sondra onun tutulduğunu müşahidə edərək: “yaxşı, razıyıq!” – deyə qışqırdı və Klayda yaxınlaşaraq, tuflisinin burnu ilə yavaşdan onun çəkməsinə vurdu.

– Ancaq mən paltarımı dəyişməliyəm. Bircə dəqiqə çəkər! Siz isə, Klayd… hələlik, Endryunu tapın və deyin ki, qolf ağaclarını gətirsin, yaxşımı? Biz sizin qayıqda gedəcəyik, Berqi, deyilmi?

Klayd, Endryunu tapmaq üçün qaçdı. O, eyni zamanda fikirləşirdi ki, Sondra və o, uduzsalar bu səhər yeməyi neçəyə başa gələcəkdir. Lakin Sondra arxadan yüyürüb ona çatdı və Klaydın qolundan tutdu:

– Məni burada gözləyin, əzizim, mən bu dəqiqə qayıdıram.

Sondra bunu deyərək, pilləkənlə üzü yuxarı öz otağına yüyürdü və balaca əlində bərk-bərk bir dəstə pul tutduğu halda dərhal qayıdıb gəldi.

– Budur, alın, əzizim, tez olun! – deyə qız pıçıldadı və tələsik bir halda, pulu Klaydın pencəyinin cibinə qoydu. – Şş… bircə kəlmə də! Tez olun! Bu, oyunu uduzsaq yemək xərcini vermək və başqa xırda-para şeylər üçün lazımdır… mən sonra deyərəm. Mənim balaca Klaydım, bilsəydiniz, sizi nə qədər sevirəm.

Sondra bir an mehriban, qara gözləri ilə məftunluqla Klayda baxdı, sonra yenə pilləkənlə üzü yuxarı yüyürdü və artıq oradan, yuxarıdan qışqırdı: – Nə üçün orada dayanıb durmuşsunuz, əzizim? Ağacların dalınca gedin! Tez!

Bunu deyərək Sondra yox oldu. Klayd isə cibini yoxlayaraq, qızın ona çoxlu pul verdiyini başa düşdü, – bu pul, şübhəsiz, nəinki bütün buradakı xərcləri üçün eyni zamanda, lazım gəlsə, buradan qaçıb getməsinə də kifayət edirdi. “Mənim əzizim! Sevimli Sondram!” – deyə o öz-özünə səsləndi. Gözəl, şəfqətli, səxavətli Sondra! O, Klaydı nə qədər sevir. Həqiqətən, ürəkdən sevir. Lakin əgər Sondra bir zaman bilsə ki… Ah, aman Allah! Axı, bunların hamısını Klayd yalnız Sondranın xatiri üçün etdi… Əgər o, bunu bilsəydi! Bəli, hər şeyi yalnız onun xatiri üçün etdi! Nəhayət, Klayd Endryunu axtarıb tapdı və əlində qolf ağacları, qayıdıb, dəstəyə qoşuldu. Budur, Sondra da təzədən qayıdıb gəldi. O, modalı, yaşıl rəngli, toxunma idman kostyumunda, onlara tərəf yüyürür. Cil isə başında kiçik şapka və əynində bluz lap jokeyə oxşayır, o, artıq motorlu qayığın sükanı arxasında oturan Berçardla zarafatlaşıb gülür. Sondra isə, yüyürə-yüyürə Bertinaya və Xarley Beqota qışqırır:

– Ey, dostlar! Bizimlə getmək istəyirsinizmi?

– Hara?

– “Kozino”nun qolf-klubuna!

– Yox, çox uzaqdır. Səhər yeməyindən sonra, plyajda görüşərik.

Sonra, Berçard qayığı elə bir sürətlə yerindən tərpədir ki, qayıq delfin kimi su üzərində sıçrayır. Klayd isə bunların hamısına yuxuda imiş kimi, – gah bir zövq və ümidlə, gah da, sanki qara bir dəhşət buludu arxasından baxır, – bu zülmət arxasında isə, bəlkə artıq həbs və ölüm təhlükəsi pusa-pusa lap ona yaxınlaşır.

Bütün əvvəlki mühakimələrə baxmayaraq, indi ona elə gəlirdi ki, bu gün səhər gizlənmədən meşədən çıxmaqla səhv etmişdir. Digər tərəfdən, hər halda bu, ən yaxşı bir çıxış yolu idi, – çünki, əks təqdirdə, o, günlərlə meşədə oturub qalmalı, yalnız gecələr sahilboyu uzanan yola çıxıb, bu yol ilə Şeyrona qədər piyada getməli olacaqdı. Buna isə, iki və yaxud üç gün sərf etmək lazım gələcəkdi. Belə olduqda isə, onun yubanmasından heyrətə və təlaşa düşən Sondra Likurq şəhərinə zəng edə bilərdi, Klayd haqqında söz-söhbət və sorğu-sual başlanardı, bu isə sonradan onun üçün təhlükəli bir vəziyyət yarada bilərdi…

Lakin burada, belə işıqlı bir gündə ona elə gəlirdi ki, heç bir qayğı və əndişəsi yoxdur və ola da bilməz, – hər halda yanındakı bütün bu gənclər elə qayğısız idilər ki… onun ruhunun dərinliklərində isə soyuq bir zülmət hökm sürürdü… Sondra isə Klaydın yanında olmasından fərəhlənərək, birdən sıçrayıb, ayağa qalxır – onun əlindəki qırmızı şərf bir bayraq kimi dalğalanır – və qız, şən, nadinc bir ifadə ilə qışqırır:

– Kleopatra dənizləri üzüb, onu qarşılamağa… onu qarşılamağa… ax, yadımdan çıxıb, o kimi qarşılamağa gedirdi?

Sondranın müvazinətini itirib yerə oturması üçün, Teylor qayığı daha bərkdən sürərək:

– Çarli-Çaplini qarşılamağa gedirdi, – deyə cavab verdi.

Sondra müvazinətini saxlamaq üçün, ayaqlarını gen açaraq:

– Çox axmaq cavabdır! – deyə səsləndi.

– Yox, siz də bilmirsiniz Berci – deyə Sondra əlavə etdi. – Kleopatra… aha… bildim, o, akvaplanda üzüb gedirdi!

Sondra başını arxaya ataraq, qollarını geniş açdı, qayıq isə ürkmüş bir at kimi gah sağa, gah sola tərəf sıçrayaraq, irəli şığıyırdı.

– Fərqi yoxdur, siz məni yıxa bilməyəcəksiniz, Berçi! Nahaq yerə zəhmət çəkməyin! – deyə Sondra qışqırdı, Berçard isə hər dəqiqə qayığın istiqamətini dəyişərək, cəsarəti çatdığı qədər, sərt hərəkətlərlə qayığı o tərəf bu tərəfə döndərməyə başladı. Cil qorxub çığırdı:

– Nə edirsiniz? Bizi batırıb boğmaq istəyirsiniz?

Klayd diksindi, elə bil onu ildırım vurdu, rəngi büsbütün qaçdı. O birdən-birə ürəyinin bulandığını və taqətdən düşdüyünü hiss etdi. Bu cür əzab çəkib, iztirab içərisində çırpınacağını, o əsla ağlına gətirməmişdi. Ona elə gəlirdi ki, hər şey tamamilə başqa cür olacaqdır. İndi budur, Klayd təsadüfən deyilmiş hər bir sözdən diksinib titrəməkdədir. Bəs o, ciddi bir imtahan qarşısında qalsa nə edəcəkdir… məsələn, əgər qəfldən bir polis agenti gəlib, dünən onun harda olduğunu və Robertanın ölümü haqqında nə bildiyini soruşsa, onun halı necə olacaq?.. Yəqin ki, o mızıldamağa və titrəməyə başlayacaq, çox ola bilsin ki, dili bir söz tutmayacaq və beləliklə, əlbəttə, özünü ifşa edəcəkdir! Yox, o özünü ələ almalı, özünü çox sadə və şən aparmalıdır… hər halda, heç olmasa birinci gün o özünü belə aparmalıdır.

Xoşbəxtlikdən qayıq sürətlə getdiyi üçün hamı o qədər şən və həyəcanlı idi ki, görünür Cilin sözlərinin Klaydı necə sarsıtdığını heç kəs müşahidə etməmişdi. Klayd yavaş-yavaş yenə əvvəlki sakit görkəmini aldı. Bu zaman qayıq artıq “Kazinoya” yaxınlaşırdı, buna görə Sondra bu gəzintini hamının diqqətini cəlb edən bir dəcəllik ilə tamamlamaq istədi: o, qayıqdan sıçrayaraq, körpünün sürahisindən yapışdı və qollarını bükərək, bədənini yuxarı qaldırdı, qayıq isə aşağıdan sürüşüb keçdi və yalnız dövrə vurduqdan sonra körpüyə yan aldı. Sondra bu zaman dönüb, sevinc dolu bir təbəssümlə Klayda baxdığı üçün, o ürəyində bu qıza qarşı, – onu sevən bu gözəl, nəcib və cəsarətli Sondraya qarşı amansız bir məftuniyyət duydu – və indi qızın təbəssümünə layiq olmaq üçün, ayağa sıçrayıb Cilə, körpünün pilləkəninə çıxması üçün kömək etdi, özü isə sürahidən tutub, bədənini yuxarı qaldırdı və Sondranın arxasınca tez yuxarı dırmaşıb, özünü şən və qayğısız göstərməyə çalışdı. Lakin onun bu halı zahirən nə qədər təbii görünsə də, daxilən bir o qədər saxta idi.

– Afərin! Siz əsl idmançısınız!

Sonra, qolf oyunu meydançasında, Sondranın rəhbərliyi altında, təcrübəsizliyinin və keçirdiyi əzablı həyəcanın imkan verdiyi dərəcədə, o, müvəffəqiyyətlə oynadı. Sondra isə, bərabər olduqlarından, ikilikdə qaldıqlarından və oyun zamanı tez-tez dəstədən uzaqlaşaraq, öpüşmək mümkün olan kölgəli guşələrə çəkildiklərindən fərəhlənərək, Klayda nağıl etməyə başladı ki, o, Stüart, Frenk Qarriet, Vaynet Fent, Berçard və Vayolet Teylor, Qrent və Bertina Krenston, Xarley Beqot, Perli Xeyns və Cil Trambal bir həftəliyə səyahətə çıxmağa hazırlaşırlar. Onlar sabah gündüz yola çıxacaqlar, – əvvəlcə motorlu qayıqda göl ilə otuz mil üzəcək, sonra isə avtomobildə şərqə tərəf, Ayı gölü adlanan yerə qədər gedəcəklər; orada bütün dəstə çadır qurub qalacaq və yavaş-yavaş qayıqlarla gölün sahillərini gəzəcəkdir, – orada yalnız Xarley və Frenkin tanıdığı hər cür gözəl yerlər vardır. Beləliklə onlar hər gün yeni bir yer görəcəklər. Oğlanlar dələ ovlayacaq və nahar üçün balıq tutacaqlar. Hələ ay işığındakı gəzintilər nə qədər gözəl olacaq! Deyilənə görə orada mehmanxana da vardır və qayıq ilə ora getmək mümkündür. Onlarla bərabər iki-üç nəfər xidmətçi də gedəcəkdir və nəzakət xatiri üçün böyüklərdən bir nəfər onların yanında olacaqdır. Hələ meşə gəzintiləri! Aşiqlər üçün nə qədər əlverişli fürsət düşəcəkdir, – göldə qayıq ilə gəzəcəklər, uzun zaman ikilikdə qalacaqlar. Beləliklə, onlar düz bir həftə bir-birindən ayrı düşməyəcəklər.

Son günlərin hadisələri Klaydı tərəddüd göstərməyə məcbur edə bilərdi, lakin buna baxmayaraq, o qeyri-ixtiyari belə düşündü ki, nə baş verirsə versin, bu dəstə ilə bərabər səyahətə çıxması daha yaxşı deyilmi? Sondranın onu bu qədər sevməsi nə qədər gözəldir! Bir də ki, burada qalıb, o nə edəcəkdir? Bu səyahət isə ona buradan… bu yerlərdən… o bədbəxt hadisə baş vermiş yerdən… uzaqlaşmağa imkan verəcəkdir. Əgər birdən, kim isə ona oxşayan bir adamı axtarmağa başlasa, demək, o, artıq buralarda olmayacaq ki, onu görə bilən, onun haqqında danışa bilən olsun… Kaş, o üç nəfər onu görməmiş olaydı.

Lakin Klayd eyni zamanda dərhal düşündü ki, bu məsələdə bir adamdan şübhə edilib-edilmədiyini mümkün qədər dürüst öyrənmədən o heç bir vəchlə buradan çıxıb getməməlidir. Buna görə qolf oyunundan sonra bir dəqiqəliyə tək qaldıqda, o, köşkə yaxınlaşdı, qəzet olub-olmadığını soruşdu və öyrəndi ki, saat yeddidən və yaxud səkkizin yarısından əvvəl, Utika və Olbeni şəhərlərindən gələn qəzetlər, nə də yerli axşam qəzeti olmayacaqdır. Deməli, o vaxtadək Klayd heç bir şey öyrənə bilməyəcəkdir.

Səhər yeməyindən sonra hamı çimdi, rəqs etdi, sonra Klayd, dostu Xarley Beqot və Bertina ilə bərabər Krenstonların yay malikanəsinə qayıtdı, Sondra isə bir qədər keçmiş Qarietgildə Klayd ilə görüşəcəyi barədə sözləşib Payn Poynta getdi. Lakin bütün bu müddət ərzində bir halda düşünürdü ki, necə olursa-olsun fürsət tapıb, qəzet ələ keçirməlidir. Əgər bu gün Krenstongildən Qarrietgilə gedərkən, o buraya gəlib, bütün qəzetləri və yaxud heç olmazsa bir qəzet ələ keçirə bilməsə, o zaman Ayı gölü sahilinə yola düşməzdən əvvəl, elə sabah bir hiylə işlədib, “Kazinoya” baş çəkmək lazım gələcəkdi. O, mütləq qəzetləri almalı idi. O, göldə batan iki nəfər haqqında bir şey danışılıb-danışılmadığını və məhz nə danışıldığını – həmçinin, axtarış başlanıb-başlanmadığını bilməli idi.

Yolda Klayd qəzet ala bilmədi: qəzetlər hələ gəlməmişdi. Qarrietgilə gəldikdə, orada da hələ heç bir qəzet yox idi. Lakin yarım saat sonra Klayd hamı ilə bərabər verandada oturub, şən bir halda, (amma yenə də eyni şey haqqında düşünərək) söhbət etdiyi zaman Sondra içəri girib dedi:

– Dostlar, diqqət! Mən sizə bir əhvalat danışacağam! Dünən yaxud elə bu gün səhər Biq Bitern gölündə bir qayıq çevrilmiş və iki nəfər batıb boğulmuşdur. Bunu mənə indicə, bu saat Blanş Lok telefonla xəbər verdi, o, bu gün üçüncü mil Buxtasındadır. O deyir ki, qızın meyiti tapmışdır, amma onun yanında olan oğlanın meyidini hələ tapa bilmirlər. Onlar haradasa, gölün cənub tərəfində boğulublar.

Klayd bir an içində donub hərəkətsiz qaldı və kağız kimi ağardı. İndi onun qanı çəkilmiş, dodaqları ağ bir zolaq kimi görünür, bir nöqtəyə zillənmiş gözləri isə, qarşısındakı şeyləri yox, Biq Bitern gölünün sahillərini, yüksək şam ağaclarını və Robertanın qərq olduğu tutqun suları görürdü. Demək, qızın meyidi tapılmışdır. İndi onun ümid etdiyi kimi, Klaydın meyidinin də orada, suyun dibində olduğuna inanan olacaqdımı? Lakin qulaq asmaq lazımdır! Başı gicəlləndiyinə baxmayaraq o, bu söhbətə qulaq asmalıdır.

Mandolinanı danqıldadan Berçard Teylor əlini saxlayıb:

– Kədərli xəbərdir! – dedi. Görəsən, bizim tanışlardan deyil ki?

– Blanş dedi ki, o hələ bu əhvalatı bütün təfsilatı ilə bilmir.

– O göl həmişə mənə bir cür görünürdü, heç xoşuma gəlmirdi, – deyə Frenk Qarriet sözə qarışdı. – Çox xəlvət göldür. Keçən yay mən atamla və Mister Rendel ilə bərabər orada balıq tuturdum, lakin çox tez çıxıb getdik. Ora çox qüssəli yerdir.

– Biz üç həftə əvvəl orada idik. Yadınızdadırmı, Sondra? – deyə Xarley Beqot əlavə etdi. – O göl o vaxt sizin xoşunuza gəlməmişdi.

– Elədir, yadımdadır, – deyə Sondra cavab verdi, – çox xəlvət yerdir. Təsəvvür edə bilmirəm ki, kim və nə üçün ora getmək istəmişdir…

– Ümid edirəm ki, orada batanlar bizim tanışlardan deyildir, – deyə Berçard fikirli bir halda qeyd etdi. – Yoxsa, bu bədbəxt hadisə bizi uzun müddət dilxor edə bilər.

Klayd qeyri-ixtiyari olaraq dili ilə quru dodaqlarını yaladı və bir sarsıntı içərisində udqundu. Onun boğazı lap qurumuşdu.

– Yəqin ki, bu günkü qəzetlərin heç birində bu barədə hələ bir xəbər yoxdur. Bu günkü qəzetləri oxuyan olubmu? – deyə Sondranın ilk sözlərini eşitməyən Vaynet Fent soruşdu.

– Heç bir qəzet yoxdur, – deyə Berçard qeyd etdi. – Birdə ki, qəzetlər hələlik bu barədə heç bir məlumat verə bilməzlər. Axı, Blanş Lok bunu indicə bu saat, özü də telefonla Sondraya xəbər vermişdir. O indi hadisə baş verən yerdədir.

– Elədir, doğrudur.

– Amma yenə də, bəlkə Şeyronda çıxan axşam qəzetində – onun adı nədir… deyəsən “Benner”-dir, deyilmi?.. – bəlkə o qəzetdə bu barədə bir xəbər var? O qəzeti elə bu gün tapsaydıq, pis olmazdı.

Bu an – Klaydın başından ayrı bir fikir keçdi! İlahi, o yalnız indi, birinci dəfə bu barədə düşündü: bəs onun izləri!… Bəlkə orada, sahildə, palçıq üstündə onun ayaq izləri qalmışdır?

O, göldən uzaqlaşmağa elə tələsirdi ki, bir dəfə də olsun geriyə dönməmişdi, arxasına belə baxmamışdı. Axı, orada onun ayaq izləri qala bilərdi. Belə olduqda bu izləri tutub, gələ bilərlər… o üç nəfərin rast gəldiyi adamı təqib edə bilərlər! Kliford Qoldeni axtara bilərlər! Klaydın səhər getdiyi yollar… Krenstonların avtomobilində gəlməsi… indi orada Krenstonların yay malikanəsində – çamadanda onun yaş kostyumu var! Bəlkə birisi Klaydın orada olmadığından istifadə edib, onun otağına girmiş, hər şeyi yoxlamış və hamını sorğu-suala tutmuşdur… Kim bilir, bəlkə o, çamadanı da açmışdır? O adam polis agenti ola bilər! Aman Allah! Onun yaş kostyumu hələ də çamadandadır! Nə üçün o, bu kostyumu çamadanda, həm də öz yanında saxlamışdır? Onu lap əvvəldən gizlətmək lazım idi… Heç olmasa, daşa büküb, gölə atmaq olardı. Onda kostyum gölün dibində qalardı. Belə çıxılmaz bir vəziyyətdə ikən, nə üçün o bu barədə düşünməmişdi? Yoxsa kostyumu bir də geyinəcəyini güman edirdi?

Klayd ayağa qalxdı. O, sözün tam mənasında həm ruhən, həm də cismən donub qurumuşdu. Onun gözləri bir anlığa şüşə kimi donuq və hərəkətsiz qaldı. Klayd bir an yubanmadan, oraya qayıtmalı və o kostyumdan yaxasını qurtarmalıdır… onu gölə atmalı… və ya evin arxasında, meşənin bir yerində gizlətməlidir!.. Lakin göldə batanlar haqqında bu söhbətdən sonra, birdən-birə bu cür durub getmək olmaz axı! Bu nə cür təsir bağışlaya bilər?

Yox, deyə o, dərhal bu fikrindən vaz keçdi. Sakit ol… həyəcan çəkdiyini heç bildirmə…soyuqqanlı ol…və heç bir əhəmiyyəti olmayan bir neçə söz danışmağa çalış.

Budur, o, bütün iradəsini toplayaraq, gərgin bir halda, Sondraya yaxınlaşdı və zorla dedi:

– Çox kədərli hadisədir, deyilmi? – Klayd demək olar ki, normal bir səslə danışırdı, lakin dizləri və əlləri titrədiyi kimi səsi də hər an titrəyib qırıla bilərdi.

– Elədir, – deyə Sondra ona tərəf dönərək, cavab verdi. – Belə əhvalatlara qulaq asmağı mən heç sevmirəm, – siz necə? Mən Stüartla bərabər bu gölləri gəzib dolaşanda, anam həmişə çox nigaran qalır.

– Elədir, başa düşürəm, – Klaydın səsi xırıldamağa və titrəməyə başladı. O bu sözləri zorla, axmaqcasına və anlaşılmaz bir ifadə ilə söylədi. Dodaqları ensiz və rəngsiz bir zolaq halında bir-birinə daha bərk sıxıldı və üzünün rəngi lap qaçdı.

Sondra onun üzünə diqqətlə baxaraq:

– Sizə nə olmuşdur, Klayd? – deyə birdən-birə soruşdu. – Sizin rənginiz lap qaçmışdır! Hələ gözləriniz! Nə olmuşdur? Siz bu gün özünüzü xəstə hiss edirsiniz, yoxsa işıqda üzünüz belə görünür?

Sondra müqayisə etmək üçün otaqdakıları gözdən keçirdi, sonra yenidən Klayda tərəf döndü. Klayd isə qızın dediyi kimi yox, başqa cür görünməyin onun üçün nə qədər əhəmiyyətli olduğunu anlayaraq, özünü mümkün qədər ələ almağa çalışaraq, cavab verdi:

– Yox, xəstə deyiləm. Yəqin ki, işıqdan belə görünür. Əlbəttə, işıqdandır. Mən… dünən mən, çox ağır bir gün keçirmişəm, hamısı ondandır. Gərək mən heç bu gün axşam bura gəlməyəydim. – Bunu deyərək, Klayd zorla gülümsədi.

Sondra isə onun halına ürəkdən yanaraq, Klayda baxıb pıçıldadı:

– Demək, mənim balaca Klaydım dünən çox işləyib, yorulmuşdur? Elə isə bütün günü bizimlə atılıb düşmək əvəzinə, nə üçün, mənim əzizim səhər bu barədə mənə heç bir soz deməmişdir? İstəyirsiniz, mən Frenkə deyim, o bu saat sizi, Krenstongilə aparsın? Yaxud, bəlkə elə buradaca, yuxarıya, Frenkin otağına qalxıb, bir az uzansanız, daha yaxşı olar? O, heç bir söz deməz. Mən bu saat ondan soruşaram, yaxşımı?

Sondra, artıq Frenklə danışmaq istəyirdi ki, Klayd qızın son təklifindən dəhşətə gələrək və eyni zamanda, əlverişli bir bəhanə gətirib, buradan çıxıb getmək istəyərək, səmimi bir halda, lakin yenə də bir tərəddüd içərisində səsləndi:

– Yox, xahiş edirəm, lazım deyil, əzizim! Mən… mən istəmirəm. Keçib gedər! Mən sonra, əgər istəsəm yuxarı qalxaram və yaxud əgər bir az sonra siz də gedəcəksinizsə, mən də bir az tez çıxıb evə gedərəm, ancaq indi lazım deyil. Doğrudur, mən özümü çox da yaxşı hiss etmirəm, ancaq hamısı keçib gedər.

Sondra onun qeyri-təbii və hətta əsəbi danışıq tərzindən heyrətə gələrək, dərhal güzəştə getdi:

– Yaxşı əzizim. Siz deyən olsun. Ancaq əgər özünüzü pis hiss edirsinizsə, yaxşı olardı ki, icazə versəydiniz, mən Frenki çağıraydım, o sizi yuxarıya, öz otağına aparaydı. O, bundan heç inciməz. Bir az sonra isə, – təqribən saat on birin yarısında mən də burdakılarla xudahafizləşərəm və biz Krenstongilə qədər bərabər gedərik. Mən evə getməzdən əvvəl sizi özüm ora apararam, yoxsa bir başqası çıxıb getmək fikrinə düşər və sizi öz maşınında aparmaq istəyər. Məgər belə bir plan mənim əzizimin xoşuma gəlmirmi?

Klayd cavab verdi:

– Yaxşı, amma əvvəlcə mən gedib, bir şey içmək istəyirəm.

Klayd məclisi tərk edərək Qarrietlərin evindəki geniş vanna otaqlarından birinə girdi, qapını bağlayıb oturdu və düşünməyə başladı… O, düşünürdü ki, artıq Robertanın meyidi tapılmışdır və indi qızın üzündə çox ola bilər ki, onun vurduğu zərbədən qançırlar qalmışdır, onun ayağının izləri də islaq qum üzərində və sahilin palçığında qalmış ola bilər… bundan başqa o, Krenstonların yay malikanəsində qalmış yaş kostyumu haqqında, meşədə rast gəldiyi o üç nəfər haqqında, Robertanın çamadanı, onun şlyapası və paltosu haqqında və özünün göldə su üstündə qalan astarı qoparılmış şlyapası haqqında düşünür… və öz-özündən indi nə edəcəyini soruşurdu. O indi nə cür hərəkət etməli idi? Nə deməli idi? Bu saat Sondranın yanına gedib, qızı, dərhal ona qoşulub qaçmağa razı salmalı, yaxud burada qalıb, yeni əzablara qatlaşmalı idimi? Hələ görəsən sabahkı qəzetlərdə nə olacaqdı? Nə cür xəbərlər çıxacaqdı? İndi, əgər gec-tez onun axtarılacağını güman etməyə əsas verən bir xəbər vardısa, – əgər onun bu hadisə ilə əlaqədər olduğundan şübhələnən vardısa, – onda sabah, nəzərdə tutulan bu səyahətə çıxmaq ağıllı bir hərəkət idimi? Bəlkə buradan qaçıb uzaqlaşmaq daha ağıllı bir iş olar? İndi onun bir az pulu vardır. İndi o, Nyu-Yorka, Bostona və yaxud Yeni Orlean şəhərinə gedə bilər, – Reterer oradadır… lakin oraya yox! Elə bir yerə getməlidir ki, orada onu heç kəs tanımasın!..

Ah, ilahi, bu vaxta qədər onun düzəltdiyi planlar nə qədər axmaq bir şeymiş! O nə qədər xətaya yol vermişdir! Bir də ki, lap əvvəlindən, o bütün bunları düzmü ölçüb-biçmişdi? Məgər o, belə dərin bir yerdən Robertanın meyidinin tapılacağını ağlına gətirə bilərdimi? İndi budur, qızın meyidi tapılmışdır, – özü də bu tezliklə, elə birinci gün tapılmışdır ki, onun əleyhinə şəhadət versin! Doğrudur, o, mehmanxanalarda ona rast gələn o üç nəfərin və paroxodda diqqətlə ona baxan qızın göstərişləri sayəsində, məgər onun izinə düşə bilməzdilərmi? Bu barədə düşünmək, düşünmək, düşünmək lazımdır! Bu yaş kostyum ucbatından, böyük bir bəla üz verməmiş, buradan mümkün qədər tez çıxıb getmək lazımdır.

Bir anda onun bütün varlığına elə amansız bir zəiflik və dəhşət hissi hakim oldu ki, o, Sondranın yanına qayıtmaq istədi, qıza doğrudan da özünü lap xəstə hiss etdiyini və əgər o, etiraz etmirsə, düzəldə bilərsə, onunla bərabər evə getmək istədiyini söyləməyi qərara aldı. Buna görə hələ axşam məclisinin qurtarmasına xeyli qalmış, saat on birin yarısında Sondra Berçarda dedi ki, özünü çox da yaxşı hiss etmir və onu, Klaydı, həmçinin Cili evə aparmalarını xahiş edir, lakin sabah, sözləşdikləri kimi, Ayı gölünə getmək üçün hamısı mütləq görüşməlidirlər.

Klayd isə ürəyi bir təlaş içərisində döyündüyü halda, bu ümidsiz və uğursuz yolda, bu vaxta qədər addımbaşı bir səhv buraxdığı kimi, indi buradan tez çıxıb getməsini də üstəlik daha fəlakətli bir xəta olduğunu düşünərək, nəhayət, motorlu qayığa mindi və o saat gəlib, Krenstonların yay malikanəsinə yetişdi. Sahilə çıxdıqda, o, mümkün qədər sərbəst bir əda ilə Berçarddan və Sondradan üzr istədi və dərhal dönüb öz otağına cumdu, şeylərini yoxlayıb, kostyumunun yenə də əvvəlki kimi öz yerində olduğunu gördü, – o burada olmadığı müddətdə, başqa bir adamın onun otağına əl gəzdirdiyini göstərən heç bir əlamət yox idi. Lakin buna baxmayaraq o, əsəbi bir halda, qorxa-qorxa kostyumu çamadandan çıxarıb, bağlamaya bükdü, diqqətlə qulaq asmağa başladı və görünmədən çölə çıxmağa fürsət verən sakit bir dəqiqəni gözləyərək, guya yatmazdan əvvəl bir az gəzmək istəyirmiş kimi evdən çıxdı. Gölün sahili ilə evdən təxminən dörddə bir mil uzaqlaşdıqdan sonra o, ağır bir daş tapıb, kostyumuna bağladı və əlindəki bağlamanı var qüvvəsi ilə uzağa, suya atdı. Sonra, yenə eyni yavaş addımlarla qaşqabaqlı və narahat bir halda öz otağına qayıtdı, yenə təşviş və əndişə içərisində, sabahkı günün onun başına nələr gətirəcəyini, həmçinin, əgər onu dindirməyə, istintaq aparmağa gələn olsa, ona nə deyəcəyini uzun-uzadı düşünməyə başladı.

VIII FƏSİL

Klayda əzab verən ağır yuxular içində keçmiş (o yuxusunda Robertanı, onu həbs etməyə gələn adamları və bu qəbildən bir çox başqa şeylər görmüşdü) narahat, demək olar ki, yuxusuz bir gecədən sonra, səhər açıldı. Nəhayət, o, yatağından qalxdı: onun bütün əsəbləri ağrıyırdı, gözləri acışırdı. Bir saat sonra o, aşağı düşməyi qərara aldı və avtomobillərin birində yola düşən Frederiki (dünən onu buraya gətirən şoferi) görərək, Olbeni və Utika şəhərlərində çıxan bütün səhər qəzetlərini alıb gətirməyi tapşırdı. Şofer saat onun yarısında qayıdıb gəldi. Klayd qəzetləri alıb, öz otağına çəkildi, qapını bağlayıb qəzetlərdən birini açdı və dərhal bütün varlığını sarsıdan bir sərlövhə gördü:

BİR QIZIN ƏSRARLI ÖLÜMÜ.

MEYİT DÜNƏN ADİRONDAK GÖLLƏRİNİN

BİRİNDƏ TAPILMIŞDIR.

QIZIN YANINDAKI ADAMIN MEYİDİ

HƏLƏ TAPILMAMIŞDIR.

Klayd həyəcandan kağız kimi ağararaq, pəncərənin yanındakı stulun üstünə yıxıldı və oxumağa başladı:

“Bricburq” (Nyu-York ştatı), 9 iyul, dünən günortaya yaxın, Biq Bitern gölünün cənub tərəfində sudan naməlum bir gənc qadının meyidi tapılmışdır, güman edirlər ki, bu qadın, çərşənbə günü səhər Qrass gölü yanındakı mehmanxana adını “Karl Qrexem və arvadı” və cümə axşamı isə Biq Bitern gölü yanındakı mehmanxanada adını “Kliford Qolden və arvadı” yazdıran bir gəncin arvadıdır. Ay buxtası adlanan yerdə, çevrilmiş bir qayıq və həsir şlyapası tapılmışdır. Buna görə də orada bütün günü qarmaq və tor vasitəsilə axtarış aparılmışdır. Lakin bununla belə, axşam saat yeddiyədək kişinin meyidi tapılmamışdır. Saat ikiyə yaxın Bricburq şəhərindən fəlakət baş verən yerə çağırılmış müstəntiq Xeytin fikrinə görə, kişinin meyidi çox güman ki, heç tapılmayacaqdır. Məhv olan qadının başındakı və üzündəki göyərmiş və qançır olmuş yerlər, həmçinin, hələ axtarış davam edən zaman hadisə yerinə gələn və keçən gecə göldən cənub tərəfdə, meşədə, zahiri görkəminə görə Qolden və yaxud Qrexemə oxşayan bir gəncə rast gəldiklərini söyləyən üç nəfərin verdiyi şəhadət, – bir çoxlarını, burada bir cinayət baş verdiyini və qatilin aradan çıxıb gizlənməyə çalışdığını güman etməyə vadar etməkdədir.

Həlak olmuş qadının qəhvəyi rəngli dəri çamadanı Qan-Lodj dəmiryol stansiyasında saxlanılmağa verilmiş (bu stansiya Biq Biterndən beş mil şərq tərəfdədir), şlyapası və paltosu isə Biq Bitern mehmanxanasında qalmışdır, halbuki Qrexem və yaxud Qolden, deyildiyinə görə, çamadanını özü ilə bərabər qayığa aparmışdır.

Biq Bitern gölü yanındakı mehmanxana sahibinin verdiyi məlumata görə, bu qızla oğlan oraya gələrkən, özlərini Olbeni şəhərindən olan Kliford Qolden və arvadı kimi qeyd etdirmişlər. Onlar mehmanxanada cəmisi bir neçə dəqiqə qalmışlar, sonra Qolden mehmanxana yanındakı qayıq stansiyasına getmiş, kiçik bir qayıq kirayələmiş və öz çamadanını götürərək, yanındakı qızla bərabər gölə gəzməyə çıxmışdır.

Onlar bir daha geri qayıtmamışlar, dünən səhər isə, ağzıüstə çevrilmiş qayıq gölün cənub tərəfindəki kiçik bir körfəzdə – Ay buxtası adlanan bir yerdə tapılmışdır, tezliklə gənc qadının meyidi də elə orada axtarılıb tapılmışdır. Gölün bu hissəsində sualtı daşları olmadığına görə, həlak olan qadının üzündə isə zərbə yerləri olduğu üçün, dərhal belə bir şübhə doğmuşdur ki, qadınla bərabər olan bu adam onu nə ilə isə vurmuşdur. Bütün bunlar, yuxarıda qeyd etdiyimiz o üç nəfərin verdikləri şəhadət ilə bərabər, həmçinin qayığın yanında tapılan həsir kişi şlyapasının astarı cırıldığı üçün sahibinin kim olduğunu müəyyən etməyə heç bir nişanə olmadığına görə mister Xeytə əsas verir ki, gəncin meyidi tapılmasa, burada bir cinayət işləndiyini iddia etsin.

Mehmanxana sahibinin və mehmanxanada qalanların, həmçinin Qrass gölü ilə Biq Bitern gölləri yanında işləyən bələdçilərin təsvir etdiyinə görə, Qolden və yaxud Qrexem iyirmi dörd, yaxud iyirmi beş yaşlı, boylu-buxunlu, əsmərbənizli bir gəncdir, boyu isə beş fut səkkiz düymdən, yaxud beş fut doqquz düymdən artıq deyil. Onun əynində açıq boz rəngli kostyum, ayağında qəhvəyi rəngli çəkmə, başında həsir şlyapa var imiş, əlində qəhvəyi rəngli bir çamadan aparırmış ki, bu çamadana çətir və nə isə başqa bir şey, – bəlkə də əl ağacı bağlanıbmış.

Gənc qadının mehmanxanada qalan şlyapası tünd qəhvəyi rəngdə, paltosu açıq qəhvəyi rəngdə, paltarı isə tünd göy rəngdədir.

Bütün ətrafdakı dəmiryol stansiyalarına Qoldeni yaxud Qrexemi axtarıb tapmaq üçün məlumat verilmişdir ki, əgər o sağdırsa və gizlənməyə çalışırsa, dərhal həbs edilsin. Göldə batıb boğulan qadının meyidi isə mahalın baş şəhəri Bricburqa aparılacaq və istintaq orada davam etdiriləcəkdir.

Klayd lal-dinməz və sanki donmuş bir halda oturaraq, düşünürdü. Belə alçaq bir qətl haqqında xəbər (bu qətl isə hamıya belə təsir bağışlamalıdır), üstəlik, belə yaxın bir yerdə baş verən bu hadisə, yəqin ki, elə bir həyəcan doğuracaqdır ki, bir çoxları, hətta bu tərəflərin bütün sakinləri, artıq, zahiri əlamətləri qəzetdə xəbər verilən o canini tutmaq ümidi ilə bütün rast gəldiklərini və buraya gələn hər bir adamı, diqqətlə gözdən keçirməyə başlayacaqlar. Madam ki, artıq az qala onun izinə düşmüşlər, daha yaxşı olmazmı ki, o elə burada, yaxud Biq Biterndə hakimiyyət idarələrinə müraciət etsin, hər şeyi açıb söyləsin – ilk planını və onu bu işə vadar edən səbəbləri açıb desin, sonra başa salsın ki, əslində, Robertanı o öldürməmişdir, çünki son dəqiqə ruhunda bir dönüş əmələ gəlmişdir və buna görə artıq öz niyyətini icra etmək iqtidarında olmamışdır… Lakin yox! belə bir iş, Roberta ilə münasibətlərinin bütün tarixini Sondraya və Qrifitslərə açıb söyləmək demək idi, həm də ki, heç bir başqa çıxış yolu olmadığını yəqin etməmiş, belə bir addım atmağın mənası yox idi. Bundan başqa, Klayd oradan qaçdıqdan sonra və Robertanın üzündəki zərbə yerləri haqqında bu məlumatdan sonra, ona inanan olacaqdımı? Axı, o, bu işi tutmadığını nə qədər izah etməyə çalışsa da, hər şey onun, doğrudan da, Robertanı öldürdüyünü göstərir.

Həmçinin, çox mümkündür ki, Klayd indi, bu saat boz rəngli kostyumda və həsir şlyapada olmadığına baxmayaraq, qəzetdə dərc edilən əlamətlərə görə, onu görənlərdən bəziləri Klaydı tanıyacaqdır. İndi onu axtarırlar, – daha doğrusu ona oxşayan Kliford Qoldeni yaxud Karl Qrexemi adam öldürməkdə ittiham etmək üçün axtarırlar! Axı o, lap Qoldenə oxşayır – və indi birdən o üç nəfər gəlib çıxa bilər! Klaydın bütün bədəni titrəməyə başladı. Onun başından daha dəhşətli bir fikir keçdi (bu fikir elə indicə, ilk dəfə olaraq ildırım kimi onun beynində alışdı) axı, Qolden ilə Qrexemin adlarının və familiyalarının baş hərfləri eyni idi. Əvvəllər o bunda heç bir pis şey görmürdü, lakin indi belə bir şeyin onu məhv edə biləcəyini anladı. Nə üçün o əvvəlcə, bir dəfə də olsun, bu barədə düşünməmişdi? Nə üçün? Nə üçün? Ah, ilahi!

Elə bu vaxt Sondra onu telefona çağırdı. Klayda dedilər ki, onu telefona çağıran Sondradır. Lakin buna baxmayaraq, telefonda səsinin təbii çıxması üçün, o özünə zor gəlməli oldu.

Əziz Klayd, bu gün səhərdən özünü necə hiss edir? İndi yaxşıdır? Bəs dünən birdən-birə nə üçün elə bərk xəstələnmişdi? Demək, indi o özünü artıq tamamilə yaxşı hiss edir, doğrudurmu? Elə isə hamı ilə bərabər səyahətə çıxacaqdır, deyilmi? Bax, bu lap yaxşı oldu! Yoxsa Sondra çox qorxmuşdu, bütün gecəni nigaran qalmışdı ki, birdən Klayd bərk xəstələnər və onlarla bərabər gedə bilməz. Demək, indi Klayd da gedir, – demək artıq hər şey qaydasındadır. Əzizim! Mənim əziz Klaydım! Klayd öz Sondrasını sevirmi? Lap çox? Sondra bu fikirdədir ki, belə bir səyahət Klayda çox yaxşı təsir edəcək. Lakin Sondra səhər yola hazırlıqla bərk məşğul olacaqdır, amma saat birdə, yaxud ikinin yarısında hamı “Kazino” körpüsündə olmalıdır. O zaman isə – ah, o zaman! Orada vaxtlarını nə qədər xoş keçirəcəklər! Klayd, oradan Bertina, Qrent və ümumiyyətlə, Krenstonların evindən yola düşənlərlə bərabər gəlməlidir, körpüdə isə Stüartın motorlu qayığına keçməlidir. Onlar vaxtlarını çox şən keçirəcəklər, çox gözəl keçirəcəklər, amma, indi artıq Sondranın vaxtı yoxdur! Xudahafiz, xudahafiz!

Əlvan və parlaq bir quş dərhal uçub yox olduğu kimi, Sondra da dərhal yox olub getdi.

Lakin Klayd hələ gözləməlidir: o buradan yalnız üç saatdan sonra çıxıb gedə biləcək və, beləliklə, Kliford Qoldeni, yaxud Karl Qrexemi axtaran birisi ilə üz-üzə gəlmək təhlükəsindən qurtulacaqdır. Bəlkə hələlik çıxıb, göl sahilində gəzmək və yaxud meşəyə girmək lazımdır? Yaxud çamadanını götürüb, aşağıda oturmalı və şose yolundan yay malikanəsinə doğru uzanan əyri-üyrü cığırla yaxınlaşan hər bir adamı və ya qayıqda göl ilə gələn başqalarını gözdən keçirməlidir? Axı, çox şübhəli bir adam zahir olarsa, o hələ qaçıb, aradan çıxa bilər… Klayd düşündüyü kimi hərəkət etdi: əvvəlcə, təqib edilən bir heyvan kimi hər dəqiqə dönüb, geri baxa-baxa meşəyə getdi, sonra yay malikanəsinə qayıtdı, lakin burada da, gah oturaraq, gah gəzinərək, diqqətlə ətrafda nələr olduğunu izləyirdi. (Görəsən, o adam kimdir? Orada, göldəki o qayıq kimindir? O qayıq hara yönəlir? Bəlkə elə buraya gəlir? Görəsən, o qayıqdakı kimdir? Birdən polis nəfəri… yaxud xəfiyyə agenti olar… Belə olduqda əlbəttə… macal tapıb qaçmaq lazımdır).

Nəhayət, üç saat gəlib keçdi və Klayd Bertina, Qrent, Xarley ilə bərabər Krenstonların motorlu qayığında “Kazino” yanındakı körpüyə doğru yola düşdü. Orada, bu səyahətin digər iştirakçıları xidmətçilərlə bərabər, onlara qoşuldular. Otuz mil şimalda, Balıqçılar körfəzində, şərq tərəfdəki sahildə Qarrietlərin, Beqotların və başqalarının avtomobilləri onları qarşıladı və buradan onlar bütün əmək ehtiyatları və kiçik qayıqları ilə bərabər, qırx mil şərqdəki, Biq Bitern gölü kimi xüsusi axar-baxarlı xəlvət yerlər olan Ayı gölü sahillərinə gəlib çıxdılar.

Əgər başının üzərini almış o bəla olmasa idi, bu səyahət Klayda nə qədər böyük sevinc və fərəh verə bilərdi! Sondranın gözləri aramsız olaraq öz məhəbbətini izhar etdiyi zaman onun yanında olmaq nə qədər böyük bir nəşə idi! Lakin Robertanın meyidi tapılmışdır! Kliford Qoldeni – Karl Qrexemi axtarırlar. Onun bütün zahiri əlamətləri telefon və qəzetlər vasitəsilə hər yerə xəbər verilmişdir. Qayıqlarda və avtomobillərdə səyahətə çıxmış bu gənclər yəqin ki, həmin əlamətlər haqqında verilən məlumatı oxumuşlar. Lakin bu gənclər hamısı onunla yaxın tanışdır, onun Sondra ilə və Qrifitslərlə olan münasibəti hamıya məlumdur, buna görə heç kəs ondan şübhələnmir və heç kəs o əlamətlər haqqında düşünmür. Lakin onlar bu barədə düşünsələr! Əgər onlar bir şey duysalar! Dəhşət! O qaçmalı olacaqdı! O ifşa olunacaqdı! Polis onu yaxalayacaqdı! Bu gənclərin hamısı, – bəlkə yalnız Sondradan başqa – hamısı ondan üz çevirəcəkdir. Yox, Sondra da ondan üz döndərəcəkdir. Əlbəttə, Sondra da ondan üz çevirəcəkdir… Özü də baxışlarında bir dəhşət ifadəsi ilə ondan üz çevirib gedəcəkdir…

Elə həmin axşam, gün batan zaman bütün dəstə otu hamar biçilmiş meydança kimi düz və hamar olan bir çəmənlikdə, Ayı gölünün qərb sahilində məskən saldı; beş müxtəlif rəngli çadır Hind kəndi kimi tonqalı əhatə etdi; aşpazların və xidmətçilərin çadırları bir az kənarda qurulmuşdu, altıya qədər qayıq sudan çıxarılmış ala-bəzək balıqlar kimi, yaşıl otlu sahilə çəkilib atılmışdı. Gənclər tonqalın yanında axşam yeməyi yedilər. Axşam yeməyindən sonra, Beqot, Qarriet, Stüart və Qrent o birilər rəqs edərkən, dəbdə olan mahnıları oxumağa başladılar, sonra isə böyük neft lampasının gur işığında kart oyununa girişdilər. O biri gənclər isə, məzəli lager və tələbə mahnıları oxumağa başladılar, Klayd bu mahnılardan heç birini bilmirdi, ancaq o da oxuyanlara qoşulmağa çalışırdı. Hər tərəfdən qəhqəhə səsləri eşidilirdi. Bəziləri mərc gəlirdi: birinci balığı kim tutacaq, birinci dələni, yaxud kəkliyi kim vuracaq, kim qayıq yarışında qalib çıxacaq? Nəhayət, öz planlarını təntənə ilə müzakirə etməyə başladılar: sabah, səhər yeməyindən sonra lageri ən azı on milədək şərq tərəfə köçürmək lazım idi, – orada çox gözəl çimmək yeri var, beş mil o yandakı Metiss mehmanxanasında isə, onlar nahar edib, sonra tabdan düşərkən yıxılana qədər rəqs edə bilərdilər.

Daha sonra, – artıq hamının yatmış olduğu güman edildiyi dəqiqələrdə, lagerin gözəl gecə mənzərəsi və ətrafa hakim olan bu sükut! Hələ ulduzlar! Əsrarəngiz, qaranlıq sular azacıq tərpənib titrəyir, əsrarəngiz, tutqungörkəmli şam ağacları xəfif külək altında pıçıldaşır, gecə quşlarının və bayquşların çığırtısı eşidilir… Hər şey Klaydın ürəyini təlaşla doldurur və o, dərin bir qüssə içərisində gecənin bu səslərinə diqqətlə qulaq asır. Əgər qəbirdən çıxmış bir kabus kimi onu təqib edən bu dəhşət olmasaydı, – nəinki Robertaya qarşı işlədiyi cinayətin dəhşəti, eyni zamanda onu qatil hesab edən qanunun zəhmli qüdrəti, onu bu qədər sıxmasaydı… Hər şey nə qədər gözəl, nə qədər füsunkar ola bilərdi!.. Sonra artıq hamı öz yatağına uzandıqda və yaxud qaranlıq içində yox olduqda, Sondra ulduzların işıqları altında onunla pıçıldaşmaq və onunla öpüşmək üçün gizlincə öz çadırından çıxıb gəldi. Klayd isə pıçıltı ilə qızı oxşamağa başladı, özünü hədsiz dərəcədə xoşbəxt hiss etdiyini söylədi və Sondradan gördüyü məhəbbət və etimada görə ona ürəkdən minnətdar olduğunu bildirərkən az qaldı qızdan soruşsun: əgər o bir zaman, Klaydın heç də indi ona göründüyü kimi yaxşı bir adam olmadığını öyrənib bilsə, buna baxmayaraq, yenə də az da olsa onu sevəcəkdirmi… ona nifrət etməyəcəkdir ki… Lakin o, özünü saxladı. Sondra onun indiki əhvali-ruhiyyəsini, (axı, dünən axşam o, açıqdan-açığa vahimə içində titrəyirdi!), onun ürəyini gəmirən o dəhşətli və fəlakətli sirri duya bilərdi.

Sonra isə o, Berqot Qarriet və Qrent ilə bərabər bir çadırda, öz yerində uzanaraq, saatlarla, narahat bir halda çöldən gələn hər bir səsə qulaq verdi: görəsən, yavaş-yavaş yaxınlaşan addım səsləri eşidilmir ki, bu addım səsləri isə o demək idi ki… o demək idi ki… ilahi, bu addım səsləri hətta burada belə, onun üçün bir fəlakətə səbəb ola bilməzdimi? – Məhkəmə! Həbs! İfşa və ölüm! Bu gecə o, iki dəfə, dəhşətli, vahiməli yuxudan ayıldı və ona elə gəldi ki, (bu daha dəhşətli idi) o, yuxuda qışqırmışdır.

Sonra yenə səhərin işığı ətrafa yayılır, günəşin sarı kürəsi göl üzərində yüksəlir, qarşı sahildə, körfəzdə, vəhşi ördəklər suda çimirlər. Bir az sonra Qrent, Stüart və Xarley tələsik geyinib, ov tüfənglərini götürürlər və köhnə, usta ovçular kimi qayıqlara minib, uzaqdan bir cüt ördək ovlamaq ümidilə, gölə çıxırlar, lakin bir az sonra əliboş qayıdır və sahildəkilər tərəfindən səs-küy və qəhqəhə ilə qarşılanırlar. Həm gənclər, həm də qızlar əlvan plyaj kostyumları üzərinə atdıqları ipək xalatlarda sahilə yüyürüb, şən bir halda, səs-küy salaraq, çığırışaraq özlərini suya atırlar. Saat doqquzda, səhər yeməyindən sonra bir dəstə ala-bəzək qayıq, gitaraların mandolinaların və bancoların səsləri altında şərqə tərəf üzməyə başlayır… Hər tərəfdən mahnı, zarafat və gülüş səsləri eşidilir.

– Mənim balaca Klaydıma yenə nə olmuşdur? Nə üçün üzü yenə belə tutulmuşdur? Məgər burada, Sondranın və bu yaxşı uşaqların yanında onun könlü açılmırmı?

Klayd dərhal fikir və xəyaldan ayıldı: o özünü şən və qayğısız göstərməlidir.

Günortaya yaxın Xarley Beqot, Qrent və Qarriet qarşıda, lap yaxında, onların gedib çıxmaq istədikləri gözəl bir sahil, yəni Ramxsorn burnu göründüyünü xəbər verirlər, bu burnun təpəsindən bütün göl göz işlədikcə görünür, aşağıda, sahildə isə, çadır qurmaq üçün ekspedisiyanın bütün başqa avadanlığını yerləşdirmək üçün bol yer vardır. Beləliklə, bu isti və fərəhli bazar günü adi proqramla, müxtəlif əyləncələr içərisində keçdi: yeyib-içdilər, göldə çimdilər, rəqs etdilər, ətrafı gəzib dolaşdılar, kart oynadılar, musiqi çaldılar. Klayd ilə Sondra – Sondra əlində mandolina – başqa qızlar və oğlanlar kimi, kol-kos basmış qayaya doğru yönələrək, lagerdən şərqə tərəf uzaqlaşıb, gözdən itirlər. İndi onlar şam ağaclarının kölgəsində uzanmışlar, – Sondra Klaydın ağuşuna sıxılaraq, gələcəyə aid planlar qurur, eyni zamanda, qız ona xəbər verir ki, missis Fincli demişdir ki, Klaydın bu dəfəki gəlişindən sonra, onun qızı artıq, məsələn, belə bir səyahətin imkan verdiyi dərəcədə Klaydla yaxın tanışlığını davam etdirməyəcəkdir. Sondranın anasının dediyinə görə Qrifitslərin qohumu olan bu Klayd çox kasıb, çox əhəmiyyətsiz bir adamdır. Anasının öyüd-nəsihətinin əsl mənası belə idi, – lakin Sondra bütün bunları Klayda nağıl edərkən, anasının kəskin ibarələrini bir qədər yumşaltdı və elə buradaca əlavə etdi: – Bu çox gülüncdür, əzizim! Lakin siz bütün bunları ürəyinizə salmayın. Mən hələlik anamı əsəbiləşdirməmək üçün yalnız gülürdüm və ona etiraz etmirdim. Ancaq buna baxmayaraq, yenə də ondan soruşdum ki, mən nə cür sizinlə burada yaxud başqa yerlərdə görüşməkdən çəkinə bilərəm, – axı, indi siz hamının sevimlisi olmuşsunuz və indi hamı sizi öz evinə dəvət edir. Mənim əziz Klaydım, – gör nə qədər gözəl və göyçək oğlandır! Hamı bu fikirdədir, hətta oğlanlar belə bu cür düşünürlər.

Həmin bu saatda, Şeyron şəhərindəki Gümüşü mehmanxananın verandasında prokuror Meyson, onun köməkçisi Berton Berley, müstəntiq Xeyt və Erl Nyukom, həmçinin, zəhmli bir adam olan polis rəisi Slek (bu, şişman və qaşqabaqlı bir adam idi, amma buna baxmayaraq, cəmiyyətdə adətən həmişə çox şən olurdu) üç nəfər köməkçisi ilə bərabər – yəni Kraut, Sissel və Suenklə bərabər, – canini tez tutmaq üçün ən yaxşı və düzgün bir yol seçməyə çalışaraq, məsləhətləşirdilər.

– O, Ayı gölünə getmişdir. Axtarıldığı xəbəri onun qulağına çatana qədər, biz onun başının üstünü almalı və dərhal onu həbs etməliyik.

Bundan sonra bütün dəstə yola düşdü. Berley və Erl Nyukom Şeyron şəhərini dolaşaraq, Klaydın buraya gəlməsi və onun cümə günü Krenstonların yay malikanəsinə getməsi haqqında müxtəlif əlavə məlumat yığmağa çalışırdılar. Onlar Klaydın hərəkəti, səfəri barəsində baş verə bilən və bununla məsələni azacıq da olsa aydınlaşdıran adamların hamısı ilə söhbət edir və bu adamlara sonra məhkəməyə gəlmələri üçün çağırış vərəqəsi verirdilər. Müstəntiq Xeyt aldığı tapşırıq üzrə “Qu Quşu” paroxodunun kapitanı Munini və meşədə rast gəlmiş Klayda rast gəlmiş üç adamı dindirmək üçün üçüncü mil Buxtasına yola düşdü, Meyson, polis rəisi və onun köməkçiləri isə, kirayə tutduqları sürətli bir katerlə az əvvəl səyahətə çıxmış gənclər dəstəsinin arxasınca hərəkət etdilər: onlar əvvəlcə Balıqçı körfəzinə gələcək, Klaydın izinə düşüb-düşmədiklərini müəyyən etdikdən sonra Ayı gölünə yola düşəcəkdilər.

Bazar ertəsi səhər, gənclər Ramsxorn burnu yanındakı düşərgədən yığışıb, Şelter-Biçu tərəfə (on dörd mil şərqə doğru) hərəkət edərkən, Meyson polis rəisi Slek və onun üç nəfər köməkçisi ilə bərabər, gənclərin bir gün əvvəl çadır qurduqları və indi oradan köçüb getdikləri yerə gəlib çıxdı. Burada, polis rəisi ilə Meyson məsləhətləşdilər və öz dəstələrini üç yerə böldülər: yerli sakinlərdən qayıq alaraq, Meyson və polis rəisinin birinci köməkçisi Kraut cənub sahili boyunca hərəkət etməyə başladılar. Slek ilə onun ikinci köməkçisi Sissel, – şimal sahili boyu yola düşdülər, canini tutub, onun qollarını bağlamaq arzusu ilə çırpınan gənc köməkçi Suenk isə, qayığını gölün ortası ilə düz şərqə tərəf sürərək, özünü tək başına ova çıxmış bir ovçu, yaxud balıqçı kimi göstərməyə çalışır və diqqətlə ətrafına baxınaraq, sahildə tonqal tüstüsü, yaxud çadır və ya istirahət edən avara adamlar olub-olmadığını yoxlayırdı. O artıq öz xəyalında canini yaxalayır və “Klayd Qrifits, qanun naminə siz həbs edilirsiniz!” deyə ona müraciət edirdi, lakin çox təəssüf ki, Meyson və Slek onu qabaqcıl kəşfiyyatçı təyin etmişdilər. Buna görə Sueni, şübhəli bir şey görən kimi şikarı ürküdüb, əldən qaçırmamaq üçün, dərhal geri dönməli və caninin onu eşitməyəcəyi bir yerə çəkilərək, səkkiz patronlu tapançasından bircə dəfə atəş açmalı idi. Bu zaman ən yaxında olan dəstələrdən biri, bir atəşlə ona cavab verməli və mümkün qədər sürətlə ona yaxınlaşmalı idi. Buna görə o, canini tək başına tutmağa heç bir halda cəhd etməməli idi. Sueni yalnız Klayda oxşayan şübhəli bir şəxsin piyada, yaxud qayıqla qaçıb gizlənmək istədiyini görsəydi, onu təkbaşına tutmağa çalışmalı idi.

Bu zaman Klayd, Xarley, Beqot, Bertina və Sondra ilə bərabər bir qayıqda oturaraq, bütün başqa qayıqlarla yan-yana, ağır-ağır şərqə tərəf üzməkdə idi. O, tez-tez dönüb geri baxır və öz-özündən soruşurdu: indi əgər hökumət nümayəndələrindən biri artıq Şeyron şəhərinə gəlib, onların arxasınca buraya yola düşmüş olsaydı, onda onun halı necə olacaqdı? Əgər onlar Klayd adını öyrənmiş olsaydılar, məgər onun hara getdiyini aydınlaşdırmaq çətin bir iş idimi?

Lakin axı, onlar Klaydın adını bilmirlər. Qəzetlərdəki xəbərlər isbat edir ki, onun adını bilən yoxdur. Elə isə nə üçün o, əbəs yerə bu qədər təlaş edir, – xüsusilə indi, bu gözəl səyahət zamanı, nəhayət, yenə də Sondra ilə bərabər ikən, bu qədər təlaş keçirməyin mənası nədir? Bundan başqa, əgər lazım gələrsə o, bu xəlvət meşələrlə, bu sahilboyu şərqə tərəf, gölün o biri tərəfindəki mehmanxanaya doğru gedib, bir də qayıtmaya bilməzmi? Hələ şənbə günü axşam, o, sözarası Xarley Beqotdan və başqalarından, gölün şərq sahilindən cənuba və yaxud şərqə doğru bir yol keçib-keçmədiyini soruşmuşdu. Ona cavab vermişdilər ki, belə bir yol vardır.

Nəhayət, bazar ertəsi günortaya yaxın, qayıqlar – ekskursiya təşkilatçılarının nəzərdə tutduqları üçüncü duracaq yerinə, – yəni Şelter-Biçunun yaxınlığına gəlib çıxdı. Klayd çadır quranlara kömək edir, qızlar ətrafda əylənirdilər.

Bu zaman gənc agent Suenk, Ramsxorn yanındakı lagerin yerində, tonqallardan sonra qalmış gülü görüb, tələsik və qızğın bir ehtirasla, şikarını pusan bir yırtıcı heyvan kimi, dərhal sahilə yan aldı, düşərgə olan yeri diqqətlə gözdən keçirdi, sonra yenə qayığını sürətlə sürməyə başladı. Cəmisi bir saat sonra isə, Meyson və Kraut kəşfiyyatı davam etdirərək, gəlib haman bu yerə çıxdılar, lakin onlar ətrafa ötəri bir nəzər salan kimi, axtarılan şikarın artıq burada olmadığını təyin etdilər.

Suenk isə avarlara güc verərək, saat dördə yaxın, Şelter-Biçə gəlib çıxdı. O hələ uzaqdan altı nəfərədək adamın suda çimdiyini görüb, şərti işarə vermək üçün dərhal qayığını geri döndərdi. Suenk iki milə qədər geriyə üzdükdən sonra havaya atəş açdı. Ona cavab olaraq iki güllə səsi eşidildi: Meyson ilə polis rəisi Slek siqnal səslərini eşitdilər və indi hər iki dəstə şərqə doğru üzməyə başladı.

Göldə Sondra ilə yanaşı üzən Klayd, güllə səslərini eşidərək, dərhal təşvişə düşdü. O ilk güllə nə qədər dəhşətli, uğursuz səslənmişdi! Bundan sonra isə daha iki güllə də açılmış, lakin bu güllələr haradasa uzaqda, görünür, ilk atəşə cavab olaraq atılmışdı. Sonra isə ətrafa məşum bir sükut çökmüşdü. Görəsən, bu nə demək idi? Bu zaman Xarley Beqot zarafata salıb dedi:

– Eşidirsinizmi, necə partapart salıblar? İndi ov fəsli deyil! Yəqin gizli ov edənlərdir!

– Ey, – deyə Qrent Krenston qışqırdı. – O mənim ördəklərimdir! Onlara dəyməyin!

– Əgər onlar da sənin kimi nişançıdırlarsa, ördəklərə heç bir şey olmaz – deyə Bertina, Qrenti sancdı.

Onu sudan çıxmağa, geyinməyə və qaçmağa məcbur edən bu qüvvə nədir? Tələs! Tez ol! Çadıra get! Sonra meşəyə qaç! Cəld tərpən! Nəhayət o, bu səsin dediklərinə qulaq asaraq, heç kəsin ona baxmadığı zaman, tələsik öz çadırına girdi, sadə göy rəngli kostyumunu geydi, kepkasını götürdü, yad gözlərdən və qulaqlardan uzaqda, hər bir şeyi ətraflı düşünüb, müəyyən bir qərara gəlmək üçün lagerin arxasındakı meşəyə girib, yox oldu. O, sahildən mümkün qədər kənarda olmağa çalışır, göldən onu görüb-eləyən olmasın deyə, qorxu içərisində… qorxu içərisində… ətrafa baxırdı… axı kim bilir, bu güllə səsləri nə demək idi?

Lakin Sondra! Bu qızın şənbə günü, dünən və bu gün dediyi sözlər… hələ bir təhlükə təhdid etdiyinə tamamilə əmin olmadığı halda o, Sondranı bu cür tərk edib gedə bilərmi? Belə bir şey mümkündürmü? Hələ Sondranın öpüşləri! Onun mehriban nəvazişləri, gələcək üçün qurduğu planlar! İndi əgər o çıxıb getsə, bir daha geri qayıtmasa, Sondra – həmçinin başqaları – onun haqqında nə düşünə bilərlər? Onun yox olmasını, əlbəttə, Şeyronda və başqa yerlərdə çıxan qəzetlər xəbər verəcəklər və təbiidir ki, onun Kliford Qolden və Karl Qrexem olduğu müəyyən ediləcəkdir, – belə deyilmi?

Bundan başqa, bəlkə onun bu qorxuları əbəsdir, deyə o öz-özünə fikirləşirdi, bəlkə o, bu tərəflərdəki göllərə və yaxud meşələrə gəlmiş ovçuların təsadüfən atdıqları güllələrdən qorxuya düşmüşdür? Klayd yubanır, qaçmaq, yaxud burada qalmaq barəsində öz-özü ilə mübahisə edirdi. Bu yüksək, qüdrətli ağaclar necə asudə nəfəs alır, yumşaq bir xalça kimi yerin üzərini örtən bu qəhvəyi rəngli yarpaqlar üzərində ayaq səsləri eşidilməzdir, yaxındakı kolların qalınlığında isə gecə düşənə qədər gizlənmək və uzanıb qalmaq olar! Gecə düşəndən sonra isə, – irəliyə, yalnız irəliyə getmək və qaçmaq… Lakin buna baxmayaraq, lagerə bir adam gəlib-gəlmədiyini öyrənmək üçün o, dönüb geri qayıtdı (o deyəcəkdir ki, bir az gəzməyə çıxmış və azmışdı).

Təqribən elə bu zaman, lagerdən iki mil qərb tərəfdə, ağacların arasında gizlənərək, Meyson, Slek və başqaları bir yerə yığılıb məsləhətləşməyə başladılar. Nəticədə, Klayd yubandığı və hətta yenidən lagerə tərəf yönəldiyi zaman, Meyson ilə Suenk qayıqla sahildəki gənclərə yaxınlaşdılar və Meyson onlara müraciət edərək, mister Klayd Qrifitsin burada olub-olmadığını soruşdu. Onu görmək olarmı?

Hamıdan yaxında olan Xarley Beqot cavab verdi:

– Əlbəttə olar. O haradasa, burada yaxındadır.

Stüart Fincli isə Klaydı çağırmağa başladı:

– Au, Qrifits!

Lakin cavab eşidilmədi.

Klayd sahildən çox uzaqda olduğu üçün çağırıldığını eşidə bilməzdi, lakin buna baxmayaraq, o ağır-ağır və ehtiyatla lagerə tərəf qayıtmaqda idi. Meyson isə onun haradasa yaxında olduğunu və əlbəttə, heç bir şeydən şübhələnmədiyini qərara aldı. Buna baxmayaraq, o Suenkə meşənin içərisinə getməyi tapşırdı, – əgər Suenk təsadüfən orada Slekə və yaxud kəşfiyyatçılardan bir başqasına rast gəlsəydi, deməli idi ki, adamlardan birini şərq sahili boyu, digərini isə qərb sahili boyu kəşfiyyata göndərmək lazımdır. Suenk özü isə qayığa minib, gölün şərq tərəfindəki mehmanxanaya getməli idi. Oradan hamıya xəbər verilməli idi ki, bu tərəflərdə bir adam gizlənir, onun qatil olduğundan şübhələnmək üçün ciddi əsaslar vardır.

Klayd isə bu zaman, onlardan cəmisi dörddə üç mil şərq tərəfdə idi və nə isə bir səs yenə də ona pıçıldamaqda idi ki, “qaç, qaç başını qurtar, yubanma!” – lakin buna baxmayaraq, o yenə də yubanır və düşünürdü: “Sondra! Bu gözəl həyat! Doğrudanmı o hər şeyi atıb getməlidir?” Buna görə o öz-özünə deyirdi ki, burada qalmaq əvəzinə çıxıb getmək, yəqin ki, daha böyük bir səhvə yol vermək deməkdir. Bəlkə bu güllə səsləri boş bir şey imiş, məsələn, ovçular quş ovlayırmışlar, – demək, ancaq buna görə o hər şeyi itirməlidirmi? Bununla belə, nəhayət, o yenə geri dönərək, öz-özünə dedi ki, yaxşısı budur, indi qayıtmasın, – hər halda qaranlıq düşənə qədər qayıtmasa daha yaxşıdır: bir qədər gözləmək, bu qəribə güllə səslərinin nə demək olduğunu aydınlaşdırmaq lazımdır.

O yenə dayandı, qətiyyətsiz bir halda ətrafa qulaq asmağa başladı, harada isə kiçik meşə quşları civildəşirdi. Klayd kolluqları diqqətlə nəzərdən keçirərək, təlaş içərisində ətrafına baxırdı.

Birdən, ondan əlli addım irəlidə, uca ağacların əmələ gətirdiyi uzun keçid yolundan, eynilə meşə sakinlərinə bənzəyən, ucaboylu, arıqvücudlu, iti və nüfuzedicibaxışlı və bakenbardlı bir adam sürətlə və səssiz bir halda Klaydın qarşısına çıxdı; bu adamın başında qəhvəyi rəngli fetr şlyapa, əynində isə arıq bədənindən sallanan əzik və qeyri-müəyyən rəngli bir kostyum var idi. O, ağacların arasından birdən-birə çıxdığı kimi, qəfildən qışqırdı, – bu səsi eşidən Klayd qorxudan yerində donaraq hərəkətsiz bir halda dayanıb qaldı.

– Bir dəqiqə, cənab! Tərpənməyin! Təsadüfən, sizin adınız Klayd Qrifits deyilmi?

Klayd, naməlum adamın iti, inadkar və nüfuzedici baxışlarını, həmçinin, onun əlindəki tapançanı görərək, dayandı; bu adamın hərəkətləri o qədər qəti və bariz idi ki, Klaydın bütün vücudu üşüdü, titrədi. Doğrudanmı, o, artıq ələ keçmişdir? Doğrudanmı artıq qanunun nümayəndələri onu tutmağa gəlmişlər? Aman Allah! Artıq qaçmaq üçün heç bir ümid yoxdur! Nə üçün o əvvəlcə çıxıb getmədi, nə üçün vaxtında qaçıb, buradan uzaqlaşmadı? Klayd dərhal taqətdən düşdü, – bir an tərəddüd edərək, özünü ələ verməmək üçün “yox” demək istədi, – lakin sonra fikrini dəyişdirdi və dedi:

– Bəli, mənəm.

– Siz, yəqin, burada lager quran gənclər dəstəsindənsiniz?

– Bəli, ser.

– Çox gözəl, mister Qrifits. Tapança çəkdiyim üçün üzr istəyirəm. Mənə əmr etmişlər ki, nə cür şəraitdə olursa-olsun, sizi həbs edim. Mənim adım Krautdur, Nikolas Kraut. Mən – Kataraki mahalı polis rəisinin köməkçisiyəm, məndə, sizi həbs etmək üçün order vardır. Zənn edirəm ki, siz məsələnin nə yerdə olduğunu bilirsiniz və sakit bir halda qabağıma düşüb, gedəcəksiniz?

Bunu deyərək, mister Kraut çox mudhiş görünən ağır silahını əlində daha da bərk sıxdı və inadkar, qəti bir baxışla Klaydın üzünə baxdı.

– Lakin… lakin… yox, mən bilmirəm, – deyə Klayd taqətsiz bir halda cavab verdi; bir anda onun rəngi qaçdı, üzü sısqaldı. – Əlbəttə, əgər sizdə mənim həbs olunmağım üçün order vardırsa, mən sizinlə gedərəm. Lakin mən… mən başa düşmürəm ki, – onun səsi azacıq titrədi, – siz məni nə üçün həbs etmək istəyirsiniz?

– Belə de, demək başa düşmürsünüz? Yaxşı, siz təsadüfən çərşənbə və yaxud cümə axşamı, Biq Bitern, yaxud Qrass gölü yanında olmamışsınız ki?

– Xeyr, ser, olmamışam, – deyə Klayd yalandan cavab verdi.

– Onda görünür, sizə məlum deyil ki, orada bir qız suda batıb boğulmuşdur və o qızla gölə gedən adam da, deyəsən, siz olmuşsunuz, – boğulan qız Bilts şəhərinin sakini Roberta Oldendir.

– Aman allah, mən bu barədə heç bir şey bilmirəm, – deyə Klayd əsəbi bir halda cavab verdi. Robertanın həqiqi adını və onun adresini tamamilə yad olan bu adamın dilindən eşidərkən… O artıq lap sarsıldı. Demək, onlar hər şeyi bilmişlər! Özü də bu qədər tez. Onlar bu məsələni aydınlaşdırmaq üçün açar tapmışlar. Həm Klaydın həqiqi adını, həm də Robertanın adını öyrənmişlər. Aman allah! – Demək indi məndən şühələnirlər ki, mən adam öldürmüşəm? – deyə Klayd zəif bir səslə demək olar ki, pıçıltı ilə əlavə etdi.

– Məgər sizə məlum deyildirmi ki, həmin qız keçən cümə axşamı göldə batıb boğulmuşdur? Məgər o zaman siz o qızla bərabər deyildinizmi? – Mister Kraut sərt və amansız, – sınayıcı və etimadsız gözlərini Klayddan çəkmirdi.

– Xeyr, mən o qızla olmamışam, – deyə Klayd cavab verdi və bu qərara gəldi ki, nə deyəcəyini və nə cürə hərəkət edəcəyini düşünüb, müəyyən edənədək, indi hər şeyi inkar etməlidir.

– Demək, siz cümə axşamı Biq Bitern gölündən üçüncü mil Buxtasına gedərkən, axşam saat on birə yaxın, üç nəfər yol ötənə rast gəlməmişsiniz?

– Xeyr, ser, əlbəttə ki, rast gəlməmişəm… Mən sizə dedim ki, orada olmamışam.

– Çox gözəl, mister Qrifits, mənim artıq sizə deyiləcək bir sözüm yoxdur. Məndən tələb olunan yalnız budur ki, – Roberta Oldeni öldürməkdə sizdən şübhələndiyimiz üçün mən sizi – Klayd Qrifitsi həbs etməliyəm. Arxamca gəlin.

Əsasən öz qüvvəsini və hökmünü nümayiş etdirmək üçün, Kraut cibindən bir cüt polad qolçaq çıxartdı, Klayd onları görən kimi diksinib, geri çəkildi, onun bütün bədəni əsməyə başladı, elə bil ona ağır zərbə vurmuşdular.

– Mənim qollarımı bağlamağa ehtiyac yoxdur, cənab, – deyə Klayd yalvardı. – Xahiş edirəm, qollarımı bağlamayasınız. Mənim qollarım heç vaxt bağlanmamışdır. Mən onsuz da sizinlə gedərəm.

Klayd qüssə ilə, bir təəssüf hissilə, meşənin dərinliklərinə və onu xilas edə bilən qalın kollara tərəf baxdı… Bir az əvvəl o, bu yerlərdə gizlənə bilərdi… Ora nə qədər təhlükəsiz idi!

– Eybi yoxdur, – deyə zəhmli mister Kraut cavab verdi, – əgər mənimlə dinc getsəniz, qollarınızı bağlamaram, – bunu deyərək, o Klaydın artıq tamamilə süst olan əlindən yapışdı.

Onlar hərəkət edərkən, Klayd yavaşdan və qorxaq bir səslə:

– Sizdən bir şey də xahiş edə bilərəmmi? – dedi (Sondranın və bütün dostlarının fikri Klaydın gözlərini qaraltdı, onu taqətdən saldı. Sondra! Sondra! Həbs edilmiş bir qatil kimi onların yanına qayıtmaq! Sondra və Bertina onu belə bir halda görsünlər?! Yox, yox!). Siz… siz məni geriyə, lagerə aparmaq istəyirsiniz?

– Bəli, ser, sizi oraya aparmaq fikrindəyəm. Mənə belə əmr olunmuşdur. Bu saat həm prokuror, həm də Kataraki mahalının polis rəisi, – hər ikisi oradadır.

– Ah, başa düşürəm, başa düşürəm, – deyə Klayd başını lap itirərək, dəlicəsinə bir fəryadla səsləndi. – Lakin siz… elə edə bilməzsinizmi ki… axı mən lap sakit gedirəm… başa düşürsünüzmü, mənim bütün dostlarım oradadır və bu, çox dəhşətli bir hal olacaq!.. Siz məni, lagerin kənarından keçirib, apara bilərsinizmi… haraya istəyirsinizsə aparın! Xüsusi səbəblər vardır ki… yəni… mən… ah, ilahi! Sizdən çox xahiş edirəm, mister Kraut… Məni geriyə, lagerə aparmayın!

İndi o, Krauta çox zəif, demək olar ki, bir uşaq kimi göründü… incəüzü, günahsız görünən baxışları, yaxşı kostyumu və nəzakətli ədaları… heç də Krautun gözlədiyi kimi qaba, vəhşi bir qatilə oxşamırdı. Aydın məsələ idi ki, qarşısındakı bu gənc – Krautun hörmət göstərməyə alışdığı sinfə mənsub olan bir adam idi. Bundan başqa, bu gəncin qüdrətli qohum-əqrəbası ola bilərdi. Krautun bu vaxta qədər eşitdiklərindən belə məlum olurdu ki, bu gənc, Likurqun ən yaxşı ailələrindən birinə mənsubdur. Buna görə Kraut, müəyyən dərəcədə iltifatlı olmağı qət etdi.

– Yaxşı, cavan oğlan, – deyə o cavab verdi. – Mən sizinlə həddindən artıq sərt rəftar etmək istəmirəm. Axı, mən nə polis rəisiyəm, nə də prokuroram, mənim vəzifəm, yalnız sizi həbs etməkdən ibarətdir. Sizinlə nə cürə rəftar etmək lazım gələcəyini, mənsiz də müəyyən edən adamlar var. İndi biz onların yanına gedərik və siz xahişinizi onlara deyərsiniz, – bəlkə onlar deyəcəklər ki, sizi lagerə qaytarmaq vacib deyil.

– Ancaq, bilmirəm, sizin şeyləriniz necə olsun? Şeyləriniz yəqin ki, orada qalıb?

– Bunun əhəmiyyəti yoxdur, – deyə Klayd tələsik cavab verdi. – Onları sonra, hər vaxt götürmək olar. İndi, əgər mümkündürsə, mən ora getmək istəməzdim…

– Yaxşı gedək, – deyə mister Kraut cavab verdi.

Onlar dinməz-söyləməz uca dağların arasından keçib getməyə başladılar, bu ağacların gövdələri alaqaranlıqda, məbədlərin sütunları kimi təntənəli bir görkəm almışdı, – Kraut və Klayd kilsə içərisində hərəkət edə-edə dua oxuyanlar kimi, ağır-ağır meşədən keçib gedirdilər və Klayd narahat, yorğun baxışlarla, hələ qərbdə ağaclar arasından görünən al-qırmızı zolağa baxırdı.

O, adam öldürməkdə ittiham edilmişdir! Roberta ölmüşdür! Artıq Sondra da, – onun üçün ölmüşdür! Qrifitslər də! Əmisi də! Anası da! İndi lagerdə olanların hamısı – onun üçün yox olmuşdur!

İlahi, sanki yoxluqdan gələn o səs, – o səs nə idi? Fərqi yoxdur – ona qaç deyə xəbərdarlıq edərkən, nə üçün o qaçıb getmədi?

IX F Ə S İ L

Klayd hələ gəlib çıxmamış, onun mənsub olduğu və içərisində dolaşdığı cəmiyyətin mister Meysona bağışladığı təsir, prokurorun əvvəlcə Likurq və Şeyron şəhərlərində aldığı təəssüratı möhkəmlədib tamamladı. Bu isə onun, ittiham hökmü çıxarılmasına asanlıqla nail olacağı haqqında əvvəlki inamını sarsıtmaq və prokuroru ayıltmaq üçün kifayət idi. İndi onun gördükləri, – belə cəncəl bir işi ört-basdır etmək üçün, həm vəsait, həm də qəhmər çıxanlar tapılacağını aydın göstərirdi. Sərvət! Zinət! Əlbəttə, bu işin adlı-sanlı adlara və yüksək əlaqələrə kölgə salmaması üçün, nə lazımdırsa ediləcəkdi. Məgər zəngin və nüfuz sahibi olan Qrifitslər, qardaşları oğlunun həbs edildiyini eşitdikdə, onun işlədiyi cinayət nə olursa-olsun öz adlarını qorumaq üçün, bu işə ən istedadlı bir advokat dəvət edə bilməzdilərmi? Şübhəsiz ki, məsələ belə də olacaqdı, belə bir hüquqşünas isə istədiyi qədər möhlət ala biləcəkdi… o zaman isə, çox ola bilsin ki, o caninin məhkum edilməsinə nail olmaqdan çox əvvəl, Meyson özü avtomatik surətdə ittihamçı vəzifəsindən düşəcək və nəinki bu qədər arzu etdiyi, ona bu qədər lazım olan məhkəmə rəisi vəzifəsinə seçilməyəcək, hətta namizədliyi belə irəli sürülməyəcəkdir.

Əynində rəngli sviter, ayağında incə mahuddan ağ şalvar olan Xarley Beqot gölün sahilində qurulmuş çadırların qarşısında oturub, balıqçılıq avadanlığını sahmana salırdı. Bəzi çadırların qarşısındakı pərdələr qaldırıldığından içəridəkiləri, yəni göldə çimdikdən sonra öz bəzəkləri ilə məşğul olan Sondranı, Bertinanı və başqa qızları görmək mümkün idi. Bu dəstə, o qədər seçmə gənclərdən ibarət idi ki, Meyson, hansı səbəblərin onu buraya gətirdiyini açıqdan-açığa söyləməyi siyasi və ictimai nöqteyi-nəzərdən ağıllı bir hərəkət olub-olmayacağından şübhələndi. Buna görə o, hələlik susmağı lazım bilərək, Roberta Oldenin və yaxud özünün gəncliyi ilə bu gənclərin həyatı arasındakı təzad haqqında dərin düşüncələrə daldı. Məlum şeydir ki, Qrifitslər kimi yüksək mövqedə olan bir adam Roberta kimi, bir qızla bu cür alçaq və qəddar rəftar edə bilər və eyni zamanda cəzasız qalacağına ümid bağlayar, – deyə Meyson öz-özünə düşünürdü.

Lakin buna baxmayaraq, bütün düşmən qüvvələrə zidd gedərək, öz istədiyinə nail olmağa can atan Meyson, nəhayət, Beqota yaxınlaşdı və çox soyuq bir halda (mümkün qədər iltifatlı görünməyə çalışsa da) dedi:

– Lager üçün çox gözəl yerdir!

– Elədir… biz də bu fikirdəyik.

– Buradakılar hamısı yəqin, Şeyron yanındakı yay malikanələrinin sakinləridir?

– Bəli… əsasən cənub və qərb sahillərindən gəlmişik.

– Lakin burada, yəqin ki, Qrifitslərdən heç kəs yoxdur? Yəni, demək istəyirəm ki, mister Klayddan başqa, heç kəs yoxdur?

– Elədir, Qrifitslər, məncə hələ Qrinvuddadırlar.

– Siz, şəxsən, mister Klayd Qrifitslə tanışsınızmı?

– Əlbəttə! O bizim dəstədəndir.

– Təsadüfən bilmirsiniz ki, o nə vaxtdan bəri burada, yəni demək istəyirəm ki, Krenstongildə olur?

– Deyəsən, cümə günündən buradadır. Hər halda, mən onu cümə günü səhər görmüşəm. Lakin bu barədə siz onun özündən soruşa bilərsiniz, o indicə, bu saat gələr, – deyə Beqot, mister Meysonun öz sorğu-sualları ilə zəhlə tökməyə başladığını, üstəlik, onun Klayd və Beqot mənsub olduğu dairəyə yaxın bir adam olmadığını düşünərək, sohbəti kəsdi.

Bu zaman qoltuğunda tennis raketası olan Frenk Qarriet gəldi.

– Hara belə, Frenk?

– Harrison bu gün səhər meydançanı təmizləmişdir, orada oynamaq istəyirəm.

– Kiminlə?

– Vayolet, Nadina və Stüartla.

– Orada başqa meydança üçün yer varmı?

– Əlbəttə, orada iki yer var. Bertinanı, Klaydı və Sondranı götürüb gəlin.

– İşimi qurtarandan sonra, bəlkə gəldim.

Meyson dərhal düşündü: Klayd və Sondra, Klayd Qrifits və Sondra Fincli – yəqin, bu həmin qızdır ki, onun məktubları və görüş vərəqələri indi onun cibindədir. Bəlkə o, Sondranı elə burada Klaydla bərabər görə biləcək, sonra isə Klayd barəsində qızla danışa biləcəkdi?

Bu zaman Sondra, Bertina və Vaynet öz çadırlarından çıxdılar. Bertina qışqırdı:

– Xarley, Nadinanı görməmisiniz ki?

– Yox, ancaq Frenk burada idi. O dedi ki, Nadina, Vayolet və Stüartla tennis oynamağa gedir.

– Belə de! Gedək, Sondra! Siz də Vaynet! Görək oradakı nə cür meydançadır.

Bertina Sondranın adını çəkib, geri döndü və onun qoluna girdi, beləliklə, Meyson ötəri də olsa, bu cür facianə bir surətdə və şübhəsiz ki, özünün xəbəri olmadan, Klaydın ürəyindən Robertanı sıxışdırıb çıxaran qıza baxmaq üçün arzuladığı fürsəti əldə etdi. Meyson açıq və aydın surətdə, Sondranın daha gözəl və daha geyimli-kecimli olduğu qənaətinə gəldi. – O birisi qız, Roberta bu cür geyinə biləcəyini xəyalına belə gətirə bilməzdi. Üstəlik, Sondra sağ idi, yaşayırdı, o birisi isə, cansız və hərəkətsiz bir halda Bricburq meyitxanasında atılıb qalmışdı.

Qızların üçü də əl-ələ tutaraq, onlara tamaşa edən Meysonun yanından yüyürüb keçdilər və Sondra qaça-qaça, Xarleyə tərəf dönüb qışqırdı:

– Klaydı görsəniz, deyin ki, ora gəlsin, Yaxşımı?

Xarley cavab verdi:

– Sizin kölgənizə bu barədə xəbərdarlıq etməyə nə ehtiyac vardır?

Baş verən hadisələrin əlvanlığından və dramatizmindən heyrətə gəlmiş Meyson diqqətlə və hətta həyəcanla ətrafdakı hər işə göz yetirirdi. İndi Klaydın Robertadan nə üçün yaxasını qurtarmaq istəməsi, həm də bu məsələnin həqiqi və gizli səbəbləri artıq prokuror üçün tamamilə aydın idi. Bu gözəl qız və bütün bu cah-calal, – bax, Klayd bunlara doğru can atmışdı. İşə bax ki, Klayd yaşında olan bir gənc, hər cür imkanlara malik olan belə bir gənc bu qədər alçalmış, bu cür dəhşətli bir cinayət etmişdi! Bu ağlasığmaz bir şey idi! Özü də o, bədbəxt qızı öldürdükdən sonra, vaxtını bu gözəllə xoş keçirir, şənlik edir, Roberta ona ərə gedəcəyinə ümid etdiyi kimi, o da bu qızla evlənəcəyinə ümid bəsləyir. Həyatda nə qədər ağlasığmaz rəzalətlər baş verir!

Meyson Klaydın hələ də gəlib çıxmadığını görərək, artıq özünün kim olduğunu söyləmək və sonra axtarışa başlayaraq, Klaydın şeylərini götürmək istəyirdi ki, bu zaman Ed Suenk gəldi, başının hərəkətilə Meysonu kənara çağırdı. Meyson meşəyə girdi və elə o dəqiqə uca ağacların kölgəsində Nikolas Krautu və onunla bərabər, təxminən Klayd yaşda, yaxşı geyinmiş, boylu-buxunlu gənc bir oğlan gördü; gəncin üzünün mum kimi saralmış olmasından, Meyson dərhal başa düşdü ki, qarşısında duran Klayddır və o, qəzəblənmiş bir arı kimi gəncin üstünə cumdu. O, əvvəlcə Suenkdən Klaydı kimin və harada tutduğunu öyrəndi, sonra isə qanunun qüdrət və əzəmətini öz simasında təcəssüm etdirən bir adama layiq halda, diqqətlə və sərt bir ifadə ilə Klaydın üzünə baxdı.

– Demək, Klayd Qrifits sizsiniz?

– Bəli, ser.

– Elə isə, mister Qrifits, bildiniz ki, mənim adım Orvil Meysondur. Mən, ərazisində Biq Bitern və Qrass gölləri olan mahalın prokuroruyam. Güman edirəm ki, siz bu yerlərə yaxşı bələdsiniz, deyilmi?

Meyson, bu zəhərli eyhamının nə cür təsir bağışlayacağına tamaşa etmək üçün bir an susub dinmədi. Bununla belə, onun gözlədiyinin əksinə olaraq, Klayd qorxub diksinmədi, o, yalnız qara gözləri ilə diqqətlə Meysona baxdı, bu baxışlardan görünürdü ki, onun əsəbləri son dərəcə gərgin bir haldadır.

– Xeyr, ser, deyə bilmərəm ki, bu yerlərə bələdəm.

Klayd meşənin içində Krautun müşayiətilə buraya gələrkən, onda dəqiqəbədəqiqə, dərin və möhkəm bir əqidə yaranırdı ki, onu ifşa edən sübut və səbəblər nə cür olursa-olsun, o özü haqqında, Roberta ilə əlaqəsi haqqında Biq Bitern ilə Qrass göllərində səyahəti haqqında heç bir şey deməməlidir. Bəli, o, bu barədə ağzından heç bir söz qaçırmamalıdır! Əgər o, bu barədə bir kəlmə desə, bu o deməkdir ki, həqiqətən müqəssir olmadığı bir işdə, özünün günahlı olduğunu etiraf edəcəkdir. İndi gərək heç kəs, – nə Sondra, nə Qrifitslər, nə də onun yüksək cəmiyyət dostlarından bir nəfər belə, onun belə bir işdə müqəssir olduğunu ağıllarına belə gətirməsinlər. Lakin onlar hamısı axı, burada, yaxındadırlar, onlar hər dəqiqə buraya gəlib, Klaydın həbs olunduğunu görə bilərlər. Klayd hiss edirdi ki, baş verən hadisə ilə əlaqədar olduğunu və bu barədə bir şey bildiyini inkar etməlidir, lakin o, eyni zamanda bu adamın qarşısında hədsiz bir dəhşət duyurdu. O belə bir hərəkətilə, hər şeyi inkar etməsi, danması ilə bu adamda doğura biləcəyi hirs və qəzəbi düşünən kimi qorxudan əsirdi. Bu adamın əzilmiş burnu… iri, sərt ifadəli gözləri…

Klaydın hər şeyi danmaq istədiyini görüb, əsəbiləşən Meyson ona elə baxırdı ki, sanki qarşısındakı nadir və təhlükəli bir yırtıcı heyvan idi, lakin o, eyni zamanda, Klaydın üzündəki çaşqınlıq ifadəsini görərək, bu qərara gəldi ki, tezliklə onu, hər şeyi boynuna almağa məcbur edəcəkdir. Buna görə, Meyson sözünə davam edərək dedi:

– Siz, əlbəttə, nədə ittiham edildiyinizi bilirsiniz, mister Qrifits?

– Bəli, ser, bunu elə indicə bu adam mənə dedi.

– Özünüzü müqəssir hesab edirsinizmi?

– Əlbəttə ki, yox, ser! – deyə Klayd etiraz etdi.

Klaydın rəngi qaçmış, incə dodaqları bir-birinə sıxılmışdı, gözləri isə dərində gizlənən sonsuz bir dəhşət ifadəsi ilə dolu idi.

– Necə? Bu nə cəfəngiyyatdır! Həyasızlığa bax! Siz keçən çərşənbə və cümə axşamı Qrass və Biq Bitern göllərində olduğunuzu inkar edirsiniz?

– Bəli ser.

– Belə olduqda, – deyə Meyson özünü şax tutaraq, zəhmli bir inkvizator görkəmi aldı, – bəlkə siz Roberta Oldenlə – Qrass gölünə apardığınız, sonra isə cümə axşamı Biq Bitern gölündə qayıqda gəzdirdiyiniz qız ilə tanışlığınızı da inkar edəcəksiniz? Bəlkə siz deyəcəksiniz ki, bütün bu ili, Likurq şəhərində görüşdüyünüz, Qilpinin evində yaşayan və Qrifitsin fabrikində, sizin şöbənizdə işləyən bir qızı tanımırsınız? Siz həmin qıza, Milad bayramında, bəzək qutusu bağışladığınızı danacaqsınızmı? Çox ola bilsin ki, siz adınızın Klayd Qrifits olduğunu da, Teylor-strit küçəsində, missis Peytonun evində yaşadığınızı da və Roberta Oldendən, həmçinin, missis Finclidən gələn bütün bu məktub və kağızların sizin sandığınızda olduğunu da boynunuzdan atacaqsınız?

Bu sözləri deyərkən, Meyson cibindən bir dəstə məktub və görüş vərəqələri çıxartdı, onları Klaydın burnunun qabağında yelləməyə başladı. Dediyi hər sözdən sonra Meyson yastı, əyriburunlu, qabarıqçənəli üzünü Klaydın üzünə daha artıq yaxınlaşdırır və onun gözləri odlu bir həqarət hissilə işıldayırdı. Klayd isə hər dəfə diksinib, geri çəkilir və buz kimi soyuq bir üşütmə iliklərindən keçərək, ürəyinə və beyninə nüfuz edirdi. O məktublar! İndi artıq onların hər şeydən xəbərləri vardı! Orada, çadırdakı çamadanın içində isə, Sondranın axırıncı məktubları qalmışdı. Bu məktublarda qız, payızda ona qoşulub qaçmaq üçün müxtəlif planlar irəli sürür. Nə üçün o, bu məktubları məhv etməmişdi! İndi bu adam o məktubları tapa bilər, – əlbəttə tapacaqdır, – və çox ola bilsin ki, Sondranı, həmçinin başqalarını dindirəcək, istintaq edəcəkdir. Klayd, boynunu çiyinlərinə qısdı və onun bütün vücudu buz kimi soyudu. Dünya öz ağırlığı ilə zəif və taqətsiz Atlantın çiyinlərini əzdiyi kimi, bu qədər pis tərtib edilmiş və qaba bir surətdə yerinə yetirilmiş planının fəlakətli nəticəsi də öz ağırlığı ilə onu əzməkdə idi.

Bununla belə, o nə isə bir şey demək lazım olduğunu hiss edərək və eyni zamanda, heç bir şeyi etiraf etməməyi lazım bilərək, nəhayət, belə cavab verdi:

– Mən, doğrudan da, Klayd Qrifitsəm, lakin bütün o biri şeylər doğru deyildir. Mən bu barədə heç bir şey bilmirəm.

– Boşlayın bu danışıqları, mister Qrifits! Mənə kələk gəlməyin. Bundan sonra heç bir şey çıxmayacaqdır. Sizin hiylələriniz sizə zərrə qədər kömək etməyəcəkdir, mənim isə buna vaxtım yoxdur. Unutmayın ki, bu adamlar hamısı şahiddirlər və onlar sizin dediyiniz sözləri eşidirlər. Mən sizin otağınızda olmuşam və sizin sandığınız, həmçinin miss Oldenin sizə yazdığı məktublar indi mənim əlimdədir – bu məktublar heç bir şübhə yeri buraxmadan sübut edir ki, siz həmin qızı tanıyırsınız, ona nəvaziş göstərib, keçən qış onu yoldan çıxarmışsınız, sonra isə, yazda o qız sizdən hamilə olduqda, əvvəlcə onu öz evlərinə göndərmisiniz, bundan sonra isə, ona dediyiniz kimi, guya Roberta ilə nikahlanmaq üçün, buralara səfər etmək məsələsini ortaya atmısınız. Söz yox, siz onu, doğrudan da nikahlandırmışsınız, – Biq Bitern gölünün dibindəki suların ağuşuna təslim etmişsiniz! İndi mən sizə dedikdə ki, bütün dəlil və sübutlar mənim əlimdədir, siz mənim üzümə durub deyirsiniz ki, guya o qızı heç tanımırsınız. İşə baxın, sən allah!

Meyson getdikcə bərkdən danışır, Klayd isə onun səsini lagerdə eşidə bilən olacağından, Sondranın bu səsi eşidib, buraya gələ biləcəyindən qorxurdu. Meysonun yağdırdığı ifşaedici faktların amansız qasırğasından başını itirmiş və çaşmış Klayd hiss edirdi ki, boğazı quruyub qəhərlənmişdir, o, əllərini ovuşdurmaqdan özünü güclə saxlayırdı. Buna baxmayaraq, o, bütün bu ittihamlara cavab olaraq yalnız belə dedi:

– Bəli, ser.

– Ax, işə bir baxın, sən allah – deyə Meyson təkrar etdi. – İndi sizin bir qızı öldürüb, sonra bu cür, məhz siz etdiyiniz kimi, qaça biləcəyiniz mənə aydındır. İndi mən görürəm ki, bu sizin əlinizdən gələr. Həm də siz o qızı elə bir vəziyyətdə, yəni hamilə olduğu zaman məhv etmişsiniz. İndi də onun sizə yazdığı məktublardan boyun qaçırmaq istəyirsiniz! Onda siz burada dayandığınızı və hələ diri bir adam olduğunuzu belə, eyni ustalıqla inkar edə bilərsiniz! Bəs elə isə, bu vərəqələr və bu məktublar haqqında siz nə deyə bilərsiniz? Yoxsa deyəcəksiniz ki, bu məktubları sizə miss Fincli yazmamışdır? Hə, nə üçün dinmirsiniz? Yoxsa bu saat məni inandırmağa çalışacaqsınız ki, bu məktubları sizə yazan Sondra deyil?

Meyson məktubları Klaydın burnunun qabağında yellətdi. Klayd isə Sondranın lap yaxında olduğunu və bu məktubların kim tərəfindən yazıldığını dərhal müəyyən etmək mümkün ola biləcəyini başa düşərək, cavab verdi:

– Yox, mən bu məktubların, ondan gəldiyini inkar etmirəm.

– Çox gözəl. Bəs bu məktublar, həmin otaqda, sizin otağınızda tapılan bu məktublar, – miss Oldenin məktubları deyilmi?

– Mən bu barədə danışmaq istəmirəm, – deyə Klayd cavab verdi və Meyson, Robertanın məktublarını onun qarşısında yellətdiyi üçün, qeyri-ixtiyari olaraq, gözlərini qırpmağa başladı.

– Yox, bizə fənd gələ bilməyəcəksiniz, – deyə Meyson qəzəblə qışqırdı. – Bu cəfəngiyyatdır! Həyasızlığa bax! Yaxşı, indi bu barədə narahat olmağa dəyməz. Vaxtı çatanda, mən bunu çox asanlıqla sübut eləyərəm. Ancaq mənim əlimdə sübut olduğunu bilə-bilə, siz hər şeyi nə cür inkar edə bilirsiniz, – mən ancaq bunu başa düşə bilmirəm! Bəs sizin öz dəst-xəttinizlə yazılmış vərəqəyə nə deyəcəksiniz? Siz o vərəqəni miss Oldenin çamadanından götürməyi yadınızdan çıxarmışsınız, çamadanı isə Roberta sizin təkidinizə görə, Qan-Lodj stansiyasında qoymuşdur, amma öz çamadanınızı siz özünüzlə götürmüşsünüz, mister Karl Qrexem, – mister Kliford Qolden – mister Klayd Qrifits! Həmin vərəqənin üzərində isə siz belə yazmışsınız: “Klayddan–Bertaya, Milad bayramı münasibətilə təbrik edirəm!” – yadınıza gəlirmi? Elə isə, buyurun baxın! – bunu deyərək, Meyson cibindən vərəqəni çıxarıb, Klaydın burnunun qabağında yellətdi. – Yoxsa, siz bunu da yadınızdan çıxarmışsınız? Budur, baxın, sizin öz xəttinizdir! – sonra Meyson bir an susaraq, lakin Klaydın cavabını gözləmədən, əlavə etdi: – Amma yamanca kütbeyin şeysiniz! Bircə bu cinayətkara baxın ki, saxta adlar üçün öz həqiqi adının baş hərflərini götürməməyə belə, ağlı çatmamışdır. Siz bu saxta adlar altında gizlənmək istəyirsiniz, mister Karl Qrexem – mister Kliford Qolden.

Meyson Klaydın hər şeyi boynuna almasının nə qədər əhəmiyyətli olduğunu yaxşı başa düşürdü və buna, elə buradaca nail olmaq üçün nə etmək lazım gəldiyini düşünürdü. Klaydın dəhşətdən donuq bir ifadə almış siması, birdən prokurora belə bir fikir təlqin etdi ki, yəqin qorxudan onun dili tutulmuşdur. Buna görə, Meyson dərhal taktikasını dəyişdi, hər halda səsini alçaltdı, alnındakı və cəhənglərindəki dəhşətli qırışları açdı.

– Qulaq asın, Qrifits, – deyə Meyson daha sakit və sadə bir halda sözə başladı. – Vəziyyət elədir ki, nə yalan, nə də ağılsız və mənasız inadkarlıq sizə heç kömək etməyəcəkdir. İnanın ki, bu, sizə ancaq ziyan vura bilər. Bəlkə, sizə görə, mən bir qədər kəskin danışdım, lakin bu ondan irəli gəlir ki, axı mənim də əsəblərim son dərəcə gərgin bir vəziyyətdədir. Mən elə bilirdim ki, tamamilə başqa tipli bir adamla üz-üzə gələcəyəm. Lakin indi görürəm ki, siz nə haldasınız və baş verən hadisələr sizi nə qədər qorxutmuşdur, – buna görə, fikirləşdim ki, bəlkə burada nə isə başqa bir cəhətlər vardır, – bəlkə nə isə, sizin günahınızı yumşaldan bəzi cəhətlər vardır və indi, əgər siz hamısını olduğu kimi danışsanız, bu iş bəlkə də bir qədər başqa şəkil ala bilər. Mən əlbəttə ki, heç bir şey bilmirəm, məsələ sizə daha aydındır, ancaq mən sadəcə sizinlə açıq və səmimi danışmaq istəyirəm. Məsələn, elə bunu qeyd etməliyəm ki, sizin məktublarınız artıq mənim əlimdədir. Sonra biz üçüncü mil Buxtasına getdikdə, – mən isə ümid edirəm ki, biz sabah orada olacağıq, – gecə vaxtı sizin, meşədən keçərək Biq Biterndən gəldiyinizi görən o üç nəfər ovçu da orada hazır olacaqdır. Həmçinin, o üç nəfər ovçudan başqa, Qrass gölündəki mehmanxananın sahibi, Biq Bitern gölündəki mehmanxananın sahibi, qayıq kirayə verən qayıqçı və sizi Roberta Oldenlə bərabər maşında Qan-Lodj stansiyasından gətirən şofer də orada hazır olacaqlar. Onlar hamısı sizi tanıyıb, şəhadət verəcəklər. Doğrudanmı, siz bu fikirdəsiniz ki, onların heç biri sizi tanımayacaqdır və sizin, qızla bərabər orada olub-olmadığınızı söyləyə bilməyəcəkdir?

İçərisinə pul atıldığı zaman şaqqıldayan bir avtomat kimi, Klayd da fikrən bütün bunları zehnində qeyd edir, lakin cavab olaraq heç bir söz demirdi, – indi o, yerində donub qalaraq, hərəkətsiz bir halda, haraya isə, naməlum bir nöqtəyə baxırdı.

– Bu hələ hamısı deyil, – deyə Meyson yumşaq bir səslə və hiyləgər bir əda ilə sözünə davam edirdi. – Hələ bir şahid kimi, missis Peyton da sağ və salamatdır. O, mənim bu məktubları və vərəqələri sizin otağınızda, sizin sandığınızdan və paltar dolabınızın yuxarı qutusundan necə götürdüyümü görmüşdür. Sonra sizin miss Oldenlə bərabər işlədiyiniz fabrikdəki qızlar var, yoxsa siz elə bilirsiniz ki, Robertanın öldüyünü eşidib-bildikdə, onlar sizin o qızla münasibətlərinizi xatırlamayacaqlar? Belə düşünmək çox mənasız bir şey olardı! Siz nə cürə düşünürsünüzsə düşünün, lakin belə sadə bir şeyi özünüz də başa düşməlisiniz. Siz beləliklə yaxanızı qurtaracağınıza əbəs yerə ümid edirsiniz. Belə çıxır ki, siz sadəcə, özünüzü bir gic kimi göstərmək istəyirsiniz. Bunu siz özünüz də anlaya bilərsiniz.

Meyson indi artıq Klaydın hər şeyi etiraf edəcəyinə ümid bağlayaraq susdu. Lakin Klayd, Roberta ilə və yaxud Biq Bitern gölü ilə əlaqədar olan hər cür etirafın onu məhv edəcəyinə hələ möhkəm inandığı üçün, yenə də sükut edib dinmirdi. Bunu görən Meyson əlavə etdi:

– Yaxşı, Qrifits, qulaq asın, görün sizə daha nə deyirəm. Siz əgər mənim oğlum və ya qardaşım olsaydınız belə, mən sizə bundan daha yaxşı məsləhət verə bilməzdim, mən nəinki sizdən bütün həqiqəti öyrənmək, eyni zamanda, sizi düşdüyünüz bu vəziyyətdən qurtarmaq istəyirəm. Əgər siz vəziyyətinizi bir qədər yüngülləşdirmək istəyirsinizsə, indi etdiyiniz kimi, hər şeyi inkar etmək lazım deyildir. Bununla siz sadəcə, lüzumsuz çətinliklər əmələ gətirir və başqalarının nəzərində özünüzü pis vəziyyətdə qoyursunuz. Nə üçün siz Robertanı tanıdığınızı, onunla bərabər gölə getdiyinizi, bu məktubları sizə, onun yazdığını etiraf edib, bu məsələyə son qoymaq istəmirsiniz? Qalan məsələdə əliniz olmadığını isbat etməyə ümidiniz olsa belə, fərqi yoxdur, bunları etiraf etməkdən başqa özgə çarəniz qalmayacaqdır. Hər bir ağıllı adam, – məsələn, ananız belə bu saat burada olsaydı sizə eyni sözləri deyərdi. Sizin hərəkətiniz çox gülüncdür və günahsız olmadığınızdan artıq, günahlı olduğunuzu isbat edir. Əgər, doğrudan da, günahınızı azaldan səbəblər varsa, nə qədər ki, bu səbəblərdən istifadə etmək gec deyil, nə üçün bu faktları dərhal aydınlaşdırmayaq? Əgər siz bunu indi etsəniz və əgər mən sizə bir yol tapıb, kömək edə bilsəm, söz verirəm ki, böyük bir məmnuniyyətlə sizə kömək edərəm. Axı, mən buraya, sizi qorxudub, bağrınızı yarmağa və yaxud etmədiyiniz bir şeyi zorla sizin boynunuza qoymağa gəlməmişəm. – Mən yalnız həqiqəti müəyyən etmək istəyirəm. İndi mən sizə əlimdə çoxlu sübut olduğunu və bunu asanlıqla isbat edə biləcəyimi dediyim halda, siz o qızla tanışlığınızı belə inkar etsəniz – o zaman, artıq… – bunu deyərək, prokuror acıq bir qəzəb nişanəsi olaraq əllərini göyə qaldırdı.

Lakin Klayd yenə əvvəlki kimi lal-dinməz dayanmışdı, onun rəngi ağappaq idi. Meysonun ona dediklərinə və bu dəfə, görünür, dostcasına və xeyirxah məsləhət verdiyinə baxmayaraq, Klayd hələ də bu əqidədə idi ki, Roberta ilə tanışlığını etiraf etsə, özünü məhv edəcəkdir. Hələ oradakılar, lagerdəki dost-aşnaları, belə uğursuz bir etirafa nə cür baxacaqdılar? Belə bir etiraf, onun Sondraya aid və gözəl qayğısız bir həyata aid xəyal və arzularının sonu demək idi. Buna görə Klayd heç bir şeyi nəzərə almayaraq, – yalnız susurdu. Meyson bunu görüb, lap özündən çıxaraq qışqırdı:

– Çox yaxşı! Demək siz ağzınızı açmamağı qərara almısınız? Eləmi?

Sarsılmış və taqətdən düşmüş Klayd cavab verdi:

– Onun ölümündə mən heç müqəssir deyiləm. Mən yalnız bunu deyə bilərəm.

Klayd bu sözləri deyərkən, fikirləşdi ki, bu cür danışmasaydı, bəlkə, daha yaxşı olardı… Bəlkə yaxşısı bu idi ki, o deyəydi ki… lakin nə deyəcəkdi? Əlbəttə, deyə bilərdi ki, Robertanı tanıyır və hətta onunla göldə də olmuşdur… lakin heç vaxt onu öldürmək fikrində olmamışdır… Qız suda batıb boğulmuşdur və bu yalnız bədbəxt bir hadisədir. Əgər o, qızı vurmuşdursa, bu da yalnız bədbəxt bir təsadüf nəticəsində baş vermişdir. Lakn bəlkə qızı vurduğunu heç deməsə daha yaxşıdır? Axı, indiki vəziyyətdə, onun Robertanı təsadüfən, fotoqraf aparatı ilə vurduğuna yəqin ki, heç kəs inanmayacaqdır. Madamki hələ bu vaxta qədər heç bir qəzetdə onun fotoaparatı olduğu yazılmamışdır, demək, bu barədə heç bir şey danışmamaq daha yaxşıdır.

Klayd bu barədə düşünərkən, Meyson yenə öz sualını ucadan təkrar etdi:

– Yaxşı, siz o qızı tanıdığınızı etiraf edirsinizmi?

– Xeyr, ser.

– Çox yaxşı, – bunu deyərək, Meyson yanındakılara tərəf dönüb, əlavə etdi: – Belə olduqda, məncə onu geriyə lagerə aparmaq və oradakıların bu adam haqqında nə bildiklərinə qulaq asmaq lazımdır. Bəlkə biz bu hərifi, onun dostları ilə üzləşdirdikdən sonra, ondan bir məlumat qoparda bilək. Onun şeyləri və çamadanı, yəqin, hələ orada, çadırlardan birindədir. Centlmenlər, gəlin bunu oraya aparaq, görək oradakılar bu adam haqqında nə bilirlər.

Bunu deyərək, Meyson surətlə və soyuqqanlı bir ifadə ilə, lagerə doğru getmək üçün geri döndü, lakin bu zaman Klayd onu nələr gözlədiyini düşünüb dəhşətdən yerində donub qalaraq, səsləndi:

– Yox, xahiş edirəm, lazım deyil! Siz doğrudanmı, məni oraya aparacaqsınız? Yox, yox, xahiş edirəm, lazım deyil!

Bu zaman Kraut sözə başladı.

– Biz onunla bura gələrkən, o məndən xahiş etdi ki, sizinlə danışım, onu lagerə aparmayaq, – deyə Kraut, Meysona müraciət etdi.

– Aha, demək məsələ belə imiş! – deyə Meyson səsləndi. – Siz belə bir vəziyyətdə, On ikinci göldən olan ledi və centlmenlər qarşısına çıxmaq üçün həddindən artıq vasvasılıq göstərirsiniz, lakin əliniz altında, fabrikdə işləyən kasıb bir işçi qızla tanış olduğunuzu etiraf etmək istəmirsiniz? Çox gözəl! Yox, mənim əzizim, siz ya bu saat nə bilirsinizsə hamısını deyəcəksiniz, ya da bizimlə bərabər oraya gedəcəksiniz, – Meyson öz sözlərinin Klayda necə təsir bağışladığını müəyyən etmək üçün bir an susdu. – Biz sizin bütün tanış-bilişlərinizi toplayıb, məsələnin nə yerdə olduğunu onlara izah edəcəyik. Baxaq, görək, o zaman, siz yenə də hər şeyi danacaqsınızmı. – Meyson, Klaydın yenə tərəddüd göstərdiyini müşahidə edərək, əlavə etdi:

– Onu dalımca gətirin, uşaqlar!

Meyson geri dönüb, lagerə tərəf bir neçə addım atdı, Kraut ilə Suenk isə, hər iki tərəfdən, Klaydın qolundan tutaraq, irəli hərəkət etmək istəyirdilər ki, bu zaman Klayd qışqırdı:

– Yox, yox, lazım deyil. Rica edirəm, mister Meyson, məni ora aparmayın! Xahiş edirəm, aparmayın! Mən ora qayıda bilmərəm! Ona görə yox ki, mən müqəssirəm. Axı, mənim bütün şeylərimi mənsiz də oradan götürmək olar… amma indi oraya qayıtmaq mənim üçün çox ağırdır.

Klaydın ağappaq üzündə və əllərində tər damcıları zahir oldu və onun bütün bədəni soyudu.

Klaydın dediklərini eşidən Meyson:

– Aha, siz getmək istəmirsiniz? – deyə səsləndi. Onlar hər şeyi bilsələr, sizin ləyaqətiniz aşağı düşər – eləmi? – Çox yaxşı, onda zəhmət çəkin, elə bu saat mənim suallarıma cavab verin, həm də, tez və doğru cavab verin, əks təqdirdə, biz yubanmadan, elə bu saat lagerə gedəcəyik. Hə, nə deyirsiniz, cavab verəcəksinizmi?

Meyson yenə, özünü itirmiş, dodaqları titrəyən, gözləri yerindən oynayan Klayda yaxınlaşdı. Klayd isə əsəbi bir halda həyəcanla danışmağa başladı:

– Elədir, bəli, mən o qızı tanıyırdım. Əlbəttə, tanıyırdım. Şübhəsiz ki, tanıyırdım. Məktublardan da onu tanıdığım bəllidir. Amma nə olsun ki? Mən onu öldürməmişəm. Onunla bərabər ora gedərkən də mən heç onu öldürmək fikrində deyildim. Mən heç də bunu istəmirdim. Mən bunu istəmirdim, eşidirsinizmi? Bu, yalnız bədbəxt bir hadisədir. Mən hətta onunla heç bir yerə getmək istəmirdim. O özü istədi ki, mən onunla səfərə çıxım… onu bir yana aparım, çünki… çünki… axı, siz özünüz bilirsiniz, onun məktublarından məsələnin nə yerdə olduğunu görürsünüz. Mən yalnız onu dilə tutmağa çalışırdım ki, o təkbaşına özü çıxıb, bir yana getsin və məni rahat buraxsın çunki mən onunla evlənmək istəmirdim. Məsələ ancaq bundan ibarətdir. Mən onu həmin yerə öldürmək üçün yox, dilə tutmaq, razı salmaq üçün aparmışdım – vəssalam. Qayığı da mən çevirməmişəm – hər halda, mən bunu etmək istəmirdim. Külək başımdan şlyapanı salmışdı, biz ikimiz də eyni vaxtda ayağa qalxdıq, şlyapanı götürmək istədik və bu zaman qayıq çevrildi. Qayıq çevriləndə qırağı onun başına dəydi. Mən özüm bunu gördüm, ancaq o, suda elə çırpınırdı ki, mən qorxdum… qorxdum ki, üzüb yaxın getsəm, o məni də özü ilə bərabər çəkib, suyun dibinə aparar. Sonra o suya batdı. Mən isə sahilə doğru üzdüm. Allaha and içirəm ki, bütün bu dediklərim, tamamilə doğrudur!

Klayd danışdığı zaman onun üzü, hətta əlləri belə birdən-birə bərk qızardı. Onun iztirab və qorxu ilə dolu olan gözlərində hədsiz bir ümidsizlik ifadəsi var idi. “Bəlkə haman gün heç külək əsməmişdi… birdən onlar bunu xatırlaya bilərlər?” – deyə Klayd öz-özünə düşündü. Hələ, yerə yıxılmış ağacın gövdəsi altında gizlətdiyi o ştativ necə olsun? Əgər o tapılmışsa, elə düşünə bilərlər ki, mən Robertanı həmin ştativlə vurmuşam… Klaydın bütün bədəni titrəyirdi, o, başdan-ayağa tər içində idi.

Lakin Meyson artıq yeni bir sual verirdi:

– Çox yaxşı, bir dəqiqə. Siz deyirsiniz ki, o qızı gölə öldürmək niyyəti ilə aparmayıbsınız?

Bəli, ser.

– Yaxşı, belə olduqda, nə üçün siz Biq Biterndə və Qrassdakı mehmanxanalarda özünüzü başqa adlarla yazdırmışsınız?

– Mən istəmirdim ki, onunla bərabər orada olduğumu bilib-eləyən olsun.

– A, başa düşürəm! Qızın vəziyyəti ilə əlaqədar olaraq, cəncəl qopmasını istəmirdiniz?

– Xeyr, ser… Yəni, elədir, ser.

– Bəs sonra, qız tapıldıqda, onun adının rüsvay olacağı, sizi narahat etmirdimi?

– Axı mən onun boğulacağını bilmirdim, – deyə Klayd, onun üçün tələ qurduqlarını duyaraq, məharətlə cavab verdi.

– Ancaq, əlbəttə, özünüzün ora qayıtmayacağınızı yaxşı bilirdiniz?.. Buna siz möhkəm əmin idiniz, eləmi?

– Nə danışırsınız ser, mən bunu heç bilmirdim. Mən elə güman edirdim ki, yenə ora qayıdacağam.

– “Məharətlə cavab verir, çox məharətlə cavab verir!” deyə Meyson düşündü, lakin nə düşündüyünü açıb söyləməyərək, tez soruşdu:

– Deməli, məhz asanlıqla geri qayıtmaq üçün, siz öz çamadanınızı özünüzlə bərabər götürərək, qızın çamadanını stansiyada qoymuşdunuz? Bu ağlabatan şeydirmi? Siz bunu nə cür izah edə bilərsiniz?

– Axı, mən çamadanımı, sonra çıxıb getməyə hazırlaşdığım üçün götürməmişdim. Biz o çamadana yemək şeyləri qoymağı qərara almışdıq.

– “Biz”, yoxsa şəxsən siz?

– Biz.

– Demək, siz kiçik bir qəlyanaltı etmək üçün, o boyda çamadanı özünüzlə bərabər sürümək istəmişdiniz? Məgər siz yemək şeylərinizi bir kağıza bükə bilməzdinizmi, yaxud qızın sumkasına qoya bilməzdinizmi?

– Bilirsinizmi, onun sumkası ağzına qədər dolu idi, mən isə əlimdə bağlama aparmağı sevmirəm.

– Başa düşürəm. Siz həddindən artıq məğrur və vasvasısınız, eləmi? Amma bununla belə, o vüqar və təşəxxüs, gecə vaxtı ağır bir çamadanı üçüncü mil Buxtasına qədər, azı on iki mil sürüyüb aparmağınıza mane olmamışdır və bunu bir başqasının görə biləcəyi sizi düşündürməmişdir?

O batıb boğularkən, mən istəmədim ki, mənim də onunla bərabər olduğumu sonra bilən olsun, buna görə çıxıb getməyə məcbur oldum…

Klayd susdu, Meyson isə ona baxıb düşünürdü ki, hələ nə qədər çox sual verə bilər… hələ çox, lap çox sualları var, o bilirdi ki, Klayd onun bu suallarına aydın cavab verə bilməyəcəkdir. Lakin gec idi, Klaydın şeyləri isə, – çamadanı və kostyumu, həm də indi əynindəki yox, həmin gün Biq Biterndə olduğu zaman geydiyi və deyilənə görə boz rəngli olan kostyumu yəqin ki, hələ lagerdə idi. Klaydı dindirməyi davam etdirsə, hələ çox şey öyrənə bilər, lakin artıq hava qaraldığı üçün istintaqı burada davam etdirməyin mənası yox idi. Onlar hələ geri qayıtmalı idilər, o zaman yeni sorğu-sual üçün istədikləri qədər vaxtları olacaqdı.

Buna görə, bu dəqiqə danışığı kəsmək Meysona xoş gəlməsə də, nəhayət o dedi:

– İndi, hələlik bir az dincinizi alın, Qrifits. Çox ola bilsin ki, hər şey elə dediyiniz kimi olmuşdur, – bu barədə heç bir şey deyə bilmərəm. Ürəkdən, həm də sizin öz xatiriniz üçün ümid edirəm ki, bütün bu dedikləriniz həqiqətdir. Hər halda, siz bu saat mister Krautla bərabər gedəcəksiniz, – hara gedəcəyinizi o sizə göstərəcək.

Sonra Meyson, Suenkə və Krauta tərəf döndü:

– Biz isə belə etməliyik, dostlar: vaxt gecdir, əgər bu gün bir dam altında gecələmək istəyiriksə, bizə tələsmək lazımdır. Mister Kraut, siz bu cavan oğlanı həmin iki qayığın yanına aparıb, orada gözləyərsiniz. Yolda polis rəisini və Sisseli səsləyin: onlara deyin ki, biz hazırıq. Biz isə Suenklə bərabər, işimizi qurtaran kimi, o biri qayıqla sizin yanınıza gələcəyik.

Meyson və Suenk kəsifləşən alaqaranlıqda, lagerə doğru hərəkət etdilər, Krautla Klayd isə qərbə doğru yönəldilər, Kraut tez-tez polis rəisi ilə onun köməkçisini səsləyib, onları çağırırdı, nəhayət, onlar çağırışa cavab verdilər.

X FƏSİL

Meyson ikinci dəfə lagerə gələrək, əvvəlcə Frenk Qarrietə, sonra isə Xarley Beqotla, Qrent Krenstona, Klaydın həbs edildiyini və onun Roberta ilə bərabər Biq Bitern gölündə olduğunu etiraf etdiyini xəbər verdi, həmçinin, əlavə etdi ki, Klaydın dediyinə görə, qızı o öldürməmişdir; sonra Meyson izah etdi ki, o Suenklə bərabər Klaydın bütün şeylərini götürüb aparmalıdır.

Bu xəbər, şən səyahətin sevincini bir anda yox etdi. Doğrudur, bu xəbər hamını son dərəcə heyrətə saldı, heç kəs buna inanmaq istəmədi və bir qədər çaşqınlığa səbəb oldu, lakin bununla belə, indi onların qarşısında dayanan prokuror Meyson idi, o, Klaydın şeylərinin harada olduğunu göstərməyi tələb edirdi və onun dediyinə görə, yalnız Klaydın şəxsi xahişinə güzəştə gedərək, şeylərinin yerini göstərməsi üçün, onu buraya gətirməmişlər.

Bütün bu gənclər içərisində ən işgüzar olan Qrent Qarriet birinci olaraq, Meysonun sözlərinin qüvvətini və həqiqətini hiss etdi və dərhal onu Klaydın çadırına gətirdi, Meyson vaxtı itirməyərək, Klaydın çamadanını və paltarını yoxlamağa başladı; bu zaman Sondranın Klayda qarşı münasibətindən xəbərdar olan Qrent Krenstonla Beqot əvvəlcə Stüartı, sonra Bertinanı və nəhayət, Sondranı çağırdılar və baş vermiş hadisəni, başqalarından gizli olaraq, qıza xəbər vermək üçün Sondranı çəkib kənara apardılar. Sondra eşitdiyi sözlərin mənasını dərk edən kimi, dərhal rəngi qaçdı və huşunu itirərək, Qrentin qolları üstünə yıxıldı. Onu çadıra apardılar, huşa gətirdilər və qız ayılan kimi qışqırdı:

– Mən bu deyilənlərə inanmıram! Hamısı yalandır! Belə bir şey ola bilməz! Bədbəxt uşaq! Klayd! Klayd! İndi o haradadır? Onu hara apardılar?

Lakin, Sondra kimi tez hissə qapılmayan Stüart və Qrent qıza ehtiyatlı olmağı və susmağı məsləhət gördülər. Kim bilir, bəlkə bütün bu deyilənlər hamısı həqiqətdir. Əgər məsələ belədirsə, onda nə olsun? O zaman hamı bu əhvalatdan xəbər tutacaqdır. Yox, əgər bu deyilənlər yalandırsa, onda Klayd tezliklə müqəssir olmadığını isbat edər və onu buraxarlar, məgər belə deyilmi? Hər halda, indi səs-küy qaldırmaq lazım deyil.

Sondra özü fikrə getdi: birdən bütün bu deyilənlər doğru çıxar… birdən sübut olunar ki, Biq Bitern gölündəki qızı Klayd öldürmüşdür… onu həbs edib aparmışlar… indi hamı, – hər halda bütün bu gənclər dəstəsi – Sondranın Klayda nə cür münasibət bəslədiyini bilir… demək bu məsələ onun ata-anasına da çata bilər, hətta cəmiyyət içərisində yayıla bilər…

Lakin yox, Klaydın, əlbəttə, heç bir günahı yoxdur! Bütün bunlar, sadəcə bir səhvdir. Birdən Sondra ilk dəfə Qarrietgildə suda boğulan qız haqqında eşitdiyi xəbəri, sonra – Klaydın rənginin necə ağardığını… və onun xəstələndiyini… xatırladı… axı, o zaman Klayd az qalmışdı ki, huşunu itirsin… Yox, yox! Nə olursa-olsun, yalnız bu olmasın! Lakin axı, Klayd oradan, Likurqdan gələrkən gecikmişdi, yalnız cümə günü gəlib buraya çıxmışdı. Həmçinin, oradan Sondraya heç bir məktub yazmamışdı… Sondra baş verən hadisənin dəhşətini bir daha dərindən hiss edərək, birdən yenə huşunu itirdi. O, hərəkətsiz və rəngiqaçmış bir halda çadırda uzanıb qaldığı zaman, Qrent və başqaları öz aralarında məsləhətləşərək, bu qərara gəldilər ki, elə indi və yaxud, uzaqbaşı, sabah səhər tezdən, lageri yığışdıraraq, Şeyrona qayıtmaq lazımdır.

Bir az sonra Sondra özünə gəldi və ağlaya-ağlaya dedi ki, dərhal buradan çıxıb gedəcəkdir, artıq bu dəhşətli yerdə qalmağa taqəti yoxdur. O, Bertinadan, həmçinin başqalarından xahiş etdi ki, onu təkbaşına qoymasınlar, huşunu itirib ağladığı barədə heç kəsə heç bir söz deməsinlər, çünki belə bir şey müxtəlif dedi-qodu törədə bilər. Eyni zamanda, Sondra düşünürdü ki, – əgər bu deyilənlər həqiqətdirsə, – Klayda yazdığı məktubları nə cür geri ala biləcəkdir. İlahi, bu nə dəhşətdir! İndi əgər onun məktubları polisin əlinə düşsə və yaxud o məktublar qəzetlərdə çap edilsə, onun halı necə olacaqdır! Lakin o, hər halda Klaydı ürəkdən sevirdi və indi ömründə ilk dəfə idi ki, amansız və sərt bir həqiqət onun kiçik, şən və qayğısız dünyasına soxularaq, ona ağır bir zərbə endirmişdi.

Beləliklə, dərhal bu qərara gəldilər ki, Sondra qardaşı Stüartla, həmçinin, Bertina və Qrentlə bərabər gölün şərq tərəfindəki Metiss mehmanxanasına yola düşməlidirlər; Beqot izah etdi ki, səhər açılanda onlar həmin mehmanxanadan Olbeniyə gedə bilər, sonra dairə vuraraq, gəlib, Şeyrona çıxa bilərlər.

Bu zaman Meyson artıq tələsik Klaydın bütün şeylərini götürərək, tələsik bir halda qərbə tərəf, Balıqçı körfəzinə və üçüncü mil Buxtasına doğru yola düşdü, o bir fermada gecəni keçirmək üçün yalnız bir dəfə yolda dayandı və salı günü axşam gəlib, istədiyi yerə çatdı. Yolda, Meyson, əvvəlcədən düşündüyü kimi, Klaydı dindirməkdə davam edirdi, – şahidlərin dediyinə görə, Biq Biterndə onun əynində boz rəngli kostyum var imiş. Klaydın lagerdəki şeylərinin arasında belə bir kostyum olmadığı üçün Meyson əsasən bu məsələni aydınlaşdırmaq istəyirdi.

Bu yeni çətinlikdən təlaşa düşmüş Klayd, boz rəngli kostyum geydiyini inkar etməyə və o gün, indi əynində olan kostyumda gəzdiyini israr etməyə başladı.

– Axı sizin kostyumunuz lap islanmışdı?

– Elədir.

– Bəs elə isə, sonra o kostyumu sizin üçün harada təmizləyib ütülədilər?

– Şeyronda.

– Şeyronda?

– Bəli, ser.

– Oradakı dərzi təmizləyib ütülədi?

– Bəli, ser.

– Hansı dərzi?

Əfsus ki, Klayd dərzinin kim olduğunu xatırlaya bilmədi.

– Demək, siz Biq Biterndən Şeyrona qədər yaş və əzik kostyumda getmisiniz?

– Bəli, ser.

– Özü də heç kəs bunu görüb-eləməmişdir?

– Məncə, heç kəs, ser, yadıma gəlmir.

– Ah, sizin yadınıza gəlmir!.. Çox yaxşı, biz bunu aydınlaşdırarıq.

İndi Meyson öz-özlüyündə bu qərara gəldi ki, qızı öldürən, şübhəsiz, Klayddır, – həm də o, bu cinayəti əvvəlcədən hərtərəfli düşünərək etmişdir, – ona görə bu kostyumu harada gizlətdiyini, yaxud harada təmizlənməyə verdiyini, etiraf etməyə gec-tez onu məcbur etmək mümkün olacaqdır.

Bundan başqa, göldə tapılan həsir şlyapa məsələsi də var. Bəs bu barədə Klayd nə deyə bilər? Həmin şlyapanı başından külək apardığını söyləməklə, suda tapılan şlyapa olmasa da, hər halda göldə başında şlyapa olduğunu Klayd etiraf etmişdi. Buna görə Meyson, şahidlərin yanında, tapılan şlyapanın Klaydınkı olduğunu və bundan başqa, onun sonra başına qoyduğu ikinci bir şlyapanın da mövcud olduğunu inadla müəyyən etməyə çalışırdı.

– Siz deyirsiniz ki, başınızdakı həsir şlyapanı külək vurub salmışdır. Yaxşı, sonra haman şlyapa sudamı qaldı? Siz o vaxt şlyapanı sudan götürməyə cəhd etmədiniz?

– Xeyr, ser.

– Demək, həyəcanlı olduğunuz üçün siz bunu fikirləşmədiniz?

– Bəli, ser.

– Lakin bununla belə, siz sonra meşədən keçib gedərkən başınızda həsir bir şlyapa var imiş. Bəs siz o şlyapanı haradan almışdınız?

Tələyə düşdüyünü hiss edərək, karıxmış Klayd, bir anlığa susaraq, qorxu içərisində fikirləşməyə başladı ki, indi başında olan bu ikinci şlyapanı, – meşədən keçib gedərkən başında olan həmin şlyapa olduğunu və suda qalan birinci şlyapanın Utika şəhərindən alındığını isbat edə bilərlərmi? O, yalan deməyi qət etdi.

– Axı mənim ikinci həsirli şyapam yox idi.

Meyson bu sözlərə əhəmiyyət verməyərək, əlini uzadıb Klaydın başından həsir şlyapasını götürdü və şlyapanın astarındakı – “Stark və K⁰, Likurq” – yazılı fabrik nişanını gözdən keçirməyə başladı.

– Bu şlyapanın astarı vardır. Likurq şəhərində alınmışdır, eləmi?

– Bəli, ser.

– Nə vaxt?

– İyun ayında.

– Məgər bu şlyapa, həmin gecə meşədən keçib gedərkən, başınızda olan şlyapa deyilmi?

– Xeyr, o deyil, ser.

– Yaxşı bəs elə isə bu şlyapa harada idi?

Klayd yenə tələyə düşdüyünü hiss edərək susdu. “İlahi, mən bunu nə cür izah edim? – deyə o düşünürdü. – Axı nə üçün mən, göldə qalan o şlyapanın mənimki olduğunu boynuma aldım?” Lakin o dərhal başa düşdü ki, bunu inkar etsə də, etməsə də, fərqi yoxdur, Qrass və Biq Bitern göllərində elə şahidlər tapmaq olar ki, onlar, əlbəttə, Klaydın o zaman həsir şlyapada olduğunu xatırlaya bilərlər.

– Bəs bu şlyapa harada idi? – deyə Meyson təkid edirdi.

Nəhayət, Klayd cavab verdi:

– Mən bir dəfə bu şlyapada yay malikanəsinə gəlmişdim. Keçən dəfə buradan gedəndə, yadımdan çıxarıb, burada qoymuşdum. İndi gəlib gördüm ki, şlyapam buradadır.

– Aha, başa düşürəm! Etiraf etməliyəm ki, məsələni çox məharətlə izah edirsiniz! – Meyson artıq, çox hiyləgər bir adamla üz-üzə gəldiyini düşünməyə başlamışdı… Görünür, daha böyük fəndgirliklə tələlər qurmaq lazım gələcəkdi. Eyni zamanda, o, Krenstonları və Ayı gölünə səyahətə gedənlərin hamısını sorğu-suala tutmaq qərarına gəldi: bəlkə onlardan biri, cümə günü onların yanına gələn Klaydın başında həsir şlyapa olub-olmadığını və keçən dəfə o şlyapasını yadından çıxarıb, onların evində qoyub-qoymadığını xatırlaya bilər. Klayd, əlbəttə, yalan deyir və onun yalanını ifşa etmək lazımdır.

Buna görə, Bricburq şəhərinə və yerli mahal həbsxanasına qədər, prokuror bütün yolu Klaydı bir dəqiqə də olsun rahat qoymadı. O, cavab verməkdən nə qədər boyun qaçırsa da, Meyson hər dəfə yeni-yeni suallarla ona hucum edirdi: “Əgər siz, doğrudan da, sadəcə göl sahilində qəlyanaltı etmək istəyirdinizsə, nə üçün gölün başqa yerlərinə nisbətən o qədər də gözəl olmayan cənub tərəfinə, yəni bu qədər uzağa üzüb getmişdiniz?” – yaxud: “Bəs həmin günün ikinci yarısını siz harada keçirdiniz? Aydın şeydir ki, fəlakət baş verən yerdə dayanıb qalmamışsınız?” Sonra Meyson, birdən-birə yenə də Sondranın çamadandan tapılmış məktublarına qayıdırdı. Klayd bu qızla çoxdan tanışdırmı? Görünür, Sondra ona bərk vurulmuşdur; Klayd necə? O da Sondraya bu cür dərindən vurulmuşdurmu? Bəlkə Sondra payızda ona ərə gedəcəyini vəd etdiyi üçün, o, miss Oldeni öldürməyi qərara almışdır?

Klayd bu son ittihamı hərarətlə inkar etdi, lakin, demək olar ki, bütün qalan zamanı iztirab dolu bədbəxt gözlərini bir nöqtəyə zilləyərək, bir kəlmə danışmadı.

Sonra onlar gölün qərb tərəfində, bir fermanın çardağında – döşəməyə sərilmiş küləş üzərində çox pis bir gecə keçirdilər; Sissel, Suenk, və Kraut növbə ilə əllərində tapança, Klaydın keşiyini çəkirdilər, Meyson, polis rəisi və başqaları isə aşağıda, birinci mərtəbədə yatmışdılar. Artıq bu hadisə barəsində ətrafa bəzi xəbərlər yayıldığı üçün, səhər üzü yerli sakinlərdən bir neçə nəfər gələrək, soruşdu: “Deyirlər, Biq Biterndə qızı öldürən oğlan burdadır – bu doğrudurmu?” Onlar Klaydı görmək üçün səhər hamı Meysonun tapdığı Ford maşınlarında yola düşənə qədər dayanıb gözləmişdilər.

Balıqçı körfəzində və üçüncü mil Buxtasında isə artıq böyük bir izdiham toplaşmışdı. – Fermerlər, yaylağa gələnlər, dükançılar, odunçular, uşaqlar hamı tökülüşüb gəlmişdi, görünür caninin bura gətirildiyini telefonla onlara xəbər verən olmuşdu. Üçüncü mil Buxtasında Berley Xeyt və Nyukom gözləyirdilər, onlar telefonda tapşırıq alaraq, Klaydın şəxsiyyətini qəti surətdə müəyyən etmək üçün bütün şahidləri Biq Biterndən çağırıb, arıq, əsəbi bir adam olan yerli məhkəmə rəisi Qabriel Breqin otağına doldurmuşdular.

Burada, yerli hakimin qarşısında Meyson artıq Klaydı, Robertanı öldürməkdə ittiham etdi və bütün rəsmiyyətə riayət edilərək, qanuni bir surətdə qərar çıxarılmasına, yəni bu məsələdə şübhəli görülən adamın Bricburqdakı mahal həbsxanasına göndərilməsinə nail oldu. Sonra Meyson, Bertpon, polis rəsi və onun köməkçiləri ilə birlikdə, Klaydı birbaş Bricburq həbsxanasına apardı və orada onu dərhal kameraya salıb, qapısını bağladılar.

Klayd kameraya girən kimi, dəmir çarpayının üstünə atıldı və dəhşətli bir məyusiyyət, ümidsizlik içərisində başını əlləri içərisinə aldı. Onlar səhər saat üçdə gəlib, həbsxanaya yetişmişdilər, lakin bu zaman artıq həbsxana qarşısında səs-küy qaldıran istehza və təhdid edən, azı beş yüz nəfərdən ibarət kinli bir izdiham toplanmışdı. Artıq hər tərəfə şayiə yayılmışdı ki, guya Klayd dövlətli bir qızla evlənmək istəyərək, ən vəhşicəsinə bir yolla gənc və gözəl bir işçi qızı öldürmüşdür, bu qızın günahı yalnız ondan ibarət imiş ki, o Klaydı həddindən artıq sevirmiş. İzdiham içərisindən təhdidedici qaba bağırtılar eşidilirdi:

– Odur, o əclaf özüdür! Dayan, əclaf, kəndir boğazına keçəndə görərik, halın necə olacaq! – Bu sözləri qışqıran Suenk tipli, amansız və qəzəbli gözləri olan cavan bir odunçu idi. Sonra izdiham içərisindən çit paltarlı arıq və çevik bir qız, – şəhərin kasıb məhəllələrinin tipik sakini olan bir qız – irəli çıxıb qışqırdı:

– Ax, murdar ilan! Qatil! Elə bilirdin ki, qaçıb qurtaracaqsan, amma quyruğun ələ keçdi?

Klayd isə polis rəisi Slekə qısılaraq, düşünürdü: “Onlar bu fikirdədirlər ki, Robertanı, doğurdan da, mən öldürmüşəm! Onlar hətta məni daşqalaq edə bilərlər!” Klayd o qədər iztirab çəkmiş, qorxmuş, o qədər alçalmış və elə acınacaqlı bir hala düşmüşdü ki, onu içəri buraxmaq üçün taybatay açılmış həbsxananın dəmir darvazasını görərkən, yüngül bir nəfəs aldı, çünki bu darvazalar arxasında o, izdihamın qəzəbindən gizlənəcəkdi.

Lakin kameraya girdikdən sonra, bir dəqiqə də olsun onun gözünə yuxu getmədi və o, əbədi olaraq itirdiyi şeylər haqqında acı düşüncələrlə bütün gecəni iztirab icində çırpındı. Sondra! Qrifitslər! Bertina! Likurq şəhərindəki tanışları! Səhər açılan kimi, onlar hər şeyi biləcəkdilər. Nəhayət, bu xəbər onun anasına da çatacaq… Görəsən indi Sondra haradadır? Əlbəttə Meyson onun şeylərinin dalınca lagerə qayıtdıqda, həm Sondraya, həm də başqalarına hamısını açıb demişdir. İndi hamı onun həqiqətdə kim olduğunu bilir, – o, cinayətkar və qatildir! Lakin bircə nəfər bütün bu əhvalatın nə cür baş verdiyini bilsəydi! Kaş Sondra yaxud onun anası və yaxud başqa bir nəfər, Klaydı başa düşə biləydi!

Bəlkə bu iş daha mürəkkəb bir şəkil almamış, hər şeyi açıb Meysona demək lazım idi, bütün bu hadisənin nə cür baş verdiyini ona izah etmək lazım idi. Lakin belə bir hərəkət – başından keçən fikirləri, öz ilk niyyətini və fotoqraf aparatı haqqında bütün həqiqəti açıb söyləmək və Roberta suda boğularkən, ona kömək etmək əvəzinə üzüb ondan uzaqlaşdığını etiraf etmək demək idi. Həm də bilmədən vurduğu o zərbəni (lakin indi buna kim inanacaqdı?) və sonradan ştativi necə gizlətdiyini açıb söyləməli idi. Bütün bunlar məlum olduqda isə, – o həm Sondra üçün, həm Qrifitslər üçün, həm də hamı üçün, artıq məhv olmuş bir adam olacaqdı. Çox ola bilər ki, etirafına baxmayaraq, onu adam öldürməkdə ittiham edib, edam edəcəklər. Ah ilahi, adam öldürmək! Onu Robertanı öldürdüyü üçün mühakimə edəcəklər və bu dəhşətli cinayət isbat ediləcək. Belə olduqda fərqi yoxdur, onu edam edəcəklər, elektrik stulunda oturdub öldürəcəklər! Klayd belə bir aqibət qarşısında sonsuz dəhşətdən sarsılaraq (ölüm… adam öldürdüyü üçün edam cəzası!) çarpayısında donub qaldı. Ölüm! Aman allah! Kaş o, Robertanın və anasının məktublarını missis Peytonun evində, öz otağında saxlamaya idi! Əgər səfərə çıxmazdan əvvəl o, sandığını başqa bir yerə, başqa bir otağa aparsaydı… nə üçün o bu barədə əvvəlcədən düşünməmişdi? Amma dərhal onun başına belə bir fikir gəldi ki, belə bir hərəkət özü də bir səhv ola bilərdi, bu hamıya çox şübhəli görünərdi. Lakin onlar, Klaydın haralı olduğunu və onun adını nə cür öyrənib bilmişdilər? O yenə sandıqdakı məktublar haqqında düşünməyə başladı. Klayd yadına saldı ki, anası yazdığı məktublarının birində Kanzas-Siti şəhərində baş vermiş o əhvalata işarə vurmuşdu, – demək, Meyson indi o əhvalatdan da xəbərdar idi. Nə üçün o, bu məktubları, – həm Robertanın, həm də anasının məktublarını, – bütün məktubları tələf etməmişdi! Nə üçün? O indi bu suala cavab tapa bilmirdi, – yəqin ki, o, hər bir diqqət, mehribanlıq və şəfqət əlaməti olaraq aldığı hər cür xırda para şeyləri yadigar saxlamaq kimi mənasız bir vərdiş üzündən onları hifz etmişdi. Kaş o, ikinci həsir şlyapanı başına qoymayaydı…və meşədə o üç nəfərə rast gəlməyəydi! İlahi! O əvvəlcədən başa düşməli idi ki, bu və ya başqa bir yolla onun izinə düşüb, təqib edəcəklər. Əgər o, Ayı gölündəki lagerdən bir baş meşəyə getsəydi, öz çamadanını və Sondranın məktublarını götürüb uzaqlaşsaydı! Kim bilir, bəlkə o, Boston şəhərində yaxud Nyu-Yorkda və ya başqa bir yerdə gizlənə bilərdi.