Czytaj książkę: «Maleisch-Nederlandsche Gesprekken»

Abraham Anthony Fokker

Maleisch-Nederlandsche Gesprekken

Gepubliceerd door Good Press, 2022

goodpress@okpublishing.info

EAN 4064066404987

Inhoudsopgave

VOORBERICHT.

MALEISCHE GESPREKKEN.

1. HET WEDER.

2. DE TIJD.

3. DE WEG.

4. Gesprek met een Kok.

5. Gesprek met een bediende.

6. Op een rivier.

7. In de wildernis.

8. Op Zee.

9. Op jacht.

10. Aan tafel.

11. In een hotel.

12. Gesprek met een Maleisch Vorst.

13. Op de markt.

14. Het aanleggen van een plantage.

15. Gesprek met een tuinman.

16. Gesprek met een waschman en zijn knecht.

17. Gesprek met een stalknecht.

18. Gesprek met een Schrijver.

19 . Gesprek met een schoenmaker.

20. Gesprek met een kleermaker.

21. Gesprek met een timmerman en met een wagenmaker.

22. Aan het station.

23. Gesprek met een zieke, over ziekten en geneesmiddelen.

24. Bij den Magistraat.

25. Op school.

26. Onlusten in een inlandschen staat.

27. Gesprek met een koopman en over koopmansaangelegenheden.

28. Openbare verkooping (vendutie) .

VOORBERICHT.

Inhoudsopgave

De Maleisch-Nederlandsche Gesprekken hier verzameld zijn voor ’t grootste gedeelte ontleend aan de „Vocabulary” van F. Swettenham; een zevental zijn door ons zelf opgesteld. In de eerste is echter doorloopend verbetering in ’t Maleisch aangebracht, zooals bij vergelijking met het origineel dadelijk kan blijken. Ook zijn hier en daar volzinnen ingelascht of toegevoegd en andere weggelaten.

De schrijfwijze verschilt niet veel van die van Swettenham. Alleen is voor ch c gebruikt, en werd de spelling meer in overeenstemming met de juiste uitspraak gebracht. De slotklank in woorden als bâdaq werd onderscheiden van de k. Zoo kwam, durven wij zeggen, groote verbetering in de schrijfwijze der klinkers. Deze toch werden door Swettenham zeer vaak lang geschreven, waar ze inderdaad kort waren (kîta, in pl. v. kita, dâlam in plaats van dalăm enz.) In plaats van bânyak of banjaq schreven wij bâñaq. De eigenaardige klinker in de slotlettergreep van woorden als dekăt, senăng enz. werd door ons op de hier bedoelde wijze geschreven. De z.g. stomme e behielden wij, omdat deze nu eenmaal algemeen zoo geschreven wordt, en in dit boekje een praktische spelling, geen fonetische transscriptie als in onzen Leercursus beoogd wordt.

De oe-klank bleven wij met u schrijven. Dit komt ons veel praktischer voor.

Een spelling als in deze Gesprekken heeft ook voor een Engelschman weinig bezwaar. Ook dit is een voordeel. [II]

Voor hen, die nog niet vertrouwd zijn met deze wijze van transscribeeren, volge hier dit overzichtje:

Klinkers.

e	z.g. stomme e;
é en è	ongeveer als in ’t Fransch;
ă	iets meer naar de a dan „stomme” e;
u	als oe in ’t Nederlandsch;

Medeklinkers.

c	als tj in praatje;
j	ongeveer als Eng. j in jam, meest door Nederlanders met dj geschreven;
y	als de Nederlandsche j;
g	als de Fransche g in gant;
q	geeft ’t plotseling afbreken van den ademstroom na den voorafgaanden klinker te kennen (een hikkend geluid, dat iets van een k heeft).
ñ	als nj in ons woord oranje.

Dr. A.A. FOKKER.

Amsterdam, Januari 1899.

[Inhoud]

MALEISCHE GESPREKKEN.
1. HET WEDER.

Inhoudsopgave

Ari âpa sekârang?		Wat voor weer is ’t vandaag?
Bâñaq pânas âri ini.		’t Is erg warm vandaag.
Pânas sekâli âri ini.
Ta bôleh tâhan.		’t Is niet uit te houden.
Selâlu kah pânas bagini?		Is ’t altijd zoo warm?
Ia, tuan, lebih-kûrang bagini juga.		Ja, mijnheer, ongeveer altijd zoo (lett. ongeveer zoo ook ’t zelfde.)
Ta perenah sâya râsa pânas bagini; tentu lebih pânas deri Singapûra.		Ik heb nog nooit zoo’n warmte gevoeld; ’t is zeker warmer dan te Singapoer.
Sâya pikir lebih pânas di Pulaw-Pinang (Sâya kîra…)		Ik geloof (denk), dat het te Pulaw-Pinang warmer is.
Betul, di bandar, tetapi di bukit tidaq.		Zeker, in de haven, maar op den berg niet.
Sejuq di bukit (Dingin.…)		’t Is koud op de bergen.
Kemuñcaq bukit itu sangăt sejuq (dingin).		De top van den berg is erg koud.
Di negri sâya, pada musim dingin, sejuq sekâli, ingga âir sungay dan âir kôlam jâdi beku semuâ-ña.		In mijn land is ’t in den kouden tijd erg koud, zoodat het water in de rivieren altemaal bevriest (stolt).
Ta perenah bagitu di-sini. (Ta suah.…)		’t Is hier nooit zoo.
Tuan suka kah pânas?		Houdt u van de warmte?
Suka juga.		Och, jawel (Houd ervan toch).
Tidaq, sâya ta suka sekâli.		Neen, ik houd er volstrekt niet van.
Ôrang Melâyu ta tâhan sejuq.		De Maleiers kunnen niet tegen de koude (verdragen de koude niet). [2]
Kâlaw sejuq sangăt, maka dia-ôrang kenâ demăm.		Als ’t erg koud is, krijgen zij de koorts.
Susah itu.		Dat’s lastig.
Tuan pikir âpa? Pânas kah ésoq ataw ujan?		Wat dunkt u? Zal ’t morgen warm zijn of regenen?
Bârangkâli ujan ésoq.		Misschien regent ’t morgen.
Nampaq saperti naq(endaq) ujan.		’t Ziet er uit alsof ’t wil gaan regenen.
Betul, nampaq gelap sangăt.		Inderdaad, ’t ziet er erg donker uit.
Bârangkâli tâi-ujan sâja.		Misschien zijn ’t maar losse wolken.
Ujan lebat.		’t Regent hard. (De regen is dicht).
Kâlaw angin tûrun dulu, t’âda berâpa ujan.		Als er eerst wind opsteekt, beteekent de regen niet veel (is de regen niet bizonder).
Sâya arăp begitu.		Ik hoop ’t (zoo).
Tâda salju dan ujan-bâtu di negri-negri di bâwah angin ini.		Er is geen sneeuw en geen hagel in den Indischen Archipel (landen onder den wind).
Ta perenah, tuan.		Nooit, mijnheer.
Âda kah perenah kaw liat salju itu?		Heb je ooit sneeuw gezien?
T’âda, tuan, tetapi sâya dăngăr âda juga kâdang-kâdang salju dalăm negri Cina.		Neen, mijnheer, maar ik hoor dat er in China soms (ook) sneeuw is.
Rupâ-ña pun sâya dăngăr saperti kâbo-kâbo.		Naar ik hoor ziet het er uit als boomwol.
Ia, sungguh bagitu.		Ja, ’t is inderdaad zoo.
Di sini tiap-tiap âri sarupa juga, ta bôleh tâu bulan Januâri deri bulan Juni.		Hier is ’t iederen dag ’t zelfde, men kan de maand Januari niet van de maand Juni onderscheiden (lett. weten).
Sungguh, tetapi malăm-ña sejuq juga.		Zeker, maar de nachten zijn toch (wel) koud.
Ia, kârena malăm-âri selâlu âda angin sedikit.		Ja, want ’s nachts is er voortdurend (steeds) een beetje wind.
Sâya suka udâra sini deri udâra Erôpah.		Ik verkies de lucht hier boven de Europeesche lucht.
Kâlaw ujan, bâru sedăp sekâli râsâ-ña.		Als ’t regent, is ’t eerst bizonder aangenaam (’t gevoel ervan). [3]
Ia, kâlaw ujan sedikit, kâlaw bâñaq, tidaq.		Ja, als ’t een beetje regent, als ’t veel is, niet.
Kâlaw ujan sedikit pun, bâik juga.		Als ’t een beetje regent, is ’t ook goed.
Kâlaw ujan ésoq, sâya ta bôleh pegi.		Als ’t morgen regent, kan ik niet gaan.
Kâlaw cuâca bâik, bôleh sâya jâlan.		Als de hemel helder (goed) is, kan ik op weg gaan.
Ujan ta ujan pun, tentu sâya jâlan juga.		Of ’t regent of niet, ik ga toch stellig op weg.
Betul lah itu, tuan.		Dat’s zeker (juist), mijnheer!
Âwan-âwan gelap sangăt rupâ-ña.		De wolken zien er zeer donker uit.
Kâlaw tûrun angin, âbis lah âwan-âwan itu.		Als er wind komt (neerkomt), gaan die wolken weg (op).
Datăng pâgi-pâgi ésoq.		Kom morgen heel vroeg.
Din’âri ta bôleh, tetapi pâgi nanti sâya datăng.		Met ’t aanbreken van den dag kan ik niet, maar ik zal vroeg komen.
Kâlaw petăng, ta berguna lâgi.		Als ’t avond (namiddag) is, geeft ’t niets meer (is ’t onnut verder).
Nanti sâya côba (dăngăn) sabôleh-bôleh-ña.		Nu, ik zal zien wat ik doen kan (ik zal probeeren zoo goed als ’t kan).
Terang sekâli bulan malăm ini.		De maan is erg helder van nacht.
Pukal berâpa nâik?		Hoe laat is ze opgekomen, komt ze op?
Kûrang priksa (beleefder dan: sâya tidaq tâu, terwijl tâu lah! ongemanierd is).		Ik weet ’t niet.
Tetapi pâgi-pâgi bâru masuq (jâtoh).		Maar ze gaat pas heel vroeg in den morgen onder.
Kâlaw t’âda bulan, bintang semua lebih terang cahyâ-ña.		Als er geen maan is, hebben de sterren alle meer glans, (is helderder de glans der sterren).
Pâtut kita jâlan waktu bulan gelap.		’t Is het beste (gepast), dat we op weg gaan bij donkere maan.
Bumi ini jâlan-ña keliling mâta-âri, dan bulan pun berkeliling bumi.		Deze aarde gaat rondom de zon, en de maan gaat om de aarde. [4]
Mâta-âri jâuh sekâli deri bumi ini.		De zon is zeer ver van de aarde verwijderd.
Angin keñcang sekâli.		De wind is zeer sterk (strak).
Angin endaq tûrun.		De wind zal opsteken.
Angin endaq mati.		De wind gaat afnemen, liggen.
Angin dârat sejuq, angin lâut pânas, lâgi membangkitkăn peñakit.		De landwind is koud, de zeewind warm, en bovendien veroorzaakt hij ziekten (doet ziekte ontstaan).
Sâya takut bârangkâli nanti tûrun ribut.		Ik ben bang, dat er wellicht een storm opsteekt.
Âda kah kaw dăngăr gûruh itu?		Heb je dien donder gehoord?
Pohon-kâyu kenâ petir.		De boom is door den bliksem getroffen (door een donderkijl getroffen).
Tidaq, sâya liat kilap sâja.		Neen, ik heb alleen den bliksem gezien.
Bâik tutup jendêla, dan tûrunkăn lâyar.		Je moet ’t venster sluiten en de zeilen neerlaten. (’t Is goed.…)

[Inhoud]

2. DE TIJD.

Inhoudsopgave

Pukul berâpa sekârang?	Hoe laat is ’t nu?
Lebih-kûrang pukul sa-puluh.	Ongeveer tien uur (tien slagen).
Âda kah tuan menâroh jam (reloji)?	Bezit u een horloge?
Mâna bôleh menâroh jam dalăm utan?	Hoe kan ik een horloge hebben in de wildernis?
Nampaq saperti rembang.	’t Ziet er uit, alsof ’t middag is (hoogste stand der zon).
Kâlaw mâta-âri nampaq, tidaq susah endaq tâu pukul berâpa.	Als de zon te zien is, is ’t niet lastig om te weten hoe laat ’t is.
Bagimâna?	Hoe zoo?
Pâgi-pâgi deri waktu terbit-ña, ia-itu subuh, mâta-âri nâik sampay tengah-âri, ia [5]itu pukul dua-belas. Deri waktu itu mâta-âri jâtoh sampay luhur, ia itu pukul dua. Deri situ jâtoh lâgi sampay sembâyang-asar, ia itu kîra-kîra pukul empat petăng. Kemudian mâta-âri masuq kembâli jam pukul enăm petang.	’s Morgens vroeg van den tijd van ’t opgaan der zon, dat is de tijd voor ’t ochtendgebed, [5]stijgt de zon tot twaalf uur. Van dien tijd af daalt ze tot aan den tijd van ’t middaggebed, d. i. twee uur. Van dan af daalt ze nog meer tot den tijd van ’t namiddaggebed, d. i. zoo wat vier uur in den namiddag. Daarna gaat de zon weer onder om zes uur in den namiddag.
Pukul berâpa tuan nanti sedia?	Hoe laat is u (straks) klaar?
Sekârang sâya sedia.	Ik ben nu klaar.
Kâlaw tuan bâlik dalăm dua jam lâgi, bôleh kâmi jâlan.	Als u over twee uur terug komt, kunnen wij op weg gaan.
Dua jam lâgi jâdi lambat sangăt.	Over twee uur is ’t erg laat.
Âpa bôleh buat? Sâya tidaq bôleh meñiapkan bârang-bârang lebih dulu deri itu.	Wat is er aan te doen? Ik kan mijn goed niet eerder gereed maken.
Kâlaw bagitu, jangan sebutkăn dua kâli; dalăm dua jam nanti aku bâlik kemâri.	Dan moet je maar niet meer erover spreken (niet twee maal noemen), over twee uur zal ik weer hier terugkomen.
Âpa kâtâ-ña?	Wat zegt-i?
Kâtâ-ña nanti dia datăng ésoq pâgi-pâgi; kâlaw tidaq pâgi, tentu tengah-âri dia âda di sini.	Hij zegt dat hij morgen heel vroeg komen zal; als ’t niet in den ochtend is, dan is hij zeker ’s middags hier.
Pukul berâpa nanti tuan datăng?	Hoe laat komt u (straks)?
Dekăt pukul dua.	Bij tweeën.
Lebih-kûrang pukul tiga.	Ongeveer drie uur.
Pukul empat betul.	Precies vier uur.
Pukul sa tengah empat (of: tiga sa tengah) petăng;	Half vier in den namiddag;
Pukul dua siang; pukul sembilan malăm.	Twee uur ’s middags; negen uur ’s avonds (’s nachts).
Pukul sâtu kûrang sa prâpat. Pukul lima lebih sa prâpat.	Om kwart vóor éen (éen min een kwart). Kwartier over vijf (vijf plus een kwart).
Pukul delâpan lâlu.	Over achten.
Pâgi ini, of: tâdi pâgi (ook: pâgi tâdi).	Van morgen. [6]
Malăm sekârang (of als ’t nog vóór dien tijd is: nanti malăm).	Heden avond (nacht), van avond (nacht).
Semalăm; kelmârin (kemâri).	Gisteren, gisterenavond; gisteren.
Semalăm pâgi.	Gisteren ochtend.
Kelmârin siang-âri.	Gisteren middag (tusschen 10 en 4).
Kelmârin dulu.1	Eergisteren.
Ésoq, ésoq-âri.	Morgen (demain).
Ésoq-ña.	Den volgenden dag (le lendemain).
Bésoq.	Later ’s.
Ta bôleh tidaq, nanti dia datăng lusa pâgi.	Hij moet bepaald overmorgenochtend komen (’t kan niet niet, hij zal komen…)
Perlu lah dia âda disini dalăm tiga âri lâgi.	’t Is noodzakelijk, dat hij hier zij binnen drie dagen.
Dia ta bôleh sampay waktu itu.	Hij kan dien tijd niet hier zijn (aankomen).
Ta bôleh tidaq datăng, perlu sekâli datăng-ña.	Hij móet komen, zijn komst is volstrekt noodzakelijk.
Âpa sababtuan ta datăng?Mengâpa	Waarom is u niet gekomen?
Âpa sababkaw tidaq datăng?Mengâpa	Waarom ben je niet gekomen?
Sâya terhâl di jâlan, tuan, jâdi lambat sampay.	Ik ben onderweg opgehouden, mijnheer, zoodat ik daardoor laat aangekomen ben.
Bohong! Kaw lêngah di jâlan.	Leugens! Je hebt gelanterfant onderweg.
Tatekâla sampay sûrat ini datăng lah sekâli (of: Saketika.…)	Zoodra deze brief aankomt, moet je onmiddellijk komen (sekâli = in een keer, in eens, tevens).
Kâbarkăn dia sâya tidaq bôleh menanti lâgi.	Zeg hem, dat ik niet langer wachten kan.
Kâtâ-ña nanti datăng dăngăn sigra-ña.	Hij zegt, dat hij spoedig zal komen.
Kâlaw bagitu, bôleh sâya menanti lâgi sa suku jam (sa prâpat jam).	Dan (als ’t zoo is), kan ik nog een kwartier wachten. [7]
Bila jâdi itu?	Wanneer is dat gebeurd?
Lebih-kûrang sa bulan dulu.	Zoowat een maand geleden.
Tentu kah?	Stellig?
Tentu.	Stellig.
Bôleh kah ingăt pukul berâpa itu?	Kan je je herinneren hoe laat dat was?
Bagimâna bôleh tâu? Sâya tidaq menâroh jam.	Hoe kon ik ’t weten? Ik bezit geen horloge.
Pâgi kah, petăng kah?	Was ’t ochtend, of namiddag (avond)?
Sâya tidaq berâpa ingăt, tuan, tetapi pâda pikîran sâya sudah jâuh malăm (of: sâya kîra sudah jâuh malăm).	Ik herinner ’t me niet recht, mijnheer, maar naar mijn idee was ’t diep in den nacht (ver nacht). (of: ik gis, meen.…)
Berâni kah sumpah?	Durf je erop te zweren?
Berâni, tuan.	Jawel, mijnheer (Durf, mijnheer).
Bâik lah, sameñjaq âri engkaw berjumpa dăngăn dia sampay âri ini, berâpa lâmâ-ña?	Goed, sinds den dag, dat je hem ontmoette tot nu toe, hoe lang is dat?
Bârangkâli sâtu minggu (sâtu jumaät).	Misschien een maand.
Ésoq-ña âri itu âda kah engkaw berjumpa dăngăn dia juga?	Heb je ’m den volgenden dag ook ontmoet?
Entah. Ta tâu lah sâya!	Ik weet ’t niet. Weet ik ’t!
Côba ingăt bâik-bâik, âri engkaw berjumpa dăngăn dia, âda kah dia kâta dia berjumpa dăngăn Mat malăm-ña dulu, ataw dua âri dulu, ataw sa bulan dulu?	Kom, herinner je ’s goed, den dag dat je ’m ontmoette, heeft hij toen gezegd, dat hij Mat den vorigen dag ontmoet had, of een maand geleden?
Bârang-kâli itu âri juga.	Misschien dien zelfden dag.
Âpa, âri engkaw berjumpa dăngăn dia âri itu juga dia berjumpa dăngăn Mat?	Wat, den dag dat je ’m ontmoette, op dien zelfden dag had hij Mat ontmoet?
Kâta dia bagitu.	Dat zegt hij.
Kâtâ-ña bagitu.	Dat zegt-i.
Âpa, dia berjumpa dăngăn Mat itu dulu deri bercakăp dăngăn engkaw ataw kemudian?	Wat, heeft hij Mat ontmoet voordat hij met je sprak of daarna?
Bârangkâli diliat ña akăn Mat dulu.	Misschien heeft hij Mat eerst gezien. [8]
Itu lah yang aku tâña pada engkaw (.. sama kaw).	Dat vraag ik je juist.
Kemudian deri engkaw tinggalkăn dia, berâpa lâma lâgi, kirâ mu, dia mati?	Hoe lang nadat je haar verlaten hebt, is ze, naar je gissing, gestorven?
Bârang-kâli tengah dua jam (sâtu jam sa tengah) bagitu.	Misschien anderhalf uur zoowat.
Kûrang priksa.	Ik weet ’t niet.
Cakăp betul-betul.	Zeg ’t naar waarheid (praat juist).
Betul, tuan.	’t Is waar, mijnheer.
Sameñjaq sâya datăng kemâri, sâya câri sama tuan.	Sedert ik hier gekomen ben, zoek ik naar u.
Berâpa lâma engkaw di sini?	Hoe lang ben je hier?
Tâda berâpa lâma.	Niet zoo heel lang.
O, minta maäf, kâlaw sâya tâu tuan Ânu, tentu sâya datăng lekas.	O, neem me niet kwalijk (vraag vergiffenis), als ik geweten had, dat het Mijnheer N.N. was, zou ik zeker spoedig gekomen zijn.
Tidaq âpa (of: Tidaq mengâpa).	’t Is niets; ’t maakt niets uit.
Lâin kâli tuan datăng, tentu sâya sedia menanti.	Als u een anderen keer komt, zal ik zeker klaar staan en op u wachten.
Bila bôleh sâya jumpa tuan lâgi?	Wanneer kan ik u weer ontmoeten?
Malăm sekârang, lepas makan.	Van avond, na ’t eten.
Kâlaw tuan bôleh datăng malăm sekârang, jam pukul sa-puluh lebih dua-puluh menit, bôleh kita selesaykăn perkâra itu.	Als u van avond komen kan, om tien uur twintig minuten, kunnen we die zaak afdoen.
Bâik lah, bôleh aku datăng.	Goed, ik kan komen.
Mâri lebih dulu deri itu.	Kom u wat eerder.
Sâya nanti datăng kemudian.	Ik zal later komen.
Âda kah kaw liat pukul berâpa dia keluar?	Heb je gezien, hoe laat hij uitgegaan is?
Pukul dua malăm rebô.	Om twee uur Dinsdag (den nacht van Woensdag). [9]
Sâya kîra bagitu. Tentu dia yang buat.	Ik geloof, dat ’t zoo is. Zeker heeft hij ’t gedaan.

1 Op Sumatra en Riouw ook kelmâri of kelmârin voor eergisteren en semalăm voor gisteren.↑