I ty możesz zmienić świat

Tekst
0
Recenzje
Przeczytaj fragment
Oznacz jako przeczytane
Jak czytać książkę po zakupie
Czcionka:Mniejsze АаWiększe Aa


Spis treści

Od wydawcy

Abraham M. Keita

Adele Ann Taylor

Alexandra Flynn Scott

Anne Frank

Bana al-Abed

Baruani Ndume

Bronislawa Smidowicz

Cassandra Lin

Chester Greenwood

Claudette Colvin

Craig Kielburger

Dylan Mahalingam

Francia Simon

Grace Bussell

Helen Keller

Iqbal Masih

Jack Andraka

Jan Mela

Jean-Francois Champollion

Juana Ines de La Cruz

Julia Bluhm

Katie Stagliano

Kehkashan Basu

Kesz Valdez

Louis Braille

Malala Yousafzai

Mayra Avellar Neves

Michaela Chaeli Mycroft

Mikaila Ulmer

Mohamad Al Jounde

Neha Gupta

Nicholas Lowinger

Nkosi Johnson

Om Prakash Gurjar

Riley Hebbard

Roman Strzalkowski

Ryan Hreljac

Sadako Sasaki

Thandiwe Chama

Thomas Alva Edison

Winter Vinecki

Yash Gupta

Nagrody

Od autorki

Prawa dzieci

Text copyright © by Karolina Grabarczyk 2019

Illustrations copyright © by Nika Jaworowska-Duchlińska 2019

Copyright © for this edition by Media Rodzina Sp. z o.o. 2019

Projekt okładki

Andrzej Komendziński

Skład i łamanie

Andrzej Komendziński

Wszelkie prawa zastrzeżone. Przedruk lub kopiowanie całości albo fragmentów książki – z wyjątkiem cytatów w artykułach i przeglądach krytycznych – możliwe jest tylko na podstawie pisemnej zgody wydawcy.

ISBN 978-83-808-636-4

Media Rodzina Sp. z o.o.

ul. Pasieka 24, 61-657 Poznań

tel. 61 827 08 60

mediarodzina@mediarodzina.pl www.mediarodzina.pl

Konwersja: eLitera s.c.


Rodzice i nauczyciele pewnie często stawiają Ci za wzór osoby, które dokonały czegoś wielkiego. Ale czasem trudno jest wzorować się na kimś, kto jest od Ciebie tyle starszy! Często pewnie też słyszysz pytanie: „Kim chciałbyś zostać, kiedy dorośniesz?”, tak jakby to, kim jesteś i co robisz teraz, nie miało żadnego znaczenia...

Dlatego chcemy zaproponować Ci tę książkę. Przedstawiamy w niej historię 42 bohaterów, którzy jeszcze będąc dziećmi, sprawili, że świat stał się lepszy. Niektórzy z nich żyli w trudnych warunkach – w ubóstwie lub podczas wojny, a niektórzy byli ciężko chorzy. Pokazali, że mimo wielu przeciwności warto walczyć o swoje prawa i pomagać innym.

Prezentujemy również historie dzieci, którym się poszczęściło – mają bezpieczne domy i szczęśliwe rodziny, mogą chodzić do szkoły, a ich prawa są przestrzegane. (Mamy wielką nadzieję, że Ty również należysz do tej grupy). Oni także mają wielkie serca!

Być może któraś z ich historii sprawi, że i Ty poczujesz, jak wielką dysponujesz mocą. Możesz:

* pomagać innym,

* ulepszać codzienność,

* walczyć o sprawiedliwość,

* inspirować innych do działania,

* ...

Jeśli masz odwagę, żeby ratować świat, zacznij choćby dziś!

Wydawnictwo Media Rodzina


Abraham, zwany po prostu Keitą, dorasta w slumsach Monrowii, stolicy Liberii. Wszyscy są tam bardzo biedni, dlatego wiele osób choruje z powodu niedożywienia i braku higieny. W tej części miasta przemoc jest na porządku dziennym i nikt tu nie dba o prawa dzieci.

Ojciec Keity zostaje zabity przez buntowników, gdy chłopiec ma pięć lat. Od tego czasu Keita mieszka tylko z mamą i rodzeństwem. Nie chodzi do szkoły, bo musi się zająć zdobywaniem jedzenia. Zaczyna się uczyć dopiero w wieku dziewięciu lat. Dzieci nazywają go Dziadkiem Przedszkolnym, bo jest z nich najstarszy. Szybko nadrabia jednak zaległości i wkrótce ma najlepsze stopnie w szkole.

Gdy Keita ma dziewięć lat, słyszy o wstrząsającym wydarzeniu. Trzynastoletnia dziewczynka została zamordowana we własnym domu przez swoich przybranych rodziców. Ludzie organizują protest z tego powodu – żądają sprawiedliwości i surowej kary dla sprawców. Podczas protestu przemawia również Keita. Jego wystąpienie robi ogromne wrażenie na słuchaczach, dlatego zostaje zaproszony do przyłączenia się do Parlamentu Dzieci Liberyjskich. To organizacja, która jest kierowana przez dzieci i działa na ich rzecz – zapewnia im ochronę przed przemocą i wykorzystywaniem. Keita organizuje marsze pokojowe i nawołuje rząd do przestrzegania praw dziecka. W 2012 roku jego wysiłki zostają nagrodzone. Liberia podpisuje dokument chroniący prawa najmłodszych. Chłopiec walczy również o darmową szkołę podstawową i średnią dla wszystkich uczniów.

W 2014 roku w dzielnicy, w której mieszka Keita, dochodzi do tragedii – piętnastolatek, rówieśnik Abrahama, zostaje zastrzelony przez policję podczas pokojowego protestu. Keita organizuje drugi marsz. Chce, by rząd wziął na siebie odpowiedzialność za śmierć niewinnego chłopca. Wszyscy dyskutują na ten temat, a władze kraju są zmuszone do przyznania się do winy.

Chłopiec prowadzi cotygodniowy program radiowy, w którym mówi o aktualnych problemach dzieci i młodzieży w Liberii. Zachęca wszystkich słuchaczy do rozmowy i poruszania trudnych tematów.


Adele kocha książki. Wierzy, że są kluczem do sukcesu. Można się z nich wiele dowiedzieć – nie tylko o świecie, ale także o sobie. Czytając, dziewczynka przenosi się w niesamowite miejsca – jest kim tylko chce: czasami księżniczką, innym razem wojowniczką albo podróżniczką. Nie ma żadnych ograniczeń.

Adele chce zarazić swoją pasją inne dzieci, dlatego w wieku trzynastu lat wpada na pomysł, żeby założyć własną fundację. Rodzice dziewczynki urządzają co roku przyjęcie świąteczne dla bliskich i znajomych. Adele prosi, żeby każdy z gości przyniósł ze sobą w prezencie książki. W ten sposób Adele dostaje pierwsze dwieście egzemplarzy dla swojej fundacji i może rozpocząć działalność, która polega na przekazywaniu nowych książek i zakładek szkołom, bibliotekom oraz organizacjom pomagającym biednym ludziom.

 

W Stanach Zjednoczonych jedna na cztery dorosłe osoby ma trudności z czytaniem. Adele rozmawia na ten temat z setkami dzieci, ponieważ pragnie, by ludzie w każdym wieku odkryli w sobie pasję czytania. Biblioteka Adele rozwija się coraz bardziej, a fundacja tworzy nowe programy czytelnicze i naukowe. W lipcu 2012 roku organizacja buduje bibliotekę w Kenii.

Dziewczynka stara się, by takie miejsca powstawały na całym świecie, i żeby oprócz promowania czytelnictwa umożliwiały również naukę osobom, których nie stać na zdobywanie wykształcenia. Adele marzy także o napisaniu własnej książki dla dzieci.

www.adelesliteracylibrary.org


Alexandra Flynn Scott ma niebieskie oczy i burzę loków na głowie, gdy przychodzi na świat w styczniu 1996 roku. Jest normalnym, ciekawym świata niemowlakiem. Dziewięć miesięcy później rodzice dziewczynki dowiadują się, że Alex poważnie zachorowała. Ma raka. Dziewczynka spędza swoje pierwsze urodziny w szpitalu.

Konieczna jest operacja. Niestety podczas zabiegu następują komplikacje, a lekarze z trudem ratują życie Alex. Mówią, że nigdy nie będzie chodzić. Rok później dziewczynka jednak zaczyna raczkować. Ćwiczy, by nauczyć się samodzielnie poruszać. Ma jednak poważny problem – pomimo operacji i leczenia choroba nadal ją atakuje. Alex może umrzeć.

Zaczyna czuć się lepiej podczas kolejnego pobytu w szpitalu dziecięcym. Pyta mamę, czy po powrocie do domu będzie mogła otworzyć własne stoisko z lemoniadą. Chce przekazać zarobione pieniądze szpitalowi, by lekarze mogli pomagać dzieciom takim jak ona. Czteroletnia dziewczynka staje się sławna. Stoisko z lemoniadą odwiedzają tłumy.

W jednym z wywiadów telewizyjnych Alex wyznaje, że jej marzeniem jest przekazanie miliona dolarów na badania dotyczące raka u dzieci. Dziewczynka chce zrealizować swój plan, prosi więc o pomoc.

Dzieci na całym świecie zakładają własne stoiska z lemoniadą i przekazują zarobione pieniądze Alex. Dorośli wpłacają na jej konto znaczące kwoty – o wiele większe niż koszt szklanki lemoniady. Ośmioletnia Alex ma jednak coraz mniej czasu na uzbieranie założonej sumy, bo stan jej zdrowia pogarsza się z każdym dniem. Dziewczynka występuje w programie znanej amerykańskiej prezenterki telewizyjnej Oprah Winfrey, by powiedzieć światu, że warto pomagać innym.

W czerwcu 2004 roku Alex przekazuje ponad milion dolarów na badania nad nowotworem dziecięcym. Siedem tygodni później umiera w swoim łóżku w otoczeniu najbliższych. Rodzice dziewczynki oraz jej trzej bracia nadal prowadzą Fundację Stoiska z Lemoniadą Alex, która finansuje badania medyczne nad rakiem w całych Stanach Zjednoczonych.

www.alexslemonade.org


Anne Frank jest Żydówką, która mieszka w Niemczech. Gdy jest jeszcze małą dziewczynką, władzę w jej kraju przejmuje Adolf Hitler. Jest antysemitą, czyli człowiekiem wrogo nastawionym do wszystkich Żydów. Rodzice dziewczynki boją się o swoją rodzinę, dlatego przeprowadzają się do Holandii. Tata Otto ciężko pracuje we własnej firmie, mama Edith zajmuje się domem, a Anne i jej siostra Margot chodzą do szkoły.

1 września 1939 roku wybucha II wojna światowa, a ponad rok później wojska niemieckie wkraczają do Holandii. Tata Anne traci firmę. Żydzi są teraz bardzo źle traktowani. Nie wolno im jeździć tramwajem ani chodzić do restauracji i teatru. W końcu wszyscy muszą zamieszkać w wyznaczonym do tego miejscu – w getcie. Nie mogą stamtąd wychodzić pod groźbą śmierci. Wielu z nich zostaje zastrzelonych na ulicy. Inni trafiają do aresztu, skąd wywożeni są do obozów pracy.

Rodzina Franków ukrywa się w budynku dawnej firmy Ottona wraz z czterema innymi osobami. Wszyscy muszą zachowywać się bardzo cicho, by nikt obcy nie dowiedział się, gdzie mieszkają. Pomagają im przyjaciele – przynoszą jedzenie, ubrania, środki czystości i gazety. Tymczasem Anne zaczyna pisać dziennik. Opisuje w nim każdy dzień z sekretnego życia. Po dwóch latach kryjówka Franków zostaje odkryta i wszyscy trafiają do niewoli.

Anne i jej siostra umierają w obozie pracy w Bergen-Belsen. Ich mama w Auschwitz. Tylko tata wraca po wojnie do Holandii. Jedzie do przyjaciół, którzy ukryli dziennik Anne jeszcze przed aresztowaniem. Czyta go ze wzruszeniem. Odkrywa zupełnie inną Anne niż ta, którą znał. Dziewczynka wyznała, że pragnie, by jej dziennik został opublikowany jako powieść. Otto spełnia wolę córki. Pamiętnik zostaje wydany po raz pierwszy 25 czerwca 1947 roku. Od tego czasu pojawia się wiele nowych wydań książki w różnych językach. Powstają filmy i sztuki teatralne o dziewczynce. Cały świat poznaje jej historię. Tata Anne odpowiada na tysiące listów od osób, które przeczytały dziennik. Do śmierci prowadzi akcje na rzecz praw człowieka i szacunku dla wszystkich ludzi. Dom Franków staje się muzeum odwiedzanym przez tłumy.

www.annefrank.org


Bana ma trzy lata, gdy do Aleppo – miasta, w którym mieszka, przychodzi wojna. Wojna jest potężna i groźna. Wszyscy się jej boją. Na miasto codziennie spadają bomby, robią dużo hałasu i niszczą wszystko po drodze. Dziewczynka nic z tego nie rozumie – jeszcze niedawno chodziła z mamą i tatą na lody, do parku i do zoo, a teraz nie wolno jej wychodzić z domu.

Bana ma już siedem lat i doskonale wie, co znaczy strach. Próbuje być dzielna dla swoich młodszych braci – pięcioletniego Noora i trzyletniego Mohameda, ale czasem zdarza jej się płakać. Zwłaszcza gdy wokół giną ludzie, nawet najlepsze przyjaciółki Bany, a tata zostaje ranny.

W Aleppo brakuje jedzenia. Woda jest brudna. Wojna zniszczyła przydomowy ogród dziewczynki, pobliskie budynki i jej ukochaną szkołę. Bana spędza całe dnie w domu. We wrześniu 2016 roku, z pomocą mamy – nauczycielki angielskiego – zakłada konto na Twitterze. Można tam pisać i odczytywać krótkie wiadomości. Dziewczynka prosi dorosłych, by zakończyli wojnę. Nie chce się już bać i ukrywać przed ludźmi, którzy mogą wyrządzić jej krzywdę.

Od tego czasu Bana prawie codziennie opisuje wydarzenia ze swojego miasta, zamieszcza zdjęcia i filmy. Konto dziewczynki jest bardzo popularne. Bana staje się twarzą tragedii w Aleppo. Udostępnione przez nią informacje docierają do ludzi na całym świecie. Wszyscy już wiedzą, jak wygląda wojna w mieście Bany i jak bardzo cierpią tamtejsze dzieci. Najważniejsze stacje telewizyjne i gazety proszą władze Syrii, by zakończyły działania wojenne.

Pod koniec grudnia 2016 roku dziewczynka opuszcza swój kraj. Zostaje odnaleziona przez miejscowego dziennikarza wśród uratowanych z Aleppo ludzi. Jest cała i zdrowa. Nie wszyscy mają jednak tyle szczęścia co ona.

Podczas walk w Syrii ginie czterysta tysięcy osób. W tym kobiety i dzieci. To tyle, co duże polskie miasto. Wojna domowa trwa nadal.

www.twitter.com/alabedbana


Baruani pochodzi z małej wioski w Kongo. W jego kraju mieszkają różne plemiona, które walczą ze sobą o teren i bogactwa naturalne takie jak lasy, ryby, miedź i diamenty. Każdego dnia w Kongo giną ludzie. Brakuje jedzenia, ponieważ bojownicy zabierają mieszkańcom zapasy, zabijają tych, którzy stawiają opór.

Gdy Baruani ma siedem lat, w Kongo wybucha wielka wojna domowa. Chłopiec i jego mama ukrywają się przed żołnierzami, jednak w końcu miejsce ich pobytu zostaje odkryte. Żołnierze zamykają ich w płonącej chacie. Chłopiec przeciska się na zewnątrz przez mały otwór w ścianie, ale kobieta zostaje w środku. Uciekając z wioski, Baruani spotyka staruszkę, która również próbuje ocalić życie. Oboje jadą na lotnisko i lecą do Tanzanii.

Po przybyciu na miejsce Baruani zostaje wysłany do obozu dla uchodźców, czyli ludzi, którzy musieli opuścić teren, na którym mieszkali. Spędza tam dziewięć lat. Warunki w obozie są bardzo trudne – chłopiec mieszka w maleńkim domu wraz z kilkoma innymi osobami. Jest źle traktowany i zmuszany do ciężkiej pracy, przez co nie może chodzić do szkoły. Uczy się jednak w domu, choć często jest bardzo zmęczony obowiązkami.

Dowiaduje się, że istnieją przepisy, które chronią prawa dzieci na całym świecie. Wie, że młodzi ludzie mieszkający w obozach mają bardzo małe szanse na zdobycie wykształcenia. Zakłada więc parlament dzieci – organizację, w której rządzą najmłodsi. Zachęca rówieśników do rozmowy o trudnościach, które przeżywają, i wspólnego szukania rozwiązań. Dzieli się z nimi tym, czego się nauczył.

Razem nagrywają audycję radiową zatytułowaną Dzieci dla Dzieci, w której Baruani mówi o problemach młodych ludzi w obozie. Audycja odnosi sukces. Wiele dzieci odnajduje dzięki niej rodziny zaginione podczas wojny. Chłopiec ma bowiem wielu słuchaczy nie tylko w Tanzanii, ale także w Kongo, Burundi i Rwandzie. Pomaga mu organizacja pokojowa z Tanzanii, która walczy o dobro dzieci w kraju.

Baruani mieszka teraz w Holandii. Zajmuje się prawami dziecka nie tylko w Afryce, ale na całym świecie.


Jest rok 1901. Bronisława ma trzynaście lat. Część Polski, w której mieszka, znajduje się pod zaborem pruskim. Oznacza to, że władzę sprawuje tam król Prus. Prusy to fragment Cesarstwa Niemieckiego, wszyscy muszą więc mówić po niemiecku. Także w szkole. Po polsku prowadzone są tylko lekcje religii i śpiewu kościelnego. Do podstawówki we Wrześni, w której uczy się Bronka, przychodzi rozkaz od pruskich władz. Od teraz, w dwóch najstarszych klasach, także te przedmioty należy prowadzić w języku niemieckim.

Uczniowie nie chcą odpowiadać na pytania w obcym języku i przyjąć niemieckich katechizmów. Na znak sprzeciwu Bronka trzyma swój egzemplarz przez fartuszek, by nie splamić sobie rąk, czym rozpoczyna strajk dzieci wrzesińskich. Zostaje uznana za przywódczynię protestu. Początkowo nauczyciele delikatnie namawiają uczniów do współpracy. Z czasem pojawiają się groźby i kary. Dwoje najbardziej nieposłusznych dzieci, Bronisława i Stanisław Jerszyński, zostaje wychłostanych, czyli wielokrotnie uderzonych w różne części ciała. W obronie młodych ludzi stają rodzice.

20 maja do szkoły przyjeżdża inspektor. Chce wiedzieć, dlaczego dzieci nie stosują się do nowych zasad. Każe zamknąć uczniów klasy pierwszej w sali na dwie godziny. W tym czasie mają nauczyć się na pamięć słów pieśni pt. Kto się w opiekę po niemiecku. O godzinie dwunastej zwalnia do domu tych, którzy wykonali zadanie. Pozostali zostają ukarani. Nauczyciel bije ich po rękach i pupach. Dzieci wychodzą ze szkoły z płaczem. Mają tak spuchnięte dłonie, że nie mogą utrzymać w nich książek. Strajk trwa jednak nadal. Do dzieci dołączają rodzice. Walczą o zachowanie polskości. Nie chcą wyrzec się ojczystego języka, kultury i tradycji.

Sprawa staje się znana na całym świecie. Inne państwa potępiają króla Prus.

 

Kiedy w 1918 roku Polska odzyskuje wolność, wszystkie lekcje w szkołach ponownie mogą być prowadzone w języku polskim.


Cassandra uczy się w szkole o zmianach klimatu. Wie już, że temperatura na powierzchni Ziemi stale rośnie na przestrzeni lat. Ma to poważne skutki dla naszej planety. Topnieją lodowce, zwiększa się ilość wody w morzach, a niektóre gatunki zwierząt mogą przestać istnieć. Dziewczynka dowiaduje się, że przyczyną zagrożenia jest ogromne zużycie paliw kopalnych przez człowieka. Boi się, że jej własne miasto znajdzie się kiedyś pod wodą. Postanawia więc zrobić wszystko, by powstrzymać szkodliwe zmiany.

Namawia do działania koleżanki i kolegów z klasy. Wspólnie tworzą zespół, który chce pomagać jednocześnie biednym ludziom i środowisku. Szukają informacji na temat globalnego ocieplenia. Zwiedzają wystawę dotyczącą różnych sposobów wytwarzania energii. Okazuje się, że aby pomóc planecie, można na przykład produkować biopaliwo z oleju spożywczego.

W lokalnej gazecie ukazuje się artykuł dotyczący akcji „Jeden dolar robi różnicę”. Mieszkańcy miasta, w którym mieszka Cassandra, przekazują jednego dolara tygodniowo na ogrzewanie domów biednych ludzi. Dziewczynka ma pomysł. Zakłada organizację, która jednocześnie rozwiąże dwa nie dające jej spokoju problemy.

Fundacja wprowadza w życie nowoczesny system, który zbiera zużyty tłuszcz i zmienia go w biopaliwo, którym ogrzewane są okoliczne domy ubogich ludzi. Cassandra i jej przyjaciele współpracują z wieloma firmami, restauracjami i organizacjami. Rozdają ulotki informujące o zagrożeniach związanych z globalnym ociepleniem. Sprzedają kalendarze związane ze swoją działalnością. Opowiadają też o biopaliwie na lekcjach i różnych spotkaniach.

Przekonują właściciela firmy przewozowej, by szkolne autobusy z okręgu, w którym mieszkają, jeździły na biopaliwie. Dzięki ich pracy władze miasta wprowadzają przepis nakazujący wszystkim restauracjom recykling zużytego tłuszczu. Tworzą też specjalny smar, który można dostać w zamian za zużyty olej kuchenny.

www.projecttgif.com


Chester bardzo lubi jeździć na łyżwach po zamarzniętych jeziorach w swoim rodzinnym mieście Farmington, ale nie może przebywać na dworze zbyt długo. Ma wrażliwe uszy, a zimy są tam bardzo mroźne. Czasami nie pomaga nawet czapka, zwłaszcza że chłopiec ma alergię na szorstką wełnę, z której jest zrobiona. W czasach, w których żyje, znane jest tylko takie zabezpieczenie uszu, najczęściej więc Chester jeździ z gołą głową. Lodowate powietrze doprowadza do bolesnego przemrożenia tych delikatnych części ciała. W wieku piętnastu lat chłopiec wpada na pomysł, jak je chronić.

Z drutu, który znajduje w domu, robi pętle przypominające kształtem uszy. Prosi babcię, by uszyła do nich wypełnienie z futra bobra. Koledzy śmieją się z Chestera, bo w wymyślonych przez siebie nausznikach wygląda inaczej niż wszyscy. Jednak jego wynalazek szybko staje się bardzo popularny.

W 1887 roku Chester jest już dorosły. Ma dwadzieścia dziewięć lat i dużo nowych pomysłów. Udoskonala nauszniki, używając metalowych opasek zamiast drutu i uzyskuje na nie patent, czyli prawo wyłącznego korzystania z wynalazku. Teraz może na nim zarabiać. Buduje fabrykę i rozpoczyna produkcję. Dzięki temu ludzie w Farmington i okolicy mają zapewnioną pracę na ponad sześćdziesiąt lat.

Chester wymyśla także wiele innych rzeczy, takich jak mechaniczna pułapka na myszy, grabie ze stalowymi zębami, uchwyt na parasol dla przewoźników pocztowych, maszynę do produkowania drewnianych szpuli do drutu i nici oraz składane łóżko, ale najbardziej znany jest z nauszników. Jego fabryka produkuje czterysta tysięcy egzemplarzy rocznie, czyniąc Farmington „nausznikową stolicą świata”.

Czterdzieści lat po śmierci wynalazcy władze miasta ustalają, że 21 grudnia – pierwszy dzień zimy – będzie Dniem Chestera Greenwooda. Do dzisiaj pierwszą sobotę grudnia świętuje się tam wielką paradą na jego cześć. Nie tylko mieszkańcy miasta i goście ubierani są w nauszniki – ogromnych rozmiarów ochraniacze na uszy zakładane są na wozy strażackie, samochody policyjne i inne pojazdy.

Chester został ogłoszony jednym z najbardziej niesamowitych wynalazców Ameryki.

To koniec darmowego fragmentu. Czy chcesz czytać dalej?