Ciemna strona miłościTekst

0
Recenzje
Przeczytaj fragment
Oznacz jako przeczytane
Jak czytać książkę po zakupie
Czcionka:Mniejsze АаWiększe Aa

RAFIK SCHAMI

CIEMNA STRONA MIŁOŚCI

Przełożyła

Elżbieta Zarych

NOIR SUR BLANC

Spis treści

Karta redakcyjna

Dedykacja

Wstęp

PIERWSZA KSIĘGA MIŁOŚCI

1. Pytanie

PIERWSZA KSIĘGA ŚMIERCI

2. Zwłoki w koszu

3. Komisarz Barudi

4. W dżungli

5. Mansur

6. Pułkownik Badran i bieg rzeczy

DRUGA KSIĘGA MIŁOŚCI

7. Pożar

8. Obcość

9. Zbliżenie

10. Koniec dzieciństwa

11. Przeszkoda

12. Zakochanie

13. Trudności

14. Pokuta

15. Podejrzenie

TRZECIA KSIĘGA MIŁOŚCI

16. Śmiech Sarki

17. Decyzja Lajli

18. Lajla i szaleniec

19. Hieny

20. Choroba Sarki

21. Wiąz

PIERWSZA KSIĘGA KLANU

22. Przepaść

23. Pożegnanie Eliasa

24. Przyjęcie

25. Nowicjusz

26. Jak Musztak odzyskał szacunek

27. Wesele

28. Przemiana Eliasa

29. Samotność

30. Zamieszki

31. Nasiba

32. Zemsta Adnana

33. Ucieczka

34. Porażka Georga

35. Samira i Szams

DRUGA KSIĘGA KLANU

36. Jasmin i Mariam

37. Samia

38. Pięćdziesiąt jeden i jeden

39. Walka

40. Faris znaczy cierpliwy 165

41. Musa i Hasib

42. Koniec nadziei

43. Butrus i Samuel

44. Skarga matki

45. Amira

46. Okazja

47. Przyjęcie Szaklana

48. Detronizacja

49. Salman

50. Isma̦il

TRZECIA KSIĘGA KLANU

51. Lucia i Nadżib

52. Tamam i Sarkis

53. Rozdarcie i spotkanie

54. Czyściec i raj

55. Bejrut znaczy ratunek

56. Jesienne uczucia

57. Złowróżbny sojusz

58. Lekkość miłości

59. Fatamorgana i oazy

60. Woda w sicie

61. Wyrzuty sumienia

62. Rozmowy

CZWARTA KSIĘGA MIŁOŚCI

63. Niepokój

64. Szajch Napoleon

65. Lajla

PIERWSZA KSIĘGA BYTU

66. Dzieciństwo

67. Dziadkowie

68. Miłość

69. Nokaut

70. Uwodzenie

71. Oaza imieniem Antoinette

72. Hammam

73. Banda

74. Boksowanie

75. Wizyty u fryzjera

76. Koty i członkowie bandy

77. Przewrót za przewrotem

78. Uliczka

79. Słabość anioła

80. Przesłanie

81. Kino

82. Kurza pamięć

83. Córki diabła

84. Tajemnice

85. Śmierć

86. Ponad dachami

87. Zakazane lektury

88. Fotografia

 

89. Wynalazca

90. Nowy dom Lajli

91. Śmierć dziadka

92. W kościele

93. Pożegnanie

PIERWSZA KSIĘGA ŚMIECHU

94. Damaszek

95. Przyjaciel kotów

96. Hulajnoga

97. Haszysz

98. Fotograf

99. Sulajman i kury

100. Cukrowe laleczki

101. Quo vadis

102. Dżoker

103. Przesądy

104. Okulary dziadka

105. Dżibran

106. Salma i Jan

107. Podróże tramwajem

108. Dziecięce zabawy

109. Święto Ofiar

110. Rower

111. Kierowanie ruchem przez Ma̦arufa

112. O tym, jak spadały z nieba słodkie nasiona kopru

113. Morskie opowieści

PIERWSZA KSIĘGA SAMOTNOŚCI

114. Niebezpieczna podróż

115. Tanius i Asma

116. Miłość i ucieczka

117. Klasztor

118. Tonsura

119. Pierwsza noc

120. Letnie dni

121. Joanna d’Arc

122. Jesienne noce

123. Inkwizytor

124. Rozbitek

125. Milczenie

126. Rebelie

127. Wycieczka

128. „Syryjscy bracia”

129. Kłótnia

130. Atak padaczki

131. Opieka duchowa

132. Ogień i woda

133. Druga wizyta Claire

134. Cierpienia Chrystusa

135. Matta

136. Brat Mikołaj

137. Nocne duchy

138. Dryfowanie w odmiennych kierunkach

139. Spotkania

140. Ucieczka Matty

141. Kara

142. Marcel

143. Pożegnanie

144. Lwica

145. Podróż powrotna

DRUGA KSIĘGA BYTU

146. Powrót

147. Josefin

148. Droga krzyżowa Matty

149. Rana

150. Trzy dni spełnienia

151. Lajla

152. Odwiedziny kobiet

153. Ucieczka Sakiego

154. Wzburzenie

155. Sulajman i Lamia

156. Indyjski film

157. Dżibran żeglarz

158. Klub

159. Amin

160. Hakawati nocy

161. Duża i mała wojna

162. Tryktrak

163. Produkty żywnościowe

164. Koniec marzeń

165. Szkolenie

166. Kurtka prezydenta

167. Miłość Dżibrana

168. Osamotnienie

169. Pomocnice

170. Rasuk i Elizabeth

171. Weneckie długi

172. Krzyżujące się losy

173. Państwo Boga

174. Pułapka

175. Modlitwa

176. Myśliwy i jego zdobycz

177. Piwnica z winami

178. Męski honor

179. „Uszny film”

180. Fatima i Jusuf

DRUGA KSIĘGA ŚMIECHU

181. Nerwy

182. Maszyny Azara

183. Spotkania kobiet

184. Robaczek

185. Szaleństwa

186. Przysięga

187. O kotach i sprytnych kobietach

188. Narzeczona Matty

189. Noc dowcipów

PIĄTA KSIĘGA MIŁOŚCI

190. „Widzący uszami”

191. Karima

192. Bez tchu

193. Księżycowa Kobieta

PIERWSZA KSIĘGA PIEKŁA

194. Lilu

195. Przesłuchanie

196. Przedsionek piekła

197. Sa̦id

198. Chińczyk

199. Dzieci Hioba

200. Siła słów

201. Rysa

202. Fałszywy męczennik

203. Chemia samotności

204. Salto vitale

SZÓSTA KSIĘGA MIŁOŚCI

205. Jazda autobusem

206. Zlecenie Jusufa

207. Dunia i izdebna

208. Okulary

209. Wiosna jesienią

TRZECIA KSIĘGA BYTU

210. Rana Jusufa

211. Powrót Dżibrana

 

212. Wesele Matty

213. Hegel w Damaszku

214. Przypadek

215. Jeden z nas

216. „Młodość”

217. Miłość eunuchów

218. Lodowata wiosna

219. Targi

220. Poszukiwanie skarbu

TRZECIA KSIĘGA ŚMIECHU

221. Post całkowity

222. Ojciec Munira

223. Boży raj

CZWARTA KSIĘGA BYTU

224. Utrapienie z braćmi

225. Pożegnanie

226. Początki

227. Sugestie

228. Radykałowie

229. Spotkanie

230. Śpiew cykad

231. Szarifa

232. Iluzja

233. Poglądy kobiet

234. Otrzeźwienie

235. Noc Lajli

236. Pić tęczę

237. Szpital dla obłąkanych

238. Sabri i Rachela

239. Zwątpienie

240. Ucieczka

241. Samotna noc

CZWARTA KSIĘGA ŚMIECHU

242. Poezja

243. Sumowanie prawdy

DRUGA KSIĘGA PIEKŁA

244. Droga na golgotę

245. Przyjęcie

246. Nadżi

247. Dżarasi

248. Wierność i skrucha

249. Noce

250. Kamieniołom

251. Świt

252. Milhilm

253. Darwisz

254. Karcer

255. Trudny czas

256. Ludzka godność

257. Jesień

258. Pomocnicy

259. Bezradność

260. Milczenie

261. Anioł

262. Strajk

263. Światełko w tunelu

264. Ostatnia próba

265. Zwycięstwo

266. Koniec Dżarasiego

267. Nabil

268. Zimny głos

269. Przybycie Mahdiego

270. Ciasnota

271. Zimna ręka strachu

272. Zastrzyk

PIĄTA KSIĘGA ŚMIECHU

273. Moja mama mówi...

PIĄTA KSIĘGA BYTU

274. Bulus

275. Metamorfoza

276. Wykupienie

277. Chłód tnący jak brzytwa

278. Wizyta

DRUGA KSIĘGA SAMOTNOŚCI

279. Dom wróbli

280. Pierwszy raport

281. Na pewnej dalekiej wyspie

282. Hanna Biszara

283. Matka

284. Sympatia

285. Wycieczka

286. Kolorowe ptaki

287. Drugi raport

288. Otwarcie

289. Dwóch lekarzy, jedna dusza

290. Trzeci raport

291. Pocałunki

292. Czwarty raport

KSIĘGA MOTYLI

293. Podejrzenie

294. Wydostanie się z kokonu

295. Zranienie i pułapka

296. Zemsta Rany

297. Lot motyli

298. Rozrachunek

SIÓDMA KSIĘGA MIŁOŚCI

299. Przyjazd

300. Odpowiedź

DRUGA KSIĘGA ŚMIERCI

301. Plotki

302. Nieustępliwość

303. Niegodne pożegnanie

KSIĘGA KOLORU

304. Ostatni kamień mozaiki

Przypisy

Tytuł oryginału: DIE DUNKLE SEITE DER LIEBE

Opracowanie redakcyjne: ANNA KOŁAT

Wstęp i konsultacja naukowa: prof. dr hab. KATARZYNA PACHNIAK

Korekta: JANINA ZGRZEMBSKA, BEATA WYRZYKOWSKA, AGATA NOCUŃ

Projekt okładki: WITOLD SIEMASZKIEWICZ

Fotografia na okładce: © LWA-Sharie Kennedy/Corbis/Profimedia

Skład i łamanie: PLUS 2 Witold Kuśmierczyk

Copyright © Carl Hanser Verlag München 2004

For the Polish edition

Copyright © 2016, Noir sur Blanc, Warszawa

ISBN 978-83-7392-592-2

Oficyna Literacka Noir sur Blanc Sp. z o.o.

ul. Frascati 18, 00-483 Warszawa

e-mail: nsb@wl.net.pl księgarnia internetowa: www.noirsurblanc.pl

Konwersja: eLitera s.c.

Dla dwóch wielkich kobiet:

Hanne Joakim i Root Leeb

Wstęp

Od kilku lat Syria pojawia się w środkach masowego przekazu głównie w kontekście krwawej wojny domowej, która rozdziera ten kraj. Zaczęło się od prób obalenia autorytarnej władzy Baszszara al-Asada, który został prezydentem po swoim ojcu, sprawującym władzę od 1969 roku Hafizie al-Asadzie, członku partii Al-Bas. Efektem była wojna domowa, której ofiarą stała się ludność cywilna, jednocześnie część kraju zajęły wojska samozwańczego Kalifatu Muzułmańskiego, określanego jako ISIS. Jego bojownicy, radykalni i fanatyczni przedstawiciele najbardziej skrajnej odmiany islamu, systematycznie niszczą kraj i narzucają swoją niezwykle rygorystyczną wersję prawa. W chwili pisania tych słów zaminowali starożytną Palmirę, a wiele zabytków z różnych epok, którymi szczyciła się Syria, już nie istnieje.

Książka Rafika Schamiego Ciemna strona miłości opisuje barwną, zróżnicowaną panoramę świata, który odszedł do przeszłości i w takim kształcie już nie powróci. Rafik Schami, pisarz pochodzenia syryjskiego, lecz mieszkający od wielu lat w Niemczech i tworzący po niemiecku, opisał dzieje nienawiści dwóch klanów: Musztaków i Szahinów, a na tym tle losy miłości dwojga młodych ze zwaśnionych rodów – Farida i Rany, będących syryjskimi odpowiednikami Romea i Julii.

Powieść zawiera elementy autobiograficzne: podobnie jak główny bohater, autor również pochodzi z rodziny chrześcijańskiej, wychowywał się w klasztorze, potem studiował chemię, aż w końcu uciekł za granicę. Akcja powieści rozgrywa się głównie w środowisku syryjskich chrześcijan, zarówno katolików, jak i prawosławnych, przedstawicieli starych Kościołów wschodnich, którzy po nadejściu islamu w VII wieku mogli pozostać przy swojej religii jako „Ludzie Księgi”, czyli lud posiadający Pismo Święte. Powieść w naturalny sposób wspomina również o muzułmanach i dotyka relacji między tymi dwoma środowiskami, nie jest to jednak głównym punktem zainteresowania Rafika Schamiego.

Autor pokazuje czytelnikowi świat syryjskich chrześcijan od drugiej połowy XIX stulecia do końca lat 60. XX wieku. Opowiada zarazem o środowisku wiejskim w fikcyjnej miejscowości Mala (pod tą nazwą kryje się Malula, skupisko chrześcijan i ośrodek kultu świętej Tekli), jak i o życiu w Damaszku. Ta historia jest zatem opowieścią o zmieniających się losach Syrii. Czytelnik, podążając za autorem, śledzi wydarzenia od czasów, kiedy Syria była prowincją imperium osmańskiego, poprzez kolonializm, wpływy Francuzów, I i II wojnę światową, do burzliwych czasów powojennych: wojskowe zamachy stanu, unię z Egiptem, a potem flirt z socjalizmem i Związkiem Radzieckim. Chociaż postacie przywódców są fikcyjne, a dla płynności narracji autor odbiega niekiedy od faktów historycznych, to jednak powieść doskonale pokazuje burzliwe wydarzenia w Syrii z punktu widzenia tamtejszych chrześcijan.

Równie interesujący jest opis stosunków społecznych i obyczajów. Na oczach czytelnika zmienia się arabski świat – ludzie i zwyczaje. Schami przedstawia barwną galerię postaci i łączących je różnorodnych relacji, także erotycznych. Widzimy, jak przeobraża się Syria, pojawiają się różne wynalazki, nowe nurty i zjawiska społeczne. Autor opisuje też życie rodzinne syryjskich chrześcijan, z pewnością odbiegające od stereotypowych wyobrażeń na temat obyczajowości arabskiej, zwłaszcza w okresie zachłyśnięcia się nowoczesnością i pewnego osłabienia roli religii w państwie.

Chociaż powieść powstała w języku niemieckim, Rafik Schami jest spadkobiercą oralnej tradycji arabskiego opowiadania historii: szczególnie w pierwszej części Ciemnej strony miłości występuje jako hakawati – typowy arabski opowiadacz historii. Odwołuje się także do stylu Księgi tysiąca i jednej nocy, powieść ma bowiem budowę ramową, bohaterowie pojawiają się i znikają, aby wrócić wiele kart później, poszczególne wątki przeplatają się swobodnie, tworząc razem niezwykle misterną konstrukcję narracyjną.

Wśród wielu problemów, jakie porusza książka, jednym z najważniejszych – jak pisze sam Schami: impulsem, który drzemał w nim uśpiony, aby później rozwinąć się w powieść – jest sprawa tak zwanych zbrodni honorowych. Szaraf, czyli w języku arabskim „honor”, to jedna z najważniejszych i najdroższych rzeczy dla każdego Araba, łączona z etosem beduińskim jeszcze w okresie przedmuzułmańskim, czyli przed początkiem VII wieku. W środkach masowego przekazu pojawiają się informacje o tak zwanych zbrodniach honorowych, najczęściej przypadkach morderstw młodych dziewcząt przez ich męskich krewnych za „nieobyczajne zachowanie”. W zdecydowanej większości dotyczą one środowiska muzułmańskiego, skąd niektórzy mają niesłuszne skojarzenie, że to nakaz islamu. Tymczasem nie jest to prawda, co pokazuje choćby książka Rafika Schamiego, której akcja dzieje się głównie w środowisku chrześcijańskim; opisana historia ukazuje znaczenie szarafu dla Arabów niezależnie od przynależności religijnej. Należy jednak pamiętać, że arabski szaraf to nie tylko zbrodnie honorowe. Tradycyjnie to pojęcie obejmowało także wiele chlubnych cech, takich jak: duma, odwaga, prawdomówność, gościnność, chęć pomocy słabym i pokrzywdzonym. I to również odnajdziemy na kartach powieści Rafika Schamiego.

Zabójstwa honorowe są znane też w innych kulturach, gdyż nie tyle odzwierciedlają konkretne nakazy religijne, ile są związane z zachowaniami plemiennymi, w których szeroko rozumiany honor był niezwykle istotny. Zabójstwa honorowe spotykamy w Jordanii, Turcji, Jemenie, Maroku, krajach Zatoki, Afganistanie, Indiach, Pakistanie, Chinach, Ameryce Łacińskiej, a także w Europie, najczęściej w środowiskach imigrantów z wymienionych państw. Zdarzają się również w Albanii, a nawet na Sycylii. Do dużej liczby zbrodni honorowych w kulturze muzułmańskiej przyczyniają się zapewne restrykcyjne nakazy i zakazy dotyczące kobiet, które pojawiły się w samym Koranie oraz w hadisach. W Koranie nie mówi się o zbrodni honorowej, ale wyżej wspomniane ograniczenia w połączeniu z tradycyjnym arabskim honorem sprawiają, że wspomniane zabójstwa stanowią sporą część tego typu zbrodni popełnianych na całym świecie. Ponadto w kodeksach karnych niektórych państw muzułmańskich występuje pojęcie „zbrodni honorowej”, którą sądzi się inaczej niż zwykłe morderstwo, to znaczy mniej surowo.

Przyczyn takich zabójstw może być bardzo wiele. Najczęściej to wybór nieodpowiedniego partnera (nieodpowiedniego pod względem religijnym lub z innych powodów nieakceptowanego przez rodzinę), a także sprawy związane z płcią i seksem, na przykład: utrata dziewictwa, utrzymywanie relacji pozamałżeńskich, homoseksualizm, a nawet gwałt. Obecnie często za skazę na honorze uznaje się przyjęcie zachodniego stylu życia: stroju czy zachowań. Zbrodnie z tych powodów zdarzają się obecnie w Europie w środowiskach imigrantów, gdzie młodzież przejmuje zachodni styl życia wbrew woli rodziców. Nie wiadomo dokładnie, ile takich zbrodni popełnia się rocznie na świecie. United Nations Population Fund wspomina o ponad 5 tysiącach, lecz dane te są z pewnością zaniżone, gdyż wiele z nich rodziny przedstawiają jako samobójstwa lub nieszczęśliwe wypadki. Wśród ofiar zbrodni najwięcej jest kobiet, ale są też one niekiedy popełniane na mężczyznach oraz z powodów innego rodzaju, na przykład odejścia od religii lub zachowań, które uznaje się za „przynoszące ujmę i plamiące honor rodziny”.

Rafik Schami przyznaje, że znaczącym impulsem do napisania powieści była dla niego zbrodnia honorowa, którą widział jako nastolatek. W pierwszych księgach Ciemnej strony miłości autor pisze o tym, jak szeroko pojmowano szaraf, czyli honor: zhańbić mogły go wszelkie zachowania uważane za poniżające dla danego rodu. Chociaż w kolejnych księgach powieści Schami koncentruje się na stworzeniu barwnej panoramy życia politycznego i społecznego Syrii w okresie powojennym, to jednak cień zbrodni honorowej pojawia się aż do końca książki: Rana i Farid mogą liczyć na spełnienie swojego uczucia dopiero po wielu latach – po ucieczce za granicę.

Katarzyna Pachniak