Paradoks szympansa. Sposób na sukces, szczęście i pewność siebie. Przełomowy program zarządzania umysłem

Tekst
Autor:Steve Peters
Przeczytaj fragment
Oznacz jako przeczytane
Jak czytać książkę po zakupie
Czcionka:Mniejsze АаWiększe Aa

3. Podzielona Planeta (część 2)

Zarządzanie Szympansem

Wiesz już, że w umyśle każdego z nas bytują dwie rywalizujące ze sobą istoty, i rozumiesz, w jaki sposób działają. Nadszedł zatem czas, aby nauczyć się z nimi współpracować. Możesz zacząć od zrobienia trzech kroków:

1. Zorientuj się, kto przejął kontrolę: Człowiek czy Szympans?

2. Zrozum, jak funkcjonuje twój umysł, i ZAAKCEPTUJ to.

3. Wychowuj Szympansa i zarządzaj nim, by uzyskać jak najlepsze efekty.

Krok 1: Jak rozpoznać, kto przejął kontrolę?

Pierwszy krok polega na ustaleniu, kto w danej sytuacji dowodzi: Człowiek czy Szympans? Wystarczy zadać sobie jedno proste pytanie. Zaczyna się ono od słów „czy naprawdę chcę”, np. „Czy naprawdę chcę czuć to, co czuję?”, „Czy naprawdę chcę myśleć w taki sposób?”, „Czy naprawdę chcę się tak zachowywać?”. Jeśli odpowiesz „Nie”, oznacza to, że przemawia przez ciebie Szympans. Jeśli odpowiesz „Tak”, przemawia przez ciebie Człowiek.

Wskazówka

Złota zasada brzmi: niemile widziane uczucia, myśli i zachowania to znak, że kontrolę przejął Szympans.

Przykład

Martwisz się o coś. Jeśli na pytanie „Czy naprawdę chcę się martwić?” odpowiadasz „Nie”, to znaczy, że tak naprawdę martwi się tylko twój Szympans. W tym momencie możesz spróbować umiejętnie pokierować Szympansem, tak by przestał przejmować nad tobą kontrolę.

Potraktowano cię niesprawiedliwie i rozzłościło cię to. Tym razem Człowiek w pełni zgadza się z Szympansem. Z jednej strony chciałbyś coś z tym zrobić, ale z drugiej strony wolisz uniknąć przykrych dla ciebie negatywnych emocji. Zadajesz więc sobie pytanie: „Czy naprawdę chcę się złościć?”. Jeśli odpowiedź brzmi „Nie”, masz całkowitą pewność, że kontrolę nad tobą przejął Szympans. Możesz podziękować mu za sugestię i oznajmić, że nie chcesz odczuwać takich emocji. A zatem zajmiesz się sytuacją, która rozzłościła Szympansa, ale zrobisz to na sposób Człowieka.

Chcesz coś zrobić, ale czujesz, że coś cię powstrzymuje. To zapewne Szympans nie chce się angażować w sprawę. Jeśli pragniesz nadrobić zaległości w korespondencji lub pracy, a Szympans bombarduje cię negatywnymi demotywującymi myślami, nie pozwalając działać, zapytaj: „Czy naprawdę chcę, aby zawładnęły mną negatywne myśli i obojętność?”. Jeśli odpowiedź jest przecząca, to możesz być przekonany, że przemawia przez ciebie Szympans. Wystarczy, że odpowiednio nim pokierujesz, a pozbędziesz się problemu.

Ludzie zasadniczo różnią się od siebie. Czasami to, co wydaje się słuszne dla jednych, może być zupełnie niewłaściwe dla innych. Nie ma jednak wyłącznie dobrych i złych odpowiedzi. Tylko ty możesz rozpoznać, czy przemawia przez ciebie Człowiek, czy Szympans. Jest to kluczowa umiejętność pozwalająca skutecznie zarządzać Szympansem.

Typowy sposób myślenia Szympansa

Szympans ma ulubione zwroty i wyrażenia. Dzięki nim szybko rozpoznasz, kiedy zaczyna przejmować nad tobą kontrolę, i zdążysz odpowiednio zareagować.

„A co, jeśli…?”

„A co, jeśli coś pójdzie nie tak?”

„A co, jeśli sobie nie poradzę?”

„A co, jeśli niebo spadnie mi na głowę?”

Szympans nierzadko dezorientuje cię tego typu pytaniami. Bez sensu zamartwia się o rzeczy, nad którymi nie ma kontroli albo które mogą, ale nie muszą się wydarzyć. Człowiek również od czasu do czasu zapyta „A co, jeśli?”, ale jego refleksje mają wydźwięk konstruktywny, gdyż dotyczą planów na przyszłość.

„Czuję…”

„Czuję się zmęczony, więc tego nie zrobię”.

„Czuję, że brakuje mi motywacji, więc po co w ogóle zaczynać?”

„Czuję, że stanie się coś złego”.

Ufając swoim przeczuciom, Szympans sugeruje ci, co powinieneś zrobić, i ostrzega przed potencjalnym niebezpieczeństwem. Człowiek zgadza się z nim tylko wówczas, kiedy rady te są logiczne i uzasadnione. Stwierdzenie: „Czuję się dziś kiepsko, więc kopanie w ogrodzie musi poczekać” będzie jak najbardziej słuszne, kiedy leżysz przeziębiony w łóżku.

Wskazówka

Szympans polega przede wszystkim na przeczuciach. Człowiek woli skupić się na realizacji celów i wyobrażaniu sobie efektów swojej pracy. To odmienne podejścia do rzeczywistości.

Krok 2: W jaki sposób mózg odbiera informacje?
Wszystkie informacje trafiają najpierw do Szympansa

Proces odbierania przez umysł informacji ze świata zewnętrznego wygląda zawsze tak samo: w pierwszej kolejności bodziec odbiera Szympans i decyduje, czy jest się czym martwić. Jeśli nie, przechodzi w stan uśpienia, przekazując kontrolę Człowiekowi. W razie zagrożenia pozostanie aktywny i sam podejmuje decyzje.


Zarówno Człowiek, jak i Szympans myślą i interpretują na bieżąco. Człowiek zachowuje przy tym spokój i zdrowy rozsądek. Szympans kieruje się emocjami.

Człowiek i Szympans mogą harmonijnie ze sobą współpracować. Instynkty i popędy, którymi kieruje się Szympans, zapewniają nam bezpieczeństwo i zdrowie. Dzięki niemu wiemy np., kiedy przychodzi czas na posiłek albo sen. To on ostrzega nas o ewentualnym zagrożeniu i podpowiada, jak się zachować, lub informuje, że warto się w coś zaangażować, by zaspokoić drzemiące w nas potrzeby. Każdego dnia ulegamy różnego rodzaju emocjom i nie ma w tym absolutnie nic złego. Problem pojawia się, gdy sugestia Szympansa jest nieodpowiednia, a my nie potrafimy utrzymać go na wodzy i pozwalamy, by nas zdominował.

Dlaczego nie możemy ominąć Szympansa?

Ponieważ Szympans podejmuje decyzje szybciej niż Człowiek. Jak prawdziwy przedstawiciel tego gatunku jest pięciokrotnie silniejszy od nas. Dlatego też tak istotne jest, aby nauczyć się nim zarządzać. Wtedy będziesz mógł stać się osobą, którą zawsze chciałeś być.

Nie ma sensu próbować kontrolować Szympansa za pomocą siły woli. To jak zapasy. Już w wieku trzech lat przekonujemy się, że sama siła woli nie wystarczy, aby zdobyć to, czego pragniemy. Sprawdza się tylko, kiedy Szympans śpi, jest obojętny albo się na to zgadza. Jeśli Szympans ma inne plany, siła woli na nic się zda. Dlatego trzeba poznać inne sposoby radzenia sobie z wewnętrznym zwierzakiem.


Wskazówka

Sama siła woli nie wystarczy, aby okiełznać Szympansa. Nie siłuj się z nim.

Kiedy ty zajmujesz się codziennymi sprawami, Szympans nieustannie wypatruje zagrożenia. Jeśli wyczuwa niebezpieczeństwo, denerwuje się czymś lub martwi o coś, nie będzie chciał ci oddać kontroli nad twoimi myślami. Problem usiłuje rozwiązać, kierując się emocjami. Ty — czyli Człowiek — zdajesz sobie doskonale sprawę, kiedy tak się dzieje, lecz nie jesteś w stanie nic z tym zrobić. Szympans przejmuje nad tobą kontrolę i zostajesz z nieprzyjemnymi emocjami. Konflikt między Szympansem i Człowiekiem widać na obrazach pochodzących ze skanera mózgu przedstawiających poziom dostarczanej krwi. W bitwie tej Człowiek nie ma żadnych szans — Szympans jest aż pięciokrotnie silniejszy od niego!


Nie próbuj kontrolować Szympansa... ZARZĄDZAJ nim

Wskazówka

Prawdziwy szympans jest aż pięciokrotnie silniejszy od dorosłego człowieka. Stosunek ten jest podobny w przypadku Szympansa i Człowieka w twoim umyśle. Dlatego też nie próbuj kontrolować Szympansa, ale naucz się nim zarządzać. Będzie ci potrzebny dobry plan!

Problem Amy

Agresja drogowa to doskonały przykład sytuacji, w której Szympans przejmuje kontrolę nad Człowiekiem, mimo że ten jest obecny i stara się bronić.

Jak co rano Amy jedzie do pracy samochodem, kiedy nagle inny pojazd przecina jej drogę. Rozpoczyna się walka między Człowiekiem a Szympansem. Człowiek komentuje: „Co on wyprawia? Z całego serca współczuję takim ludziom. Bądź co bądź nic mi się nie stało, więc powinnam o tym jak najszybciej zapomnieć i jechać dalej”. Szympans ma na ten temat inne zdanie: „Jestem wściekła! On całkowicie mnie zlekceważył. Potrzebna mu lekcja, którą zapamięta na długo. Nie ujdzie mu to na sucho. Dogonię go i pokażę, kto tu rządzi!”.

Jeśli Człowiek nie wie, w jaki sposób zapanować nad Szympansem, jest skazany na porażkę. Szympans wciska pedał gazu i rusza w pościg — stara się jechać jak najbliżej wroga, dać mu się we znaki. Szympans przeciwnika widzi, co jest grane, i na atak odpowiada atakiem. Taka wojna toczy się przez kilka kilometrów, aż wróg skręca i macha do Amy na pożegnanie, co tylko nasila wzburzenie i irytację jej Szympansa. Negatywne emocje przechodzą dopiero po kilku godzinach. W tym czasie Szympans bez przerwy rozprawia o incydencie, podkreślając, jak ten go zdenerwował i zezłościł. W drodze do domu Szympans czeka, aż ktoś zajedzie Amy drogę — wtedy będzie mógł się zrewanżować.

Wieczorem Amy spotyka się z przyjaciółką i opowiada jej całe zajście. Kobieta pyta: „Czemu nie dałaś sobie spokoju?”.

Ponieważ Szympans Amy się już zmęczył i przeszedł w stan spoczynku, do głosu dochodzi Człowiek. Amy opanowuje się i jej Człowiek odpowiada: „Wiem, że głupio zrobiłam. Nie wiem, co we mnie wstąpiło. Nienawidzę tracić nad sobą kontroli”.

 

Nie rozumiejąc, w jaki sposób funkcjonuje jej umysł, Amy ma wyrzuty sumienia. Nie doszłoby do takiej sytuacji, gdyby dysponowała w krytycznym momencie twoją wiedzą. Przeanalizujmy zatem inny scenariusz wydarzeń i interpretację.

Problem Amy z innej perspektywy

Amy i jej Szympans jadą do pracy, kiedy nagle ktoś zajeżdża im drogę. Kobieta zachowuje spokój, bo choć to irytujące, to nic wielkiego się nie stało. Mówi do siebie: „Zignoruję to. Nie opłaca się denerwować na jadącego przede mną Szympansa”.

Niemniej Szympans Amy już się obudził i zaczyna się denerwować. Amy mogła spróbować porozmawiać ze swoim Szympansem, uspokoić go i ruszyć dalej własną drogą. Nie wiedziała jednak, jak to zrobić. Mogła również poradzić sobie z Szympansem w pracy albo rozmawiając z przyjaciółką — gdyby wiedziała, jak to zrobić. Dopiero gdy Szympans się zmęczył i zasnął, krew w mózgu zaczęła docierać do Człowieka.

Gdyby Amy rozumiała, jak funkcjonuje jej umysł, mogłaby inaczej zinterpretować sytuację i wyjaśnić przyjaciółce, jak frustrujące jest zarządzanie niewychowanym Szympansem, który wciąż przejmuje nad nią kontrolę i prowokuje absurdalne zachowania. Opowiedziałaby, jak bardzo irytuje ją doświadczanie emocji, którymi Szympans nieustannie bombardował ją od chwili incydentu. Mogłaby wreszcie z uśmiechem stwierdzić: „Muszę poćwiczyć trenowanie Szympansa”. Nie miałaby żadnych wyrzutów sumienia, nawet jeśli Szympans szeptałby jej do ucha: „Nie potrafisz się opanować, każdy to widzi”. Powiedziałaby po prostu: „Przykro mi, że mój Szympans przejął nade mną kontrolę. Będę kontynuować naukę zarządzania nim i z czasem się poprawię. Ale na pewno nie będę się zadręczać z tego powodu”.

Walka o władzę między Człowiekiem a Szympansem


Wszystkie życiowe decyzje podejmuje Człowiek lub Szympans. Jeśli ta dwójka żyje ze sobą w zgodzie, panuje pokój. Kiedy jednak dochodzi między nimi do konfliktu, Szympans atakuje, sprawiając niekiedy ogromny ból. Umiejętne radzenie sobie w takich sytua­cjach to klucz do osiągnięcia szczęścia i sukcesu.

Szympans zawsze interpretuje wydarzenie w kontekście emocji, sugerując Człowiekowi tę emocję i sposób rozwiązania sprawy. Tylko od Człowieka zależy, czy skorzysta z oferty. Jeśli zgadza się z Szympansem i akceptuje ofertę, nie ma problemu — możesz działać w zgodzie z emocjami. Problem pojawia się w momencie, kiedy odrzucasz propozycję Szympansa, a ten stanowczo protestuje i nie chce się podporządkować. W głowie zaczyna panować wówczas chaos, któremu kres może przynieść tylko poddanie się emocjom lub umiejętne zarządzanie nimi.

Warto zauważyć, że często nie zdajemy sobie sprawy z tego, iż Szympans tylko proponuje, a nie rozkazuje. Nie musimy kierować się emocjami; zawsze mamy wybór.

Taksówkarz i Szympans

Wyobraź sobie, że chcesz dostać się na dworzec. Masz mało czasu, więc wezwałeś taksówkę, aby nie spóźnić się na pociąg. Kierowca przestrzega przepisów i spokojnie pokonuje kolejne skrzyżowania. Siedzisz na tylnym siedzeniu, wszystko bacznie obserwując.

Człowiek w tobie mówi: „Kierowca jedzie zgodnie z przepisami. Jeśli nie zdążę na pociąg, będzie to wyłącznie moja wina. Wyszedłem zbyt późno i muszę ponieść konsekwencje. To nie koniec świata”. Za to Szympans złości się, ilekroć kierowca zwalnia na skrzyżowaniu, i zaczyna krytykować jego postępowanie, a nawet obwiniać go za całą sytuację.

W twojej głowie panuje bitwa o to, kto ma przejąć kontrolę. Człowiek zdecyduje o tym, jeśli wie, co robić. Jeśli dysponuje odpowiednimi umiejętnościami, uspokoi Szympansa i zapanuje nad sytuacją; jeśli nie ma takich kompetencji — zdominuje go Szympans. Później Człowiek może tylko żałować reakcji emocjonalnego zwierzaka.

Kawa i ciasto

Wyobraź sobie, że wybierasz się na kawę z jednym z przyjaciół. W pewnym momencie pada propozycja: „Masz ochotę na kawałek ciasta?”. Jeśli dbasz o linię, twój Człowiek z pewnością podziękuje. Ale jeśli akurat bardzo lubisz to oferowane ciasto, Szympans poprosi o porcję. Do kogo będzie należał decydujący głos?

Zwykle do Szympansa, który w celu usprawiedliwienia swojej decyzji wykorzysta myślenie emocjonalne: „To tylko kawałek ciasta”, „Chcę poczuć odrobinę radości”, „To bez sensu nie zjeść czegoś, za czym przepadasz”. Wymówek jest mnóstwo. W każdym razie zjesz ciasto i albo uspokoisz sumienie, albo pół godziny później będziesz robić sobie wyrzuty, że uległeś pokusie i Szympansowi. Bo przecież to nie ty chciałeś spróbować ciasta, tylko on. Niemniej konsekwencje zawsze ponosi Człowiek.

Oczywiście może się zdarzyć, że i Szympans, i Człowiek będą mieć ochotę na coś słodkiego — wówczas problem nie istnieje. Jeśli jednak podjąłeś decyzję pod wpływem chwili, a potem jej żałowałeś, oznacza to, że nie potrafisz odpowiednio zarządzać swoim Szympansem.

Szympans i seks

Niepohamowane popędy Szympansa mogą przysporzyć naprawdę poważnych problemów. Dużo gorsze od zjedzenia kawałka ciasta byłoby np. uwikłanie się w romans. Nie kończy się wówczas bowiem tylko na twoim cierpieniu.

Zdecydowana większość osób ma Człowieka, który pragnie pozostać wiernym małżonkowi monogamistą. Szympans ma jednak co innego w głowie. Zdarza się, że popęd płciowy jest tak silny, iż chęć przeżycia miłosnej przygody okazuje się nie do opanowania. Rozpoznanie popędu oraz skuteczne radzenie sobie z nim wymaga nie lada umiejętności.


Twój Szympans — TWOJA odpowiedzialność ZA INNYCH I WOBEC INNYCH

Pamiętaj: nie wykorzystuj Szympansa jako wymówki. Gdyby twój pies nagle kogoś ugryzł, nie stwierdziłbyś przecież: „Przepraszam, ale to pies, nie ja”. Odpowiadasz za swoje zwierzę i jego zachowania.

Tak samo jesteś odpowiedzialny za Szympansa. A zatem: żadnych wymówek! Nie możesz wmawiać sobie: „Przykro mi, ale to mój Szympans. W gruncie rzeczy to nie moja wina” lub „No dobrze, źle zareagowałem, ale zmusił mnie do tego Szympans”. Twoim obowiązkiem jest zarządzanie Szympansem — możesz nauczyć się to robić w taki sposób, by nie odczuwać niepotrzebnych wyrzutów sumienia i nie krzywdzić innych. To niezwykle cenna umiejętność, której zdobycie wymaga czasu, a nawet pomocy drugiej osoby, która ułatwi ci zapanowanie nad emocjami i instynktami. Nie próbuj usprawiedliwiać braku odpowiedzialności brakiem pomocy innych.

Wskazówka

Nie możesz zmienić natury Szympansa, ALE zarządzanie nim to twój obowiązek.

Krok 3: Jak skutecznie zarządzać Szympansem?
Natura Szympansa nie podlega zmianom, ale zachowanie tak

Aby umiejętnie zarządzać umysłem, konieczne jest pogodzenie się z tym, że ani natury, ani popędów Szympansa nie da się zmienić. To emocjonalna maszyna zaprogramowana w taki, a nie inny sposób. Szympans zawsze działa pod wpływem popędów w zgodzie z własną naturą i często reaguje agresywnie, nerwowo lub impulsywnie.

Musisz m.in. zaakceptować, że Szympans ma apetyt i że zawsze będziesz odczuwać popęd pokarmowy i towarzyszące mu emocje. Nie chodzi zatem o próbę wyeliminowania instynktu czy popędu albo walkę z nimi za pomocą siły woli, lecz o zaaprobowanie ich oraz umiejętne obchodzenie się z nimi. Dzięki uśmiechowi, rozluźnieniu się i wprawnemu zarządzaniu Szympansem nie dasz sobą manipulować i zaczniesz „wykorzystywać” uwarunkowanie biologiczne dokładnie tak, jak tego chcesz.

Kluczem do sukcesu jest nie tyle zmiana Szympansa, ile zarządzanie emocjami, instynktami i popędami tego zwierzaka, oparte na rozumieniu jego potrzeb i sposobu funkcjonowania. Oznacza to, że możesz zawsze doświadczać uczuć i myśli Szympansa. Niemożliwe jest, że pewnego dnia przestaniesz nagle działać pod wpływem impulsu. Z czasem Szympans dojrzeje i nauczy się pewnych zachowań, ale jego instynkty i popędy pozostaną takie same.

Najpierw wychowanie, potem zarządzanie

Wyróżniamy dwa aspekty współpracy z Szympansem: jego wychowanie oraz zarządzanie nim (w tej właśnie kolejności).


Jest to niezwykle istotna kwestia, którą musisz dokładnie przemyśleć. Jeśli zaopiekujesz się Szympansem — poświęcisz czas na jego wychowanie i zadbasz o jego potrzeby — zadowolony zwierzak najprawdopodobniej nie będzie sprawiał żadnych problemów i zarządzanie nim nie będzie trudne. Jeśli jednak zaniedbasz swojego Szympansa, ten z pewnością odwróci się od ciebie, a przy okazji może dotkliwie cię zranić.

Wychowanie Szympansa i zarządzanie nim to umiejętności emocjonalne. Wykształcenie ich oraz pielęgnowanie wymaga dużego zaangażowania.

Wychowywanie Szympansa

Jeśli najpierw zadbasz o potrzeby Szympansa, będzie on bardziej skłonny wysłuchać twoich argumentów. Jeśli Szympans czuje się niepewnie, musisz sprawić, by poczuł się bezpiecznie, a jeśli ma skłonność do agresywnych zachowań i lubi dominować — zacznij uprawiać sport (to społecznie akceptowany sposób na zaspokojenie instynktu dominacji).

Każdy Szympans jest oczywiście unikalny, ale dla większości wartościami najważniejszymi są: pozycja w hierarchii społecznej, terytorium, ambicja, dominacja, seks, pożywienie, poczucie bezpieczeństwa, możliwość poznawania nieznanego oraz potomstwo.

Popęd terytorialny

Szympansy mają silny popęd terytorialny. Obszar uznany przez stado za własny zapewnia mu schronienie, pożywienie i bezpieczeństwo (dobra znajomość terenu pomaga ograniczyć zagrożenie ze strony drapieżników czyhających na nieuważną ofiarę). Tutaj zwierzęta te są spokojniejsze i czują się o wiele bezpieczniej.

Z braku dżungli twój wewnętrzny Szympans szuka ekwiwalentu terytorium w społeczeństwie. Czujesz się pewnie przywiązany do domu czy ogrodu. Niektórzy sąsiedzi są gotowi walczyć — dosłownie — na śmierć i życie o nieprzycięty żywopłot czy zajęcie 20 cm podjazdu. Istnieje wiele udokumentowanych przypadków tego typu konfliktów, które zakończyły się zgonem jednej ze stron. Instynkt terytorialny jest w nas tak mocno zakorzeniony, że Szympans bez wahania rzuci się bronić swego. Jeśli wyrwie się spod kontroli, może doprowadzić nawet do tragedii.

Terytorium nie musi istnieć w sensie fizycznym. Terytorium psychologiczne stanowi np. praca. Szympans bulwersuje się, jeśli uważa, iż ktoś bezpodstawnie wchodzi w zakres jego kompetencji. Eksperymenty udowodniły, że możemy czuć się zdenerwowani czy osaczeni, nawet gdy ktoś usiądzie z nami przy stole. W jednym z badań brały udział dwie osoby: aktor i siedzący naprzeciw niego nieświadomy uczestnik. Aktor przesuwał swoje rzeczy w kierunku drugiej osoby, zajmując kawałek „jej” połowy stołu. Naruszenie nawet tak małego terytorium wywoływało zdenerwowanie. Blatu nie dzieliły oczywiście linie, ale Szympans instynktownie je dorysował. Wzburzony zwierzak, być może wspierany nawet przez Człowieka kierującego się niepisaną zasadą, że każdemu przysługuje taka sama przestrzeń, mógł ostro zareagować.

Terytorializm jest równie silny u Szympansów obu płci, jednak samce częściej walczą o granice, a samice bronią „gniazda”. Instynkt ten ma na celu zachowanie ciągłości gatunku, dlatego towarzyszy nam na co dzień. Może być sprytnie zamaskowany, lecz przy odrobinie praktyki nauczysz się go rozpoznawać. Nie jest on ani dobry, ani zły. Musisz tylko wiedzieć, w jakich sytua­cjach stosowne będzie podążanie za nim. Gdy dostrzeżesz, że Szympans chce ustalić terytorium, powinieneś pomóc mu dokonać tego w cywilizowany sposób. W efekcie twój zwierzak będzie zadowolony i przestanie ci się naprzykrzać. Ważne, by rozpoznać jego potrzeby i zadbać o ich zaspokojenie. W społeczeństwie poczucie bezpieczeństwa zapewnią Szympansowi własny dom i stała praca.

Wskazówka

Oto metoda zaspokajania większości popędów Szympansa: 1) rozpoznaj popęd, 2) znajdź rozwiązanie, które nie naruszy ogólnych zasad etykiety, a zarazem da Szympansowi poczucie spełnienia.

Jeśli twój Szympans często kieruje się instynktem terytorialnym, powinieneś wychowywać go, udostępniając mu jak najwięcej przestrzeni. Może to być pokój, mieszkanie, dom, praca, w której obowiązki są ściśle określone, albo przestrzeń psychologiczna, np. ciekawa lektura. Cokolwiek wybierzesz, Szympans na pewno będzie usatysfakcjonowany. Pamiętaj jednak, że to ty, Człowiek, odpowiadasz za realizację wszystkich działań.

 

Doskonałym przykładem radzenia sobie z terytorializmem jest praca. Jeśli Szympans nie jest pewien swojej roli na danym stanowisku i czuje się z tym źle, twoim obowiązkiem jest porozmawiać na ten temat z przełożonym. Upewnij się, że uzyskane od niego informacje w pełni satysfakcjonują i ciebie, i Szympansa. Inaczej zwierzak będzie roztrzęsiony, a chcąc zwrócić na siebie twoją uwagę, zacznie dokazywać. Gdy tylko ustalisz terytorium w pracy, Szympans się uspokoi i będzie się czuł bezpiecznie w tej części „dżungli”.