Czytaj książkę: «Rübailər»
Czcionka:
«Bir sübh xitab etdi bizim meyxanә…»
Bir sübh xitab etdi bizim meyxanә:
Ey rindi-xәrabәtimiz, ey divanә!
Dur dolduraq al şәrabla peymanәmizi,
“Ey vay” ilә dolmadan bizim peymanә.
«Ey xacә, inandırma bizi boş sözünә…»
Ey xacә, inandırma bizi boş sözünә,
Get, allaha bax, nәsihәti ver özünә.
Biz düz gedirik, sәnin gözün әyri görür,
Bizdәn uzaq ol, çarә elә öz gözünә.
«Beş gün bu cahan oldu bizim mәnzilimiz…»
Beş gün bu cahan oldu bizim mәnzilimiz,
Tәk dәrdü-bәla oldu fәqәt hasilimiz.
Getdik buradan ürәkdә min həsrәt ilә,
Әfsus ki, hәll olmadı bir müşkilimiz.
«Qalx, ey büt, dur qәlbi sevindir, bәri gәl…»
Qalx, ey büt, dur qәlbi sevindir, bәri gәl,
Gәl eylә bu gün dәrdimizә çarә, gözəl.
Bir kuzә şәrab gәtir içәk, lәzzәt alaq,
Torpaqlarımız kuzәyә dönmәkdәn әzәl.
«Heç kim verә bilmir sabaha vәdә bizә…»
Heç kim verә bilmir sabaha vәdә bizә,
Gәl biz bu günü xoş elәyәk könlümüzә.
Mey iç Ayın altında, Ay üzlüm, ki bu Ay
Çox-çox doğacaq, rast gәlәcәkdirmi bizә?
«Öldükdә mәnim cismimi badəylә yuyun…»
Öldükdә mәnim cismimi badəylә yuyun,
Tәlqinimi dә mey şüşәsindәn oxuyun,
Mәhşәr günü tapmaq mәni siz istәsәniz,
Meyxanәdә axtarın mәni, orda duyun!
«İstәr mәni hicranla zavalda saxla…»
İstәr mәni hicranla zavalda saxla,
İstәr şad elә, zövqü vüsalda saxla,
Mәn söylәmirәm sәnә nә cür saxla mәni,
Könlün necә istәyir o halda saxla!
«Eşq әhli gәrәk hәmişә rüsva olsun…»
Eşq әhli gәrәk hәmişә rüsva olsun,
Divanәliyilә mәstü şeyda olsun,
Huşyarlıqda dәrd çәkirik hәr şeyә biz,
Mәstkәn deyirik: qoy nә olursa olsun.
«Quran ki böyük, gözəl kәlamdır deyilir…»
Quran ki böyük, gözəl kәlamdır deyilir,
Az-az oxuyan olur onu hәrdәnbir.
Böyründә piyalәnin bir ayәt var ki,
Hәr yerdә, hәmişә dillәrin әzbәridir.
«İçmirsәn әgәr mәstlәri töhmәtlәmә sәn…»
İçmirsәn әgәr mәstlәri töhmәtlәmә sәn,
Yüz qәlbi qәmә, dәrdә salır hәr fitnәn,
Sәn içmәmәyinlә fәxr edirsәn, lakin
Yüz iş törәdirsәn daha pis içmәkdәn.
«Mey cismimә qüvvәt gətirir, canә qida…»
Mey cismimә qüvvәt gətirir, canә qida,
Çox sirlәrin üstünü mey açmaqda,
Yox bir tәlәbim nә bu, nә o dünyadan,
Yeydir mәnә mey hәr iki dünyadan da.
«Könlüm, bu zәmanәdәn sәn ehsan dilәmә…»
Könlüm, bu zәmanәdәn sәn ehsan dilәmә!
Dövrandan aman gözlәmә, sahman dilәmә.
Dәrman dilәsәn, bir az da artar dәrdin,
Dәrdinlә barış, sәbr elә, dәrman dilәmә.
«Öpsәm ayağından sәnin, ey şux dilbәr…»
Öpsәm ayağından sәnin, ey şux dilbәr,
Varkәn ayağın, özgә lәbindәn kim öpər?!
Әl mәndәn, әtәk xәyalın olsun hәr gün,
Gәzsәm, arasam vüsalın olsun gecәlәr.
«İçsәm o qәdәr şәrab ki, qәbrimdәn onun…»
İçsәm o qәdәr şәrab ki, qәbrimdәn onun,
Çıxsın qoxusu mәzarımı doldursun,
Bir kefli gәlib torpağıma çatsa әgәr,
Ordan saçılan qoxuyla tam mәst olsun.
«Meyxanә diyarında gedib qәlb axtar…»
Meyxanә diyarında gedib qәlb axtar,
Kamillәri tap, onlar ilә ol hәmkar,
Yüz Kәbәdәn artıqdı bir insan qәlbi,
Sәn Kәbәyә getmә, get tәmiz qәlblәrә var1.
«Bir gün ki əlimdə parlayır cami-şәrab…»
Bir gün ki əlimdə parlayır cami-şәrab,
Şadlıq mәni eylәyir o gün mәstü xәrab.
Yüz möcüzә icad edirәm sәnәtdә
Tәbim o zaman atәş olur, söz dә gülab.
«Mәşuqә vә meylә bu xarab guşәdә şad…»
Mәşuqә vә meylә bu xarab guşәdә şad,
Rәhmәt vә әzab ümidi, fikri, bizә yad,
Hәr bir şeyi qoyduq girova badә üçün,
Oddan, havadan, sudan vә torpaqdan azad.
«Meyxanәni abad mey içәnlәrdir edәn…»
Meyxanәni abad mey içәnlәrdir edәn,
Min tövbә-günah qanın sorurlar bizdәn.
Mәn işlәmәsәm günah, edilmәz rәhmәt,
Rәhmәt şәrәfin günahımızdır bәzәyәn.
«Dostluq az elə, hər kәsә dil vermә, saqın…»
Dostluq az elə, hər kәsә dil vermә, saqın!
Olma bu zәmanә әhlinә çox da yaxın.
Bir kәs ki onu arxa bilirsәn özünə,
Diqqәt elәsәn, odur hәqiqәtdә yağın.
«O qәsrdә ki verәrdilәr Bәhrama cam…»
O qәsrdә ki verәrdilәr Bәhrama cam,
Ahuya olub doğum yeri, aslana dam.2
Bәhram ki, ömür boyunca gur ovlardı,
Gördün necә birdәn gora girdi Bәhram.
«Dilbәrlәrә kim, gülәr dodaqlar vermiş…»
Dilbәrlәrә kim, gülәr dodaqlar vermiş,
Dәrd әhlinin o, bağrına dağlar vermiş.
Qismәt bizә şadlıq etmәmişdirsә, nә qәm?
Yüz minlәrini gözlәri ağlar vermiş.
«Gәlmiş bulud, ağlayır çәmәn üstünә, bax…»
Gәlmiş bulud, ağlayır çәmәn üstünә, bax,
Gülrәngli şәrabsız nәyә lazım yaşamaq.
İndi çәmәnin otlarına biz baxırıq,
Bәs qәbrimizin otlarına kim baxacaq.
«Üsyanım ilә heç kәsi yandırmır odum…»
Üsyanım ilә heç kәsi yandırmır odum,
Bir kimsәnәdәn yaxşılığa yox umudum,
Xalqın sitәmindәn göyә qalxan әl ilә,
Xeyir olmadı heç, hansı әtәkdәn tutdum.
«Çərxin dönüşündə görmürəm bir məfhum…»
Çərxin dönüşündə görmürəm bir məfhum,
Dünya әzabından özgә hәr şey mövhum,
Öz işlәrimә diqqәt edib mәn görürәm
Ömrümdә mәnә olmadı bir şey mәlum.
«Mәndә bu nәfәs saqiyә sadiq qalmış…»
Mәndә bu nәfәs saqiyә sadiq qalmış,
Xalqdansa mәnә bu bivәfalıq qalmış;
Axşamkı şәrabdan bir udum qalmışsa,
Söylә, nә qәdәr ömrdәn artıq qalmış?
«Kafirlik ilә din arası bir andır…»
Kafirlik ilә din arası bir andır,
Şәkk ilә yәqinin arası bir andır.
Xoşluqla keçir sәn bu әziz ömrü bu gün,
Sağlıqla ölüm fasilәsi bir andır.
«Bihudә yerә hәr tәrәfә cummamalı…»
Bihudә yerә hәr tәrәfә cummamalı,
Әsr ilә ayaqlaşmalı, rәhm ummamalı,
Zәrlәr nә verirsә fәlәyin nәrdindә,
Yalnız o naxışlara baxıb oynamalı.
«Çatmır ki әlin sәnin bu gündәn sabaha…»
Çatmır ki әlin sәnin bu gündәn sabaha,
Çәkmәk sabahın dәrdini boş bir sövda.
Qәlbin ayıq isә bu günü zay etmә,
Yoxdur bu qalan ömrümüzә çünki vәfa.
«Növbәtlә bu gün ömür cavanlıqdı mәnә…»
Növbәtlә bu gün ömür cavanlıqdı mәnә,
Badә içirәm, bu kamranlıqdı mәnә.
Eyb eylәmәyin ki, acıdır mey, xoşdur,
Ondan da acı bu zindәganlıqdı mәnә.
«Alәm dediyin vücud şәkildir, heçdir…»
Alәm dediyin vücud şәkildir, heçdir,
Doqquz tәbәqә bu göy sәma, bil, heçdir,
Sәn xoş yaşa, bu ölüm-dirim keşmәkeşi
Bir lәhzәyә bağlıdır, o da bir heçdir.
«Ey çәrxi-fәlәk, bu kin, әdavәt sәndәn…»
Ey çәrxi-fәlәk, bu kin, әdavәt sәndәn!
Hәr zülm doğub sәnin qәdim şivәndәn!
Ey torpaq, әgәr döşün yarılsa, şәksiz
Min dürrü cavahirat çıxar sinәndәn!
«Ey qәlb, zәmanәdәn ki sәn qüssәdәsәn…»
Ey qәlb, zәmanәdәn ki sәn qüssәdәsәn,
Ruhun birdәn çıxıb gedәndir, bil sәn.
Әylәş bu çәmәndә, xoş yaşa bir neçә gün,
Az sonra çәmәnlik bitәcәk türbәndәn.
«Bir sirli vücuddan törәmişdir bu cahan…»
Bir sirli vücuddan törәmişdir bu cahan,
Mahiyyәtini bu cövhәrin yoxdur açan.
Hәr kәs nә gәlib ağlına bir sözdü deyib,
Әslindә nәdir, dәrk elәmir bir insan.
«Bu kuzә mәnim günümdә bir dilxun olub…»
Bu kuzә mәnim günümdә bir dilxun olub,
Bir şux gözəlin saçlarına vurğun olub.
Boynundakı qulp o aşiqin bir qoludur,
Yarın sarılıb boynuna bir mәcnun olub.
«Dünya deyilәn alәmimiz bir qoca dam…»
Dünya deyilәn alәmimiz bir qoca dam,
Onda otarır öz atını sübh ilә şam,
Yüz Cәmşidi yormuş, yola salmış bu saray,
Bir kordur ki, onda yatıb yüz Bәhram.
«Zәr tәştinә bәnzәr bu sәma zümrüdrәng…»
Zәr tәştinә bәnzәr bu sәma zümrüdrәng,
Çox dövr elәmişdir, yenә dә dövr edәcәk.
Bir vaxt bu çәrxi-fәlәyin hökmü ilә
Gәldik biz dә, getmәdәyik hәr kәs tәk.
«Üç-beş gün ömür növbәtimiz böylә keçib…»
Üç-beş gün ömür növbәtimiz böylә keçib,
Çöldә necә yel әsib keçir, öylә keçib,
Mәn çәkmәrәm әsla iki gün dәrdini heç:
Biri hәlә gәlmәyib, biri dünlә keçib.
«Eyvay ola bir qәlbә ki, od yox onda…»
Eyvay ola bir qәlbә ki, od yox onda,
Bir dilbәr üçün yanmayır onda sevda,
Bir gün ki şәrabsız keçirirsәn onu sәn
Heç bir günün olmaz daha bәdtәr ondan.
«Badәylә yaşa, ki, mülki-Mahmud budur…»
Badәylә yaşa, ki, mülki-Mahmud budur,
Çәngә qulaq as, ki lәhni-Davud budur,
Keçmiş-gәlәcәk söhbәtini salma yada,
Hal ilә yaşa ki, әsl mәqsud budur.
«Hәm dost vә hәm düşmәn ilә yaxşı dolan…»
Hәm dost vә hәm düşmәn ilә yaxşı dolan,
Heç pislik edәr başqasına yaxşı olan?!
Pislik elәsәn düşmәn edәrsәn dostu,
Sәn yaxşılıq et, düşmәnin olsun aşnan.
«Keçmәz arada lovğalı sözlәr, qәlp pul…»
Keçmәz arada lovğalı sözlәr, qәlp pul,
Kefxanәmizә kibr3, riya tapmaz yol,
Bir piri-xәrabәti bizә etdi xitab:
Mey iç ki, mәzarda yatacaqsan bol-bol.
«Mütriblә şәrab, bir dә nigar varsa әgәr…»
Mütriblә şәrab, bir dә nigar varsa әgәr,
Bir yanda da bağ, axar sular varsa әgәr,
Bәsdir sәnә bu, cәhәnnәmi salma yada,
Cәnnәt dә fәqәt böylә olar, varsa әgәr.
«Hәr rast gәlәnә sirrini açmaz hәr kәs…»
Hәr rast gәlәnә sirrini açmaz hәr kәs,
Qәlbindәkini özgәyә derkәn qısa kәs!
Bir türfә halım var, acizәm şәrhindәn,
Bir sirrim var ki, heç kimә söylәnmәz.
«Bütxanә vә Kәbә qulluğun sәhnәsidir…»
Bütxanә vә Kәbә qulluğun sәhnәsidir,
Naqus4 vә әzan әsirliyin nәğmәsidir,
Mehrab ilә, mәscid, kilsә, xaç, tәsbeh,
Bunlar hamısı әsarәtin pәrdәsidir.
«Ruhumla sәmadan aradım ilk gündәn…»
Ruhumla sәmadan aradım ilk gündәn
Lövhü, qәlәmi, cәhәnnәmi, cәnnәti mәn.
Sonra mәnә anlatdı müәllim düzünü:
Sәn bunları axtar fәqәt öz qәlbindәn.
«Novruz şehi xoşdur düşә gül çöhrәsinә…»
Novruz şehi xoşdur düşә gül çöhrәsinә,
Xoşdur çıxa bir gözəl çәmәn sәhnәsinә,
Ondan ki dünәn keçib, danışmaq boşdur,
Xoşdur qulaq asmaq bu günün nәğmәsinә.
«Üzmә özünü sәn, canına qәsd elәmә…»
Üzmә özünü sәn, canına qәsd elәmә,
Öz qismәtinә razı ol, artıq dilәmә,
Azdır demә sәn, hәr nә qәdәr bәhrәn var,
İlk gündәn alınmış o adınla qәlәmә.
«Söz-sov nәyә lazım bizә, dur badә gәtir…»
Söz-sov nәyә lazım bizә, dur badә gәtir,
Qönçә kimi ağzın bu gecә ruzimәdir,
Mey ver mәnә, ey can, gül üzün rəngindә,
Tövbәm dağınıq zülfünә bәnzәr, o nәdir?!
«Bir әldә qәdәh, birindә canan saçı… xoş…»
Bir әldә qәdәh, birindә canan saçı… xoş!
Bir bağda sәadәtlә könül mәst olmuş,
Salmır yadına bu alәmin dәrdlәrini,
İşrәt meyini içir olunca sәrxoş.
«Başdan-başa dünyanı tamam gәzdik biz…»
Başdan-başa dünyanı tamam gәzdik biz,
Sonsuzluğunu üfüqlәrin sezdik biz,
Bir kәsdәn eşitmәdik bu yoldan dönәni,
Hәr kim bu yolu keçib gedib, qoymamış iz
«Yad dost olacaq mәnә, әgәr etsә vәfa…»
Yad dost olacaq mәnә, әgәr etsә vәfa,
Bәdxahımdır dostum, әgәr etsә cәfa,
Nuşun ziyanı olsa әgәr, niş olacaq,
Padzәhr5 olacaq zәhәr, әgәr versә sәfa.
«Şeyxi gördüm meyxanadan mәst çıxır…»
Şeyxi gördüm meyxanadan mәst çıxır,
Qolda canamaz, әldә dә bir şişә çaxır,
– Ey şeyx, – dedim, – nә var, nә üz verdi sәnә?
– Mey iç, – dedi, – dünyanın işi sel tәk axır.
«Bizdәn dә qabaq gecә-günüz olmuşdur…»
Bizdәn dә qabaq gecә-günüz olmuşdur,
Göylәr dә yenә bu cür dönüb durmuşdur,
Bu torpağa, gözlә, asta bas addımını,
O, bir gözəlin göz bәbәyi olmuşdur.
«Bәsdir bu cәfәngiyata aldandım hey…»
Bәsdir bu cәfәngiyata aldandım hey,
Bizar elәdi mәni yalan hәr bir şey,
Bundan sonra mәnәm vә şux dilbәrlәr,
Cәnnәt-duzәx demә, de mәşuqә vә mey.
«Bәsdir daha mәscid odu, kilsә dumanı…»
Bәsdir daha mәscid odu, kilsә dumanı,
Bәsdir bu behişt xeyri, cәhәnnәm ziyanı,
Get lövhünә bax, gör ki qәza ustadı
Yazmışdır әzәl gündәn olub-olmayanı.
«Şadlıq mәndәn olur ayıqlıqdan nihan…»
Şadlıq mәndәn olur ayıqlıqdan nihan,
Mәstlik isә olur ağılda nöqsan,
Sәrxoşluq-ayıqlıq arasında bir hal
Var ki, mәn onun bәndәsiyәm, ey insan!
«Tәrkibini meylә qәdәhin kim qurmuş…»
Tәrkibini meylә qәdәhin kim qurmuş?
Heç qırmağını rәva görәrmi sәrxoş?!
Bunca zәrif әllәri, başı, qolları kim
Sevgiylә qurub, kinlә qıran kim olmuş?!
«Bir ox ki әcәl atır, sipәrlәr heçdir…»
Bir ox ki әcәl atır, sipәrlәr heçdir,
Dövlәt, әzәmәt vә simü zәrlәr heçdir.
Dünyadakı işlәrә baxınca, görürәm:
Tәk yaxşıdı yaxşı, özgə şeylәr heçdir.
«Camla mey ilә, saqi ilә bir çәmәnә…»
Camla mey ilә, saqi ilә bir çәmәnә…
Bunlar mәnә nәqd ola, behişt nisyә sәnә.
“Cәnnәt” vә “cәhәnnәm” sözü boş sözlәrdir,
Kim getdi, qayıtdı oradan, söylә mәnә!?
«Dünya malına bunca hәvәs, arzu nәdәn…»
Dünya malına bunca hәvәs, arzu nәdәn?
Heç gördünmü bir әbәdi ömr elәyәn?!
Cismindә gedib-gәlәn nәfәslәr burovuz,
Şey ki burovuzdur, ona bel bağlama sәn!
«Çayda su axar kimi, biyabanda külәk…»
Çayda su axar kimi, biyabanda külәk,
Bir gün yenә ömrümüzdәn ötdü, ötәcәk,
Mәn dәrdini çәkmәrәm nә mәchul sabahın
Vә nә dünәnin ki, heç dönüb gәlmәyәcәk.
«Biz yer üzünә gәlmәmişik istəklə…»
Biz yer üzünә gәlmәmişik istəklə,
Mәcbur olaraq getmәyimiz dә öylә;
Dur, başla işә, şәrab gәtir, ey saqi!
Dünya qәmini yumaq gәrәk badә ilә.
«Novruzda bulud lalә üzün oxşarkәn…»
Novruzda bulud lalә üzün oxşarkәn,
Dur get sәni gözlәyir qәdәhdә badәn,
İndi bu göy otlar ki, edirsәn tamaşa
Bir gün göyәrib çıxar sәnin qәbrindәn.
«Yol tapdı bağa bülbülümüz sәrxoş ikәn…»
Yol tapdı bağa bülbülümüz sәrxoş ikәn,
Mey camını vә gül üzünü gördü gülәn,
Gәldi mәnә hal dili ilә bildirdi:
Anla ki, ötәn ömrü tapa bilmәzsәn.
«Kam almadı heç bu dünyadan bir aqil…»
Kam almadı heç bu dünyadan bir aqil,
Sәn göylәri ya yeddi vә ya sәkkiz bil,
Öldünmü, sәni ya qurd yesin bir çöldә,
Ya gorda qarışqalar yesin, fәrqli deyil.
«Novruz günü lalә tәk qәdәh al әlinә…»
Novruz günü lalә tәk qәdәh al әlinә,
Hәmdәm ola bir lalәyanaqlın da sәnә,
Mey nuş elә şadlıqla ki, birdәn bu fәlәk
Rәhm etmәyәrәk son qoyacaq mәnliyinә.
«Madam ki sәnә bir dәfәlikdir ölmәk…»
Madam ki sәnә bir dәfәlikdir ölmәk,
Öl, bir dәfә qurtul, bu zәiflik nә demәk.
Var-yox bir ovuc damar, dәri, qan vә sümük –
Bunlar, elә bil heç olmayıb, qәm nә gәrәk?!
«Madam ki, hәqiqәti yәqin anlamırıq…»
Madam ki, hәqiqәti yәqin anlamırıq,
Ömrü gümana bağlamaq olmaz artıq,
Әn yaxşı budur piyalәdәn çәkmәyәk әl,
Xoşluqla içәk, olaq nә sәrxoş, nә ayıq.
«Torpaq ki olub hәr heyvanın tapdadığı…»
Torpaq ki olub hәr heyvanın tapdadığı,
Bir qız saçıdır, ya ki sәnәmlәr yanağı,
Kәrpic ki, durur hәr sarayın bürcündә
Şahlar başı olmuş o, vәzirlәr ayağı.
«Xoşbәxt o ki bu dövrdә azad yaşamış…»
Xoşbәxt o ki bu dövrdә azad yaşamış,
Az-çox nәyi var, razı qalıb şad yaşamış.
Ömrün qısa müddәtin qәnimәt bilmiş,
Meydәn vә gözəldәn alaraq dad, yaşamış.
«Xәyyam, günah üçün bu matәm nә demәk…»
Xәyyam, günah üçün bu matәm nә demәk?
Qәm çәkmәyinin faydası varmı, de görәk?!
Onlar ki günahsızdır, edilmәzlәr әfv,
Әfv mәhz günahkarlaradır, qәm nә gәrәk!
«Xәyyam ki tikәrdi xiymәlәr6 fәlsәfәdәn…»
Xәyyam ki tikәrdi xiymәlәr6 fәlsәfәdәn,
Qәm tәndirinә düşüb kül oldu birdәn,
Kәsdi әcәlin qayçısı ömrün ipini,
Satdı onu dәllali-qәza heç neçәdәn.
«Tәrkibini bu tәbiәtin böylә edәn…»
Tәrkibini bu tәbiәtin böylә edәn,
Öz etdiyini qüsurlu etmiş o nәdәn?
Yaxşı elәmişsә nә üçün bәs dağıdır?
Pisdirsә әgәr bu eybi bәs kimdir edәn?
«Sirlәrdәn iraqda heç kimin yoxdu yolu…»
Sirlәrdәn iraqda heç kimin yoxdu yolu,
Bu qanqaralıqda hәr kәsin qәlbi dolu.
Yalnız qara torpaqdır әsl mәnzilimiz,
Mey iç ki, bu әfsanәlәrin yoxdu sonu.
«Zövqün qәdәhindә meyi-gülrəng xoşdur…»
Zövqün qәdәhindә meyi-gülrəng xoşdur,
Ud nәğmәsi ilә naleyi-çəng xoşdur,
Zahid ki xәbәrsizdi şәrab camından,
Bizdәn uzaq olsa әlli fәrsәng7 xoşdur.
«Haqq axtarana gözəl, ya çirkin birdir…»
Haqq axtarana gözəl, ya çirkin birdir,
Aşiqlәr üçün küfr vә ya din birdir,
Mәcnuna geyim ya atlaz olsun, ya palaz,
Vurğunlar üçün kasıbla zәngin, birdir.
«Bir arifi gördüm, mәnә röyada dedi…»
Bir arifi gördüm, mәnә röyada dedi:
– Yatmaqla heç insanın açılmaz bәxti,
Yatmaq ki var ölmәklә bәrabәrdir, qalx.
Mey iç! Yerin altında yatarsan әbәdi.
«Dünyada hәqiqәt ağacı bar vermәz…»
Dünyada hәqiqәt ağacı bar vermәz,
Getmir çünki doğru yol ilә heç kәs.
Burda hәrә bir zәif budaqdan yapışıb,
Bunlarca dünәn, bu gün, sabah fәrq etmәz.
«Atәşgәdәdә, kilsәdә ya mәsciddә…»
Atәşgәdәdә, kilsәdә ya mәsciddә,
Duzәxdәn xovf edib behişt güdmәkdә.
Bir kәs ki fәqәt hәqiqәtә vaqifdir,
Qәlbindә bu boş laflara yol vermәz dә.
«Mәnzilgәhimizdir bu vәfasız alәm…»
Mәnzilgәhimizdir bu vәfasız alәm,
Burda aradım zövqüm ilә bir hәmdәm,
Siman kimi ay görmәdim, aydındı sözüm,
Qәddin kimi yox. sәrv dә, mәn düz deyirәm.
«Eşqindә sәnin günahkara töhmәt yox…»
Eşqindә sәnin günahkara töhmәt yox,
Nadanlar ilә bu barәdә söhbәt yox,
Eşqin bu meyi mәrdlәr üçün dәrmandır,
Namәrd olana bu badәdәn qismәt yox.
«Bir huri sifәtli nazәnin, fәsli-bahar…»
Bir huri sifәtli nazәnin, fәsli-bahar
Bir kasә şәrab әlindә, mövqe gülzar.
Bunlar mәnim olduqda, mәni әfv elәyin,
İtdir o adam ki, cәnnәti yada salar.
«Süzdükdә şәrabı qülqüli-mey nә gözəl…»
Süzdükdә şәrabı qülqüli-mey nә gözəl!
Şәn nәğmә sәdası, naleyi-ney nә gözəl!
Yar qoynunda, başında meydәn nәşә,
Dәrdindәn uzaq zәmanәnin, hey nә gözəl!
«Hər çöldə ki, orda laləzar olmuşdur…»
Hər çöldə ki, orda laləzar olmuşdur,
Bir şəhriyarın qanilə al olmuşdur,
Yerdən göyərən bənövşənin hər vərəqi
Bir şux gözəlin üzündə xal olmuşdur.
«İnsan bu həyat sirrini bilsə, necə var…»
İnsan bu həyat sirrini bilsə, necə var,
Söz yox ki, ölüm sirrini də onda qanar.
Sağlıqda bu gün özündədir, anlamır heç,
Öldükdə sabah nəyi nə cür bəs anlar?
«Dünya, yox isə şərabü saqi, boşdur…»
Dünya, yox isə şərabü saqi, boşdur,
Çalmazsa könül nayi-iraqi, boşdur,
Mən hey baxıram bu aləmin işlərinə,
Yaxşı yenə yaxşılıqdı, baqi boşdur.
«Dünya ki bizim olduğumuz yer buradır…»
Dünya ki bizim olduğumuz yer buradır,
Bir dairədir, nə baş, nə axır vardır.
Kimsə deyə bilmir bizə heç doğrusunu:
Hardan gəlirik, getdiyimiz yer haradır?!
«Hәr kәsdәn ürәk sirrini gizlin saxla…»
Hәr kәsdәn ürәk sirrini gizlin saxla,
Nakәslәr önündә dilini bәrk bağla,
Xalqdan özünә gözlә o cür rәftar ki,
Sәn dә nә cürә rәftar edirsәn xalqla.
«Bir başqa hәyat verir bu ömrә badә…»
Bir başqa hәyat verir bu ömrә badә,
Doldur qәdәhi, vaxtını vermә badә,
Ver ovcuma, dünyanın işi mәlumdur,
Tez ver ki, ömür keçmәdәdir hәr dәmdә.
«Dünya kәdәri – zәhәr, şәrab – padzәhәri…»
Dünya kәdәri – zәhәr, şәrab – padzәhәri,
İçsәn, yıxa bilmәz sәni dünya kәdәri;
Şux gәnclәr ilә mey iç çәmәnliklәrdә
Qәbrindәn ot göyәrmәmişdәn ilәri.
«Hәr bir olacaq qeyd olunub әvvәldә…»
Hәr bir olacaq qeyd olunub әvvәldә,
Hәr şey yazılıb qabaq, xeyir dә, şәr dә;
Tәqdir, bizә lazım nә olub vermişdir,
Qәm çәkmәyimiz, tәlaşımız bihudә.
«Saqi, bu həyata yaxşı rəhbər lazım…»
Saqi, bu həyata yaxşı rəhbər lazım,
Pirdən daha yaxşımeyü-sağər lazım;
Qızdırmağa ruhu bizə həmdəmdir mey,
Dirlik suyu yox, mey adlı kövsər lazım.
«Saqi, ürəyim nədir sevinc, qəm, tanımaz…»
Saqi, ürəyim nədir sevinc, qəm, tanımaz,
Mey səltənəndən özgə aləm tanımaz.
Mey ver ki, səbuhun dəmi can bəxş eləyir,
İsa dəmidir8 bu, özgə adəm tanımaz.
«Saqi, kədərim hər kəsə məlum oldu…»
Saqi, kədərim hər kəsə məlum oldu,
Sərxoşluğumun kasəsi artıq doldu,
Ağ saçlı başımla məstəm, amma badən
Məhzun ürəyə tazə bahar doldurdu.
«Saqi, mey ver, aləm işi – bircə nəfəs…»
Saqi, mey ver, aləm işi – bircə nəfəs,
Şad olsan əgər o bir nəfəsdən, o da bəs.
Dünyada nə çıxsa qarşına ol razı,
Tam arzusuna yetişməmişdir heç kəs.
«Saqi, çəmənin, gülün bu gün nəşəsi var…»
Saqi, çəmənin, gülün bu gün nəşəsi var,
Diqqət elə, bir həftə keçər, hamsı solar.
Mey nuş elə, gül dər, ki bir andan sonra
Gül torpaq olar, göyərti də çör-çöp olar.
«Saqi, meyi-köhnə yari-şirinimdir…»
Saqi, meyi-köhnə yari-şirinimdir,
Meynə qızı ilə kef də ayinimdir.
Derlər ki, şərab içənlərin yox dini,
Mən içmədəyəm, şərab özü dinimdir.
«Saqi, nəzər et, könüldə yox əndişə…»
Saqi, nəzər et, könüldə yox əndişə,
Şirlər aradan gedib bütün, boşdu meşə.
Göy aynası hər gecə köpüklərlə dolu,
Növbət ki, bu gün bizimkidir, boşdu şüşə.
«Ruh aləminin eşq əzəli güzgüsüdür…»
Ruh aləminin eşq əzəli güzgüsüdür,
Gənclik çağının eşq əbədi baş sözüdür.
Sən, ki xəbərin yox aləmindən eşqin,
Bu nüktəni anla: eşq həyatın özüdür.
«Hərçənd ki, ağıllılar qızıldan yandır…»
Hərçənd ki, ağıllılar qızıldan yandır,
Pulsuzlara amma bu cahan zindandır.
Boş əllə bənövşənin bükükdür boynu,
Altun kisədə ağzı gülün xəndandır.
«Şadlıqla yaşa, axırı ömrü qəmdir…»
Şadlıqla yaşa, axırı ömrü qəmdir,
Hər zərrə içində Keyqubaddır, Cəmdir.
Əhvalı cahanın və həyatın əsli
Röya və xəyal ilə dolu bir dəmdir.9
«Səhra baharın hüsnünü çəkdi üzünə…»
Səhra baharın hüsnünü çəkdi üzünə,
Bu qəlbi qırıq yerə həyat gəldi yenə.
Bir gənc gözəl ilə get çəməndə mey iç,
Qəbrindən ot bitənlərin xatirinə.
«Hər halda sevincdən bu fələk qübbəsi boş…»
Hər halda sevincdən bu fələk qübbəsi boş,
Kimdir bu cahanda bilmirəm dinc, dilxoş?
Bir an da ölümdən arxayın olmur adam,
Bəs fayda bu faydasız cahanda nolmuş?!
«Bir Turdur ki, görübdü yüz min Musa…»
Bir Turdur ki, görübdü yüz min Musa,
Bir deyrdi ki, görübdü yüz min İsa.
Bir qəsr ki, öldürübdü yüz min qeysər,
Bir taqdır ki, görübdü yüz min Kəsra.
«Aləm dolu möhnətdir, günlər dolu qəm…»
Aləm dolu möhnətdir, günlər dolu qəm,
Dünya dolu afətdir, hər yanda sitəm.
Məxləs, nə qədər göz qoyuram hər tərəfə,
Asudə adam yox kimi, hər kəsdə ələm.
«Ömrüm boyu mey mədhi mənim virdimdir…»
Ömrüm boyu mey mədhi mənim virdimdir,
Mey, şişə, qədəh mənim şirin dərdimdir.
Ey zahid, əgər ağıl sənin ustansa,
Xoşlan, sənin ustan özü şagirdimdir.
«Gül fəsli, çəmən, çiçək… Həyatdan kam alaq…»
Gül fəsli, çəmən, çiçək… Həyatdan kam alaq,
Canan da yanında gülyanaq, huriqabaq.
Qur məclisi, düz qədəhləri… Badəçilər
Məsciddən azaddırlar, cənnətdən iraq.
«Sәn şәhvәtə, ehtirasa gör düşkünisәn…»
Sәn şәhvәtə, ehtirasa gör düşkünisәn,
Avarә nә binәvasan, öyrәn mәndәn.
Bil sәn kimsәn, dünyaya hardan gәldin,
Fikr et nә edirsәn, haraya getmәlisәn.
«Göylәrdә dolaşsan, endirәrlәr aşağa…»
Göylәrdә dolaşsan, endirәrlәr aşağa,
Naz әrşinә çıxsan, gәtirәrlәr ayağa,
Öyünmә, burax cәhalәti, ol insan,
Nә xalq sәnә dәysin vә nә dә sәn xalqa.
«Qoynumda, deyәk ki, gül dodaqlı bir yar…»
Qoynumda, deyәk ki, gül dodaqlı bir yar,
Qarşımda da, lap tutaq ki, Xızrın suyu var,
Zöhrә mәnә mütrib olsa, İsa da hәmdәm,
Könlüm ki, şad olmadı sәadәtmi olar?
«Bir köhnә keçiddir ömrümüzdәn bu cahan…»
Bir köhnә keçiddir ömrümüzdәn bu cahan.
Ceyhun bir әsәr gözdәn axan yaşlardan.
Duzәx10 boş әziyyәtlәrimizdәn bir od,
Cәnnәtsә rahәt keçәn hәyatdan bir an.
«Gül olmasa qismәt bizә, qoy xar olsun…»
Gül olmasa qismәt bizә, qoy xar olsun,
Nur olmaz isә nәsibimiz nar olsun,
Xirqә, mәbәd, şeyximiz olmazsa әgәr,
Qoy zәng olsun, kilsә vә zünnar olsun.
«Gül: “mәndәki üzdәn gözəl üz yoxdu!” – deyir…»
Gül: “mәndәki üzdәn gözəl üz yoxdu!” – deyir,
– Bəs onda neçin tikan mәnә zülm elәyir?”
Bülbül gülә hal dili ilә verdi cavab:
“Bir gün gülsәn, il ağla dünya belәdir”.
«Hurilәr ilә behişt. deyirlәr xoşdur…»
Hurilәr ilә behişt. deyirlәr xoşdur,
Mәnsә deyirәm ki, әldә sağәr xoşdur.
Sәn nәqdi qoyub nisyә dalınca getmә,
Boş başların uydurduğu sözlәr boşdur.
«Derlәr ki, cәhәnnәm әhlidir sәrxoşlar…»
Derlәr ki, cәhәnnәm әhlidir sәrxoşlar,
Boş lafdır bu, yalan sözә kim inanar?!
Aşiq ilә mәst әhli-cәhәnnәm olsa,
Cәnnәt o zaman әl içi tәk bomboş olar.
«Mәşuqә vә mey bizә, məscid, kilsә sizә…»
Mәşuqә vә mey bizә, məscid, kilsә sizә;
Duzәx bizәdir, behişt sizin әhlinizә.
Tәqsir nә imiş bizdә әzәl gündәn ki,
Naqqaş bu cür yazdı bizim bәxtimizә?
«Mәn bәndәyәm asi, bәs hanı lütfü rizan…»
Mәn bәndәyәm asi, bәs hanı lütfü rizan?
Qәlbim qaradır, harda sәnin nurü sәfan?
Biz taәt edәk, sәn dә bizә cәnnәt ver,
Bu muzd olar ancaq, hanı bәs rәhmü әtan?
«Mәn mey içirәm, istәmәyәnlәr deyinir…»
Mәn mey içirәm, istәmәyәnlәr deyinir:
“Mey içmә ki, o, dinimizin düşmәnidir”.
Bildikdә ki, mey düşmәnidir dinimizin:
“Vallah yağının qanın, dedim içmәlidir”.
«Mәn bilmirәm heç salan mәni dünyayә…»
Mәn bilmirәm heç salan mәni dünyayә
Cәnnәtli salıb vә ya cәhәnnәmli deyә.
Badә ola, yar ola, rübab, bir dә çәmәn –
Bunlar mәnә nәqd, sәnә cәnnәt nisyә.
«Mәhtab, gecәnin yırtdı qara pәrdәsini…»
Mәhtab, gecәnin yırtdı qara pәrdәsini,
Mey iç, bu danın itirmә xoş nәşәsini,
Fikr et ki, bu mәhtab biz ölәndәn sonra
Çox-çox saçacaq qәbrimizә şölәsini.
«Dur badә gәtir tez, ürәyim yanmadadır…»
Dur badә gәtir tez, ürәyim yanmadadır,
Ömrün civәdәndir ayağı sanki, qaçır;
Qalx, dövlәt ayıqlığı ağır bir yuxudur,
Zәnn eylә ki, gәnclik odu bir suymuş axır.
«Mey içmәk ilә güdmürәm eyşi, tәrәbi…»
Mey içmәk ilә güdmürәm eyşi, tәrәbi,
Tәrk etmәk üçün deyil bu dini, әdәbi.
Mәn istәrәm ayrılıb özümdәn, yaşayım,
Mey içmәyimin budur hәqiqi sәbәbi.
«Mey içmәli şadlıqla, budur ayinim…»
Mey içmәli şadlıqla, budur ayinim,
Dindәn vә küfürdәn azad olmaq dinim,
Dünya gәlinindәn kәbinin sorduqda,
Güldü vә dedi: “Şad ürәyindir kәbinim”.
«Mey içmәli, mey fәrәh saçır qәlbimizә…»
Mey içmәli, mey fәrәh saçır qәlbimizә,
Mey mәclisi әn xoş tamaşa, sәhnә bizә,
Bir yerdә ki mey, mütrib ola, mәşuq ola
Ordan daha xoş yer ola bilmәz ki sizә.
«Mey iç, kefә bax, çox yatacaqsan yerdә…»
Mey iç, kefә bax, çox yatacaqsan yerdә,
Dostsuz, anasız, sevgilisiz bir yerdә.
Bu sirri açıb heç kimә bildirmәyәsәn:
Bir kәrrә solan lalә açılmaz bir dә.
«Mey iç, ürәyin onunla olmaqda rahat…»
Mey iç, ürәyin onunla olmaqda rahat.
Dәrddәn yaralı qәlbә odur nәşә, hәyat.
Qәm tufanı bassa sәni hәr bir yandan,
Nuhun gәmisi, badәyә qaç, badә-nicat.
«Badә – әrimiş lәl sürahi kandır…»
Badә – әrimiş lәl sürahi kandır,
Cism onda – qәdәh, şәrab o cismә candır,
Bülluri qәdәh, ki mey gülümsәr onda,
Göz yaşlarıdır, ondakı gizlin qandır.
«Mey nuş elә, ömrә cavidanlıqdır bu…»
Mey nuş elә, ömrә cavidanlıqdır bu,
Xeyrin vә sevincin bu, cavanlıqdır bu.
Gül, badә zamanıdır vә dostlar sәrmәst,
Şad ol bir an, ki zindәganlıqdır bu.
«Meyxanәyә әhsәn! O, әsl әhl evidir…»
Meyxanәyә әhsәn! O, әsl әhl evidir,
Diqqәt elәsәn, bәd yeri dә sәhl11 evidir,
Bir hal әhli yetişmәdi mәdrәsәdәn,
Viran olası xәrabә bir cәhl evidir.
«Nә mәscidә layiqәm, nә dә kilsәyә mәn…»
Nә mәscidә layiqәm, nә dә kilsәyә mәn,
Tәk tanrı bilir mәni yaratmış o nәdәn.
Bir küfrlü yoxsulam, ya bir pis qadınam,
Nә din vә nә dünyam, uzağam cәnnәtdәn.
«Hәrçәnd ki günahkaram vә bәdbәxtәm hәm…»
Hәrçәnd ki günahkaram vә bәdbәxtәm hәm,
Ancaq yenә gәbr12 tәk ümidsiz deyilәm,
Dan vaxtı yenә baş ağrıyır, bәrk xumaram,
Mәn mәbәd yox, badә vә yar istәyirәm.
«Qәlbindә mәhәbbәt işığı parlar ikәn…»
Qәlbindә mәhәbbәt işığı parlar ikәn,
Ya kilsәdәn ol vә ya da ol mәsciddәn,
Eşq dәftәrinә kimin yazılmışsa adı,
Azaddır o hәm behiştdәn, hәm düzәxdәn.
«Hәr zәrrә ki dünyada qabaq olmuşdur…»
Hәr zәrrә ki dünyada qabaq olmuşdur,
Gün çöhrәli bir zöhrәqabaq olmuşdur,
Yarın yanağından tozu aram ilә sil,
Bir yarda o toz saç vә yanaq olmuşdur.
«Sübh içkisi vaxtıdır, sәadәtli mәlәk…»
Sübh içkisi vaxtıdır, sәadәtli mәlәk,
Dur nәğmәni başla vә gәtir badә içәk,
Yüz minlәr ilә şahları, Cәmşidi, Keyi
Sәrmiş bu yerә, yay gәlәrәk, qış gedәrәk.
«Qәlbindә ağıl nuru olan hәr bir kәs…»
Qәlbindә ağıl nuru olan hәr bir kәs
Bir gün dә itirmәz o öz ömründәn әbәs.
Ya tanrı ilә razılaşar hәr işdә,
Ya rahat olub badә içәr, qәm çәkmәz.
«Hәr lalә ki bir arx qırağından bitmiş…»
Hәr lalә ki bir arx qırağından bitmiş
Zәnn eylә ki bir qız dağından bitmiş,
Hәr sәbzәyә sәn xorla ayaq basma, saqın,
Bir lalәrüxün o, torpağından bitmiş.
«Daim ayıq ol, ki ruzigar bәddir, aman…»
Daim ayıq ol, ki ruzigar bәddir, aman!
Dövranın әli kәsir qılıncdan da yaman,
Aldanma: әgәr ağzına halva qoyalar,
Udma ki, zәhәrlidir o, qәddardı zaman.
«Yarım ki onunçün ürәyim zar olmuş…»
Yarım ki onunçün ürәyim zar olmuş,
Bir yerdә o da dәrdә giriftar olmuş,
Mәn dәrdimә dәrman necә axtarmalıyam?
Bir şey ki tәbibim özü bimar olmuş?!
«Allah bizi gildәn yoğurub bildiyi tәk…»
Allah bizi gildәn yoğurub bildiyi tәk,
Bizdәn, o bilib sonra nәlәr baş verәcәk,
Hökmüylәdir hәr günah ki bizdәn görünür,
Öylәysә qiyamәt nә, cәhәnnәm nә demәk?
«Bir badә keyin sәltәnәtindәn yaxşı…»
Bir badә keyin sәltәnәtindәn yaxşı,
Cәmlә Qubadın mәmlәkәtindәn yaxşı,
Hәr nalә ki, bir rind sәhәr vaxtı çәkir
Zahidlәrin hәr ibadәtindәn yaxşı.
«Dünya qәmini çәkmә bacarsan nә qәdәr…»
Dünya qәmini çәkmә bacarsan nә qәdәr,
Keçmiş-gәlәcәklә salma heç qәlbә kәdәr,
Mey iç vә xoş ol, apardı yoxdur buradan
Bir arpa da, lap olsa xәzinәn dә әgәr.
«Ömrün başa çatmışsa, nә Bağdad, nә Bәlx…»
«Onlar ki müdam әqlә әsir olmuşlar…»
Onlar ki müdam әqlә әsir olmuşlar,
Var-yox deyәrәk dәrdә, qәmә dolmuşlar,
Sәn get bundan bixәbәr ol, meylә yaşa,
Onlar qoralıqda çürüyüb solmuşlar.
«Әqli işinә rәhbәr edәn insanlar…»
Әqli işinә rәhbәr edәn insanlar
Heyhat ki aldanıb öküzdәn süd umar.
Yaxşı bu ki geysinlәr avamlıq libası,
İndi ağıla göyәrti dә satmırlar.
«Dünyanı qarış-qarış gәzәn alimlәr…»
Dünyanı qarış-qarış gәzәn alimlәr,
Sirrin arayıb dәrk elәmәk istәdilәr,
Mәn anlamıram heç ki, nәhayәt onlar
Bir şey qana bildilәr vә ya bilmәdilәr?
«Onlar ki әdәb, fәzl ilә mәşhur idilәr…»
Onlar ki әdәb, fәzl ilә mәşhur idilәr,
Elmin, sәnәtin mәclisinә nur idilәr,
Bir yol tapa bilmәyib qaranlıqlardan,
Әfsanә danışdılar, vәfat eylәdilәr.
«Çox baxma ki, dildә, sözdә alimmi kişi…»
Çox baxma ki, dildә, sözdә alimmi kişi,
Sәn bax necәdir әhdә vәfasında işi,
Öz öhdәsinә götürdüyün etsə әgәr
Ancaq bu olar mәrdcәsinә yüksәlişi.
«Ömrüm ağacı o gün ki kökdәn üzülәr…»
Ömrüm ağacı o gün ki kökdәn üzülәr,
Әczası vücudumun pәrişan tökülәr.
Bir kuzә qayırsalar kilimdәn o zaman,
Badәylә o kuzә doldurulsa, dirilәr.
«Onlar ki dәrin mәnalı sözlәr dedilәr…»
Onlar ki dәrin mәnalı sözlәr dedilәr,
Allah deyә çox çәrәn-pәrәn söylәdilәr,
Әsrarını varlığın bilәn olmadı heç,
Yalnız çәnә döydülәr vә torpaq yedilәr.
«Dünyaya gәlib başladılar boş cuşә…»
Dünyaya gәlib başladılar boş cuşә,
Şadlıqla qoşuldular bütün eyş-nuşә.
Bir kasә içib yıxıldılar mәst olaraq
Torpaqda alıb bir-birini ağuşә.
«Onlar ki ibadәtdә yasa batmışlar…»
Onlar ki ibadәtdә yasa batmışlar,
Onlar da ki hәr şeyi meyә satmışlar,
Heç bir qurusu yox, hamısı yaşdırlar,
Heç bir oyağı yox, hamısı yatmışlar.
«Hәm köhnә adamlar – qocalar, hәm yenilәr…»
Hәm köhnә adamlar – qocalar, hәm yenilәr,
Bir-bir doğular, bir az qalar, sonra ölәr.
Heç kimsәyә qalmayır bu dünya әbәdi,
İnsan belәdir: gәlib, gedir, gәldi, gedәr.
«Saldı bu cahana mәni mәcburiyyәt…»
Saldı bu cahana mәni mәcburiyyәt,
Artırdı hәyat da buna yalnız heyrәt,
Getdik buradan nifrәt ilә bilmәyәrәk
Noldu bu gәliş, qalış, gedişdәn mәqsәd.
«Yoxluq suyu ilә әkdirilmiş toxumum…»
Yoxluq suyu ilә әkdirilmiş toxumum,
Qәm atәşi ilә yandırılmış ruhum,
Yeltәk avara dövr edirәm dünyanı
Ta torpağımın alındığı yerdә olum.
«Acgözlüyü at, hәyatda rahәt yaşa sәn…»
Acgözlüyü at, hәyatda rahәt yaşa sәn,
Yaxşı-yaman ilә aranı üzmәlisәn.
Bir әldә qәdәh, birindә canan zülfü
Zövq al ki, ömür keçib-gedir gözlәmәdәn.
«Gәldim, gәlişimdәn nә qazanmış dünya…»
Gәldim, gәlişimdәn nә qazanmış dünya?!
Getdim, gedişim vermәdi bir fayda ona.
Ancaq mәnә bir deyәn dә heç olmadı ki,
Noldu gәlişimdәn-gedişimdәn mәna?!
1.Var – çat, yetiş.
2.Dam – tor.
3.Kibr – təkəbbür.
4.Naqus – zəng.
5.Padzəhr – zəhərin əksi.
6.Xiymə – çadır.
7.Fərsəng (fərsəx) – məsafə ölçüsü, təxminən 5-6 km-ə bərabər idi.
8.Dəm – nəfəs.
9.Dəmdir – keçici bir nəfəsdir.
10.Duzəx – cəhənnəm.
11.Səhl – rahatlıq.
12.Gəbr – atəşpərəst.
13.Səlx – ayın sonu.
14.Qürrə – ayın əvvəli.
Darmowy fragment się skończył.
2,92 zł
5,85 zł
−50%