LeibnizTekst

Autor:Maria Rosa Antognazza
Przeczytaj fragment
Oznacz jako przeczytane
Jak czytać książkę po zakupie
Czcionka:Mniejsze АаWiększe Aa


Spis treści

Karta redakcyjna

Dedykacja

Motto

Podziękowania

Skróty

Datowanie

Tablica chronologiczna

Wstęp

CZĘŚĆ I. MŁODZIEŃCZE POWOŁANIA (1646–1676)

Rozdział 1. Narodziny wizji: tło historyczne, dzieciństwo i wczesna edukacja (lipiec 1646–luty 1667)

Wojna i pokój: problemy i perspektywy

Rodzina i religia Leibniza

Formalna edukacja i niezależne studia

Podstawy logiki i alfabet myśli ludzkich

Filozofia scholastyczna i koncyliacyjna teologia

Starożytna metafizyka i współczesna fizyka: uniwersytety w Lipsku i Jenie, kwiecień 1661–październik 1663

Prawnicze studia encyklopedysty: Lipsk i Altdorf, październik 1663–luty 1667

Rozdział 2. Poszerzenie horyzontów: Norymberga, Frankfurt i Moguncja (marzec 1667–marzec 1672)

Norymberga, Frankfurt i Moguncja

Wielki plan Leibniza: Demonstrationes Catholicae i prolegomena do nich

Logika, characteristica universalis i współpraca naukowa

Metafizyka i fizyka

Etyka i polityka

Teologia

W drodze do Paryża

Rozdział 3. Stare wino w nowych bukłakach: Paryż, Londyn i Holandia (marzec 1672–grudzień 1676)

Pierwsze kroki w Paryżu (marzec 1672–styczeń 1673)

Pierwsza wizyta w Londynie (koniec stycznia–koniec lutego 1673)

Paryż: okres środkowy (marzec 1673–październik 1675)

Ostatni rok w Paryżu (październik 1675–październik 1676)

Do Niemiec przez Londyn i Holandię

CZĘŚĆ II. MARZENIA I RZECZYWISTOŚĆ (1676–1716)

Rozdział 4. Geniusz uniwersalny jako bibliotekarz, historyk i inżynier górnictwa: Hanower i Dolna Saksonia (grudzień 1676–październik 1687)

Pod rządami księcia Jana Fryderyka: grudzień 1676–grudzień 1679

Pod rządami księcia Ernesta Augusta: styczeń 1680–październik 1687

Wielki plan Leibniza: od Demonstrationes Catholicae do scientia generalis i encyklopedii opartej na dowodach

Logika i matematyka

Metafizyka i fizyka

Teologia

Etyka i prawoznawstwo

Rozdział 5. Śladami Welfów: południe Niemiec, Austria i Włochy (listopad 1687–czerwiec 1690)

Niemcy środkowe i południowe (listopad 1687–maj 1688)

Wiedeń (maj 1688–luty 1689)

Włochy (marzec 1689–marzec 1690)

Powrót do Hanoweru (marzec–czerwiec 1690)

Rozdział 6. Z powrotem w służbie Welfów: Hanower i Wolfenbüttel (czerwiec 1690–luty 1698)

W służbie welfskich książąt

Ortodoksja i herezja

Fizyka, metafizyka i matematyka

Siły, monady i harmonia przedustawna: publiczna ofensywa połowy lat dziewięćdziesiątych

Ciemne chmury na matematycznym horyzoncie

Unus ex nihilo omnia fecit

Multikulturalizm Leibniza: Chiny, Rosja i badania językoznawcze

Wydarzenia 1697 roku i sprawa protestancka

Rozdział 7. Między bratem a siostrą: Hanower i Berlin (luty 1698–luty 1705)

Więź z Hanowerem i powab Berlina

Negotium Irenicum

Filozofia i matematyka

Lektura dzieł Locke’a

Spory z Tolandem i Bayle’em

Debaty na temat metafizyki i fundamentów etyki

Eskalacja wojny o rachunek różniczkowy

Matematyczne oblicza characteristica universalis

Śmierć Zofii Charlotty

Rozdział 8. Światło i cienie: Hanower, Berlin, Wolfenbüttel, Wiedeń (luty 1705–wrzesień 1714)

Sieć kontaktów Leibniza

Debaty prywatne i publiczne: o matematyce, nauce i filozofii

Handel światłem w listach

„Zwiastun” Wielkiej Syntezy Leibniza

Wojna o rachunek nasila się

Na cesarskim dworze (grudzień 1712–wrzesień 1714)

Wymiana ognia pomiędzy matematykami

Dwa krótkie pisma o monadach

Powrót do Hanoweru

Rozdział 9. Epilog: Ostatnie lata w Hanowerze (wrzesień 1714–listopad 1716)

Niedokończone sprawy

Ostatnie starcia z Newtonem i newtonistami

Niekończący się postęp

Inclinata Resurget

 

Dodatek

Bibliografia

Dodatek od tłumaczy

Przypisy

© Copyright by Copernicus Center Press, 2018

© Maria Rosa Antognazza 2009

Tytuł oryginalny:

Leibniz. An Intellectual Biography

Adiustacja i korekta

Gabriela Niemiec

Projekt okładki i stron tytułowych

Mariusz Banachowicz

Skład

Artur Figarski

ISBN 978-83-7886-370-0

Wydanie I

Kraków 2018

Copernicus Center Press Sp. z o.o.

pl. Szczepański 8, 31-011 Kraków

tel./fax (+48 12) 430 63 00

e-mail: marketing@ccpress.pl Księgarnia internetowa: http://ccpress.pl

Konwersja: eLitera s.c.

Mojemu mężowi Howardowi Hotsonowi oraz naszym

dzieciom: Johnowi, Sophii i Francesce

Wszystkie te rzeczy są połączone i muszą kierować się ku temu samemu celowi, którym jest chwała Boża i szerzenie dobra ogólnego poprzez użyteczne dzieła i piękne odkrycia.

List Leibniza do księcia hanowerskiego Jana Fryderyka, 1678

Niezmącony spokój to krok na drodze do głupoty (...) Należy zawsze znaleźć sobie jakąś pracę, jakiś temat do rozważania, jakiś plan, poświęcić się społeczności i jednostkom, jednak w taki sposób, abyśmy radowali się, gdy nasze życzenia się spełnią, ale nie smucili, gdy do tego nie dojdzie.

List Leibniza do Luizy von Hohenzollern, 1705

Bywa, że rano, kiedy wciąż leżę w łóżku, w ciągu zaledwie godziny nawiedza mnie tak wiele myśli, że zajmuje mi cały poranek, dzień, a nawet i dłużej, żeby je właściwie zanotować.

W: Bodemann, Handschriften, s. 338

Dokument chroniony elektronicznym znakiem wodnym

This ebook was bought on LitRes

Podziękowania

Prace nad tą książką rozpoczęłam jako stypendystka Akademii Brytyjskiej, potem zaś wsparło je dwuletnie stypendium naukowe przyznane przez Leverhulme Trust, które pozwoliło mi wyjechać na badania do Niemiec. Jestem głęboko wdzięczna obu tym instytucjom za umożliwienie mi, po pierwsze, podjęcia wyzwania, jakim był ten projekt, po drugie zaś – obdarzenia mnie wystarczającą ilością czasu, bym mogła je ukończyć.

Zarówno w University of Aberdeen, jak i w King’s College London znalazłam przyjazne środowisko akademickie, w którym moja praca intelektualna mogła rozkwitnąć. Jestem dłużniczką bardzo wielu osób, które w ciągu tych lat w różnorodny sposób przyczyniły się do narodzin tej książki. Nigdy nie ziściłaby się ona bez mojego męża, Howarda Hotsona, który wspierał mnie na każdym etapie procesu jej powstawania, w szczególności zaś pozwalał mi korzystać ze swojego dogłębnego rozumienia historii intelektualnej epoki. Massimo Mugnai i Paul Lodge z niesłychaną erudycyjną hojnością skrupulatnie przestudiowali i skomentowali gotowy szkic całości: ich wnikliwe sugestie i gotowość do podzielenia się ze mną swoją wszechstronną wiedzą na temat Leibniza były nie do przecenienia. Heinrich Schepers, Robert M. Adams, Knud Haakonssen i Udo Thiel przeczytali pierwszy konspekt i zachęcili mnie do podjęcia tego wyzwania. Życzliwość okazana mi przez nich w różnych stadiach mojej pracy, a także serdeczność i słowa otuchy ze strony Marii Grazii Zaccone Siny i Maria Siny wiele dla mnie znaczyły. Niccolò Guicciardini był nieocenionym źródłem wiedzy, zwłaszcza z zakresu matematyki. Jestem wdzięczna również Seanowi Greenbergowi za jego opinie na temat niektórych aspektów mojego opracowania oraz anonimowemu recenzentowi za wiele pomocnych wskazówek. Vincenzo De Risi, François Duchesneau, Laurent Jaffro, Arnaud Pelletier, Lidia Ripamonti, Christoph Selzer i Stephan Waldhoff służyli mi radą w konkretnych zagadnieniach i/lub przesyłali rzadką literaturę z Niemiec. Dziękuję Danielowi Garberowi, Brandonowi Lookowi, Michaelowi Murrayowi i Donaldowi Rutherfordowi za podzielenie się ze mną wynikami jeszcze niezakończonych badań i artykułów będących w druku. Herbert Breger wykazał się wielką uprzejmością i znajomością rzeczy, pomagając mi rozwiązać wiele biograficznych zagadek podczas moich wizyt w Leibniz-Archiv. Szczere podziękowania należą się także redaktorom Akademie-Ausgabe i pracownikom Gottfried Wilhelm Leibniz Bibliothek/Niedersächsische Landesbibliothek za ich wieloletnią przychylność i pomoc.

Nieco bardziej abstrakcyjny – choć wcale nie mniejszy – dług wdzięczności mam wobec przeszłych i obecnych pokoleń naukowców zajmujących się Leibnizem, bez pracy których niniejszy mój wkład byłby całkowicie nie do pomyślenia. Leben und Werk von Gottfried Wilhelm Leibniz Müllera i Krönert wyposażył mnie w niezbędne ramy chronologiczne, którymi kierowałam się podczas własnych badań, i w nieoceniony sposób pomógł mi w zlokalizowaniu wielu kluczowych źródeł pierwotnych. Klasyczna biografia G.E. Guhrauera także stanowiła wciąż cenny punkt wyjścia, szczególnie uzupełniona o nowszą pracę E.J. Aitona i pouczające hasło autorstwa Heinricha Schepersa w Neue Deutsche Biographie. W przypisach i bibliografii widać, jak wiele zawdzięczam olbrzymiej liczbie poszczególnych wspaniałych studiów, zarówno tych bardzo obszernych, jak i niewielkich. Próba zebrania ich w całość była przyjemnością i zaszczytem: mam nadzieję, że jeśli nie wszyscy, to przynajmniej większość z ich autorów uzna, że oddaję sprawiedliwość badaniom, którym się poświęcali.

W 2004 roku, w połowie pisania tej książki, wykryto u mnie raka piersi w zaawansowanym stadium. Pragnę podziękować mojej bliskiej i dalszej rodzinie oraz przyjaciołom za to, że walczyli ze mną przez dziesięć miesięcy intensywnej terapii, które potem nastąpiły. Bez fachowej opieki ze strony dr. A.W. Hutcheona, profesor Liliany Colombo i British National Health Service nie byłoby mnie tutaj. Moja wdzięczność wobec wszystkich tych ludzi i wobec tej instytucji finansowanej ze środków publicznych jest większa, niż dałoby się wyrazić słowami. Chciałabym także powrócić myślą do tych krewnych i znajomych, którzy w czasie mojej bitwy przegrali swoje: do Jennifer Hotson, Mariuccii Ferrarii, Liliany Corti, Patrizia Dagrady, a zwłaszcza do dwóch matek małych dzieci, Anny Negri i Gabrielli Bizzotto. Wreszcie, dwóm osobom chciałabym zadedykować tę książkę w szczególny sposób: świętej pamięci Trence’owi Moore’owi z Cambridge University Press, który powierzył mi ten niezwykle ambitny i fascynujący projekt, oraz świętej pamięci Albertowi Heinekampowi, który z wielką życzliwością pomagał podekscytowanej, ale niewiele jeszcze wiedzącej doktorantce stawiać pierwsze kroki w labiryncie Leibniz-Archiv.

Skróty

A: Leibniz, G.W., Sämtliche Schriften und Briefe. Akademia Nauk w Berlinie (red.). Serie I–VIII. Darmstadt, Leipzig, Berlin 1923 i nast. Cytowane: seria, tom, strona. „N.”, po którym następuje liczba arabska, wskazuje numer nadany danemu tekstowi przez redaktorów.

I: Allgemeiner, politischer und historicher Briefwechsel

II: Philosophischer Briefwechsel

III: Mathematischer, naturwissenschaftlicher und technischer Briefwechsel

IV: Politische Schriften

V: Historische und sprachwissenschaftlische Schriften

VI: Philosophische Schriften

VII: Mathematische Schriften

VIII: Naturwissenschaftliche, medizinische und technische Schriften

Bodermann, Briefwechsel: Bodermann, Eduard. Der Briefwechsel des Gottfried Wilhelm Leibniz. Hanover 1889. Reprint Hildesheim: Olms, 1966.

Bodermann, Handschriften: Bodermann, Eduard. Die Leibniz-Handschriften der Königlichen öffentlichen Bibliothek zu Hannover. Hanover, Leipzig 1895. Reprint Hildesheim: Olms, 1966.

Couturat: Leibniz, G.W. Opuscules et fragments inédits. Louis Couturat (red.). Paris: F. Alcan, 1903. Reprint Hildesheim: Olms, 1988.

Deutsche Schriften: Leibniz, G.W. Deutsche Schriften. G.E. Guhrauer (red.). 2 tomy. Berlin 1840.

Dutens: Leibniz, G.W. Opera omnia, nunc primum collecta, in classes distributa, praefationibus et indicibus exornata. L. Dutens (red.). 6 tomów. Geneva: De Tournes, 1768. Cytowane: tom, część (jeśli dotyczy), strona.

Erdmann: Leibniz, G.W. Opera philosophica quae extant Latina Gallica Germanica omnia. J.E. Erdmann (red.). Berlin 1839–1840.

FC, Oeuvres: Oeuvres de Leibniz. A. Foucher de Careil (red.). 7 tomów. Paris: Firmin Didot frères, 1861–1875 (tomy I i II miały również drugie wydanie: Paris: Firmin Didot frères, 1867–1869; o ile nie zaznaczono inaczej, odnoszę się do wydania pierwszego).

Feller: Feller, Joachim Friedrich. Otium Hanoveranum sive Miscellanea ex ore et schedis Illustris Viri, piae memoriae Godofr. Guilielmi Leibnitii. Leipzig: Impensis Johann. Christiani Martini, 1718.

GB: Der Briefwechsel von Gottfried Wilhelm Leibniz mit Mathematikern. C.I. Gerhardt (red.). Berlin: Mayer & Müller, 1899.

GM: Leibniz, G.W. Mathematische Schriften. 7 tomów. C.I. Gerhardt (red.). Berlin, Halle: A. Asher, H.W. Schmidt, 1849–1863.

GP: Leibniz, G.W. Die Philosophischen Schriften. C.I. Gerhardt (red.). 7 tomów. Berlin: Weidmannsche Buchhandlung, 1875–1890. Reprint Hildesheim: Olms, 1960–1961. Cytowane: tom, strona.

Grua: Leibniz, G.W. Textes inédits d’après les manuscrits de la Bibliothèque Provinciale de Hanovre. G. Grua (red.). 2 tomy. Paris: PUF, 1948.

Klopp: Leibniz, G.W. Die Werke. O. Klopp (red.). 11 tomów. Hanover: Klindworth, 1864–1884.

LBr: Leibniz – Briefwechsel. Hanover, Gottfried Wilhelm Leibniz Bibliothek / Niedersächsische Landesbibliothek.

LH: Leibniz – Handschriften. Hanover, Gottfried Wilhelm Leibniz Bibliothek / Niedersächsische Landesbibliothek.

Pertz: Leibniz, G.W. Gesammelte Werke. Georg Heinrich Pertz (red.). 4 tomy. Hanover: Hahnschen Hof-Buchhandlung, 1843–1847. Reprint Hildesheim: Olms, 1966.

Ravier: Bibliographie des oeuvres de Leibniz. Émile Ravier (red.). Paris: F. Alcan, 1937. Reprint Hildesheim: Olms, 1966.

AG: Leibniz, G.W. Philosophical Essays. R. Ariew, D. Garber (red. i tłum.). Indianapolis: Hackett, 1989.

L: Leibniz, G.W. Philosophical Papers and Letters. Leroy E. Loemker (red. i tłum.). Wyd. 2. Dordrecht and Boston: Reidel, 1969.

NE: Leibniz, G.W. New Essays on Human Understanding. Peter Remnant, Jonathan Bennett (red. i tłum.). Cambridge: Cambridge University Press, 1981.

WF: Leibniz’s New System and Associated Contemporary Texts. R.S. Woolhouse, Richard Francks (red. i tłum.). Oxford: Clarendon Press, 1997.

Datowanie

O ile nie zaznaczono inaczej, wszystkie daty podane są według kalendarza gregoriańskiego. Tak zwany kalendarz gregoriański został wprowadzony w krajach katolickich bullą papieża Grzegorza XIII z 1582 roku. W lutym 1700 roku kalendarz gregoriański został wprowadzony również na protestanckich terytoriach Niemiec: po 18 lutego wykreślono dziesięć dni, tak by nastąpił 1 marca. Wielka Brytania i podległe jej kolonie nie przyjęły nowego kalendarza aż do 1752 roku. Ponieważ 1700 rok był rokiem przestępnym według starego (juliańskiego) kalendarza, po 29 lutego 1700 (według kalendarza juliańskiego) różnica między dwoma systemami wynosiła 11 dni.

Gwiazdka po dacie oznacza przypuszczalne datowanie.

Tablica chronologiczna

1 lipca (21 czerwca według kalendarza juliańskiego) 1646 Gottfried Wilhelm Leibniz przychodzi na świat w Lipsku (Saksonia)

Lipiec 1653–Wielkanoc 1661 Leibniz uczęszcza do Nikolaischule, jednej z dwóch głównych szkół łacińskich Lipska i jednej z najlepszych szkół przygotowawczych w Saksonii

Kwiecień 1661 Leibniz rozpoczyna studia na uniwersytecie w Lipsku

2 grudnia 1662 Tytuł bakałarza filozofii

9 czerwca 1663 Obrona dysertacji napisanej na stopień bakałarza filozofii (Disputatio Metaphysica de Principio Individui)

 

20 czerwca 1663 Immatrykulacja na semestr letni na uniwersytet w Jenie (Saksonia)

Październik 1663 Powrót do Lipska na początku semestru zimowego

7 lutego 1664 Tytuł magistra filozofii

Grudzień 1664 Obrona dysertacji napisanej na stopień magistra filozofii (Specimen Quaestionum Philosophicarum ex Iure collectarum)

24 lipca i 27 sierpnia 1665 Obrona pierwszej i drugiej części dysertacji o warunkowych orzeczeniach w prawie (De conditionibus) napisanej na stopień bakałarza prawa

28 września 1665 Tytuł bakałarza prawa

1666 Dissertatio de Arte Combinatoria. 17 marca 1666 obrona jej pierwszej części pod tytułem Disputatio arithmetica de Complexionibus jako pracy doktorskiej na wydziale filozofii

Koniec września 1666 Leibniz opuszcza Lipsk

4 października 1666 Immatrykulacja na wydziale prawa uniwersytetu w Altdorfie, położonego na terytorium podległym Norymberdze, jednemu z wolnych miast Rzeszy

15 listopada 1666 Obrona rozprawy magisterskiej i zarazem doktorskiej z prawa (Disputatio de Casibus perplexis in Iure)

1666–1667 Pierwsza płatna posada Leibniza: sekretarz norymberskiego towarzystwa alchemicznego

Jesień 1667 Leibniz opuszcza Norymbergę z zamiarem wyruszenia w wielką podróż po Europie, począwszy od wyprawy Renem do Holandii

Listopad 1667 Leibniz we Frankfurcie; wizyta w Moguncji, pobliskiej siedzibie arcybiskupów katolickich

Koniec 1667 Publikacja Nova Methodus Discendae Docendaeque Iurisprudentiae

Koniec 1667–początek 1668 Pierwsze spotkania z baronem Johannem Christianem von Boineburgiem

1668 Elektor i książę-arcybiskup Moguncji Johann Philipp von Schönborn zatrudnia Leibniza jako współtwórcę reformy i reorganizacji corpus iuris; Confessio Naturae contra Atheistas

1668–1669 Demonstrationum Catholicarum Conspectus

Kwiecień 1669 List do byłego nauczyciela, Jakoba Thomasiusa

1669–1671 Elementa Iuris naturalis

1670 Nowe wydanie (z wprowadzeniem Leibniza) Antibarbarus seu de veris principiis et vera ratione philosophandi contra pseudophilosophos Maria Nizoliego

1670–1671 Theoria motus abstracti oraz Hypothesis physica nova

1671 Grundriß eines Bedenkens von aufrichtung einer Societät in Deutschland zu aufnehmen der Künste und Wissenschaften

Maj 1671 List do Magnusa Wedderkopfa

20 czerwca 1671 List od Pierre’a de Carcavy’ego, zawierający pierwszą znaną wzmiankę o maszynie liczącej Leibniza

1671–1672 Directiones ad rem Medicam pertinentes

19 marca 1672 Wyjazd do Paryża; Leibniz dociera tam pod koniec marca

Jesień 1672 Pierwsze spotkanie z Christiaanem Huygensem. Wytężona praca nad zagadnieniami matematycznymi, zwłaszcza sumowaniem szeregów

Jesień 1672–początek 1673 Confessio Philosophi

Listopad 1672 Objęcie nadzoru nad edukacją syna barona Boineburga

15 grudnia 1672 Śmierć patrona Leibniza, barona Boineburga

Koniec stycznia–koniec lutego 1673 Pierwsza wizyta w Londynie. Pierwsze osobiste spotkanie z Heinrichem Oldenburgiem, sekretarzem Towarzystwa Królewskiego

1 lutego 1673 Prezentacja maszyny liczącej Leibniza na spotkaniu Towarzystwa Królewskiego

Początek marca 1673 Leibniz z powrotem w Paryżu

19 kwietnia 1673 Leibniz zostaje wybrany członkiem Towarzystwa Królewskiego

13 września 1674 Wdowa po Boineburgu odprawia Leibniza ze służby

21 stycznia 1675 Leibniz przyjmuje ofertę służby u księcia hanowerskiego Jana Fryderyka

Październik 1675 Wynalezienie rachunku infinitezymalnego, poprzedzone szeregiem matematycznych dociekań i odkryć dokonanych po powrocie z Londynu

1675–1676 De Summa Rerum (w tym dialog Pacidius Philaleti)

Lato 1676 De Arcanis Motus

4 października 1676 Leibniz opuszcza Paryż

18–29 października 1676 Druga wizyta w Londynie

Listopad 1676 Leibniz w Holandii; długie dyskusje z Baruchem Spinozą w Hadze

Połowa grudnia 1676 Przybycie do Hanoweru; objęcie posady radcy dworu i bibliotekarza księcia Jana Fryderyka oraz przejęcie związanych z nią obowiązków

Maj 1677 List do księcia Jana Fryderyka: sprawiedliwość jako caritas sapientis („miłość mądrego”)

Czerwiec–październik 1677 Caesarini Fürstenerii de Iure Suprematus ac Legationis Principum Germaniae

Sierpień 1677 Leibniz sugeruje zbadanie możliwych powiązań domu Welfów ze starym włoskim rodem szlacheckim d’Este

1678–1679 Leibniz powraca do swojego encyklopedycznego planu Demonstrationes Catholicae (list do księcia Jana Fryderyka datowany na jesień 1679 roku); wprowadza pojęcie scientia generalis oraz program utworzenia encyklopedii opartej na dowodach i prowadzącej do nowych odkryć; pisze przełomowe dzieło na temat pojęcia siły, w którym określa ją ilościowo jako iloczyn masy (m) i kwadratu prędkości (v2) (De corporum concursu, styczeń 1678); rozpoczyna rozwijanie characteristica geometrica czy też analysis situs oraz diadycznej, czyli binarnej (dwójkowej), arytmetyki; pisze szereg kluczowych artykułów stanowiących podstawę rachunku logicznego (kwiecień 1679); kładzie podwaliny pod rozwiniętą filozofię prawdopodobieństwa (De incerti aestimatione, wrzesień 1678); proponuje nowe metody organizowania badań naukowych i stowarzyszeń uczonych, które umożliwiłyby im wspólną pracę nad wielkim projektem encyklopedycznym

Jesień 1678 Początek prac eksperymentalnych w kopalniach Harzu

28 grudnia 1679 Śmierć księcia Jana Fryderyka. Księstwo hanowerskie przechodzi w ręce najmłodszego brata zmarłego księcia, Ernesta Augusta, żonatego z Zofią von der Pfalz

1680–1683 Szereg praktycznych propozycji przedstawionych Ernestowi Augustowi, w tym projekt wprowadzenia państwowego systemu opieki zdrowotnej i edukacji

1680–1686 Głębokie zaangażowanie w eksperymenty w kopalniach Harzu: Leibniz odbywa trzydzieści jeden podróży do Harzu i spędza tam przynajmniej 165 z 365 tygodni

1683 W Hanowerze biskup Cristóbal de Rojas y Spinola i Gerhard Wolter Molanus prowadzą negocjacje dotyczące możliwości pojednania katolików i protestantów. Do tego czasu Leibniz dowiódł małe twierdzenie Fermata

Sierpień–wrzesień 1683 Mars Christianissimus seu Apologia armorum Regis Christianissimi contra Christianos

Styczeń 1684 Odkrycie wyznaczników i ich właściwości

Październik 1684 Publikacja Nova Methodus pro Maximis et Minimis w „Acta Eruditorum” (będąca pierwszym publicznym przedstawieniem rachunku infinitezymalnego Leibniza); uzupełniona następnie przez De Geometria Recondita et Analysi Indivisibilium et infinitorum, opublikowane w „Acta Eruditorum” z lipca 1686 roku

Listopad 1684 Publikacja Meditationes de Cognitione, Veritate et Ideis w „Acta Eruditorum”

Kwiecień 1685 Klęska projektu w Harzu

Czerwiec 1685 Leibniz otrzymuje zlecenie napisania historii Welfów

Jesień 1685 Pierwsze memorandum dla Ernesta Augusta dostarczające historycznych i prawnych argumentów wspierających roszczenia księcia do statusu elektorskiego

1686 Leibniz pisze cztery fundamentalne teksty z dziedziny fizyki, metafizyki, teologii i logiki: (1) Brevis demonstratio erroris memorabilis Cartesii et aliorum circa legem naturae; (2) Discours de Métaphysique; (3) Examen Religionis Christianae; (4) Generales Inquisitiones de Analysi Notionum et Veritatum

1686–1690 Korespondencja z Antoine’em Arnauldem na tematy poruszone w Discours de Métaphysique

Koniec października 1687 Wyjazd na południe Niemiec

Listopad 1687 Dwutygodniowy pobyt w Rheinfels, podczas którego odwiedza jednego ze swoich najbardziej zaufanych przyjaciół, landgrafa Ernsta von Hessen-Rheinfelsa

Styczeń 1688 Leibniz przebywa kilka dni u Christiana Knorra von Rosenrotha w Sulzbachu

Koniec marca 1688 Po szeregu postojów i dodatkowych wypadów (między innymi spotkaniu w czeskim mieście Krupka ze swoim długoletnim przyjacielem Johannem Danielem Crafftem oraz dwutygodniowym pobycie w Ratyzbonie) Leibniz dociera do Monachium, które stanowiło pierwotny cel podróży

Kwiecień 1688 Leibniz odkrywa powiązanie dynastyczne pomiędzy rodami d’Este i domem Brunszwiku-Lüneburga w manuskrypcie w Augsburgu

Koniec kwietnia 1688 Leibniz postanawia udać się do archiwów d’Este w Modenie (Włochy). 29 kwietnia wyjeżdża z Monachium do Wiednia

8 maja 1688 Leibniz przyjeżdża do Wiednia, gdzie pozostaje aż do lutego 1689; dochodzi do audiencji u cesarza Leopolda I (październik 1688) i szeregu spotkań z biskupem Rojasem na temat zjednoczenia Kościoła

Jesień–zima 1688/1689 Mars christianissimus ou Reflexions sur la declaration de la guerre, que la France fait à l’Empire

Luty 1689 Publikacja Tentamen de Motuum caelestium Causis w „Acta Eruditorum”

16 stycznia 1689 Leibniz otrzymuje zgodę od księcia Modeny na wstęp do archiwów d’Este

11 lutego 1689 Wyjazd do Włoch

4 marca 1689 Leibniz przybywa do Wenecji, gdzie pozostaje do końca miesiąca

14 kwietnia 1689 Leibniz przybywa do Rzymu

Początek maja 1689 Leibniz odwiedza Neapol

Połowa maja 1689 Leibniz jest z powrotem w Rzymie, gdzie zostaje aż do 20 listopada 1689 roku; bierze udział w spotkaniach Accademia Fisico-Matematica

Druga połowa lipca 1689 Phoranomus seu de potentia et legibus naturae

Sierpień 1689–1690 Dynamica de Potentia et Legibus Naturae Corporeae

Wiosna–jesień 1689 Tentamen de Physicis Motuum Coelestium Rationibus oraz Principia Logico-Metaphysica (znane też jako Primae Veritates)

Listopad 1689 Wyjazd z Rzymu do Florencji, gdzie spotyka się z Rudolfem Christianem von Bodenhausenem; pierwsze użycie słowa „dynamica” w korespondencji z Bodenhausenem (31 grudnia 1689)

22 grudnia 1689 Leibniz wyjeżdża z Florencji do Bolonii

28 grudnia 1689 Leibniz wyjeżdża z Bolonii, w końcu zmierzając ku oficjalnemu celowi swojej włoskiej podróży: dworowi rodziny d’Este w Modenie

Styczeń 1690 Badania w archiwach Estów. Leibniz wyjeżdża z Modeny 2 lutego

10 lutego 1690 Wizyta w grobowcach rodziny d’Este w klasztorze Vangadizza w Badia Polesine w pobliżu Rovigo. Leibniz odkrywa bezpośrednie powiązanie między dynastiami Estów i Welfów

Luty–marzec 1690 Leibniz przebywa w Wenecji. Spotkania z Michelem Angelo Fardellą. Leibniz wyjeżdża z Wenecji 24 marca

Koniec kwietnia–połowa maja 1690 Leibniz w Wiedniu

Połowa czerwca 1690 Leibniz wraca do Hanoweru

1690–1691 Korespondencja z Paulem Pellissonem-Fontanierem na temat tolerancji religijnej

Jesień 1690–1692 Kilka wstępnych wersji historii Welfów, między innymi Brevis synopsis historiae Guelficae. Leibniz planuje, że ukończy spisywanie historii w 1693 roku

14 stycznia 1691 Leibniz przyjmuje dodatkowe obowiązki na dworze w Wolfenbüttel jako opiekun imponującej biblioteki książęcej; w drugiej połowie 1691 roku nadzoruje stworzenie nowego katalogu (ukończonego w 1699 roku). Wolfenbüttel staje się jego drugim stałym miejscem pobytu i Leibniz utrzymuje tam mieszkanie

15 lutego 1692 List Nicolasa Fatio de Duillera do Huygensa, w którym pada stwierdzenie, że Leibniz opracował swój rachunek różniczkowy, wzorując się na Newtonie, lecz nie informując o tym

Marzec 1692 Cesarz Leopold I przyznaje status dziewiątego elektoratu terytoriom Calenberg (Hanower) i Celle, co stanowi ukoronowanie lat wysiłków Leibniza przy przygotowywaniu dokumentów historycznych i prawnych na poparcie roszczeń księcia Ernesta Augusta

Maj 1692 Za pośrednictwem Jacoba Auguste’a Barnabasa Comte Des Viviersa Leibniz otrzymuje ofertę przyłączenia się do dworu Ludwika XIV, po czym ją odrzuca

1692–1696 Ponowne zaangażowanie się w eksperymenty w kopalniach Harzu

1692 Publikacja Codex Iuris Gentium Diplomaticus

Marzec 1694 Publikacja De Primae Philosophiae Emendatione, et de Notione Substantiae w „Acta Eruditorum”

Koniec 1694 Protogaea (traktat Leibniza na temat pochodzenia i historii Ziemi) jest ukończona, ale pozostanie nieopublikowana

1695 Publikacja pierwszej części Specimen Dynamicum w „Acta Eruditorum” (kwiecień); publikacja Système nouveau de la nature et de la communication des substances w „Journal de sçavans” (czerwiec i lipiec)

Połowa lat dziewięćdziesiątych XVII wieku Mémoire pour des Personnes éclairées et de bonne intention

5 lutego 1605 Antonio Alberti (alias Amable de Tourreil) informuje Leibniza, że może mu zostać zaoferowana posada opiekuna Biblioteki Watykańskiej, gdyby zgodził się na konwersję na katolicyzm. Leibniz odmawia

Lipiec 1696 Awans na stanowisko tajnego radcy sprawiedliwości (Geheimer Justizrat)

1696–1697 Unvorgreiffliche Gedancken betreffend die Ausübung und Verbesserung der Teutschen Sprache

23 listopada 1697 De rerum originatione radicali

1697 Publikacja Novissima Sinica; od roku 1697 zainteresowania Leibniza przenoszą się z problemu pojednania katolików z luteranami na kwestię pojednania luteranów z kalwinistami, ewangelikami i Kościołami reformowanymi

1697–1700 Komentarze Leibniza do debaty pomiędzy Johnem Lockiem i Edwardem Stillingfleetem

Początek 1698–początek 1699 Unvorgreiffliches Bedencken über eine Schrift genandt „Kurtze Vorstellung”, napisane wspólnie z Molanusem

2 lutego 1698 Śmierć Ernesta Augusta. Jego najstarszy syn, Jerzy Ludwik, staje się nowym elektorem i księciem Hanoweru