Księga Drogi DobraTekst

Oznacz jako przeczytane
Jak czytać książkę po zakupie
Czcionka:Mniejsze АаWiększe Aa

12

Not Wanting

The five colors

blind our eyes.

The five notes

deafen our ears.

The five flavors

dull our taste.

Racing, chasing, hunting,

drives people crazy.

Trying to get rich

ties people in knots.

So the wise soul

watches with the inner

not the outward eye,

letting that go,

keeping this.

Kiedy nie pragniesz

Pięć kolorów

oślepia nas.

Pięć nut

stępia nam słuch.

Pięć przypraw

tłumi smak.

Gonienie, ściganie, łowy –

ludzie przez to głupieją.

Pogoń za walutą

wiąże brzuchy w supły.

Dlatego roztropna dusza

patrzy wewnętrznym,

nie zewnętrznym okiem,

to zachowując,

tamto uwalniając.

13

Shameless

To be in favor or disgrace

is to live in fear.

To take the body seriously

is to admit one can suffer.

What does that mean,

to be in favor or disgrace

is to live in fear?

Favor debases:

we fear to lose it,

fear to win it.

So to be in favor or disgrace

is to live in fear.

What does that mean,

to take the body seriously

is to admit one can suffer?

I suffer because I’m a body;

if I weren’t a body,

how could I suffer?

So people who set their bodily good

before the public good

could be entrusted with the commonwealth,

and people who treated the body politic

as gently as their own body

would be worthy to govern the commonwealth.16

16 Lao Tzu, a mystic, demystifies political power.

Autocracy and oligarchy foster the beliefs that power is gained magically and retained by sacrifice, and that powerful people are genuinely superior to the powerless.

Lao Tzu does not see political power as magic. He sees rightful power as earned and wrongful power as usurped. He does not see power as virtue, but as the result of virtue. The democracies are founded on that view.

He sees sacrifice of self or others as a corruption of power, and power as available to anybody who follows the Way. This is a radically subversive attitude. No wonder anarchists and Taoists make good friends.

Bezwstydni

Zdawać się na łaskę i niełaskę

to żyć w ciągłym strachu.

Brać na serio ciało

to godzić się na cierpienie.

A co to w sumie znaczy,

że zdawać się na łaskę i niełaskę

to żyć w strachu?

Łaska upokarza,

boimy się ją stracić,

boimy zdobyć.

Zdawać się na łaskę i niełaskę

to żyć w strachu.

A co to w sumie znaczy,

że brać ciało na serio

to godzić się na cierpienie?

Cierpię, bo jestem ciałem,

gdybym nie była ciałem,

skąd cierpienie?

Zatem ludziom, którzy stawiają dobro ciała

ponad dobro powszechne,

można powierzyć dobro rzeczypospolitej,

a ludzie, którzy traktują organizm państwa

tak łagodnie jak własny organizm,

godni są nią rządzić.17

17 Lao Tzu, mistyk, demistyfikuje władzę polityczną.

Autokraci i oligarchowie szerzą przekonanie, że władzę zdobywamy mocą magii, a utrzymujemy przez poświęcenie i że ludzie władzy są doskonalsi niż ludzie władzy pozbawieni.

Dla Lao Tzu władza polityczna nie ma w sobie nic magicznego. Na prawdziwą władzę trzeba zasłużyć, władza fałszywa należy do uzurpatorów. Według Lao władza nie jest cnotą, ale z cnoty wynika. Ten pogląd stał się fundamentem demokracji.

Dla Lao, kto poświęca siebie lub innych, nadużywa władzy; władza dostępna jest dla każdego, kto idzie Drogą. To pogląd radykalnie wywrotowy. Nic dziwnego, że anarchista z taoistą z łatwością się zaprzyjaźnią.

14

Celebrating Mystery

Look at it: nothing to see.

Call it colorless.

Listen to it: nothing to hear.

Call it soundless.

Reach for it: nothing to hold.

Call it intangible.

Triply undifferentiated,

it merges into oneness,

not bright above,

not dark below.

Never, oh! never

can it be named.

It reverts, it returns

to unbeing.

Call it the form of the unformed,

the image of no image.

Call it unthinkable thought.

Face it: no face.

Follow it: no end.

Holding fast to the old Way,

we can live in the present.

Mindful of the ancient beginnings,

we hold the thread of the Tao.

Cześć, tajemnico

Patrz no: tu nie ma nic do patrzenia.

Powiedz, że bezbarwna.

Słuchaj no: tu nie ma nic do słuchania.

Powiedz, że bezdźwięczna.

Sięgnij: tu nie ma się czego złapać.

Powiedz, że nieuchwytna.

Potrójnie bez własności

łączy się w jedno,

nie jest jasna na górze

ani ciemna na dole.

Nigdy, przenigdy

nie będzie miała imienia,

cofa się, powraca

do niebycia. Niech to będzie

kształt bezkształtnego,

obraz bezobrazia.

Niech to będzie myśl nie do pomyślenia.

Staw jej czoła: nie ma twarzy.

Krocz za nią: bez celu.

Pilnując starej Drogi,

mogę żyć w teraz.

Troszcząc się o prapoczątki,

snuję wątek Tao.

15

People of Power

Once upon a time

people who knew the Way

were subtle, spiritual, mysterious, penetrating, unfathomable.

Since they’re inexplicable

I can only say what they seemed like:

Cautious, oh yes, as if wading through a winter river.

Alert, as if afraid of the neighbors.

Polite and quiet, like houseguests.

Elusive, like melting ice.

Blank, like uncut wood.

Empty, like valleys.

Mysterious, oh yes, they were like troubled water.

Who can by stillness, little by little

make what is troubled grow clear?

Who can by movement, little by little

make what is still grow quick?

To follow the Way

is not to need fulfillment.

Unfulfilled, one may live on

needing no renewal.18

18 In the first stanza we see the followers of the Way in ancient times or illo tempore, remote and inaccessible; but the second stanza brings them close and alive in a series of marvelous similes. (I am particularly fond of the polite and quiet houseguests.) The images of the valley and of uncut or uncarved wood will recur again and again.

Ludzie mocy

Dawno, dawno temu

ludzie znający Tao

byli wrażliwi, uduchowieni, wnikliwi i zagadkowi,

nikt by ich nie zgłębił.

A skoro tak, to ja też ich nie będę zgłębiała,

powiem tylko, jacy mi się zdawali:

Uważni, jakby przekraczali skutą lodem rzekę.

Czujni, jakby się bali sąsiadów.

Uprzejmi i nienatrętni, jakby przychodzili z gościną.

Nieuchwytni jak topniejący lodowiec.

Bezkształtni jak nieociosany kawałek drewna.

Otwarci jak doliny.

Nieodgadnieni, o tak, jak wzburzone morze.

A kto, krok po kroku, potrafiłby w bezruchu

uspokoić, co wzburzone?

kto, krok po kroku, umiałby w ruchu

wprawić w ruch, co nieruchome?

Kto przestrzega Tao,

nie potrzebuje spełnienia.

Niespełniona, mogę dalej żyć

i nie czekać ponownych narodzin.19

19 W pierwszej zwrotce mamy taoistów z pradawnych czasów, z illo tempore, z epok dalekich i niedostępnych. Ale druga zwrotka przybliża ich nam i ożywia serią cudownych porównań. (Szczególnie podobają mi się goście „uprzejmi” i „nienatrętni”). Obrazy doliny i nieociosanego czy nieobrobionego drewna wrócą tu jeszcze nie raz.

16

Returning to the Root

Be completely empty.

Be perfectly serene.

The ten thousand things arise together;

in their arising is their return.

Now they flower,

and flowering

sink homeward,

returning to the root.

The return to the root

is peace.

Peace: to accept what must be,

to know what endures.

In that knowledge is wisdom.

Without it, ruin, disorder.

To know what endures

is to be openhearted,

magnanimous,

regal,

blessed,

following the Tao,

the way that endures forever.

The body comes to its ending,

 

but there is nothing to fear.20

20 To those who will not admit morality without a deity to validate it, or spiritu­ality of which man is not the measure, the firmness of Lao Tzu’s morality and the sweetness of his spiritual counsel must seem incomprehensible, or illegitimate, or very troubling indeed.

Powrót do korzeni

Bądź w pełni pusta.

Bądź straszliwie spokojna.

Sto tysięcy kwestii podnosi się jednocześnie,

w tym podniesieniu jest ich rozwiązanie.

Teraz kwitną,

a kwitnąc,

ciążą ku domowi,

wracają do korzeni.

Powrót do korzeni

uspokaja.

Spokój: brać, co dają,

rozpoznać, co zostanie.

Mądrość jest w tym poznaniu.

Bez niej chaos, entropia!

Otwórz serce,

króluj,

by wiedzieć, co zostanie,

wielkoduszna,

szczęśliwa,

podążaj za Tao

nieskończoną drogą.

Ciało dobiega do mety,

ale czego tu się bać?21

21 Dla tych, którzy nie są gotowi przyjąć moralności bez uprawomocniającego ją bóstwa ani zgodzić się na duchowość, której miarą nie będzie człowiek, rygoryzm moralny Lao Tzu i słodycz jego duchowych porad zdawać się muszą czymś niezrozumiałym, albo nieuprawnionym, albo przynajmniej bardzo kłopotliwym.

17

Acting Simply22

True leaders

are hardly known to their followers.

Next after them are the leaders

the people know and admire;

after them, those they fear;

after them, those they despise.

To give no trust

is to get no trust.

When the work’s done right,

with no fuss or boasting,

ordinary people say,

Oh, we did it.

22 This invisible leader, who gets things done in such a way that people think they did it all themselves, isn’t one who manipulates others from behind the scenes; just the opposite. Again, it’s a matter of “doing without doing”: uncompetitive, unworried, trustful accomplishment, power that is not force. An example or analogy might be a very good teacher, or the truest voice in a group of singers.

Rób coś23

Najlepszych liderów

ich fani ledwo znają.

Kolejni są liderzy

znani i kochani.

Po nich są ci groźni.

Na końcu – pogardzani.

Nie zaufasz –

nie zaufają ci.

Gdy robota jest zrobiona

bez wrzawy i przechwałek,

ludzie tacy jak my mówią:

nieźle, mamy to.

23 Niewidzialny lider, który działa tak, że ludziom się zdaje, jakby to oni działali, nie jest ukrytym za kotarą manipulatorem, wprost przeciwnie. To znowu kwestia „działania bez działania”: osiągnięć pozbawionych ducha rywalizacji, niezmąconych, godnych zaufania, i władzy, która nie wiąże się z siłą. Przykładem czy analogią może być tu dobry nauczyciel albo chórzysta o najczystszym głosie.

18

Second Bests

In the degradation of the great way

come benevolence and righteousness.

With the exaltation of learning and prudence

comes immense hypocrisy.

The disordered family

is full of dutiful children and parents.

The disordered society

is full of loyal patriots.

Prawie najlepsze

Gdy wyrodnieje wielka droga,

wyłaniają się życzliwość i prawość.

Gdy wywyższasz naukę i rozwagę,

wychodzi na wierzch obskurna obłuda.

Rodzina dysfunkcyjna

to porządni rodzice i sumienne dzieci.

Chore społeczeństwo

składa się z oddanych patriotów.

19

Raw Silk and Uncut Wood24

Stop being holy, forget being prudent,

it’ll be a hundred times better for everyone.

Stop being altruistic, forget being righteous,

people will remember what family feeling is.

Stop planning, forget making a profit,

there won’t be any thieves and robbers.

But even these three rules

needn’t be followed; what works reliably

is to know the raw silk,

hold the uncut wood.

Need little,

want less.

Forget the rules.

Be untroubled.

24 This chapter and the two before it may be read as a single movement of thought.

“Raw silk” and “uncut wood” are images traditionally associated with the characters su (simple, plain) and p’u (natural, honest).

Surowy jedwab, nieociosane drewno25

Przestań grać świętą, zapomnij o rozwadze,

to wszystkim wyjdzie na dobre.

Nie myśl o innych, zapomnij o prawości,

a ludzie powrócą do rodzin.

Nie wdrażaj projektu, zapomnij o zysku,

a znikną złodzieje i aferzyści.

Ale nawet tych trzech zasad

nie trzeba się trzymać; polegaj

na surowym jedwabiu,

na nieociosanym drewnie.

Potrzebuj niewiele,

chciej mniej.

Daj spokój regułom,

płyń.

25 Ten wiersz i dwa poprzednie można czytać jak jedną, ciągłą myśl.

Surowy jedwab i nieociosane drewno to obrazy zazwyczaj kojarzone z ideogramami su (czyli prosty, zwykły) i pu (naturalny, uczciwy).

20

Being Different

How much difference between yes and no?

What difference between good and bad?

What the people fear

must be feared.

O desolation!

Not yet, not yet has it reached its limit!

Everybody’s cheerful,

cheerful as if at a party,

or climbing a tower in springtime.

And here I sit unmoved,

clueless, like a child,

a baby too young to smile.

Forlorn, forlorn.

Like a homeless person.

Most people have plenty.

I’m the one that’s poor,

a fool right through.

Ignorant, ignorant.

Most people are so bright.

I’m the one that’s dull.

Most people are so keen.

I don’t have the answers.

Oh, I’m desolate, at sea,

adrift, without harbor.

Everybody has something to do.

I’m the clumsy one, out of place.

I’m the different one,

for my food

is the milk of the mother.26

26 The difference between yes and no, good and bad, is something only the “bright” people, the people with the answers, can understand. A poor stupid Taoist can’t make it out.

This chapter is full of words like huang (wild, barren; famine), tun (ignorant; chaotic), hun (dull, turbid), men (sad, puzzled, mute), and hu (confused, obscured, vague). They configure chaos, confusion, a “bewilderness” in which the mind wanders without certainties, desolate, silent, awkward. But in that milky, dim strangeness lies the way. It can’t be found in the superficial order imposed by positive and negative opinions, the good/bad, yes/no moralizing that denies fear and ignores mystery.

Jestem kimś innym

Między tak a nie jaka różnica?

A dobro i zło czy bardzo się różnią?

Co nas przeraża,

powinno przerażać.

O rozpaczy,

jeszcze nie powiedziałaś ostatniego słowa!

Wszyscy są tu w skowronkach

jak na udanej imprezie

albo na ściance wspinaczkowej.

A ja, skamieniała, siedzę

i niczego nie kumam, jak bobas,

który nie umie się jeszcze uśmiechać.

Nikogo przy mnie nie ma,

jestem bezdomna.

Większość ma dość kasy,

ja gonię w piętkę,

ledwo wiążąc koniec z końcem.

Co ja tam wiem, durna.

Większość ma głowę na karku.

Ja w głowie nie mam oleju.

Większość to bystrzaki,

ja nie znam odpowiedzi.

Och, rozpaczy! Fala mnie niesie

na morzu, a portu nie widać.

Wszyscy się czymś zajmują.

Mnie wszystko z rąk leci.

Jestem kimś innym,

moim pokarmem

mleko matki.27

27 Różnicę między tak a nie, między dobrem a złem mogą uchwycić tylko ludzie „bystrzy”, którzy mają na wszystko odpowiedzi. Biedny i głupi taoista nic z tego nie rozumie.

W tym wierszu dużo słów takich jak huang (dziki, surowy; głód), tun (głupi; chaotyczny), hun (nudny, mętny), men (smutny, zadziwiony, niemy) i hu (zagubiony, mglisty, niejasny). Przywołują stan chaosu, dezorientacji, „oszołomienia”, w jakim wędruje umysł zagubiony, opuszczony, cichy, niezgrabny. Ale w tej dziwnej, mrocznej mgle biegnie Droga. Nie znajdziesz jej w powierzchownym porządku, jaki narzucają na świat nasze pozytywne lub negatywne opinie, to moralizatorstwo w stylu dobro/zło i tak/nie, które nie uznaje lęku i nie dba o tajemnicę.

21

The Empty Heart

The greatest power is the gift

of following the Way alone.

How the Way does things is

hard to grasp, elusive.

Elusive, yes, hard to grasp,

yet there are thoughts in it.

Hard to grasp, yes, elusive,

yet there are things in it.

Hard to make out, yes, and obscure,

yet there is spirit in it,

veritable spirit.

There is certainty in it.

From long, long ago till now

it has kept its name.

So it saw

the beginning of everything.

How do I know

anything about the beginning?

By this.28

28 Mysticism rises from and returns to the irreducible, unsayable reality of “this”. “This” is the Way. This is the way.

Puste serce

Najdroższym darem jest dar

podążania Drogą – i nic więcej.

Nieuchwytne jest, jak działa Droga,

ciężko więc to uchwycić.

Nieuchwytne, tak, więc ciężko uchwycić,

a przecież jest w tym pomysł.

Ciężko uchwycić, tak, nieuchwytne,

a przecież jest w tym materia.

Ciężko zrozumieć, tak, jest to mroczne,

a przecież jest w tym dusza,

istna dusza!

Co tu się zastanawiać.

Od dawien dawna aż do dziś

trzyma się tego imienia.

Wiecie: widziała

początek wszystkiego.

Skąd wiem

cokolwiek o początkach?

No, stąd.29

29 Mistycyzm wyrasta z nieredukowalnej, niewyrażalnej rzeczywistości „tego” i do niej powraca. „To” jest Drogą. To jest droga.

22

Growing Downward

Be broken to be whole.

Twist to be straight.

Be empty to be full.

Wear out to be renewed.

Have little and gain much.

Have much and get confused.

So wise souls hold to the one,

and test all things against it.

Not showing themselves,

they shine forth.

Not justifying themselves,

they’re self-evident.

Not praising themselves,

they’re accomplished.

Not competing,

they have in all the world no competitor.

What they used to say in the old days,

 

“Be broken to be whole,”

was that mistaken?

Truly, to be whole

is to return.

Wzrost w dół

Rozbić się na kawałki, by się nie rozlecieć.

Powyginać się, poskręcać, by zachować pion.

By się napełnić, być pustym.

Zużyć się, by się odnowić.

mieć tyle co kot napłakał, a zdobywać wiele.

Mieć wiele, a się pogubić.

I tak to roztropna dusza trzyma się jedności

i w niej ma miarę rzeczy.

Nie pokazując się,

wychodzi na plan pierwszy.

Nie szukając dla siebie racji,

jest oczywistością.

Nie pyszniąc się,

bije wszystkich na głowę.

Nie ściga się z nikim,

a nikt jej nie dorówna.

W dawnych czasach mówiono:

„Tylko w kawałkach będziesz cały” –

mówiono od rzeczy?

Nie, mówiono po prawdzie,

bo bycie całością ma na imię powrót.

23

Nothing and Not

Nature doesn’t make long speeches.

A whirlwind doesn’t last all morning.

A cloudburst doesn’t last all day.

Who makes the wind and rain?

Heaven and earth do.

If heaven and earth don’t go on and on,

certainly people don’t need to.

The people who work with Tao

are Tao people,

they belong to the Way.

People who work with power

belong to power.

People who work with loss

belong to what’s lost.

Give yourself to the Way

and you’ll be at home on the Way.

Give yourself to power

and you’ll be at home in power.

Give yourself to loss

and when you’re lost you’ll be at home.

To give no trust

is to get no trust.

Nic i nie

Przyroda nie wygłasza wielogodzinnych przemówień.

Tornado nie wiruje przez całe przedpołudnie.

Ulewa nigdy nie trwa od rana do wieczora.

A kto sieje wiatr, a kto zsyła ulewę?

Wiadomo – niebo i ziemia.

Jeśli niebo i ziemia robią sobie przerwy,

ludzie też mogą je robić.

Ci, którzy pracują z Tao,

to ludzie Tao,

należą do Drogi.

Ci, którzy pracują z mocą,

należą do mocy.

A ci, którzy pracują ze stratą,

należą do tego, co stracone.

Poddaj się Tao,

a znajdziesz dom na drodze.

Poddaj się mocy,

a moc będzie ci domem.

Poddaj się stracie,

a kiedy się zatracisz, będziesz w domu.

Kto niczemu nie ufa,

zostanie bez zaufania.

Бесплатный фрагмент закончился. Хотите читать дальше?

Inne książki tego autora