Dydaktyka języków obcych. Wprowadzenie

Tekst
0
Recenzje
Oznacz jako przeczytane
Jak czytać książkę po zakupie
Czcionka:Mniejsze АаWiększe Aa


Projekt okładki i stron tytułowych

Lidia Michalak-Mirońska

Ilustracje na okładce

Londyn – Gstudio Group/Fotolia; Francja – designation/Fotolia;

Hiszpania – sateda/Fotolia

Wydawca

Dąbrówka Gujska

Redaktor prowadząca

Barbara Surówka

Redakcja językowa

Marta Stęplewska

Korekta

Diana Osmęda

Redakcja techniczna

Maria Czekaj

Produkcja

Magdalena Preder

Recenzja

Dr hab. Anna Jaroszewska

Skład wersji elektronicznej na zlecenie Wydawnictwa Naukowego PWN

Woblink/Aneta Pudzisz

Publikacja dofinansowana przez Instytut Badań nad Edukacją i Komunikacją Politechniki Śląskiej w Gliwicach

Copyright © for the text by Przemysław Gębal, Warszawa 2019

Copyright © by Wydawnictwo Naukowe PWN SA, Warszawa 2019

ISBN 978-83-01-20920-9

eBook został przygotowany na podstawie wydania papierowego z 2019 r., (Wydanie I)

Warszawa 2019

Wydawnictwo Naukowe PWN SA

02-460 Warszawa, ul. Gottlieba Daimlera 2

tel. 22 69 54 321, faks 22 69 54 288

infolinia 801 33 33 88

e-mail: pwn@pwn.com.pl; reklama@pwn.pl

www.pwn.pl

Spis treści

0. Wstęp

1. Języki obce w polskim kontekście edukacyjnym 1.1. Znaczenie i wartość komunikacyjna poszczególnych języków. Elementy polityki językowej

1.1.1. Narzędzia europejskiej polityki językowej

1.1.2. Definicje i charakterystyka polityki językowej

1.1.3. Czynniki i kryteria rozwoju polityki językowej

1.1.4. Polska polityka językowa

1.2. Nauczanie języków obcych w polskim systemie edukacyjnym

1.2.1. Założenia programowe kształcenia językowego w Polsce (od roku 2017)

1.2.2. Preferencje językowe Polaków i ich odzwierciedlenie w ofercie językowej systemu edukacyjnego

1.2.3. Wybrane rozwiązania w zakresie organizacji i realizacji kształcenia językowego w Polsce

1.2.3.1. Nauczanie języka polskiego jako drugiego

1.2.3.2. Zintegrowane nauczanie językowo-przedmiotowe. Oddziały dwujęzyczne

2. Dydaktyka języków obcych jako dziedzina badań naukowych

2.1. Rodowód dydaktyki języków obcych

2.2. Wokół definicji dydaktyki języków obcych

2.3. Modelowanie koncepcji dyscypliny naukowej. Układy glottodydaktyczne

2.4. Tożsamość dydaktyki języków obcych

2.5. Główne obszary dydaktyki języków obcych

2.6. Metodologia badań (glotto)dydaktycznych

2.6.1. Cele poznawcze i aparat terminologiczny dydaktyki języków obcych

2.6.2. Metody i techniki badawcze

2.6.3. Współczesne badania glottodydaktyczne

2.6.3.1. Badania porównawcze

2.6.3.2. Badania historyczne

2.6.3.3. Badania etnograficzne

2.6.3.4. Badania neurobiologiczne i psychofizjologiczne

3. Główne nurty teoretyczne współczesnej dydaktyki języków obcych

3.1. W stronę konstruktywizmu

3.2. Konstruktywizm poznawczy

3.3. Konstruktywizm społeczno-kulturowy

3.4. Konstruktywizm neurobiologiczny

3.5. Konstruktywizm emocjonalny

3.6. Pedagogika konstruktywistyczna

3.7. Dydaktyka konstruktywistyczna

3.8. Pragmatyzm pedagogiczny

3.9. Teorie działania

3.10. W stronę działania w kontekście społecznym

3.11. Pedagogiczne podstawy współczesnej dydaktyki języków obcych

3.11.1. Pedagogika humanistyczna

3.11.2. Pedagogika emancypacyjna

3.11.3. Pedagogika postmodernizmu

4. Ku podejściu działaniowemu do uczenia się i nauczania języków obcych. Kierunki rozwoju i koncepcje współczesnej dydaktyki języków obcych

4.1. Podejścia dydaktyczne – metody nauczania – techniki nauczania

4.2. Dydaktyka komunikacyjna w teorii i praktyce edukacyjnej

4.2.1. Lingwistyczne podłoże podejścia komunikacyjnego

4.2.2. Programy komunikacyjne. Poziom progowy w nauczaniu języków obcych

4.2.3. Założenia pedagogiczne i dydaktyczne podejścia komunikacyjnego

4.2.4. Jednostka uczenia się / nauczania w podejściu komunikacyjnym. Planowanie zajęć

4.2.5. Osiągnięcia dydaktyki komunikacyjnej

4.2.6. Krytyka dydaktyki komunikacyjnej

4.3. Dydaktyka postkomunikacyjna

4.4. Dydaktyka działaniowa – rozważania teoretyczne i rozwiązania programowe

4.4.1. Podstawowe cele i założenia dydaktyki działaniowej

4.4.2. Podejście działaniowe czy zadaniowe? Nieścisłości terminologiczne

4.4.3. Filozofia podejścia działaniowego

4.4.4. Kompetencje ogólne i językowa kompetencja komunikacyjna

4.4.5. Profilowanie edukacji językowej. Sfery użycia języka

4.4.6. Działania językowe i ich podejmowanie w kontekście edukacyjnym

4.4.7. Skale biegłości językowej

 

4.4.8. Skala globalna autoewaluacji biegłości językowej

4.5. Dydaktyka działaniowa w praktyce edukacyjnej. Podejście zadaniowe i metoda projektów

4.5.1. Podejście zadaniowe

4.5.2. Praca metodą projektu

4.5.3. Podejście zadaniowe i praca metodą projektu w polskim kontekście kształcenia językowego

4.6. Europejskość dydaktyki działaniowej

4.7. Dydaktyka komunikacyjna i działaniowa w szkolnej edukacji językowej

5. Współczesne wyznaczniki dydaktyki języków obcych

5.1. Uczący się w centrum zainteresowania współczesnej dydaktyki języków obcych

5.2. Autorski model uczenia się i nauczania języków w kontekście konstruktywistycznych koncepcji pedagogicznych

5.3. Uczenie się języków obcych jako wspieranie otwartości na różnorodność kulturową

5.3.1. Edukacja międzykulturowa w perspektywie pedagogicznej

5.3.2. Edukacja międzykulturowa i rozwijanie kompetencji międzykulturowej w nauczaniu języków obcych

5.3.3. Kultura/kultury w procesie dydaktycznym

5.3.4. Podejścia do nauczania kultury w kontekście nauczania języków obcych

5.3.5. Polska koncepcja glottopedagogiki międzykulturowej

5.3.6. Nauczanie międzykulturowe w europejskich standardach kształcenia językowego

5.3.7. Nauczanie międzykulturowe w kontekście kształcenia językowego – podstawowe założenia dydaktyczne

5.3.8. Metodyka nauczania międzykulturowego

5.3.9. Portfolio doświadczeń kulturowych. Autobiografia spotkań międzykulturowych

5.3.10. Ukryte (kulturowe) konteksty nauczania

5.3.11. Edukacja dla demokracji

5.3.12. Dydaktyka literatury

5.3.13. Zewnętrzna i wewnętrzna perspektywa nauczania międzykulturowego

5.4. Uczenie się języków obcych jako wspieranie różnojęzyczności

5.4.1. Wielojęzyczność w oficjalnych deklaracjach i zaleceniach europejskich

5.4.2. Od wielojęzyczności do różnojęzyczności

5.4.3. Dydaktyka wielo- i różnojęzyczności

5.4.4. Psycholingwistyczne modele wielo- i różnojęzyczności

5.4.5. Czynniki i strategie wspierające rozwój kompetencji różnojęzycznej w procesie dydaktycznym

5.4.6. Zintegrowana dydaktyka języków tercjalnych

5.4.6.1. Dydaktyka języków tercjalnych DaFnE

5.4.7. Interkomprehensja

5.4.7.1. Metodyka interkomprehensji

5.4.7.2. Materiały do nauczania interkomprehensji

5.4.7.3. Interkomunikacja

5.4.8. Otwarcie na języki

5.4.9. Bilans koncepcji dydaktyki wielojęzyczności

5.4.10. Europejska standaryzacja dydaktyki wielojęzyczności

5.4.11. Łączenie koncepcji dydaktyki wielojęzyczności w praktyce edukacyjnej

5.5. Nauczanie języków obcych jako przygotowywanie do kariery zawodowej

5.5.1. Ogólna dydaktyka językowa a dydaktyka języków obcych dla potrzeb zawodowych i specjalistycznych

5.5.2. Lingwistyczne podstawy dydaktyki języków dla potrzeb specjalistycznych i zawodowych

5.5.3. Badanie potrzeb językowych jako wyznacznik planowania procesu dydaktycznego w zakresie języków zawodowych i specjalistycznych

5.5.4. Ewolucja koncepcji nauczania języka dla potrzeb zawodowych

5.5.5. Metodyka nauczania języków dla potrzeb zawodowych i specjalistycznych

5.5.6. Zintegrowane kształcenie przedmiotowo-językowe (CLIL)

5.5.7. Język edukacji szkolnej jako odmiana języka specjalistycznego i istotne zagadnienie dla dydaktyki języka polskiego jako drugiego

5.5.8. Kompetencje miękkie a nauczanie języków dla potrzeb zawodowych i specjalistycznych

5.6. Nauczanie języków obcych jako przygotowywanie do efektywnego posługiwania się technologią informacyjno-komunikacyjną

5.6.1. Koncepcja CALL (Computer Assisted Language Learning)

5.6.2. Koncepcja MALL (Mobile Assisted Language Learning)

5.6.3. W stronę MALU (Mobile Assisted Language Use)

5.7. Nauczanie języków obcych jako wspieranie rozwoju osobistego

5.7.1. Coaching językowy – tutoring – peer-consulting

5.7.2. Metodyka edukacji spersonalizowanej

5.7.3. Relacja między coachem/tutorem a podopiecznym

5.8. Nauczanie języków obcych jako czynnik włączania społecznego 5.8.1. Założenia edukacji włączającej

5.8.1.1. Międzynarodowe deklaracje propagujące podejścia inkluzyjne

5.8.1.2. Od integracji do inkluzji

5.8.2. Wybrane założenia metodyki edukacji włączającej

5.8.3. Edukacja włączająca a nauczanie języka polskiego jako drugiego

5.8.4. Uczniowie ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi i wynikające z nich trudności w uczeniu się języków

5.8.4.1. Uczący się niedosłyszący i niesłyszący

5.8.4.2. Uczący się niedowidzący (słabowidzący) i niewidomi

5.8.4.3. Uczący się dyslektyczni

5.8.4.4. Uczący się szczególnie zdolni

6. Uczący się języków obcych w świetle współczesnych koncepcji psycholingwistycznych i dydaktycznych

6.1. Proces uczenia się w ujęciu neurobiologicznym

6.2. Uwarunkowania osobowościowe i indywidualne a proces efektywnego uczenia się języków obcych

6.2.1. Cechy i czynniki osobowościowe, temperament

6.2.2. Inteligencje

6.2.3. Style poznawcze, style uczenia się, strategie uczenia się

6.2.4. Zdolności i tzw. zdolności specjalne

6.2.5. Postawy, przekonania, wartości

6.2.6. Lęk językowy i gotowość komunikacyjna

6.2.7. Poczucie własnej wartości i samoocena. Czynniki motywacyjne

6.2.8.Savoir-être a efektywność uczenia się języków. Model SSAKK Macieja Smuka

6.3. Kompetentny uczący się na lekcji języka obcego. Model MAN (menedżer – artysta – naukowiec) Jolanty Sujeckiej-Zając

6.4. Dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym jako uczący się języków obcych. Wczesna edukacja językowa

6.4.1. Polska koncepcja kształcenia zintegrowanego

6.4.2. Argumenty przemawiające za wczesną edukacją językową

6.4.3. Założenia dydaktyczno-metodyczne wczesnej edukacji językowej

6.5. Młodzież jako uczący się języków obcych. Szkolna dydaktyka języków obcych

6.5.1. Charakterystyka młodzieży jako uczących się języków obcych

6.5.2. Zalecenia programowe szkolnego kształcenia językowego

6.5.3. Egzaminy językowe. Efekt zwrotny egzaminów

6.6. Dorośli uczący się języków obcych. Andragogika a nauczanie języków obcych

 

6.6.1. Koncepcja „uczenia się przez całe życie („life long learning”; LLL)

6.6.2. Charakterystyka dorosłych jako uczących się języków obcych

6.7. Seniorzy jako uczący się języków. Założenia i koncepcje glottogeragogiki

6.7.1. Od geragogiki do glottogeragogiki

6.7.2. Charakterystyka seniorów jako uczących się języków obcych

6.7.3. Cele edukacji językowej seniorów

6.7.4. Metodyka nauczania seniorów języków obcych

7. Nauczający języków obcych jako podmiot badań dydaktyki języków obcych

7.1. Kompetencje i umiejętności współczesnych nauczających języków obcych

7.2. Style dydaktyczne. Kierowanie klasą/grupą

7.2.1. Styl demokratyczny

7.2.2. Styl partycypacyjny

7.2.3. Styl konsultacyjny

7.2.4. Styl perswazyjny

7.2.5. Styl autorytarny

7.2.6. Styl laissez-faire

7.3. Subiektywne teorie nauczających

7.4. Nauczający jako refleksyjny praktyk

7.5. Koncepcje kształcenia nauczycieli

7.6. Dobrostan nauczającego

7.7. Europejskie standardy pedeutologiczne

7.7.1. Europejski profil kształcenia nauczycieli języków

7.7.2. Europejskie portfolio dla studentów – przyszłych nauczycieli języków

7.8. Elementy edukacji spersonalizowanej w kształceniu nauczycieli języków

7.9. Marka osobista nauczającego

8. Zakończenie

Literatura przedmiotu

Aneksy

Przypisy

0

Wstęp

Będąca tytułem naszego opracowania „dydaktyka języków obcych” w wymiarze terminologicznym jest tożsama z określeniem „glottodydaktyka”. Choć obecne w obu sformułowaniach słowo greckiego pochodzenia „dydaktyka” (od gr. διδάσκειν, didáskein – nauczać) oznacza „nauczanie” lub precyzyjniej „sztukę nauczania”, współczesna dydaktyka języków obcych interesuje się również ich przyswajaniem i uczeniem się. Każdorazowo bowiem proces nauczania języków nierozerwalnie powiązany jest z ich uczeniem się i używaniem, które w szerokim zakresie warunkują sposób realizacji kształcenia językowego.

Dydaktyka języków obcych jest obszarem badawczym obejmującym wszystkie języki. Tworzone na jej gruncie koncepcje pedagogiczne mają z perspektywy typologii lingwistycznych charakter uniwersalny. Nierozerwalną częścią składową tej dziedziny jest metodyka nauczania poszczególnych języków obcych, zwana też często dydaktyką szczegółową (glottodydaktyką szczegółową). Przedmiot jej dociekań jest każdorazowo ograniczony do aspektów związanych z określonym językiem.

Dydaktyka języków obcych, stanowiąca w dużym stopniu odbicie dydaktyk innych przedmiotów szkolnych, dalece wykracza poza stricte pedagogiczne ujmowanie zakresu jej naukowego działania i rozwoju. Jest ona obszarem badań interdyscyplinarnych, integrujących dyscypliny językoznawcze z innymi naukami humanistycznymi i społecznymi, w tym z pedagogiką.

Proponowane przez nas określenie „dydaktyka języków obcych”, w zestawieniu z tradycyjnie ujmowaną metodyką nauczania będącą zbiorem swoistych reguł i zasad ułatwiających organizację i realizację procesu kształcenia językowego, stanowi rozbudowaną koncepcję o charakterze filozoficznym obejmującą naukowe przesłanki i dociekania oraz wypływające z nich idee i kierunki rozwoju formalnej edukacji językowej. Tym samym prezentowana w niniejszym opracowaniu dydaktyka języków obcych stanowi merytoryczne dopełnienie publikowanych w serii Wydawnictwa Naukowego PWN opracowań metodyk nauczania dedykowanych konkretnym, istotnym w polskim systemie edukacyjnym językom obcym.

Dydaktyka języków obcych. Wprowadzenie to opracowanie o charakterze monograficznym z zakresu podstaw teoretycznych dydaktyki językowej. Obejmuje podstawowe zagadnienia, obejmujące poszczególne obszary teoretyczne, badawcze i praktyczne współczesnego uczenia się i nauczania języków obcych. Zagadnienia te, stanowiące fundament trwającego kilka lat nauczycielskiego cyklu kształcenia, ogniskują uwagę na aspektach ogólnych, odnoszących się do wszystkich języków nauczanych w polskim zinstytucjonalizowanym systemie szkolnym oraz w codziennej kursowej praktyce edukacyjnej. Kurs dydaktyki języków obcych, zwanej często glottodydaktyką ogólną, zgodnie z obowiązującymi standardami kształcenia nauczycieli rozpoczyna proces edukacji przyszłych pedagogów i stanowi akademickie wprowadzenie do realizowanych po nim zajęć z zakresu dydaktyki przedmiotowej (glottodydaktyki szczegółowej), czyli metodyki nauczania konkretnego, studiowanego języka obcego. Zawarte w książce treści obejmują zatem zagadnienia związane z uczeniem się i nauczaniem nie tylko osób w wieku przedszkolnym i szkolnym, ale wszystkich podejmujących naukę języka i rozwijających swoje kompetencje komunikacyjne – także studentów, dorosłych i seniorów realizujących kształcenie językowe.

Koncepcja pedeutologiczna

Opracowanie składa się z opisów poszczególnych wykładów teoretycznych obudowanych praktycznymi zadaniami, przewidzianymi do realizacji w ramach zajęć o charakterze konwersatoryjnym i/lub seminaryjnym. W swoim formacie pedeutologicznym uwzględnia założenia zorientowanego humanistycznie emancypacyjno-krytycznego modelu kształcenia nauczycieli, w myśl którego zasadą, celem i nadrzędnym środkiem nauczania staje się uwalnianie studentów od dogmatycznego myślenia oraz zachęcanie ich do krytycznej refleksji w odniesieniu do przekazywanych treści, realizowanych aktywności i zadań dydaktycznych. Tym samym podręcznik staje się zachętą dla jego odbiorców do podjęcia merytorycznej dyskusji uwzględniającej ich dotychczasowe doświadczenia, wyobrażenia o dalszym rozwoju zawodowym i życiowym oraz związane z nim plany.

Cele podręcznika

Dalekosiężnym celem opracowania jest wykształcenie w gronie nauczycieli języków obcych oraz studentów aspirujących do tego zawodu refleksyjnych praktyków, przygotowanych do uczenia się i podnoszenia swoich kompetencji zawodowych przez całe życie; nauczycieli gotowych na wprowadzanie innowacji w swojej praktyce dydaktycznej oraz przeprowadzanie badań w działaniu, ułatwiających modyfikację wykorzystywanych technik nauczania i czerpanie w pełni z dorobku rozwijającej się dydaktyki języków obcych. Uznając posiadanie przez każdego nauczyciela indywidualnego stylu uczenia się i nauczania, autor opracowania nie narzuca w żaden sposób zawartych w nim treści i wskazówek pedagogicznych; chce, by stały się one okazją do aktywnej konfrontacji z nimi i zachętą do wypróbowywania nowych sposobów pracy dydaktycznej, uwzględniających jednak w pierwszej kolejności nabywany bądź wciąż kształtujący się styl dydaktyczny użytkowników podręcznika.

Podręcznik a zajęcia z (glotto)dydaktyki i metodyki nauczania w szkole wyższej

Opracowanie stanowi jedynie jedno z wielu narzędzi wykorzystywanych podczas prowadzonych na uczelni wykładów i innych zajęć akademickich. Ciężar pracy, polegający na wykształceniu przyszłych nauczycieli, spoczywa zatem na prowadzących poszczególne wykłady i ćwiczenia. Podręcznik może jednak ułatwić im przygotowanie się do zajęć oraz wskazać jedną z możliwych dróg ich realizacji.

Adresaci podręcznika

Treści zawarte w podręczniku są zgodne ze współczesnymi standardami i programami kształcenia nauczycieli języków obcych, toteż okażą się one przydatne dla:

 studentów licencjackich i magisterskich studiów na kierunkach filologicznych (filologie obce), którzy chcą uzyskać uprawnienia do nauczania;

 studentów licencjackich i magisterskich studiów na kierunku lingwistyka stosowana, przygotowujących się zwykle do nauczania dwóch języków obcych;

 słuchaczy studiów podyplomowych, uzupełniających wcześniejsze przygotowanie filologiczne o moduły kształcenia nauczycielskiego;

 studentów licencjackich, magisterskich i podyplomowych studiów w zakresie nauczania języka polskiego jako obcego i drugiego, którzy w ramach swojego kształcenia realizują także wybrane zagadnienia z zakresu ogólnej dydaktyki językowej;

 studentów filologii polskiej, którzy na zajęciach dydaktyczno-metodycznych w ramach specjalizacji nauczycielskiej wykorzystują zorientowane na rozwijanie kompetencji językowych techniki pracy o charakterze glottodydaktycznym;

 czynnych zawodowo nauczycieli i lektorów, zainteresowanych uzyskaniem aktualnej wiedzy dydaktycznej, wspierającej ich dalszy rozwój zawodowy;

 edukatorów i teacher-trenerów, którzy w ramach prowadzonych przez siebie form doskonalenia zawodowego dla czynnych zawodowo nauczycieli i lektorów wprowadzają wątki o charakterze teoretycznym;

 osób prowadzących prywatne nauczanie języków obcych,

 nauczycieli akademickich zajmujących się kształceniem przyszłych nauczycieli języków obcych.

Wykłady

Zasadniczą część podręcznika stanowią wykłady uwzględniające stan współczesnego rozwoju dydaktyki języków obcych i innych dyscyplin naukowych, które tę dziedzinę merytorycznie i empirycznie uzupełniają. W ramach każdego z nich prezentowane są różne punkty widzenia uwzględniające wyniki badań i koncepcje dydaktyczne rozwijane w ramach nauczania poszczególnych języków obcych oraz dociekania i wnioski o charakterze ogólnym, obejmującym kształcenie językowe w ramach różnych języków. Czerpanie ze światowego dorobku dydaktyki języków obcych oraz dyscyplin pokrewnych każdorazowo uwzględnia obejmujący rodzime cele i warunki realizacji kształcenia językowego polski kontekst edukacyjny oraz styl i tradycję uczenia się i nauczania języków. W perspektywie metodologicznej format poszczególnych wykładów nabiera tym samym charakteru porównawczego, konfrontującego ze sobą różne krajowe oraz zagraniczne koncepcje kształcenia i techniki nauczania.

Zadania zorientowane na codzienną praktykę nauczania

Poszczególne wykłady obudowane są propozycjami konkretnych zadań odwołujących się do doświadczeń użytkowników publikacji oraz ich codziennej praktyki edukacyjnej. Z jednej strony stanowią one źródło umożliwiające antycypację poszczególnych koncepcji i technik nauczania prezentowanych w postaci wykładów, z drugiej zaś pozwalają zaobserwować i wypróbować opisywane treści w codziennym działaniu. Każdorazowo zachęcają one do podjęcia autorefleksji i ich krytycznej oceny. Ich wdrożenie oraz towarzyszące temu procesowi odkrycie potencjału pedagogicznego stwarza okazję do wprowadzania nowych lub mniej znanych koncepcji i technik do przyszłej praktyki zawodowej użytkowników podręcznika.

Projekty pedeutologiczne

Część przedstawionych w podręczniku zadań ma charakter projektów, których realizacja rozłożona jest w czasie i wymaga przestudiowania dodatkowej literatury przedmiotu oraz przeprowadzenia minieksperymentów w ramach praktyk lub zajęć konwersatoryjno-seminaryjnych. Realizacja projektów wymaga zwykle współpracy z innymi studentami.

Współpraca z innymi

Odkrywanie i obserwacja innych w roli nauczyciela oraz wspólne wypracowywanie konkretnych rozwiązań dydaktyczno-metodycznych to gwarancja rozwoju kompetencji społecznych, bardzo ważnych w pracy dydaktycznej. Część aktywności i zadań zawartych w podręczniku ma na celu budowanie tego typu potencjału zawodowego i życiowego.

Podręcznik a obowiązujące standardy kształcenia nauczycieli języków obcych

Zgodnie z obowiązującymi regulacjami legislacyjnymi przygotowanie do pracy w charakterze nauczyciela oraz uzyskanie stosowanych uprawnień odbywa się w toku filologicznych studiów licencjackich i magisterskich z komponentem pedagogicznym, a także uzupełniających dotychczasowe wykształcenie studiów podyplomowych. Nauka prowadzona jest według odgórnie zatwierdzonych przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz Ministerstwo Edukacji Narodowej standardów kształcenia. Niniejszy podręcznik jest w pełni zgodny z tymi standardami.

Wykaz skrótów

CEFR = Common European Framework of References for Languages

CLIL = Content and Language Integrated Learning (zintegrowane kształcenie językowo-przedmiotowe)

EPJ = Europejskie portfolio językowe

ESOKJ = Europejski system opisu kształcenia językowego (wersja polska CEFR)

FREPA = A Framework of Reference for Pluralistic Approaches (System opisu pluralistycznych podejść do języków i kultur)

JO = język obcy

JPjO = język polski jako obcy

JPj2 = język polski jako drugi

J1 (L1) = język ojczysty, język pierwszy

J2 (L2) = język drugi, pierwszy język obcy

J3 (L3) = język trzeci, drugi język obcy

Jn = kolejny język obcy

Podziękowania

Pani Profesor Annie Jaroszewskiej serdecznie dziękuję za wnikliwą i krytyczną recenzję wydawniczą niniejszego podręcznika. Jej konstruktywne uwagi i nieocenione sugestie w znaczący sposób wpłynęły na końcowy kształt publikowanego materiału. Ostateczna wersja opracowania wiele Jej zawdzięcza.

Bardzo dziękuję także pierwszym czytelnikom pierwotnej wersji opracowania, Panu Profesorowi Władysławowi T. Miodunce, Panu Doktorowi Łukaszowi Kumiędze oraz Pani Magister Natalii Cywińskiej. Dzięki ich uwagom i wskazówkom książka z pewnością wiele zyskała.

Jestem też wdzięczny moim Studentom i Doktorantom, którzy uczestniczyli w ostatnich latach w prowadzonych przeze mnie wykładach z zakresu dydaktyki języków obcych na Uniwersytecie Warszawskim, Uniwersytecie Jagiellońskim i Politechnice Śląskiej. To dzięki kontaktowi i współpracy z nimi podręcznik ten powstał.

Przemysław E. Gębal

Warszawa, sierpień 2019