Mowa ciała kłamcówTekst

0
Recenzje
Przeczytaj fragment
Oznacz jako przeczytane
Jak czytać książkę po zakupie
Czcionka:Mniejsze АаWiększe Aa


Dla wszystkich, którzy kiedykolwiek doznali szoku, cierpieli i czuli emocjonalny ból, ponieważ odkryli, że okłamał ich ktoś, komu ufali całym sercem.

Może na stronach tej książki znajdziesz informacje, które pomogą ci stwierdzić i rozszyfrować, kto oszukuje, a kto jest szczery, kto mówi prawdę, a kto cię okłamuje.

Może dzięki tej książce zyskasz spokój umysłu, uwolnisz się od stresu i nabierzesz większej pewności siebie.

PODZIĘKOWANIA

Chciałabym podziękować moim dwóm nieocenionym muzom – pięknej, błyskotliwej i charyzmatycznej mamie, Rosalee Glass („Miss Wdzięku”), oraz ukochanej, milutkiej, mięciutkiej i niewiarygodnie mądrej suni rasy goldendoodle, Annabelli Glass – które zawsze wywołują uśmiech na mojej twarzy. Dziękuję, że umilacie mi wszelkie przerwy w pisaniu.

Dziękuję również mojej drogiej agentce, Pauli Munier, wydawnictwu Career Press, a także Jennifer White z agencji Splash News oraz Mary Velasco z agencji fotograficznej Getty Images – za pomoc w uzyskaniu fotografii celebrytów, które znalazły się w tej książce.

Dokument chroniony elektronicznym znakiem wodnym

20% rabatu na kolejne zakupy na litres.pl z kodem RABAT20

WSTĘP

Każdy może zostać oszukany, nabrany, wykiwany lub zwyczajnie okłamany. Nie ma znaczenia, jak bardzo jesteś inteligentny, doświadczony, bogaty lub sławny. Niemal każdy w pewnym momencie życia w taki czy inny sposób pada ofiarą kłamcy – osoby, która zataja prawdę bądź przekazuje fałszywą informację. Bez względu na to, czy miałeś pecha i spotkałeś kogoś, kto oszukał cię w interesach, wyłudził od ciebie pieniądze czy też skrzywdził, rozpowszechniając fałszywe informacje, ukradł ci ukochaną osobę, naciągnął na coś w Internecie lub nabrał, podając się za kogoś, kim nie jest – możesz spać spokojnie, bo nie jesteś sam. Świat jest pełen kłamców, którzy są jednymi z najbardziej toksycznych ludzi.

Gdy dowiadujesz się, że oszukał cię ktoś, komu kiedyś ufałeś, kogo kochałeś i szanowałeś, ogarniają cię niezwykle silne emocje. Są to szok, ból, przygnębienie i/lub złość, a czasem nawet wszystko naraz. Zastanawiasz się, komu naprawdę możesz ufać lub czy kiedykolwiek będziesz w stanie znowu komuś zawierzyć. Zaczynasz kwestionować własne osądy, rozsądek i umiejętność oceny sytuacji. Możesz nawet się zadręczać, bezustannie zadając sobie pytanie, dlaczego wcześniej nie zauważyłeś oznak, które wskazywałyby na to, że ktoś cię okłamuje.

Ale prawdę mówiąc, czy można dostrzec te oznaki, skoro nie wiadomo, na co zwracać uwagę?

Skąd miałaś wiedzieć, że mąż cię oszukuje, że poznana przez Internet sympatia to zwykły oszust, że gosposia cię okrada, a opiekunka zaniedbuje (lub co gorsza, wykorzystuje) twoje dziecko? Skąd miałeś wiedzieć, że szef nie był szczery, gdy chwalił cię za świetne wyniki, a następnego dnia zwolnił? Skąd miałeś wiedzieć, że kolega z pracy obgaduje cię za plecami lub że pracownik podkrada pieniądze z kasy? Czy mogłaś się zorientować, że twoja najbliższa przyjaciółka była nieszczera, gdy mówiła, że poślubienie chłopaka, który sprawia mnóstwo problemów, to świetny pomysł? Jakich sygnałów nie dostrzegłaś, gdy syn przysięgał, że nigdy nie eksperymentował z narkotykami, a potem znalazłaś pod jego łóżkiem fajkę i zapas marihuany?

Skąd masz wiedzieć, czy możesz wierzyć w to, co czytasz w mediach na temat różnych celebrytów? Czy sławne pary naprawdę są ze sobą z miłości, czy ich związek jest jedynie zabiegiem marketingowym? Czy możesz być pewien, że przywódcy polityczni mówią prawdę i że osoby z politycznej sceny świata cię nie okłamują?

Paul Ekman z Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Francisco, naukowiec i pionier w dziedzinie badań nad kłamstwem, przebadał dwanaście tysięcy osób i stwierdził, że tylko nieco ponad pięćdziesiąt procent respondentów było w stanie stwierdzić, czy ktoś ich okłamuje. Tak więc prawdopodobieństwo zorientowania się, że ktoś cię oszukuje, nie jest zbyt duże. Jednakże szanse te bardzo wzrosną, jeśli będziesz wiedzieć, jak odczytywać sygnały, które zaalarmują cię, że ktoś nie mówi prawdy. Napisałam tę książkę właśnie w tym celu – by pomóc ci zwiększyć te szanse. Nauczę cię ufać swojemu instynktowi, gdy „masz przeczucie”, że ktoś cię okłamuje. A w szczególności pokażę ci, w jaki sposób szukać oznak kłamstwa w mowie ciała, mimice twarzy (w jej zmianach i wyrazie), w sposobie modulacji głosu i wreszcie w sposobie wysławiania się – jak i co ludzie mówią oraz co piszą w Internecie.

Moje kompetencje

Jako analityk specjalizujący się w mowie ciała mam okazję zajmować się oszustwami i kłamstwami osób z pierwszych stron gazet – polityków, sportowców, światowych przywódców, celebrytów i kryminalistów, którzy pojawiają się w mediach. Robię to od wielu lat. Często występuję w rozmaitych programach telewizyjnych, takich jak 20/20, Dr. Phil, Entertainment Tonight, ABC News, Good Morning America, CNN, The Today Show, The Insider, HLN, Discovery Chanel, MSNBC oraz w wielu innych, a ich jest tyle, że nie zdołam tutaj wszystkich wymienić. Byłam nawet ekspertem od mowy ciała w amerykańskich edycjach Tańca z gwiazdami i Milionerów.

Poza tym regularnie publikuję w gazetach, czasopismach oraz w Internecie i wyrażam swoje opinie na temat tego, czy znane osoby kłamią, czy mówią prawdę. Badam, czy celebryci są szczerzy, mówiąc o swoich związkach, czy tylko je wykorzystują jako element reklamy. Sprawdzam również, czy politycy oraz przywódcy światowi przedstawiają nam fakty, czy posługują się niezbyt szczerą retoryką. Jestem często proszona przez różne instytucje o ekspertyzy mowy ciała w sprawach dotyczących kryminalistów. Wyrażam swoje zdanie i oceniam, czy podejrzani wykazują oznaki kłamstwa, czy mówią prawdę. Co więcej, badam, czy celebryci wplątani w upokarzające publiczne skandale są uczciwi, czy też kłamią w żywe oczy.

Jako analityk mowy ciała prowadzę również wykłady dla organów ścigania w Stanach Zjednoczonych oraz w Kanadzie i wyjaśniam, w jaki sposób wykrywać kłamstwo podczas przesłuchania. Moim największym sukcesem jest chyba to, że zostałam zaproszona przez FBI do wygłoszenia wykładów na temat rozpoznawania symptomów oszustwa.

Większość mojej pracy związanej z wykrywaniem fałszu dotyczy sfery prawnej. Wspieram adwokatów przy zbieraniu istotnych informacji podczas przesłuchań świadków oraz pomagam im się koncentrować na właściwym aspekcie sprawy. Analizuję nagrania akcji przejęcia narkotyków przez policję, taśmy z zeznaniami, materiały z przesłuchań podejrzanych o molestowanie dzieci, napastowanie seksualne i przemoc. W trakcie rozpraw sądowych badam sposób poruszania się podejrzanych, oskarżycieli, pozwanych oraz kluczowych świadków i jestem w stanie wyodrębnić konkretne wzorce oznak fałszu. Postanowiłam więc, że w tej książce podzielę się z wami technikami, które stosuję w swoim życiu zawodowym. Chciałabym w ten sposób wzmocnić waszą zdolność rozpoznawania, kto mówi prawdę, a kto kłamie, a wszystko to za pomocą prostej obserwacji ruchów ciała i twarzy, wsłuchiwania się w brzmienie głosu oraz prawidłowego rozszyfrowania treści słów.

Kłamstwa osób z pierwszych stron gazet

Kiedy obejrzysz zdjęcia osób z pierwszych stron gazet zrobione w chwili, gdy akurat kłamały, z łatwością zdołasz zapamiętać specyficzne sygnały znamionujące oszustwo. Przekonasz się, jakie słowa używane przez nie podczas wywiadów lub zeznań pomagają wykryć ich oszustwa. Będziesz w stanie dostrzec mowę ciała i wyraz twarzy świadczący o kłamstwie oraz ostrzeżenia, które kiedyś ignorowałeś lub pomijałeś. I wszystko zacznie mieć sens, gdy zaczniesz dostrzegać sygnały pojawiające się dokładnie w momencie, gdy ktoś kłamie.

Spojrzysz na te zdjęcia w zupełnie nowy sposób i z innej perspektywy. Zwrócisz na przykład uwagę na pewne niuanse wyrazu twarzy i ruchów byłego prezydenta Billa Clintona i zauważysz symptomy fałszu, które były słyszalne w jego głosie, gdy groził palcem i mówił ze złością: „Nigdy nie uprawiałem seksu z tą kobietą, z panią Lewinsky”. Zauważysz też oznaki kłamstwa u innych polityków i zrozumiesz sygnały, które wysyłał były kandydat na prezydenta John Edwards, gdy podczas wywiadu w programie telewizji ABC Nightline kłamał, że nie jest ojcem dziecka swojej kochanki, Rielle Hunter.

Rozpoznasz bezbłędnie moment, w którym różni przestępcy pokazywani w mediach zaczynają kłamać – począwszy od O.J. Simpsona, przez Jerry’ego Sandusky’ego, Scotta Petersona i Drew Petersona, a skończywszy na oszuście finansowym, Bernardzie Madoffie, oraz wielu innych. Dzięki analizie cech osobowości dowiesz się również, jak scharakteryzować wzorce zachowań najbardziej toksycznych kłamców, czyli socjopatów i psychopatów. Poznasz też modus operandi szczególnie groźnych i pozbawionych sumienia przestępców, takich jak Ted Bundy i Charles Manson. Przyjrzysz się dokładnie mowie ciała i mimice okrytych hańbą sportowców, którzy okazali się kłamcami – Lance’owi Armstrongowi i Barry’emu Bondsowi. Poznasz mowę ciała artystów, którzy popadli w tarapaty, takich jak aktorka i szalona dziewczyna Lindsay Lohan. Przyglądając się zdjęciom celebryckich par, dowiesz się, jak się zorientować, czy ich związek jest zagrożony.

 

I chociaż znane pary często przekonują media, że w ich związku wszystko jest w porządku, bez problemu zrozumiesz, że ich ciała i twarze opowiadają zupełnie inną historię. Obejrzysz zdjęcia przedstawiające różne znane pary – gwiazdę reality show Kim Kardashian i jej byłego męża, koszykarza Krisa Humphriesa, aktorów Toma Cruise’a i Katie Holmes oraz Ashtona Kutchera i Demi Moore, golfistę Tigera Woodsa i modelkę Elin Nordegren, piosenkarkę Katy Perry i aktora komediowego Russella Branda – i dowiesz się, w jaki sposób mowa ciała demaskuje sygnały wskazujące na rozstanie na długo przed tym, nim staje się ono sprawą publiczną. Przyjrzysz się też mowie ciała piosenkarza Chrisa Browna i jego dziewczyny Rihanny, gdy po raz drugi zostali parą i oświadczyli, że są razem szczęśliwi.

Gdy nauczysz się rozpoznawać dokładnie moment kłamstwa u osób publicznych – pot nad górną wargą, przymrużone oczy, zaciśnięte szczęki, przechylona głowa, grożenie palcem – z łatwością będziesz mógł rozpoznać oznaki kłamstwa u osób, z którymi żyjesz, pracujesz lub spędzasz czas.

Czego się spodziewać po tej książce

Książka jest podzielona na dwie części. W pierwszej dowiesz się, co się dzieje z twoimi emocjami, gdy ludzie cię okłamują, i jak ważne jest zachowanie czujności w tych trudnych chwilach. Następnie odkryjesz, jak rodzi się kłamstwo oraz że jest ono znaczącym elementem ludzkiego rozwoju. Dowiesz się też, dlaczego zwierzęta, dzieci, nastolatki i dorośli kłamią i jakiego rodzaju kłamstwa opowiadają. Zrozumiesz, że „niewinne kłamstwa”, a czasem nawet i te większe, mogą być czymś pozytywnym i wywierać zbawienny wpływ. I na odwrót, dowiesz się też, jak kłamstwo może zniszczyć życie, i poznasz metody rozpoznawania nałogowych kłamców, naciągaczy, oszustów internetowych, a nawet psychopatów. Ponieważ przez Internet nie możesz nikogo zobaczyć ani usłyszeć, dowiesz się, jakich sygnałów ostrzegających przed możliwym oszustwem szukać w wypowiedziach internautów. W tej części znajdziesz również wskazówki, które pomogą ci prowadzić w sieci życie towarzyskie i zawodowe.

W części drugiej poznasz charakterystykę kłamcy. Dowiesz się, jak ważny jest kontekst, zawierzenie intuicji oraz instynktowi, a także słuchanie sygnałów własnego ciała; to wszystko może cię naprowadzić na trop czyjegoś kłamstwa. Nauczysz się, jakich wskazówek szukać w mowie ciała kłamcy, w jego mimice, głosie i sposobie mówienia. Przede wszystkim zaś staniesz się żywym wykrywaczem kłamstw, ponieważ dowiesz się, jakie są typowe oznaki fałszu, które wysyła ludzkie ciało, a konkretnie głowa, oczy, nos, usta, wargi, szczęki, zęby, uszy, włosy, skóra, ramiona, ręce, tors, postawa, nogi i wreszcie stopy. Nauczysz się również, jak prawidłowo słuchać wypowiedzi, modulacji głosu oraz doboru słów, by móc zdemaskować kłamcę. Poznasz nawet kluczowe słowa, zwroty i różne sygnały komunikacyjne, którymi często posługują się kłamcy, gdy mówią lub piszą. I nauczysz się różnych technik rozpoznawania najbardziej toksycznych kłamców, czyli socjopatów.

Nigdy więcej!

W dzisiejszych czasach nie można być zanadto ostrożnym przy określaniu, kto jest naszym przyjacielem, a kto wrogiem, kto jest szczery, a kto zakłamany. Bez względu na to, czy kupujesz samochód, czy podejmujesz nowe przedsięwzięcie biznesowe, awansujesz, poszukujesz odpowiedniego partnera życiowego, decydujesz się na utrzymanie małżeństwa (albo nie!) lub chcesz się upewnić, że twoje dzieci nie biorą udziału w czymś nielegalnym, nie masz wyboru i musisz zostać czujnym obserwatorem. Musisz też wiedzieć, czy osoby publiczne – w tym wybrani przez ciebie urzędnicy – mówią prawdę czy oszukują. A ponieważ duża część życia towarzyskiego i zawodowego odbywa się za pośrednictwem Internetu, nieznajomość sygnałów charakterystycznych dla cybernetycznych kłamców może postawić cię w ogromnie niekorzystnej sytuacji.

Po przeczytaniu tej książki już nigdy więcej nie powiesz: „Nie miałam o tym pojęcia”, „Zostałem nabrany”, „Ktoś mnie oszukał”, „Wykorzystano mnie”. Teraz będziesz w stanie od razu rozpoznać oznaki oszustwa i nigdy więcej nie staniesz się ofiarą kłamcy.

***

Od wydawcy: W celu zapewnienia neutralności tekstu i dla uniknięcia zawiłych struktur stylistycznych staraliśmy się używać wymiennie rodzaju żeńskiego i męskiego.

CZĘŚĆ I

SPOTKANIE Z KŁAMCĄ:

KTO I DLACZEGO KŁAMIE?

W tej części dowiesz się, co różne religie i kultury mówią na temat kłamstwa i w jakich okolicznościach jest ono do zaakceptowania. Dowiesz się również, jak rodzi się kłamstwo i w jaki sposób może się stać integralną częścią naszego rozwoju. Przekonasz się, dlaczego oszukują niemowlęta, dzieci, nastolatki, dorośli, a nawet zwierzęta, oraz poznasz różne typy kłamstw. Zrozumiesz, jakie są emocjonalne konsekwencje kłamstwa oraz jego skutki dla psychiki. Przekonasz się też, jakie są potencjalnie pozytywne skutki „niewinnych kłamstw” oraz jak wielkie kłamstwa mogą zrujnować życie. I wreszcie nauczysz się wykrywać oszustwa w cyberprzestrzeni, zarówno w sferze biznesowej, jak i romantycznej.

Rozdział 1

CZYM JEST KŁAMSTWO?

Kłamstwo to świadome podanie fałszywej informacji lub pominięcie pewnych faktów. Skrajnie negatywnym skutkiem kłamstwa może być zniszczenie czyjegoś życia, a nawet jego utrata. Podbijano kraje i wywoływano wojny, a wszystko z powodu kłamstwa, czasem tylko jednego.

Niemal każda religia uznaje kłamstwo za zło. Stary Testament jest pełen odniesień do kłamstwa i oszustwa. Ich nikczemność podkreśla ósme przykazanie: „Nie mów fałszywego świadectwa przeciw bliźniemu swemu”, a szóste głosi: „Nie cudzołóż”, co oznacza, że nie powinniśmy okłamywać ani oszukiwać naszych współmałżonków. W Starym Testamencie możemy przeczytać również o kłamstwach odnoszących się do dóbr materialnych, takich jak pieniądze oraz inne godne pożądania przedmioty. W Księdze Kapłańskiej (19,11) czytamy: „Nie będziecie kraść, nie będziecie kłamać, nie będziecie oszukiwać jeden drugiego”. W psalmie 63 (63,12) także znajdziemy wyraźne nawiązanie do kłamstwa: „Tak niech się zamkną usta mówiących kłamliwie”; podobnie w psalmie 120 (120,2): „Panie, uwolnij moje życie od warg kłamliwych i od podstępnego języka!”. Księga Przysłów (12,22) twierdzi, że „Wstrętne Panu są wargi kłamliwe”, a Ewangelia według świętego Jana (8,44-45) nie pozostawia żadnych wątpliwości, że „diabeł jest ojcem kłamstwa”[1]. Talmud głosi, że: „Bóg akceptuje skruchę za każdy grzech na tym świecie z wyjątkiem przestępstwa popełnionego językiem diabła”. Dlatego pobożni Żydzi, którzy modlą się trzy razy dziennie, kończą każdą modlitwę słowami: „Boże, strzeż mój język przed złem i wargi od słów obłudnych. I na tych, którzy mnie oczerniają, nie pozwól mi zważać”.

Nie tylko wierzenia judeochrześcijańskie wychwalają cnotę prawdomówności i ostrzegają przed niebezpieczeństwem, jakie niesie ze sobą kłamstwo. Buddyści w czwartym wskazaniu zobowiązują się „przestrzegać nakazu, powstrzymywać się od fałszywej mowy i mówić prawdę”. Dhammapada (ścieżka prawdy Buddy), czyli zbiór moralnych nauk Buddy, wskazuje, że: „Dla tego, kto pogwałcił prawo prawdomówności, kto ma w pogardzie następne żywoty, dla takiego kłamcy nie ma zła, którego by się nie dopuścił”. Teksty taoistyczne również podkreślają znaczenie uczciwości oraz prawości i ostrzegają: „Niech usta nie twierdzą tego, czemu zaprzecza serce”. Święta księga wyznawców sikhizmu Adi Granth twierdzi, że „nieuczciwość w interesach i kłamstwa wywołują wewnętrzny smutek”.

Podobnie jest w hinduizmie, w którym mamy do czynienia z dziesięcioma zakazami (jamami). Drugi zakaz dotyczy prawdomówności i głosi, by: „Powstrzymywać się od kłamstwa i pustych obietnic, mówić tylko to, co jest prawdziwe, miłe, pomocne i potrzebne”. W świętych księgach hinduistycznych czytamy: „Wszystkie rzeczy określane są przez mowę; mowa jest ich korzeniem i z mowy podążają dalej. Dlatego ten, kto jest nieuczciwy w mowie, jest nieuczciwy we wszystkim”. Konfucjanizm również odnosi się do kłamstwa, a sam Konfucjusz w swoich Dialogach (2,22) powiedział: „Nie wiem, co mógłby osiągnąć człek niegodny zaufania”.

Islam również zakazuje kłamstwa, oszustwa, hipokryzji i dawania fałszywego świadectwa. Prorok Mahomet radzi muzułmanom, żeby byli uczciwi i prawdomówni. Do kłamstwa odnoszą się dwa znamienite wersy Koranu: „I nie ubierajcie prawdy w fałsz! I nie ukrywajcie prawdy, skoro przecież wiecie!” (2,42) i „Biada każdemu kłamcy, grzesznikowi!” (45,7). Zatem według Koranu „prawdomówność prowadzi do cnoty, a cnota prowadzi do Raju”.

Wszystkie religie zasadniczo zakazują kłamstwa i oszustwa, a przynajmniej przed nimi ostrzegają, lecz istnieją przypadki, w których kłamstwo jest akceptowane. W judaizmie i chrześcijaństwie jest ono czasem dozwolone ze względu na utrzymanie pokoju lub by kogoś nie obrazić. Według prawa żydowskiego można skłamać w pewnych wyjątkowych okolicznościach: by zapewnić komuś spokój; gdy uczciwość może kogoś skrzywdzić; ze względu na poczucie skromności, by nie wydać się aroganckim; przez wzgląd na przyzwoitość, by nie mówić wprost o sprawach intymnych; by chronić czyjąś własność. I rzeczywiście, w Starym Testamencie są przynajmniej dwa przykłady kłamstwa, które przynosi dobre skutki. W Księdze Wyjścia (1,15-21) położne okłamują egipskiego króla, ratując w ten sposób życie wielu hebrajskim chłopcom. Kolejny przykład znajdujemy w Księdze Jozuego (2,5), kiedy to Rachab kłamie, by ocalić izraelskich zwiadowców.

W islamie kłamstwo jest dopuszczalne, by ocalić czyjeś życie, zaprowadzić zgodę między zwaśnionymi osobami i pogodzić męża i żonę. To samo odnosi się do buddyzmu, z tym że – by uniknąć kłamstwa – buddyści zalecają unikanie odpowiedzi na pytanie, zmianę tematu bądź pominięcie lub przemilczenie.

Nie ma znaczenia, co twierdzą poszczególne religie, gdyż w niektórych przypadkach na pierwszym miejscu jest po prostu człowieczeństwo. Kłamstwo jest zatem niemal zawsze dozwolone, by ocalić ludzkie życie. Podczas drugiej wojny światowej nawet najbardziej religijni ludzie – w tym księża, zakonnice oraz inne duchowne osoby – kłamały, by ratować życie niewinnych, których ukrywali w swoich kościołach, klasztorach i domach.

[1] Wszystkie cytaty za: Biblia Tysiąclecia, Wydawnictwo Pallottinum, Poznań 2007.

Rozdział 2

CENA KŁAMSTWA

Jak przekonaliśmy się w poprzednim rozdziale, pewne kłamstwa są wybaczalne, a inne nie. Faktycznie istnieją kłamstwa, które są nie do przyjęcia, oraz akty zdrady niszczące ludzkiego ducha. Kiedy dowiadujesz się, że ktoś cię okłamał, twoje samopoczucie zależy od tego, kim była ta osoba, w jakich okolicznościach cię okłamała oraz ile miałeś wówczas lat.

Pewne kłamstwa są częścią współczesnej kultury: okłamywanie dziecka, że istnieje zębowa wróżka, która wkłada pieniądze pod poduszkę, żeby nie bało się, gdy wypada mleczny ząb; okłamywanie dziecka, że istnieje święty Mikołaj, by mogło się cieszyć magiczną atmosferą świąt; mówienie dziecku częściowej prawdy na temat tego, skąd się biorą dzieci, ponieważ jest zbyt małe, by to zrozumieć.

Trudno sobie wyobrazić, by jakieś dziecko cierpiało czy też odniosło trwałe szkody psychiczne z powodu takich kłamstw. Lecz okłamywanie dziecka, polegające na ukrywaniu istotnych informacji, na przykład takich, że zostało adoptowane, może mieć poważne emocjonalne konsekwencje. Bardzo często już jako osoba dorosła nie jest w stanie wybaczyć rodzicom, że nie byli wobec niego szczerzy.

Czasem to, co postrzegasz jako „niewinne kłamstwo”, na przykład odjęcie sobie kilku lat, przez kogoś innego może być uważane za całkiem spore oszustwo. Dla innej osoby może to być tak samo poważne, jak odkrycie, że nadal jesteś mężatką i mieszkasz z mężem oraz trójką dzieci, chociaż twierdziłaś, iż jesteś singielką i mieszkasz sama w kawalerce. Tak więc wszystko zależy od tego, jak druga osoba postrzega i interpretuje kłamstwo. To, co dla jednego jest błahostką, dla drugiego może stanowić kwestię najwyższej wagi. Każdy z nas inaczej postrzega kłamstwo oraz inaczej na nie reaguje. Wszystko zależy od naszej definicji kłamstwa, jego wagi oraz rodzaju, naszego wychowania, filozofii, jaką reprezentujemy, oraz priorytetów.

Kłamcy wśród celebrytów

Każdego dnia jesteśmy bombardowani relacjami o celebrytach wplątanych we wszystkie możliwe rodzaje oszustw, począwszy od małych kłamstewek, a skończywszy na tych mniej niewinnych. Niektórzy będą przysięgać, że ich związek ma się świetnie, chociaż przed chwilą wyszli od adwokata, u którego podpisali dokumenty rozwodowe. Inni kłamią na temat kłótni, które ze sobą toczą. Niektórzy zmyślają, nawet mówiąc o swoich ćwiczeniach fizycznych i diecie, podczas gdy tak naprawdę poddają się liposukcji albo operacji zmniejszenia żołądka. Tak właśnie zrobiła Star Jones, była dziennikarka i prezenterka programu telewizji ABC The View, zanim prawda o niej ujrzała światło dzienne. Niektórzy, chcąc się wytłumaczyć ze swojej wychudzonej sylwetki, będą twierdzić, że ostro ćwiczyli, by później przyznać, że jednak cierpieli na zaburzenia odżywiania.

 

Inni z kolei będą żarliwie zaprzeczać, że piją lub biorą narkotyki. Odkryjesz, że kłamali, gdy zrobione z ukrycia zdjęcia pokażą ich w ośrodkach odwykowych bądź – co zdarza się rzadziej – sami przy okazji promocji swojej książki lub filmu przyznają się w jakimś programie telewizyjnym, że mają problemy z alkoholem lub narkotykami. Tego rodzaju kłamstwa jednak nam nie przeszkadzają, ponieważ wiemy, dlaczego celebryci kłamią na temat swojej masy ciała lub kłopotów z używkami. Większość z nas rozumie, że znana osoba jest prawdopodobnie zbyt zażenowana lub nieprzygotowana emocjonalnie, by mówić publicznie o swoim problemie.

Ale istnieją takie kłamstwa, które bardzo nam przeszkadzają, szczególnie jeśli chodzi o zdradę i oszukiwanie współmałżonka. Kiedy gwiazda filmu Zmierzch, Kristen Stewart, okłamała swojego kolegę z planu i zarazem wieloletniego ukochanego, Roberta Pattinsona, i zdradziła go z producentem, szybko się przekonała, że gniew jej niegdyś lojalnych fanów może być naprawdę straszny. Ich oburzenie zmalało dopiero wtedy, gdy Stewart rzekomo pogodziła się z Pattinsonem i gdy publicznie czulili się do siebie na premierze filmu. Piosenkarka country, LeAnne Rimes, przyznała, że nadal spotyka się z negatywną reakcją ze strony publiczności po tym, jak zdradziła swojego byłego już męża z żonatym mężczyzną, mimo że ostatecznie go poślubiła. Ludzie odbierają tego typu oszustwa bardzo osobiście, ponieważ często identyfikują się z ich następstwami. Być może sami doświadczyli niezwykle bolesnych i destrukcyjnych skutków takiego kłamstwa, bo ich też ktoś oszukał lub „ukradł” ich miłość. Płacimy za to, by oglądać artystów na dużym ekranie lub by słuchać ich muzyki, więc gdy oni zdradzają innych i kłamią, i to wcale nie niewinnie, traktujemy to bardzo osobiście. Stwierdzamy nagle, że już nie szanujemy swoich ulubieńców i nie czujemy się zobowiązani, by nadal ich wspierać.

Przykłady różnych znanych osób pokazują, w jaki sposób notoryczne kłamstwa mogą zrujnować życie. Obserwujemy, jak tego typu zakłamanie niszczy życie aktorki Lindsay Lohan. Słyszymy, jak jej matka i menedżerka, Dina Lohan, stale okłamuje media i twierdzi, że córka nie ma żadnych problemów. Albo obwinia wszystkich za jej kłopoty, by odwrócić uwagę od swojego toksycznego macierzyństwa (które manifestuje skłonnością do chodzenia z córką na imprezy). Widzimy, jak ta niegdyś obiecująca aktorka kłamie w wielu różnych sprawach, począwszy od swojej „trzeźwości” czy kradzieży naszyjnika, a skończywszy na prowadzeniu samochodu, spowodowaniu wypadku i kłamstwach w śledztwie. W pewnym momencie paparazzi sfotografowali Lindsay podczas zakupów w Nowym Jorku. Była wtedy rzekomo zbyt chora, by polecieć do Los Angeles na rozprawę sądową. Jej zakłamanie sprawiło, że odwrócili się od niej nie tylko fani, którzy zaczęli ją traktować niczym żałosne kuriozum, lecz również producenci, którzy przestali proponować jej role. Mimo że niektórzy chcą podarować Lindsay drugą szansę, jej kłamstwa w dużej mierze zadecydowały o jej obecnym wizerunku.

Zdrada i zbrodnie namiętności

Nie ma chyba nic gorszego niż odkrycie, że okłamał cię ktoś, komu ufasz i kogo kochasz. Im bardziej zależy ci na tej osobie, tym silniejsze i gwałtowniejsze są twoje uczucia. Emocje mogą obejmować zarówno szok i depresję, jak i całkowite katatoniczne odrętwienie, a nawet ślepą furię. Zdrada ze strony bliskiego współpracownika, małżonka lub kochanka, z którym kiedyś dzieliłaś się swymi najskrytszymi myślami i uczuciami, któremu ufałaś całym sercem i zawierzyłaś swoje życie, bardzo często zmienia spokojną, opanowaną i praworządną osobę w brutalnego kryminalistę, a nawet mordercę.

To właśnie przydarzyło się Clarze Harris, czterdziestopięcioletniej dentystce i matce bliźniaków. Clara i jej mąż David, który pracował jako ortodonta, byli wyróżniającymi się i wybitnymi członkami społeczności Houston i cieszyli się zamożnością oraz przywilejami i zaszczytami, które zapewniało im bogactwo. Clara była przekonana, że również ich małżeństwo jest prawdziwą idyllą, do chwili gdy zobaczyła na parkingu, jak David ją zdradza. Wtedy ta zazwyczaj rozsądna i zrównoważona kobieta została pokonana przez własne emocje i nie pomyślała o konsekwencjach swojego postępowania. A te sprawiły niestety, że Clara dostała wyrok dwudziestu lat pozbawienia wolności za wielokrotne przejechanie męża, co doprowadziło do jego śmierci.

W Stanach Zjednoczonych zbrodnie namiętności często są uważane za przestępstwa popełnione w stanie „chwilowej niepoczytalności”. Ten kierunek obrony po raz pierwszy został zastosowany w sprawie kongresmana z Nowego Jorku, Daniela Sicklesa, który zabił kochanka swojej żony. Gniew zdradzonego małżonka lub kochanka często jest tak silny, że może pchnąć go do poważnych rękoczynów. Większość ludzi na szczęście myśli na tyle racjonalnie, by ze strachu przed konsekwencjami i zmarnowaniem sobie życia nie brać prawa we własne ręce. Zamiast tego decydują się na walkę z kłamcą bądź zdrajcą na sali sądowej. W tym właśnie miejscu mogą bezpiecznie (i zgodnie z prawem) szukać satysfakcji na osobie, która ich tak bezwzględnie potraktowała i zawiodła ich zaufanie.

Niezliczone rzesze ludzi czuły gniew (i nadal czują) na twórcę piramidy finansowej, Bernarda Madoffa, przez którego stracili oszczędności całego życia i popadli w nędzę. Wielu przyznało, że wyobrażało sobie, jak mordują oszusta, lecz na szczęście nikt tej wizji nie zrealizował. Niektórzy inwestorzy osobiście znali Madoffa od wielu lat i nawet traktowali go jak członka rodziny. Odnosili wrażenie, że Madoffowi naprawdę na nich zależy, a potem się dowiedzieli, że jedyną rzeczą, na której mu zależało, były ich pieniądze i stałe napełnianie własnej kiesy, co pozwalało funkcjonować piramidzie. To sprawiło, że ujawnienie jego kłamstw i oszustw stało się dla nich pod względem emocjonalnym o wiele trudniejsze do zniesienia.

Świadomość, że ktoś nas oszukał i przedstawiał się w nieprawdziwym świetle, zarządzając pieniędzmi, które mu powierzyliśmy, jest równie miażdżąca jak odkrycie, że ktoś, kogo kiedyś kochaliśmy i z kim dzieliliśmy życie, był zupełnie inną osobą, niż myśleliśmy. Kiedy odkrywasz, że mąż nie był człowiekiem, za którego go uważałaś, czujesz się zdruzgotana. Kiedyś znałam pewną parę – nazwijmy ich Tom i Shirley – która przez trzydzieści pięć lat była szczęśliwym małżeństwem. Prowadzili wystawne życie, podróżowali po świecie, nosili markowe ubrania, regularnie bywali na eleganckich imprezach dobroczynnych, jadali w najlepszych restauracjach i spełniali marzenia swoich dzieci i wnuków. Trwało to do chwili, gdy w wieku sześćdziesięciu lat Toma powalił zawał serca, a Shirley odkryła z przerażeniem, że jej mąż prowadził nawet nie podwójne, ale potrójne życie. Miał kochanka geja i dwudziestodwuletnią kochankę, która była matką jego nieślubnego syna. Po śmierci Toma ta dwójka natychmiast się ujawniła i zażądała wglądu do jego testamentu. Niestety nikt – ani kochanek, ani kochanka, ani nieślubny syn, ani też jego ślubne córki i czworo wnucząt, ani wreszcie Shirley – nic nie dostał. Tom narobił mnóstwo długów, prowadząc pełne przepychu życie oraz inwestując w chybione przedsięwzięcia. Prowadził klub ze striptizem oraz internetową stronę porno, o których Shirley nie miała pojęcia. Straciła więc wszystko i musiała ogłosić bankructwo. Straciła dom, samochody, pozycję towarzyską, „przyjaciół”, a co najsmutniejsze, nadzieję i wiarę. Jedynymi łzami, jakie uroniła na pogrzebie Toma, były łzy gniewu i głębokiego smutku z powodu tych wszystkich lat, które przeżyła okłamywana i zdradzana przez męża.

Takie zdrady nie zdarzają się wyłącznie w rodzinnej scenerii. Są ludzie, dla których kłamstwa i oszustwa są częścią biznesowej strategii. Może nie znasz ich osobiście, lecz oni i tak sieją spustoszenie w twoich emocjach. Pomyśl o pozbawionych skrupułów sprzedawcach, którzy wciskają ci produkty niższej jakości lub obiecują usługi, których nigdy nie otrzymasz. Zdarzają się nawet oszuści, którzy żerują na dobroczynności, podczas gdy ich jedynym „celem dobroczynnym” jest własne konto bankowe. Wszędzie czyhają krętacze i naciągacze gotowi w każdej chwili wyciągnąć co się da od niczego niepodejrzewających ofiar. No i wreszcie są również tacy, których nigdy nie poznasz, a którzy skradną ci tożsamość i będą twierdzić, że są tobą. Zrujnują cię finansowo i emocjonalnie, a ty zostaniesz z tym wszystkim, by posprzątać bałagan i naprawić szkody, które wyrządzili twojej reputacji, na twoim koncie oraz w życiu.

Inne książki tego autora