Latawica

Tekst
Z serii: Proza polska
Oznacz jako przeczytane
Czcionka:Mniejsze АаWiększe Aa
Michał Bałucki
Latawica

Wydane w formacie ePUB przez Imprint Sp. z o.o. – 2010 rok.

LATAWICA

Z samego Krakowa jechałem do Zakopanego na jednym wózku ze sławną literatką. Literatkę – sławną podług jej własnej opinii – nazywam „Gwiazdą", gdyż na każdym kroku, w każdym przemówieniu chciała uchodzić za ciało niebieskie, co światu przyświeca.

Gwiazda przekonaną była, że w ciągu dni kilku pozna górali z ich historią, z obyczajami, językiem i poezją – i to wszystko opisze na pożytek pokoleń. Miała też z sobą zapas różnokolorowego papieru do wpisywania spostrzeżeń, domysłów i badań. Tylko natchnieniem – siedząc w chacie – myślała podzielić sławę i zasługę z Kolbergiem, Glogerem, Lepkowskim…

Tak myślała Gwiazda – a przecież wariatką niby to nie była.

Przybywszy do Zakopanego, umieściłem ją na Krupówkach, gdzie niebawem zasiadła do pisania artykułu, sam zaś wróciłem z wózkiem przed karczmę, by sobie wyszukać także jakieś mieszkanko, gdziebym mógł wypocząć, zmęczony jazdą i towarzystwem.

Niebawem rudy Żyd, ujrzawszy mnie przez okno, wyszedł z karczmy i począł zachwalać swoje gościnne pokoje, do których jak utrzymywał, „największe państwo" zawsze zajeżdża. Musiało tego pańskiego gatunku brakować tego roku w Zakopanem, bo pokoje owe stały pustką, a przez otwarte okienka zobaczyłem zamiast wielkiego państwa starą góralkę czeszącą kędzierzawe łebki żydowskich bachorów. Nie bardzo to zachęcało do zejścia z wózka dla bliższego obejrzenia zachwalonego mieszkania.

Spostrzegło to kilku górali siedzących przed karczmą, zbliżyli się do mnie i poczęli radzić inne mieszkania. Jedni zachwalali dom Wali, przewodnika, drudzy Sierockiego, Wojcieszkę, Krzeptowskiego. Nim miałem czas zdecydować się na wybór, wybiegła z karczmy młoda góralka, nędznie i biednie ubrana, a zbliżywszy się do wózka i przepchawszy się gwałtem przez otaczających mnie górali, chwyciła poufale za mój rękaw i poczęła żywo przemawiać:

– A to chodźcie do nas, na Chranczówki, ot, tam za rzekę. Wyonaczymy (wyczyścimy) wam izbę jak się patrzy i będzie wam jak w raju.

– Idź precz, ty latawico, cyganko – ofuknął ją młody góral i odtrącił od wózka, a zwracając się do mnie, rzekł: – nie wierzcie jej, panoczku, nie jedźcie tam, bo tam obdalnio (daleko) i nieswojsko; jeszcze by was tam okradli.

– Żebyś ty tak zdrów był, jak to prawda. Ty „oparo" jakaś, ty – i przyskakiwała z pięścią do górala, a czarne jej oczy aż pozieleniały z gniewu.

Dopiero kiedy jej począł, niezastraszony pogróżkami, wyliczać nazwiska znakomitszych mistrzów w tej sztuce i przeróżne ich przestąpienia siódmego przykazania, powołując się na świadectwo obecnych – góralka przycichła i spod czoła poglądała ponuro na mówiącego. Gdy skończył, mruknęła:

– Wszędy ludzie jednako – są źli, są i dobrzy, nie tylko na Chranczówkach. Albo to u was – mówiła patrząc na mnie – nie kradną, choć macie dziandarów w miejscu i sąd przenajświętszy.

Uwaga była bardzo trafną, mimo to nie miałem wcale ochoty robić osobiście doświadczania, ilu uczciwych, a ilu nieuczciwych ludzi znajduje się na Chranczówce, i zdecydowałem się umieścić siebie i kuferek, a z nim skromną moją kasę literacką w jakimś bezpieczniejszym miejscu. Nie zważając tedy na dziewczynę, która nie odstępowała ani na chwilę wozu i patrzała się zmyślnie we mnie, jakby mi chciała namysł z twarzy wyczytać – spytałem najbliżej stojącego górala:

– A gdzie ten Wala mieszka?

– Ja wam pokażę – zawołała prędko góralka uprzedzając odpowiedź górala – jedźcie za mną.

To powiedziawszy, wybiegła naprzód i gestami zachęcała mego woźnicę, aby jechał za nią – spojrzałem na górali, radząc się ich wzrokiem, co zrobić, i powtórnie odezwałem się, aby się pozbyć dziewczyny natrętnej :

– No, któryż z was pokaże mi drogę?

– A niech ona pokaże, kiedy jej tak chodzi o to. Kto by ta z nią chciał się użerać o lada krajcar – odrzekli, z lekceważeniem poglądając na góralkę.

– A czy ona mi dobrze pokaże?

– Ba, coby nie, jak jej godnie (dobrze) zapłacicie, to wam i rodzonego ojca sprzeda, bo ona to za kraj carem w piekło by poleciała. To chytra niewiasta, co strach. Żadnego gościa nie popuści, żeby od niego coś nie wymęczyć.

– A i tak chodzi jak dziadówka – wtrącił jakiś młody.

– A, bo pieniądze na lichwę pożycza. Mało jej to przepadło u Sobka. Powędrował na Węgry łona (przeszłego roku) i przepadł razem z papierkami (banknotami), co wydurzył od niej.

– Ma ona i bez tego dosyć grosza.

– I jeszcze z głodu przy nich zdechnie, bo drugiej takiej skąpej nie uświadczy (nie zobaczy) w całym świecie.

Gromadka górali chórem się zaśmiała z tego. Dziewczyna nie zważała na to, zdawała się nie słyszeć, co o niej mówiono, jeno ciągle poglądała niecierpliwie na mnie i kiwała na woźnicę, aby jechał. Był to więc rodzaj faktora górskiego, równie natrętna i przyczepna, jak nasi Żydkowie. Nie mogąc się jej pozbyć, kazałem jechać za nią.

Pomimo że konik wartko przebierał nogami, biegła równo z wózkiem jak gończy pies. Żylaste jej nogi i chude piersi widocznie przyzwyczajone były do takiego biegania, bo nie męczyła się nawet ani zadyszała. Czasami tylko pomagała sobie, czepiając się ręką wózka, i wtedy rzucała mi przeróżne pytania.

– Wy tu pewnie na żętycę do nas?

– Nie. Jeno tak, dla powietrza.

– O! powietrze, że się chce oddychać, ale i żętyca dobra. Ja wam będę nosiła – dobrze? Bo ja tu wszystkim noszę z Miętusiego szałasu. Dacie mi dziesięć centów za kwartę, a dziesięć za przyniesienie, no, to was przecie nie zuboży, ale zrobi wam dobrze. No, nosić wam?

– Zobaczę później.

– Ja wam także mogę listy na pocztę nosić i z posyłkami chodzić do miasta, to sobie zarobię od was którego (jakiego) krajcara.

– A dasz to ty radę tak biegać?

– A, ja tego od dziecka nauczona, to mi nie nowina! – Ta to można choroby się nabawić z takiej bieganiny.

– Kaj ta. Przyjdzie zima, to będzie czas wylegiwać się na przypiecku. A teraz, póki można co zarobić, to trzeba, żeby było na krupy i na sól.

– Kiedy ludzie mówią, że ty masz pieniądze? Wydęła wargi z pogardliwym zadąsaniem, wstrząsnęła głową i rzekła:

– Co oni wiedzą. Gdybym miała, tobym nie chodziła jak oberwaniec jaki, o!

Tu chwyciła w palce zgrzebną, brudną koszulę i potrząsnęła nią.

– O! same strzępy. Człek koszuli uczciwej na grzbiet nie ma.

Rzeczywiście,, koszula była rozdarta w kilku miejscach, a przez łachmany przeglądało ciało chude, żylaste, opalone. Całe ubranie jej składało się z owej potarganej koszuli, niebieskiej spódnicy łatanej i żółtej chustki, która okrywała jej głowę i uszy. Spod chustki wisiał czarny warkocz, a na czoło wychodziły kosmyki włosów, które co chwila bezwiednym ruchem wtykała pod chustkę. Nogi miała całkiem bose. Mimo tego zaniedbania i nędzy nie była brzydka. Rysy twarzy może trochę za ostre były, ale regularne, a czarne oczy ruchliwe, mądre, nadawały im dużo życia i wyrazu. Im więcej obserwowałem moją dziką przewodniczkę, tym więcej interesującą jakoś mi się wydawała. Uroiło mi się nawet w głowie, że dziewczyna coś skrywa przed okiem ludzkim, że bieganie na posyłki w lecie, a wylegiwanie się za przypieckiem w zimie nie może przecież stanowić jedynej treści jej życia; ciekawość kusiła mnie badać ją i zapytałem:

– Ty musisz dużo zarabiać?

– Jak się zdarzy – odpowiedziała krótko, jakby sobie nie życzyła mówić o tym dłużej.

Ta lakoniczność, za którą widziałem jakąś tajemnicę, zaostrzyła moją ciekawość. Chciałem jej znowu rzucić pytanie, gdy wtem dała znak woźnicy, aby stanął.

– To dom Wali. A to jego baba – rzekła wskazując na młodą jeszcze dosyć góralkę, która przed chatą na murawie szyła.

– No, prowadzę wam tu gościa – rzekła moja przewodniczka, wchodząc w zagrodę. – Za to mi nie pożałujecie z parę dydków, prawda?

Gaździna (gospodyni) spojrzała wzgardliwie przez ramię na mówiącą i nie przerywając sobie roboty, odrzekła:

– Ja ta nie pytam (nie żądam) twoich gości: u mnie obie izby zamówione.

Dziewczyna się odwróciła ku mnie i zbliżając się do wozu, spytała:

– No, kandyż (gdzież) was wieść teraz?

Nie wiedziałem, co odpowiedzieć. Niebo już pociemniało; pod drzewami i chałupami już gęsty mrok się rozsiadał, nie chciało mi się włóczyć i tłuc po nocy po wsi, nie mając pewności, czy znajdę jaką wolną izbę.

Moja przewodniczka zaproponowała mi, abym u nich przenocował, to jutro łatwiej sobie poszukam jakiej uczciwej izby. Namyślałem się. Po tym, co słyszałem przed karczmą na pochwałę Chranczówek, nie bardzo ponętnymi mi się wydawały, szczególniej przy nadchodzącej nocy. Góralka musiała to zmiarkować, bo rzekła:

– I czegóż się boicie? Ludziska wam nabajali, a wy wierzycie, jak w Ewangelię. A ja wam gadam, że wam tam będzie lepiej jak wszędzie. Zobaczycie. Będziemy was mieli w wielkiej obserwacji, a taniej wam wypadnie jak we wsi.

To koniec darmowego fragmentu. Czy chcesz czytać dalej?