Czytaj książkę: «Кадрига етайлик»

ҚАДРИГА ЕТАЙЛИК

(Муаллиф: Диёрбек Илашбаев)

МУНДАРИЖА

Муқаддима I боб. Вақт — ортга қайтмайдиган неъмат

II боб. Сув — ҳаётнинг бебаҳо неъмати

III боб. Таом — дастурхонимиздаги бебаҳо неъмат

IV боб. Уй — хотиржамлик ва осойишталик маскани

V боб. Саломатлик — бебаҳо бойлик

VI боб. Тинчлик — энг улуғ неъмат

Сўнгги сўз. Бор неъматларимизнинг қадрига етайлик

МУҚАДДИМА

Қадрига етайлик

Инсон ҳаёти давомида кўп нарсаларни орзу қилади. Кимдир катта уйга эга бўлишни, кимдир бойлик орттиришни, яна кимдир илм олиб, юксак мақсадларга эришишни истайди. Ҳар бир инсоннинг ўз орзулари, режалари ва интилишлари бор. Орзу қилиш, меҳнат қилиш ва ҳаётимизни яхшилашга ҳаракат қилиш табиий. Аммо баъзан инсон ўзи эришмоқчи бўлган нарсалар ҳақида шу қадар кўп ўйлайдики, аллақачон эга бўлган неъматларини сезмай қолади.

Биз кўпинча ўзимизда йўқ нарсаларга эътибор қаратамиз. Бошқаларнинг имкониятларини кўриб, ўзимизни улар билан таққослаймиз. «Қачон менда ҳам шундай бўлади?», «Қачон шароитим яхшиланади?», «Қачон мақсадларимга етаман?» деган саволларни берамиз. Бироқ баъзан ўзимизга бошқа бир саволни беришни унутамиз: мен бугун эга бўлган неъматларимнинг қадрига етаяпманми?

Ҳар куни уйғониб, янги кунни қарши олишимиз, бемалол нафас олишимиз, сув ичишимиз, дастурхонимиздан таом топишимиз, бошпанамизга қайтишимиз ва яқинларимиз билан суҳбатлашишимиз оддий ҳолдек туюлиши мумкин. Аммо ҳаётимиздаги шу оддий кўринган ҳолатларнинг ҳар бири қанчалик муҳим экани ҳақида доимо ҳам ўйлаб кўрамизми?

Ушбу китобнинг асосий ғояси ҳам ана шу савол билан боғлиқ: инсон бор неъматларининг қадрига етиш учун уларни йўқотишини кутиши шарт эмас. Биз бирор нарсанинг аҳамиятини у қўлимиздан кетганидан кейингина эмас, балки ҳаётимизда мавжуд бўлган пайтда ҳам англашимиз мумкин. Бунинг учун баъзан шошилишдан тўхтаб, ўз ҳаётимизга холис назар ташлашнинг ўзи кифоя.

Китобимизнинг биринчи боби вақт ҳақида. Вақт — ортга қайтмайдиган неъмат. Пулни қайта топиш, буюмни янгилаш ёки айрим йўқотишларнинг ўрнини тўлдириш мумкин. Аммо ўтиб кетган дақиқани ортга қайтариб бўлмайди. Шунинг учун вақтни қандай сарфлаётганимиз, қайси ишларга ортиқча берилиб кетаётганимиз ва яқинларимизга қанча эътибор ажратаётганимиз ҳақида ўйлашимиз зарур. Ҳаётимизнинг ҳар бир куни бизга ниманидир ўрганиш, яхшилик қилиш ва мақсадларимиз сари қадам ташлаш имконини беради.

Иккинчи боб сувнинг қадри ҳақида. Биз сувдан ҳар куни фойдаланамиз ва унинг доимо мавжуд бўлишига кўникиб қолишимиз мумкин. Аммо сув ҳаёт учун зарур бўлган неъматдир. Уни кераксиз сарфлаш, тоза сувни исроф қилиш ва табиатга бепарво муносабатда бўлиш келажақ ҳақидаги масъулиятимизни унутганимиздан дарак бериши мумкин. Сувни тежаш катта ишлардан эмас, балки ҳар биримизнинг кундалик одатларимиздан бошланади.

Учинчи боб дастурхонимиздаги таом ва ризқнинг қадрига бағишланади. Бир бўлак нон ёки бир коса овқат бизга оддий нарсадек кўриниши мумкин. Лекин улар ортида меҳнат, вақт ва маблағ бор. Шу сабабли таомни исроф қилмаслик, эҳтиёжимизга мос миқдорда тайёрлаш ва имконимиз бўлганда муҳтожларга ёрдам бериш муҳимдир. Дастурхоннинг тўкинлиги фақат таомларнинг кўплиги билан эмас, балки ундаги меҳр, барака ва бошқаларни ўйлаш билан ҳам қадрлидир.

Тўртинчи боб уй ва оилавий хотиржамлик ҳақида. Инсон баъзан уйининг кичиклигидан, жиҳозларининг камлигидан ёки шароитининг бошқаларникидан фарқ қилишидан норози бўлади. Албатта, яшаш шароитини яхшилаш учун ҳаракат қилиш керак. Аммо уйнинг ҳақиқий қиймати фақат унинг катталиги ёки безаги билан белгиланмайди. Уйни қадрли қиладиган нарсалардан бири — унинг бағридаги меҳр, ҳурмат, самимият ва бирдамликдир. Баъзан оддий хонадондаги самимий муносабатлар инсонга энг катта бойликдан ҳам қадрлироқ туюлиши мумкин.

Бешинчи боб саломатлик ҳақида. Инсон соғлом пайтида ўзининг кундалик имкониятларига кўникиб қолиши мумкин. Ўқиш, меҳнат қилиш, юриш, яқинлар билан вақт ўтказиш ва мақсадлар сари интилиш оддий ҳолдек кўринади. Шунинг учун саломатликни қадрлашни фақат касалликдан кейинга қолдирмаслик керак. Унга масъулият билан муносабатда бўлиш, фойдали одатларга эътибор бериш ва зарур бўлганда тиббий ёрдам олиш муҳимдир. Шу билан бирга, саломатлигида муаммоси бўлган инсонларга меҳр, ҳурмат ва тушуниш билан муносабатда бўлиш ҳам инсонийликнинг муҳим кўринишидир.

Олтинчи боб тинчликнинг қадри ҳақида. Тинч кунларда уйғониш, таълим олиш, меҳнат қилиш, оиламиз бағрида яшаш ва келажак учун режалар тузиш бизга оддий ҳолдек туюлиши мумкин. Аммо буларнинг барчаси осойишталик билан чамбарчас боғлиқ. Тинчликни қадрлаш учун уруш ва нотинчликни бошдан кечириш шарт эмас. Биз тинчликнинг аҳамиятини англаб, уни асрашга ўз ҳиссамизни қўшишимиз мумкин. Бунинг учун ёшларни билимли ва одобли қилиб тарбиялаш, ўзаро ҳурматни сақлаш, келишмовчиликларни тинч йўл билан ҳал этиш ва жамиятда ҳамжиҳатликни мустаҳкамлаш муҳимдир.

Ушбу мавзулар бир-биридан фарқли кўринса-да, уларни бирлаштириб турувчи умумий ғоя бор. У ҳам бўлса, бор неъматларни вақтида қадрлаш ва улардан оқилона фойдаланишдир.

Шукроналик фақат тил билан миннатдорлик билдиришдан иборат эмас. У амалларимизда ҳам намоён бўлади. Вақтни мазмунли ўтказиш, сувни исроф қилмаслик, таомни қадрлаш, оиламизга меҳр кўрсатиш, саломатлигимизни асраш ва тинчликни мустаҳкамлашга ҳисса қўшиш — буларнинг барчаси бор неъматларга масъулият билан муносабатда бўлишнинг кўринишларидир.

Бор неъматларини қадрлаш инсоннинг янги мақсадларга интилишини тўхтатмайди. Аксинча, у инсонга ҳаётдаги устувор нарсаларни яхшироқ англашга ёрдам беради. Қаноат қилиш — орзу қилмаслик ёки ҳаракатдан тўхташ эмас. Қаноат — борини қадрлаган ҳолда, имкониятларини яхшилаш учун ҳалол меҳнат қилишдир. Инсон келажакка интилиши билан бирга, бугунги кунидаги яхшиликларни ҳам кўра билиши керак.

Ҳаётда биздан кўпроқ имкониятларга эга инсонлар ҳам, бизнинг бугунги шароитимизни орзу қилаётган инсонлар ҳам бўлиши мумкин. Шунинг учун ўз ҳаётимизни бошқаларники билан доимо таққослаб, бор нарсаларимиздан норози бўлиб яшамаслигимиз лозим. Бошқалардан яхши жиҳатларни ўрганайлик, мақсадларимиз сари интилайлик, имконимиз бўлса ёрдамга муҳтожларга кўмаклашайлик. Аммо бу жараёнда ўзимизда бор неъматларни унутиб қўймайлик.

Азиз китобхон, ушбу китоб саҳифаларини ўқиш давомида ўз ҳаётингиз ҳақида ҳам ўйлаб кўришингизни истардим. Вақтингизни қандай сарфлаяпсиз? Сув ва таомни исроф қилмаяпсизми? Уйингиздаги меҳр ва хотиржамликни қадрлаяпсизми? Саломатлигингизга эътибор беряпсизми? Тинчликнинг аҳамиятини ҳис қилиб, уни асрашга ўз ҳиссангизни қўшаяпсизми?

Бу саволларга жавоб бериш учун бошқаларнинг фикрини кутиш шарт эмас. Инсон ўз қалби ва виждони билан самимий мулоқот қилса, кўп нарсани англаши мумкин. Баъзан ҳаётни яхшилаш учун катта ўзгаришлар эмас, балки кичик одатларни тўғрилаш, яқинларга кўпроқ эътибор бериш ва бор имкониятлардан оқилона фойдаланишнинг ўзи етарли қадам бўлади.

Ушбу китоб мукаммалликка эришган инсоннинг насиҳати эмас, балки ҳаётимиздаги оддий, аммо муҳим ҳақиқатлар ҳақида биргаликда мулоҳаза юритишга таклифдир. Ундаги фикрлар ҳар бир ўқувчини ўз ҳаётига назар ташлашга, бор неъматларини эслашга ва уларнинг қадрини амалда кўрсатишга ундаса, китобнинг мақсади амалга ошган бўлади.

Зеро, инсон ҳаётининг гўзаллиги фақат эришмоқчи бўлган нарсаларида эмас, балки бугун унга берилган неъматларни кўра билишида ҳамдир.

Бор неъматларимизни қадрлайлик. Уларнинг қадрига етишни эртагага қолдирмайлик.

Биз, инсонлар, ажиб мавжудотлармиз. Кўп нарсаларни биламиз, кўп нарсалар ҳақида ўйлаймиз, аммо баъзан энг муҳим ҳақиқатларни унутиб қўямиз. Бизга берилган неъматларнинг саноғи йўқ: ҳаёт, ота-она, соғлик, вақт, сув, таом, бошпана ва тинчлик. Шунча неъматлар қуршовида яшасак-да, баъзан уларнинг қадрини англашни, борлиги учун шукр қилишни унутиб қўямиз.

Гўёки инсон табиатида шундай бир ҳолат бор: у ўзида мавжуд бўлган нарсаларга кўникиб қолади ва уларнинг қадрини одатий ҳолдек қабул қила бошлайди. Натижада, бор неъматларига шукр қилиш ўрнига, ҳали эришмаган нарсаларига интилиб яшайди.

Аслида эса бирор нарсанинг қадрига етиш учун уни йўқотиш шарт эмас. Ота-онамиз ҳаётлигида уларнинг меҳрини қадрлашимиз, соғлигимиз борлигида уни асрашимиз, тинчлик ҳукм сураётганида унинг аҳамиятини англашимиз мумкин.

Бор нарсанинг қадрига унинг борлигида етиш — инсоннинг энг гўзал фазилатларидан биридир. Чунки ҳақиқий шукроналик неъматдан маҳрум бўлгандан кейинги афсусда эмас, балки унинг қадрини ўз вақтида англашда намоён бўлади.

Инсон баъзан ўзида бор нарсаларни кўрмайди-ю, ўзида йўқ нарсалар ҳақида бутун умри давомида ўйлаб яшайди. Унга қанчадан-қанча неъматлар берилган бўлса-да, биргина истаги амалга ошмаса, бор неъматларини унутиб, айнан ўша етишмаган нарса ҳақида ўйлайверади. Гўёки ҳаётидаги барча яхшиликлар биргина ушалмаган орзу соясида қолиб кетади.

Тасаввур қилинг: инсонга кўплаб неъматлар ато этилган. Унинг оиласи, уйи, дастурхонида нони, танасида қуввати, ҳаётида имкониятлари бор. Аммо у эга бўлолмаган битта нарса борки, бутун диққатини ўша нарсага қаратади. У шу истаги билан яшайди, шу ҳақда ўйлайди, унга эришиш учун вақтини сарфлайди. Оқибатда эса қўлидаги неъматларнинг ҳаловатини ҳис қилолмайди.

Бундай ҳолат инсонни доимий норозиликка, кўнгил тўлмаслигига ва ички безовталикка олиб келиши мумкин. Чунки у бахтни ўзида бор нарсалардан излаш ўрнига, ҳали эришмаган нарсаларига боғлаб қўяди. Натижада, истаклари кўпайгани сари хотиржамлиги камайиб бориши мумкин.

Менинг фикримча, бунга сабаб бўладиган омиллардан бири — инсоннинг шошқалоқлигидир. У ҳаётдан тезроқ натижа кутади, тезроқ эришишни хоҳлайди, доим олдинга интилади. Аммо шу шошилишлар орасида тўхтаб, ўзида нима борлигини, нималарга эга эканини ва қайси неъматлар билан яшаб келаётганини ўйлаб кўришни унутиб қўяди.

Ахир, инсоннинг ҳаёти фақат эришилмаган орзулардан иборат эмас. Унинг бугунги кунида ҳам қадрлашга арзийдиган қанчадан-қанча неъматлар бор. Баъзан бахтни топиш учун янги нарсага эришиш эмас, балки бор нарсаларимизга бошқача назар билан қарашнинг ўзи кифоя.