3 książki za 34.99 oszczędź od 50%

Kijów 1018

Tekst
0
Recenzje
Przeczytaj fragment
Oznacz jako przeczytane
Jak czytać książkę po zakupie
Czcionka:Mniejsze АаWiększe Aa

Spis treści

Karta tytułowa

Karta redakcyjna

Słowo wstępne

Granica pomiędzy Słowiańszczyzną zachodnią i wschodnią

O Waregach i Rusach

Handel przyczyną wszystkiego

Podsumowanie

Polska – Piastowie, Ruś Kijowska – Rurykowicze

Narastanie konfliktu do początków XI wieku

Polska i Ruś na tle wojny polsko-niemieckiej 1002–1018

Bruno z Kwerfurtu

Próby chrystianizacji Szwecji, 1006–1007

Misja św. Brunona, paktowanie z Pieczyngami, 1008

Wydanie Piastówny za ruskiego księcia Światopełka, 1009–1010

Działalność Reinberna, bunt synów Włodzimierza, uwięzienie Światopełka

Interwencja Chrobrego na Rusi w 1013 roku

Wydarzenia w Polsce i na Rusi w latach 1015–1016

Odparcie ruskiego najazdu w 1017 roku

Przygotowania do wojny

Siły zbrojne

Założenia strategiczne

Kampania kijowska w 1018 roku

Bitwa pod grodem Wołyń nad Bugiem

Pochód na Kijów i zajęcie miasta

Następstwa, skutki, dalszy rozwój wypadków

Henryk II i Chrobry wobec Cesarstwa Bizantyjskiego

Światopełk

Grody Czerwieńskie

Wykaz skrótów

Bibliografia

Mapa

Fotografie

Indeks osobowy

Indeks geograficzny

Okładka


Zapraszamy na stronę Wydawnictwa

www.bellona.pl

Księgarnia internetowa

www.swiatksiazki.pl

Dołącz do nas na Facebooku

www.facebook.com/Wydawnictwo.Bellona

Ilustracja na okładce: Marek Szyszko

Redaktor prowadzący: Zofia Gawryś

Redaktor techniczny: Elżbieta Bryś

Korekta: Teresa Kępa

Copyright © by Dressler Dublin Sp. z o.o., Ożarów Mazowiecki 2019

Copyright © by Robert F. Barkowski, 2019

Wydawnictwo Bellona

ul. J. Bema 87

01-233 Warszawa

tel. +48 22 620 42 91

Dystrybucja

Firma Księgarska Olesiejuk Sp. z o.o.

05-850 Ożarów Mazowiecki

ul. Poznańska 91

e-mail: hurt@olesiejuk.pl

tel. 22 733 50 10

www.olesiejuk.pl

ISBN 978-83-11-15634-0

Skład wersji elektronicznej

pan@drewnianyrower.com

Dla wnuka Konstantina

Dokument chroniony elektronicznym znakiem wodnym

20% rabatu na kolejne zakupy na litres.pl z kodem RABAT20

Słowo wstępne

14 sierpnia 1018 roku wielki i bogaty Kijów, stolica Rusi, otworzył bramy przed wojskiem polskim i poddał się Bolesławowi Chrobremu. Wydarzenie to było ukoronowaniem błyskawicznej wyprawy kijowskiej polskiego księcia. Polskie siły zbrojne wspomagane kontyngentami jazdy ciężko- i lekkozbrojnej z Niemiec i Węgier wyruszyły w połowie lipca na wschodnią granicę Polski w celu odparcia najazdu ze strony Rusi Kijowskiej. Dowodzący sunącymi od wschodu wojskami wielki książę Jarosław I Mądry zawarł w 1017 roku pakt z Cesarstwem Niemieckim, mający na celu zniszczenie monarchii piastowskiej. Był to pierwszy w historii sojusz Niemców z protoplastami Rosji skierowany przeciwko Polsce – ostatnią próbą był pakt Ribbentrop–Mołotow z 1939 roku.

Jarosław Mądry wykorzystał zaangażowanie większości polskich oddziałów w odpieraniu niemieckiego najazdu od zachodu i próbował zadać Polsce cios w plecy, od wschodu. Na szczęście najazdowi oparła się mężnie nadgraniczna warownia Brześć nad Bugiem i pochód wojsk ruskich utknął w nieudanych szturmach na zdesperowanej obronie garnizonu polskiej twierdzy.

Tymczasem Bolesław Chrobry rozprawił się z Niemcami, pokonał ich w bitwach, odparł bohatersko kolejne najazdy łącznie z oblężeniem Niemczy i rzucił cesarza Henryka II na kolana, zwyciężając zarówno militarnie, jak i politycznie. W styczniu 1018 roku zawarł w Budziszynie z Niemcami bardzo korzystny dla strony polskiej pokój – Polska utrzymała bez żadnych zobowiązań słowiańskie obszary na Połabiu za Odrą, o które tak zacięcie walczyła: Łużyce Dolne i Górne. Tym samym z punktu widzenia cesarstwa niemiecko-ruski pakt z 1017 roku stał się bezzasadny, lecz zanim fakt ten dotarł do Jarosława Mądrego, wojsko polskie zbliżało już się do granicy.

Oficjalnie za powód wyprawy podano chęć ponownego osadzenia na tronie kijowskim wygnanego uprzednio starszego brata Jarosława, a zięcia Chrobrego, Światopełka oraz uwolnienie z ruskiej niewoli żony wygnańca, nieznanej z imienia córki polskiego władcy. Pod polską twierdzą Wołyń nad Bugiem doszło po 22 lipca 1018 roku do krwawego starcia. Po stronie Rusi Kijowskiej stały tysiące wojowników ruskich i wareskich – ponieważ Jarosław Mądry był dalekim potomkiem Waregów, i ludu Rus, czyli szwedzkich wikingów i handlarzy zarazem, nie dziwi zatem udział skandynawskich najemników w jego armii.

Bolesław Chrobry przyprowadził kwiat polskiego rycerstwa, doświadczonego i zaprawionego w ostatnich długoletnich bojach z Niemcami. Cesarz Henryk II oddał mu do dyspozycji 300 rycerzy saskiej jazdy pancernej, których widok wśród polskich szeregów wprowadził zaniepokojenie w ruskich zastępach, wszak byli to ich dotychczasowi sojusznicy. Rozgorzała zacięta i krwawa bitwa, w której oręż polski odniósł wspaniałe zwycięstwo, rozgramiając całkowicie wojsko Rusi Kijowskiej. Wynik bitwy obrazowo opisał w kronice Jan Długosz: „Rzeką ziem polskich i ruskich jest Bug płynący czarniawą wodą, nienawistny dla wszystkich Rusinów. Albowiem nad jego nurtem starte zostały przez Polaków pod wodzą Bolesława Wielkiego, pierwszego ich króla, wszystkie siły zbrojne Rusinów”[1]. Długosz, przydając Bugowi „czarniawe” zabarwienie wody, chciał podkreślić wielką ilość krwi ruskich i wareskich wojowników, którzy padli w bitwie z wojskami polskimi nad brzegiem rzeki. Z bitewnego piekła uszedł żywcem do Nowogrodu jedynie książę Rusi z czterema drużynnikami. Reszta jego armii, starta na proch siłą polskiego oręża, pozostała w nadbużańskiej ziemi. Spanikowany Jarosław zamierzał uciec do swego skandynawskiego matecznika w Szwecji, przed czym powstrzymały go tłumy zdesperowanych nowogrodzian, rąbiąc w drzazgi wszystkie łodzie.

Chrobry natychmiast po zwycięstwie pociągnął dalej, na Kijów, zdobywając po drodze wiele grodów. Niebawem, 14 sierpnia 1018 roku, Polacy dotarli pod Kijów oblegany w tej wojnie od jakiegoś czasu przez sprzymierzeńców Chrobrego, wojowników koczowniczego ludu Pieczyngów. Na widok polskich wojsk mieszkańców Kijowa opuściły resztki odwagi i otwarli bramy, korząc się pokornie przed wkraczającym Bolesławem Chrobrym. Jak to ujął Gall Anonim: „Od tego czasu Ruś długo płaciła daninę Polsce”[2]. Kronikarz mocno tutaj przesadził, gdyż Polska szybko, bo w 1031 roku, utraciła na rzecz Rusi tzw. Grody Czerwieńskie, nie wspominając już o bogatych daninach. Zdobyciem Kijowa i pokonaniem Rusi Kijowskiej Chrobry rozbił ostatecznie kleszcze ściskające młode państwo polskie z dwóch stron: Niemcy od zachodu i Ruś Kijowską od wschodu. Chrobry powiększył jeszcze swój triumf, gdyż wracając do Polski, zatoczył lekki łuk i odbił zajęte przez Ruś w 981 roku Grody Czerwieńskie i Przemyśl.

 

Powyższy wstęp streszcza pobieżnie tytułowy wątek niniejszej publikacji – wyprawę kijowską Chrobrego w 1018 roku. Obszerny rozdział poświęcony tejże kampanii opisuje przygotowania strategiczne, manewry wojsk, szczegółowy przebieg decydującej bitwy pod Wołyniem nad Bugiem zakończonej kompletnym rozgromieniem Rusinów i ich ucieczką, marsz Chrobrego w kierunku Kijowa i okoliczności zajęcia miasta. W rozdziale tym nie są jednak wyjaśnione zagadnienia zarówno poprzedzające tytułową kampanię, jak i wynikłe po jej zakończeniu. Dlatego Czytelnik wprowadzany jest stopniowo w tło polityczne epoki i zazębiających się nawzajem wydarzeń.

W kolejnym rozdziale przedstawiona jest mapa historyczna regionu wraz z opisem, czyli pierwotny podział na plemiona Słowian zachodnich i wschodnich. Następnie omówiony jest udział tych plemion w procesach państwowotwórczych, zakończonych stworzeniem dwóch graniczących ze sobą organizmów politycznych, Polski pod rządami rodzimej słowiańskiej dynastii Piastów i Rusi Kijowskiej sformowanej przez przybyłe ze Skandynawii (konkretnie z dzisiejszej Szwecji) elity przywódcze zwane Waregami-Rusami. Nie były to jedyne różnice pomiędzy oboma państwami. Skład plemienny Polski był jednolity etnicznie, kulturowo i językowo. Wyraziło się to w dążeniach scalających pierwszych historycznie potwierdzonych władców, Mieszka I i Bolesława Chrobrego: od Mazowsza do Połabia nad Szprewą i Łabą, od wybrzeża Bałtyku do Śląska i Małopolski – Piastowie tworzyli państwo, wcielając kolejno plemiona polskie, pomorskie i połabskie, należące do tej samej grupy językowej zwanej przez naukę lechicką. Nigdy nie ważyli się na trwałą ekspansję na terytoria obce etnicznie (w 1003 roku Chrobry przejął oferowany mu tron w Pradze jedynie ze względów militarnych, dających mu korzyści strategiczne w aktualnej wojnie z Niemcami, nie zamierzając wcielać Czech na trwałe do Polski).

Podobnie w tytułowej kampanii Chrobry pobił sromotnie Jarosława Mądrego nie w celu aneksji Rusi, lecz zniszczenia w zarodku planów ruskiej agresji na Polskę. Chciał też osadzić na kijowskim tronie uległego mu Światopełka, licząc na płynące dzięki temu wielorakie korzyści dla polskiej polityki oraz na odbicie z ruskich rąk Grodów Czerwieńskich i Przemyśla, rozłożonych na obszarze plemienia Lędzian. Dlaczego Lędzian? Ponieważ należeli do grupy plemion polskich, a Ruś zainteresowana była ich terytorium, chcąc kontrolować ważny węzeł na trasie wielkiego szlaku handlowego, łączącego zachód ze wschodem.

Inaczej pod wieloma względami przedstawiały się procesy państwowotwórcze na Rusi. W odróżnieniu od Polski, będącej kolebką osiadłych pierwotnie[3] między Bugiem i Odrą plemion zachodniosłowiańskich, na tereny przyszłej Rusi od VI wieku zaczęli napływać Słowianie z dwóch kierunków: pierwsza fala migracji ruszyła znad dorzecza dolnego Dunaju i dolnych Karpat na północ i wschód, a w drugiej fali migracji powędrowali na wschód Słowianie z obszarów Polski (np. Wiatycze i Radymicze). Obie fale migracji, zmieszane z plemionami słowiańskimi już tam wcześniej osiadłymi, doprowadziły do ukształtowania się w europejskiej części Rosji Słowiańszczyzny wschodniej.

Prąc dalej na północ, Słowianie wschodni dotarli do Zatoki Fińskiej we wschodniej części Bałtyku i jeziora Ładoga, asymilując lub niszcząc po drodze plemiona ugrofińskie i bałtyjskie. Ale nie stworzyli ponadplemiennej organizacji politycznej na wzór Piastów w Polsce czy Przemyślidów w Czechach, na południu popadli w zależności trybutarne od potężnego imperium Chazarów, na północy zaś zmagali się z penetracją Skandynawów. W 862 roku sprowadzili ze Szwecji trzy znamienite skandynawskie rody wraz z wojownikami. Ich przywódca, Ruryk, począł tworzyć państwo znane nam jako Ruś Kijowska. O tym wszystkim traktuje drugi rozdział książki, prowadząc Czytelnika do drugiej połowy X wieku, kiedy pomiędzy Rusią Kijowską i Polską zarysowała się mniej lub bardziej wyraźna granica państwowa, wyznaczająca jednocześnie granicę pomiędzy światem łacińskim a bizantyjskim. Był to wynik przyjęcia przez Polskę religii chrześcijańskiej w obrządku łacińskim z Rzymu, a przez Rusinów w obrządku greckim z Konstantynopola.

Kością niezgody na tej granicy stały się wspomniane już kilkakrotnie Grody Czerwieńskie i Przemyśl. Zagadnienie Grodów Czerwieńskich zajmowało i zajmuje badaczy do dzisiaj. Samo pojęcie Grody Czerwieńskie pojawia się po raz pierwszy w Powieści minionych lat przy okazji opisu wydarzeń związanych z tytułową kampanią Chrobrego w 1018 roku[4]. Nazwa Czerwień zaś występuje w tej samej kronice pod opisem wydarzeń w latach 979–981, kiedy książę Rusi Włodzimierz ruszył ku Lachom (czyli Polakom) – ale o tych wydarzeniach szczegółowo w następnych rozdziałach[5]. Długo szukano wspomnianego przez kronikarza grodu Czerwień w okolicach dzisiejszej miejscowości Czermno, na lewym brzegu środkowego Bugu. Jednak pod koniec lat dziewięćdziesiątych archeolodzy badający metodą dendrochronologiczną próbki drewna z wału grodu ustalili, że Czermno zostało wybudowane najwcześniej pod koniec pierwszej połowy XI wieku![6] Oznacza to, że gród w Czermnie nie może być Czerwieniem z Powieści minionych lat. Problem w tym, że cytowany latopis powstał na początku XII wieku i dla ówczesnych ruskich dziejopisarzy pojęcia Czerwień czy Grody Czerwieńskie odnosiły się do aktualnej sytuacji w ziemi czerwieńskiej. Istniejący już wtedy, ale dopiero od XI wieku gród Czermno-Czerwień kopista czy redaktor Powieści minionych lat zamieniał w Grody Czerwieńskie, mając na uwadze również inne, starsze grody na tym obszarze.

Być może, a nawet na pewno, już wcześniej pomiędzy oboma państwami dochodziło do kontaktów handlowych przebiegających pokojowo. Z tego powodu ukażę najpierw możliwe szlaki kupieckie umożliwiające mieszkańcom Polski i Rusi wymianę towarów. Lecz pierwsze wzmianki źródłowe o kontaktach obu państw wspominają o wojnie. Ta najwcześniejsza, która powstała w latach 948–951, wyszła spod pióra cesarza bizantyjskiego Konstantyna VII Porfirogenety i zawiera opis plemienia Lędzian, w jakiś sposób związanego układami z wareskimi władcami Rusi[7]. Wzięło się to stąd, że Lędzianie, najbardziej „na wschód wysunięta grupa plemion polskich, graniczyli na całej długości górnego Bugu z plemionami wschodniosłowiańskimi należącymi do Rusi”[8]. Co prawda Lędzianie dopiero za rządów Siemomysła, ojca Mieszka I, znaleźli się w strefie zainteresowań powiększającego się błyskawicznie państwa polskiego, lecz ich etnicznie bezsprzecznie polska przynależność była już znana sąsiednim ludom. Można zatem z pewną rezerwą mówić o kontaktach z Polakami, aczkolwiek tworzące się państwo polskie nie zostało jeszcze przez ówczesnych pisarzy odnotowane[9]. Następnym faktem historycznym był najazd w 981 roku Włodzimierza Wielkiego na ziemie zamieszkane dotychczas przez plemię Lędzian, a należące teraz do Polski, i zajęcie tamtejszych Grodów Czerwieńskich[10] – jest to pierwszy potwierdzony źródłowo moment, w którym starły się interesy polityczne Polski i Rusi. Opis tego wydarzenia otwiera trzeci rozdział książki poświęcony narastaniu polsko-ruskiego konfliktu, eskalującego od początku XI wieku w kierunku rozstrzygnięcia militarnego. Nie zabraknie w tym rozdziale zarówno rozpatrzenia epizodów z lat 992 (ciężkie walki Chrobrego z Rusinami na wschodniej granicy), jak i uwypuklenia znaczenia spornego obszaru pomiędzy Sanem a górnym Bugiem.

W czwartym rozdziale omówione są pozamilitarne przedsięwzięcia Chrobrego, który dążył do zdobycia wpływów politycznych na Rusi. Do czysto politycznych zaliczyć należy wydanie nieznanej z imienia córki polskiego księcia za Światopełka[11], syna Włodzimierza Wielkiego i najpoważniejszego kandydata do następstwa na kijowskim tronie. Opisane są zatem dzieje tegoż związku i związane z tym polityczne perturbacje. Tutaj nadmienię jedynie, że Światopełk nie osiągnął oczekiwanej przez Chrobrego dominacji na Rusi Kijowskiej, co stało się przyczyną wielu dramatycznych wydarzeń. Ale porażki Światopełka dały Chrobremu oficjalny powód do polskiej interwencji na Rusi.

Oprócz inwestycji w Światopełka, Chrobry w celu urzeczywistnienia swych planów zaangażował także przedstawicieli duchowieństwa. Najpierw wysłał na Ruś biskupa Reinberna pod pretekstem pełnienia funkcji kapelana córki wydanej za Światopełka, który około 1004 roku uchodzić musiał z kołobrzeskiego biskupstwa przed nawałą pogańskiej reakcji. Reinbern działał aktywnie w dzielnicy Światopełka, księstwie turowsko-pińskim. Mając na uwadze to, że Ruś Kijowska przyjęła chrześcijaństwo w obrządku greckim (bizantyjskim z Konstantynopola), rodzi się pytanie, jaką misją i zadaniami obarczył Chrobry katolickiego biskupa. Drugim duchownym wysłanym przez Chrobrego był arcybiskup (lub według innych opinii biskup) misyjny Bruno z Kwerfurtu, który zawitał na dwór kijowski i udał się z akcją chrystianizacyjną pomiędzy Pieczyngów – tych samych, którzy niebawem zawrą z Polską antyruski sojusz militarny.

Wymienione trzy działania Chrobrego – wysłanie na Ruś i do Pieczyngów Brunona z Kwerfurtu, wysłanie na Ruś biskupa Reinberna oraz doprowadzenie do małżeństwa Piastówny ze Światopełkiem – były istotnymi elementami polskiej polityki wobec Rusi Kijowskiej. W tym kontekście należy umieścić zakończone powodzeniem próby misjonarstwa wśród Szwedów, które Chrobry podjął dwukrotnie w latach 1006–1007. Ochrzczenie szwedzkiego króla Olafa Skötkonunga (siostrzeńca Chrobrego) mogło odciąć władców Kijowa od brania na najemny żołd licznych rzesz szwedzkich wojowników – Waregów.

Bezpośrednie tło wybuchu wojny w 1018 roku rozpatrzone jest w kolejnym rozdziale. Na rozwój sytuacji złożyło się kilka mniej lub więcej powiązanych ze sobą wydarzeń, działań – na wielorakiej płaszczyźnie, od państwowej (lokalnej), przez środkowo- i wschodnioeuropejską, do starcia interesów cesarstwa zachodniego (Niemcy) i wschodniego (Bizancjum). Zależności te przeanalizowałem i przedstawiłem szczegółowo, gdyż dopiero dogłębne ich poznanie pozwala na zrozumienie, jak i dlaczego do kampanii kijowskiej doszło. Będzie zatem o końcowej fazie trwającej od 1002 roku wojny polsko-niemieckiej i konsekwencjach pokoju w Budziszynie w 1018 roku – między innymi dla wymierzonego w Polskę niemiecko-ruskiego paktu. Będzie o zawartych przez Chrobrego sojuszach, które w decydującym momencie przyniosły mu strategiczną przewagę (Pieczyngowie pod Kijowem) i niebagatelne konkretne wsparcie militarne (300 saskich ciężkozbrojnych jeźdźców saskich, 500 jeźdźców węgierskich). W rozdziale tym przedstawię w miarę wyczerpująco siły zbrojne i uzbrojenie stron konfliktu.

Rozdział szósty poświęcony jest wyłącznie przebiegowi kampanii kijowskiej w 1018 roku. W pierwszym akapicie niniejszego wstępu zamieściłem pobieżne streszczenie ważniejszych faktów, jako prolog szczegółowego przedstawienia wojennej wyprawy Chrobrego na Ruś Kijowską. Wierny mojemu stylowi pisania, przeniosę Czytelnika na plan batalii, by poczuł się jak widz obserwujący dramatyczną bitwę pod Wołyniem nad Bugiem i wydarzenia w Kijowie.

W rozdziale końcowym zawarta jest zarówno ocena kampanii, jak i jej następstwa dla stron konfliktu, oraz rozwój sytuacji geopolitycznej na tym obszarze Europy.

Historycy i pisarze mają do dyspozycji cenne źródła historyczne, w tym trzy dotyczące przebiegu samej bitwy pod Wołyniem i wydarzeń w Kijowie. Szczęśliwym trafem te trzy źródła powstały niezależnie od siebie na terenie Rusi, Niemiec i Polski, a składają się na nie relacje różnych osób i informacje zapisane współcześnie. Są to: Powieść minionych lat (nietrafnie nazywana kroniką Nestora), najstarszy latopis ruski oparty na wcześniejszych wiarygodnych źródłach; kronika Thietmara, korzystająca z informacji podanych przez rycerzy niemieckich walczących w szeregach armii Chrobrego i towarzyszących im duchownych saksońskich oraz kronika Galla Anonima, która powstała później niż dwa poprzednie źródła i jest oparta na relacjach uzyskanych w XII wieku oraz żywocie świętego Wojciecha. Wymienione źródła są wiarygodne, aczkolwiek jednostronne w przekazie z powodu zrozumiałego uzależnienia ich autorów od miejsca zamieszkania: każdy z nich zobowiązany był być wierny tradycji państwa, w którym żył, oraz posłuszny wobec panującego nad nim władcy. I tak na przykład Thietmar „Bardziej książę Kościoła i polityk aniżeli historyk, bywał wyjątkowo stronniczy. Faktów nie zmyślał, ale w szczegółach się mylił”[12]. Z kolei nawiązując do Powieści minionych lat nadmienić należy: „Wiadomo, że latopis w dzisiejszej postaci jest dziełem całego szeregu autorów. Mamy więc do czynienia ze źródłem powstającym niejako etapami, a ponieważ różnie układały się sprawy na pograniczu polsko-ruskim […]”[13], tak więc i podane w latopisie wydarzenia ulegały z czasem przeróbkom i zmianom. Stąd też i chronologia wydarzeń w ruskim latopisie jest niepewna, niedokładna w odniesieniu do opisywanych wypadków. Tak jak na przykładzie wyprawy Włodzimierza Wielkiego na Polskę w 981 roku, data ta jest w rzeczowy sposób analizowana w kontekście innych wydarzeń. Kronika Galla Anonima, napisana najpóźniej z omawianych tu źródeł, obarczona jest w wątkach traktujących o czasach Bolesława Chrobrego elementami rycerskiego eposu – tak jakby kronikarz kreował Chrobrego na doskonały wzór władcy i rycerza, godny naśladowania przez późniejsze pokolenia. Mimo to nikt nie podważa wiarygodności wymienionych trzech źródeł. Mając to na uwadze, współczesny historyk rozporządza niezwykle interesującym materiałem poznawczym, nawzajem się uzupełniającym, ukazującym te same wydarzenia z różnego punktu widzenia lub zawierającym cenne informacje dostępne tylko w jednym źródle. To tyle, jeżeli chodzi o tytułową kampanię. Również pozostałe rozdziały książki napisane zostały na podstawie bogatego materiału źródłowego, podpartego wartościowymi publikacjami współczesnych historyków.

 

Pisanie tej książki rozpocząłem na dobre w 2016 roku, zakończę zapewne w 2018 roku, co ma swoją niebagatelną wymowę – dokładnie w tysięczną rocznicę trzech znamiennych wydarzeń: w 1018 roku Polska z pozycji dyktującego warunki zawarła z Niemcami pokój w Budziszynie, kończący szesnastoletnią wojnę, następnie stoczyła zwycięską bitwę z Rusią Kijowską pod Wołyniem nad Bugiem, by na koniec zająć Kijów[14]. Te wydarzenia, które zaszły w ciągu jednego roku, były świadectwem geniuszu politycznego i militarnego Bolesława Chrobrego oraz wielkich możliwości młodego państwa polskiego. Warto o tym pamiętać i powtarzać w publikacjach popularyzujących historię. Bez wielkiego patosu i modnej ostatnio sensacyjności, ale za to z dumą, podziwem i należnym respektem nad historią własnego kraju. Kraju, który będąc u progu państwowości, potrafił w 1018 roku z powodzeniem nie tylko odeprzeć agresję dwóch potężniejszych pod względem militarnym i ekonomicznym sąsiadów, lecz odnieść nad nimi zdecydowane zwycięstwa. Dokonania Polaków pod rządami Chrobrego utrwaliły się na stałe w świadomości następnych pokoleń, przetrwały setki lat wzlotów i upadków państwa polskiego i ukuły solidną podstawę historycznych początków Polski. Świadomość tego odcisnęła bez wątpienia wyraźny ślad na treści książki i stylu narracji. Pozwól Szanowny Czytelniku poprowadzić się na kartach tej książki przez godne uwagi czyny i dokonania postaci tworzących historię środkowo-wschodniej Europy.

Robert F. Barkowski

Vetralla, 1.01.2018

1 Jana Długosza Roczniki czyli Kroniki sławnego Królestwa Polskiego, Warszawa 1961, s. 126–127.

2 Gall Anonim, Kronika polska, I, 7, Wrocław 1982, s. 24.

3 Jedynie słuszne jest w tej materii traktowanie Słowian między Bugiem a Odrą jako autochtonów (w umiarkowanym wariancie), o czym o wiele szerzej w którejś z kolejnych książek odnoszących się tematycznie do historii politycznej Słowian w wiekach średnich.

4 Powieść minionych lat (najstarszy latopis ruski), red. F. Sielicki, Wrocław 1968, s. 313.

5 Ibidem, s. 269.

6 M. Wołoszyn, Grody Czerwieńskie i problem wschodniej granicy monarchii pierwszych Piastów. Stan i perspektywy badań, [w:] Praca zbiorowa, Studia nad dawną Polską, t. 3, Gniezno 2013, s. 99, wraz z podaną literaturą w przypisie nr 56.

7 H. Łowmiański, Lędzianie, SlA 1953, t. IV, s. 97–115.

8 R.F. Barkowski, Tajemnice początków państwa polskiego – 966, Warszawa 2016, s. 54.

9 Pierwsza historyczna wzmianka o Mieszku I – Misacam regem, w 963 roku: Widukind z Korbei, Res gestae Saxonicae/Die Sachsengeschichte, III, Stuttgart 1981, s. 66.

10 MPH, t. I, s. 624.

11 Thietmar z Merseburga, Kronika Thietmara, VII c., Kraków 2005, s. 72.

12 A. Poppe, Spuścizna po Włodzimierzu Wielkim. Walka o tron kijowski 1015–1019, „Kwartalnik Hiostoryczny” 1995, R. 102, z. 3–4, s. 12.

13 A.F. Grabski, Bolesław Chrobry, zarys dziejów politycznych i wojskowych, Warszawa 1964, s. 245.

14 Zbiegiem okoliczności w 1918 roku, czyli dokładnie 900 lat po sławetnym 1018 roku, Polska odzyskała niepodległość po 123 latach zaborów.