Syn szczęściaTekst

0
Recenzje
Przeczytaj fragment
Oznacz jako przeczytane
Jak czytać książkę po zakupie
Czcionka:Mniejsze АаWiększe Aa



Gdyby szczęście naprawdę było stanem pożądanym dla człowieka, to idiota bez wątpienia uosabiałby najlepszego przedstawiciela gatunku

Friedrich Nietzsche

Dokument chroniony elektronicznym znakiem wodnym

This ebook was bought on LitRes


I RZEKŁ MU JEZUS: LISY MAJĄ JAMY I PTAKI NIEBIESKIE GNIAZDA, ALE SYN CZŁOWIECZY NIE MA, GDZIE BY GŁOWĘ SKŁONIŁ.

(Ewangelia św. Mateusza 8,20)[1]

Oto ja: Mrówka na wrzosowisku. Albo ptak, który zagubił się gdzieś w przestworzach. Daleko od ziemi. A jednak ona jest tak blisko, że czuję jej oddech na czole.

Stoi, mocno wsparta na szeroko rozstawionych nogach, wyciągając przed siebie ręce. Jednocześnie coś wymyka jej się z dłoni. W chwili, gdy metal trafia w kamień, słychać dziką pieśń. Ten dźwięk zostanie ze mną na zawsze.

Później, kiedy wszystko staje się jedną wielką ciszą, wrzosy zaczynają się poruszać. Suchy, chrzęszczący odgłos. A jej buty znikają spod brzegu spódnicy, robiąc powolny krok w tył. Aż do momentu, gdy znajdą się poza kręgiem zdarzeń.

W kręgu jestem ja. I mężczyzna. Leży we wrzosach z głową pokrytą czerwoną pianą, rozlewającą się coraz szerzej dookoła. To właśnie czerwień tworzy ten krąg wokół nas. Otacza jego i mnie. A ona w tym czasie wycofuje się ze wszystkiego. Nie jesteśmy w stanie jej dosięgnąć. Wyzwoliła się nawet ze skrajów własnej spódnicy.

Nie jestem ani mrówką, ani ptakiem. Jestem nikim. A jednak coś zmusza mnie, żeby wstać. Powoduje, że wyrastam z powietrza, żeby mnie dostrzegła.

Wtedy czuję jej dłonie. Dotykają mojej głowy. Ramion. Szyi. Twarzy. Wpija mi palce w oczy. Powoli. Aż wszystko staje się czarne. To nie boli. A jednak się boję.

Bierze mnie w ramiona, jakbym był czymś kruchym i lekkim. Przytula mnie. Dosyć mocno.

Czuję zapach jej skóry. Wysuszonej na słońcu trawy i świeżego potu. Przypraw i soli. Ale nie mogę jej zobaczyć, bo wetknęła mi palce w oczy, raz na zawsze.

*

Jeszcze zanim odrzuci mnie od siebie, czuję, jak napinają się jej mięśnie. W brzuchu. Piersiach, ramionach. Czuję uderzenia jej pulsu. Jest silny jak prąd płynący pod lodem. Niebezpiecznie bliski.

Chłód napiera na skórę. Potem sam, na ślepo, wyruszam w przestrzeń świata. Z obawy przed upadkiem podciągam pod siebie stopy. Gotów na wszystko. Dłońmi zasłaniam twarz. Chcę ochronić się przed katastrofą.

Potem dociera do mnie, że unoszę się w powietrzu. Płynę. A jej głos przemyka koło mego ucha jak nocny wiatr w otwartym oknie: „Błogosławię cię, Beniaminie, jesteś synem szczęścia!”.

*

Powiadają, że kłamstwo bywa również zatajoną prawdą. Jeśli tak, to kłamstw jest więcej, niż można sobie wyobrazić.

Nie powiedziałem nikomu, kto upuścił sztucer we wrzosach. Być może już wtedy poszukiwałem własnej prawdy.

Może najprawdziwsze kłamstwa to te przemilczane prawdy?

Bóg jest milczący. Czy Bóg jest kłamcą, bo milczy?

Napisano, że jesteśmy stworzeni na obraz i podobieństwo Boże.

A jeśli tak: Czy najbardziej przypominamy go w sztuce przemilczania?

...TYLKO TEN, CO SIĘ TRWOŻYŁ, ODNAJDUJE SPOKÓJ, TYLKO TEN, CO ZSTĘPUJE DO ŚWIATA PODZIEMNEGO, UWALNIA OBLUBIENICĘ, TYLKO TEMU, CO WYCIĄGA MIECZ, ODDANY JEST IZAAK

(Johannes de Silentio)[2]

To również ja: Próbujący się pozbierać w obcym mieście. Ale nic się nie zgadzało. Moje życie przemykało obok. Z góry na dół. Wstecz. Ludzie idący w moją stronę na ulicach i chodnikach mieli maski. Wszyscy. Każdy z nich był Diną, używającą wszelkich dostępnych przebrań, aby ukryć się przede mną.

Niebo było ogromną, wypolerowaną monetą, na którą pluły długie szeregi ceglastych kominów.

Ktoś napisał do mnie, prosząc, abym odebrał wiolonczelę Diny. Przyjaciele lub bliscy robili takie rzeczy, kiedy ktoś umarł. Nie pozwoliłem tej myśli zagnieździć się we mnie, bo chciałem odnaleźć jej żywe ślady.

Przez krótką chwilę szła przede mną kobieca postać z wielkim kapeluszem, kołysząc biodrami. Przypomniało mi się coś, co kiedyś powiedział Anders: Unikaj kobiet usiłujących ukryć twarz pod kapeluszem, które jednocześnie sprawiają wrażenie, jakby szły z obnażonymi biodrami. Nie są ani tak skromne, ani tak nagie, jak w twoich marzeniach.

Wiolonczela mogła przywodzić na myśl kobietę o nagich biodrach. Stała gdzieś tutaj, w obcym mieście, oparta o ścianę, z brzuchem pełnym łez.

Człowiek mógł powiedzieć sobie, że jeśli odnajdzie wiolonczelę, to znajdzie też płacz. Albo śmierć. Albo jedno i drugie.

Można było również dyskutować ze sobą, czy to czyn szaleńca, czy zrozumiała reakcja dziecka. W obu wypadkach równie groteskowa.

Nie umiałem grać i nie zamierzałem się nauczyć. Wiolonczela zapewne nie kosztowała aż tyle, żebym nie mógł ponieść tej straty. Ale postanowienie zapadło. Musiałem odszukać instrument i przewieźć go do Reinsnes.

Ludzie przechodzący pośpiesznie obok mnie, ich głosy, obcy język, zamieszanie – wszystko zmieniło się w inferno, otwierające każdy por w moim ciele. Byłem znów mały i Dina posadziła mnie na koniu, mówiąc, że przytrzyma wędzidło, dopóki nie przejdziemy przez podwórko, ale potem muszę sam złapać cugle.

*

Już na brudnej, zadymionej stacji kolejowej miałem uczucie zanurzania się w podziemny świat. Byłem Orfeuszem. Miałem zejść śladami kobiety do królestwa śmierci.

Podczas jazdy ze stacji kilkakrotnie sprawdziłem, czy list z adresem znajduje się w wewnętrznej kieszeni mojego płaszcza. Mimo że już dwa razy podałem adres fiakrowi, a on potakująco skinął głową.

Dom był ogromny i położony nieco dalej od ulicy, otoczony wysokim płotem. Wejście zagradzała kuta furtka z ostrymi szpikulcami na górze i na dole. Wyglądało na to, że dzikie wino i chwasty przejęły władzę nad rabatami kwiatowymi przy schodach. Dom raczej nie wydawał się zamieszkany.

Poprosiłem woźnicę, aby chwilę poczekał, a potem zrobiłem tych kilka kroków w stronę furtki i znalazłem zaśniedziały dzwonek. Gdzieś w środku zabrzęczało. Ale nic się nie wydarzyło. Spróbowałem otworzyć furtkę. Jednak ta wydała tylko piskliwe, groźne skrzypnięcie i pozostała zamknięta.

Potrząsnąłem furtką. Zawołałem. W dziecinnej wściekłości przez chwilę coś wykrzykiwałem. Samotność, rozczarowanie, zmęczenie. Wszystko płynęło ze mnie w tym twardym języku, którym niezbyt dobrze władałem. To Beniamin chciał wejść do Diny. Do mamy!

Gardziłem sobą. Ale nie mogłem się poddać. Nie teraz!

W końcu woźnica uznał chyba, że to już dla niego zbyt wiele. Chciał dostać swoje pieniądze i odjechać.

W sąsiednim domu otworzyło się okno, pojawiła się w nim kobieta i coś do mnie zawołała. Nie zrozumiałem jej. Ale słowo „wahnsinnig” uświadomiło mi, że mnie karci. Otwierały się kolejne okna wychodzące na ulicę. Kolejne głosy. Ktoś krzyknął słowo „policja”.

Wtedy się poddałem. I z uczuciem, że dom istniał tylko w mojej wyobraźni, wspiąłem się do dorożki.

Znalazłem tanią kwaterę w okolicy i codziennie po kilka razy mogłem spacerować w pobliżu domu. Gorące słońce stanowiło udrękę. Podobnie jak moje ciemne ubrania. Oczywiście mogłem poszukać dla siebie czegoś lżejszego. Tyle grosza jeszcze miałem. Ale co miałbym z tym zrobić, kiedy to wszystko już się skończy? Poza tym człowiek, u którego wynająłem kwaterę, twierdził, że lada dzień nadejdzie chłód.

Pensjonat przesiąknięty był zapachem boczku i kiełbasy aż po samo wnętrze twardej jak kamień poduszki. Pluskwy biegające po ścianach przypominały żywe, niespokojne wzory na tapecie. Przesiadywałem w różnych miejscach i na rynku, wśród spadających liści. Ludzie spieszyli się do swoich zajęć i nie dostrzegali mnie. A jednak miałem makabryczne uczucie, że jestem obserwowany.

Można było pomyśleć sobie, że do pompowania krwi w żyły nie jest potrzebne żadne serce. To samotność stanowiła siłę podtrzymującą krążenie. Docierała do każdego zakamarka mojej istoty.

Śmierć!, szeptała.

Byłem Orfeuszem. Podjąłem się pewnego zadania. Dla kogo?

*

Język męczył mnie śmiertelnie. Na początku każdy przemawiał głosem Matki Karen. Znów tkwiłem w czasach dzieciństwa, a ona czytała mi głośno po niemiecku zajmujące historie, żeby nauczyć mnie języka. Sądziłem, że opanowałem go na tyle, żeby wyrażać się zrozumiale w prostych rozmowach. Ale po kilku godzinach w głowie miałem jeden wielki zamęt. Zaczynałem doznawać uczucia, że ludzie specjalnie wydają dźwięki, żeby mnie zwieść lub doprowadzić do nieporozumienia.

Wieczorami, kiedy kładłem się spać pod świetlikiem z widokiem na nieobecnego Boga, głosy i słowa mieliły się w mojej głowie. Czy ludzie, z którymi próbowałem rozmawiać, zrozumieli, o co pytałem? Czy ja pojąłem dobrze ich odpowiedź?

Miałem przecież nadzieję, że ona żyje. I bałem się, że jest inaczej.

Ale Orfeusz musiał zyskać pewność, którą będzie mógł zabrać w podróż do domu.

 

Człowiek mógł wyobrażać sobie, że siedziała na tej właśnie ławce lub przechodziła tą oto ulicą. Pewnego dnia uznałem, że ją widzę. I przez kilka dzielnic podążałem za obcą kobietą. Aż do chwili, gdy się odwróciła, posyłając w moją stronę rozwścieczony potok słów.

– Proszę się nie bać! To tylko Orfeusz – powiedziałem przyjaźnie.

Wtedy zaczęła biec. Torebka uderzała ją w udo. Opłakany to był widok. Miała o wiele za wysokie obcasy. Jej kroki dźwięczały na bruku drobnym stukaniem. Prawie nie niosły jej do przodu. Łatwo można było ją pochwycić. Złapać za rękę lub coś w tym rodzaju. Kusząca możliwość. Prawie prosiła się o to tym idiotycznym biegiem.

*

Minęły trzy dni, a ja nadal krążyłem ulicami. Brud i liście tworzyły sterty pod noskami moich butów, jakby stanowiły część mnie, której usiłowałem się pozbyć.

Wstałem wcześnie, postanawiając porozmawiać z ludźmi w sąsiednich domach. Ogoliłem się starannie i włożyłem czystą koszulę.

Chodziłem od drzwi do drzwi, naciskając dzwonek. Stałem, nadsłuchując odległych, mechanicznych odgłosów szurających stóp. Wielkich nóg w butach o skórzanych podeszwach. Drobniejszych stóp w filcowych pantoflach. Wysokich obcasów, wydających metaliczny, prawie przerażający dźwięk. I tak ciągle od nowa. Tkwiłem w rytuale pozbawionym większych zmian. Zupełnie jakby naigrawali się ze mnie, pragnąc mnie zmylić i sprawić, bym zapomniał, dlaczego tam jestem.

Nikt nie znał Diny Grønelv. Niektórzy odpowiadali uprzejmie, ale z roztargnieniem, jakby w gruncie rzeczy mnie nie dostrzegali. Inni wydawali się zirytowani lub zalęknieni, jakby sądzili, że zadzwoniłem do drzwi tylko po to, aby mieć pretekst do napaści. Niektórzy byli chłodni, poprawni i lakoniczni. Jeszcze inni patrzyli na mnie jak na szaleńca. Jak na człowieka chodzącego od drzwi do drzwi i pytającego o kobietę, której wyglądu nie potrafi nawet opisać.

Po południu wróciłem pod podany mi wcześniej adres. Zadzwoniłem do drzwi, tak jak codziennie.

W tym momencie rytuał został przerwany. Zbliżały się kroki! Szurające, ale jednak szybkie. W drzwiach pojawił się starszy mężczyzna z długimi, pokrytymi siwizną wąsami i bystrymi oczami. Przez chwilę staliśmy, mierząc się wzrokiem. W końcu odezwał się niecierpliwie:

– Tak?

Przedstawiłem się, oczekując, że mnie rozpozna. Ale spojrzenie mężczyzny było puste.

– Dostałem list z informacją, że mogę tutaj odebrać wiolonczelę pani Grønelv – wyjaśniłem.

W końcu zareagował serią przyjaznych grymasów.

– Ach, tak. Więc to pan? Cóż, ja nazywam się Karl Meyer. I rzeczywiście mam na przechowaniu wiolonczelę – odparł mężczyzna.

Sytuacja zdawała się nierzeczywista. Poczułem rozgorączkowanie. Wszystkie pytania cisnęły mi się na usta jednocześnie. Stałem tam, jąkając się.

Mężczyzna przyglądał mi się przez chwilę, a potem skinął głową. Chociaż nie wiedziałem, czy zrozumiał moją wypowiedź. Potem zaprosił mnie do dużego, ponurego holu. Meble były niczym budynki, kradnące powietrze i światło. Stojąc między witryną a krzesłami o wysokich oparciach, mężczyzna wydawał się mniejszy.

Okazało się, że to właśnie jest mistrz. Przyjął na przechowanie wiolonczelę należącą do Diny Meer. W chwili, kiedy wspomniał o Dinie Meer, zrozumiałem, że Dina używała fałszywego nazwiska.

Musiałem udawać, że jestem tego świadom. A zarazem sprawić, żeby opowiedział mi wszystko to, czego nie wiedziałem.

Drżący z niecierpliwości, podałem mu rękę, wyrażając wielką ulgę, że w końcu zastałem go w domu. Kiedy zostawiałem płaszcz na wieszaku przypominającym szubienicę, zamieniliśmy parę słów. Ubolewał nad tym, że niestety przez kilka dni był w podróży. Potem poprowadził mnie przez kolejne zagracone meblami pokoje. W końcu znaleźliśmy się w dużej sali. Na środku, na parkiecie z ciemnego drewna, stał ogromy fortepian. Na ścianach wisiały rozliczne instrumenty. Skrzypce, altówka, instrumenty dęte.

Wciągnąłem głęboko powietrze. Rozpoznałem stojącą w kącie wiolonczelę Diny. Oczy natychmiast napełniły mi się łzami.

Mężczyzna powiedział, że przyniesie jakiś poczęstunek. Niestety bardzo prosty, bo gospodyni ma dziś wychodne.

Podszedłem do instrumentu. Dotknąłem go. Gładkie drewno. Chłodne i ciepłe zarazem. Rysa po jednej stronie. Rozpoznałem ją. Niczym przyjaciela. Biła od niej siła. Brakowało mi jej.

Gwałtowne fale wspomnień. I tajemnic. Przerażenie. Smutek. I radość. Dopiero słysząc, jak mężczyzna wchodzi ponownie do pokoju, uświadomiłem sobie, że stoję tam i płaczę.

Odwrócony do niego plecami starałem się pozbierać. Słyszałem, jak stawia karafkę i szklanki na małym stoliku pod jednym z wysokich okien. W przeciwieństwie do wszystkich pomieszczeń, przez które przeszliśmy, to tutaj nie służyło żadnemu innemu celowi niż muzyka. Żadnych ciężkich zasłon. Żadnych zbędnych mebli ani szaf. Żadnych dywanów.

Miało się uczucie, jakby człowiek już wcześniej tu był. Bo ona tutaj była.

– Miała talent – powiedział, wskazując dłonią stolik. – Wielki talent. Ale była nieco za stara na występy w salach koncertowych. Poza tym była kobietą – zakończył.

Zarejestrowałem, że użył słowa „była”. To mnie rozwścieczyło. Osobliwe. Bo przecież byłem przygotowany na to „była”, czyż nie?

Usiadłem.

– Czegoś jej brakowało. Miękkości w palcach – stwierdził. – Była zbyt dzika. Za twarda. Zbyt późno rozpoczęła właściwe kształcenie.

Umilkł na chwilę, sprawiając wrażenie, że myśli o niej.

Zapytałem, czy wie, gdzie teraz jest. Na chwilę pochylił się nad kieliszkiem wina, a potem podniósł na mnie wzrok.

– Wyjechała jakiś czas temu.

– Dokąd?

– Trudno powiedzieć. Ale wspominała o Paryżu.

Usiłowałem wyczytać z jego głosu, czy wie więcej, niż powiedział. Ale nie było to możliwe. Nie znałem go dostatecznie dobrze, żeby odgadnąć, czy kłamie.

– Trudne czasy – wymamrotał z pewnym zakłopotaniem. – Niełatwo przebywać w Paryżu w obecnej chwili... Nigdy nie pojąłem tego ludzkiego upodlenia, które wydaje się takie nieuniknione...

– Czego?

– Wojny.

Przerwał. Potem dodał – jak gdyby sam dla siebie:

– Ujmująca i piękna. Budząca zainteresowanie. Chyba wielu marzyło o jej towarzystwie. I nie wszyscy byli z najlepszych sfer.

Dlaczego wciąż używał czasu przeszłego?

– Czy ona nie żyje? – zapytałem.

– Skądże znowu, dlaczegóż miałaby nie żyć? – odparł zdziwiony. – Oczywiście, czasy są ciężkie... ale nie istnieje żaden powód, z jakiego miałoby jej nie być wśród żywych. Była w pełni zdrowia, kiedy widziałem ją po raz ostatni, ale porzuciła już wtedy wiolonczelę.

– Dlaczego zrezygnowała z wiolonczeli?

– Zbyt wiele od niej wymagała. Wspominała coś o ofierze. Miała bardzo silne przekonania.

Próbowałem wyjaśnić mu, że nie sądzę, aby Dina była w stanie porzucić grę na wiolonczeli lub rozstać się z nią na zawsze.

– W moich oczach była osobą, która porzucała wszystko, czego nie można było uczynić nieśmiertelnym – odparł z namysłem.

Pokazałem mu list z adresem i podpisem, którego nie potrafiłem do końca odczytać.

– Chyba się spieszyła. Wyjazd...

Przez chwilę patrzył na mnie pytająco. A potem skinął głową w stronę rogu pokoju.

– Wiolonczela – mruknął – nie ma w zasadzie zbyt wielkiej wartości, ale to dobry instrument. Proszę ją zabrać!

– Gdzie mieszkała? – zapytałem.

Potrząsnął głową.

– Czy to na pana polecenie zarzuciła grę? – zadałem pytanie.

– O, nie! – odparł w popłochu. – Ale powiedziałem jej jasno, że nie ma widoków na wielkie sale koncertowe.

– Cóż za bezduszność! – powiedziałem bezczelnie.

– Nie, konieczność.

– Odebrał jej pan wszystko!

– Nie, to dało jej siłę! – odparł cicho.

– Siłę? Do czego?

– Żeby być sobą.

– Dina zawsze była sobą!

Siedzieliśmy, przyglądając się sobie nawzajem. Jego wąsik był groteskowy, przypominał rozczochranego kota.

– Proszę mi powiedzieć, znał pan tę kobietę? Musiał pan ją znać, skoro ofiarowała panu swoją wiolonczelę? – zapytał.

Skonstatowałem to. Bez zdumienia. Nie wspomniała o mnie. Swoje życie zachowała dla siebie. Nie używała ani nazwiska Andersa, ani Jakuba. Dosłownie ukryła się w sercu Europy, przybierając nazwisko Meer.

Chyba uznał, że nie rozumiem, co do mnie mówi, bo powtórzył:

– Proszę mi powiedzieć, znał pan Dinę Meer?

– Nie, chyba nie – odparłem krótko.

W tym samym momencie zrozumiałem, że to prawda.

– Kim pan jest? Krewnym? – zapytał.

– Tak. Bardziej przyjacielem...

– Musi pan być młodym przyjacielem.

Poczułem się głupio.

Wypiliśmy po łyku, robiąc przerwę w rozmowie.

– Zdaje mi się, że musi pan się zdecydować – rzekł nieśpiesznie – czy szuka pan wiolonczeli, czy kobiety.

– Szukam wiolonczeli – odparłem z mocą.

– A zatem odnalazł pan wiolonczelę.

– Wie pan o niej coś jeszcze, prawda?

Potrząsnął głową z uśmiechem. Irytującym. Trudno mi było zapanować nad sobą, bo miałem uczucie, że drwi sobie ze mnie.

– A więc pana też opuściła? Nieprawdaż? – usłyszałem własny głos.

Coś się z nim stało. Nie wiem dokładnie, co to było. W oczach przemknął mu jakiś cień, dłoń poruszyła się. Prawie niezauważalnie. Nagle wiedziałem, że to prawda. Zostawiła go.

– Dlaczego sądzi pan, iż byliśmy ze sobą tak blisko? Jestem starym człowiekiem – rzekł z uśmiechem.

– Nie wiem – odparłem.

Uśmiechnął się leciutko.

– Proszę nie wyciągać młodzieńczych wniosków. Sam pan rozumie... widziałem, jak przychodzą i odchodzą. Z marzeniami o sławie. Też takie miałem. Niektórzy przychodzą w porę, ale nie mają dość talentu albo woli poświęcenia innych spraw. Inni mają i wolę, i talent, ale przychodzą zbyt późno. Albo też życie staje im na drodze w inny sposób.

– W jaki?

– Och, to może być wiele rzeczy. Rodzina, brak pieniędzy. Miłość i inne szaleństwa...

– Co powstrzymało Dinę?

– Przede wszystkim to, że pojawiła się zbyt późno. Ten, kto ma zostać wirtuozem, musi być jak wosk, a jednocześnie mieć twardą jak kamień dyscyplinę. A poza tym nie może nosić w sobie smutku i tęsknoty za domem.

– A ona nosiła?

Przyjrzał mi się, nie zamierzając odpowiedzieć.

– Dlaczego nie pojechała do domu? – zapytałem podstępnie.

– Nic mi o tym nie wiadomo – odparł szybko. Trochę zbyt szybko?

– Nic pan nie wie? – dociekałem.

– Ona akurat nie była z tych osób, które zwierzają się komukolwiek.

– Ale przecież pan nie jest kimkolwiek? Jest pan jej nauczycielem i przyjacielem, czyż nie?

– Ale to nie oznacza, że jestem jej powiernikiem w każdej sprawie. Co miał pan nadzieję ode mnie usłyszeć?

– Gdzie mogę ją znaleźć.

– Przykro mi, że nie jestem właściwą osobą – odparł z westchnieniem.

Zaraz potem wyjął z kieszeni zegarek i oznajmił, że wkrótce przychodzi uczeń. Podniósł się, ponownie wskazując głową wiolonczelę.

Kiedy staliśmy w korytarzu, wręczył mi swoją wizytówkę.

– Ach, prawda – powiedział nagle. – Mogę podać panu adres teatru, w którym często bywała. Wydaje mi się, że miała tam sporo znajomych.

Powiesił laskę na przedramieniu i pochylił się nad solidnym, dębowym biurkiem, żeby zapisać adres na odwrocie wizytówki.

Podziękowałem.

Chwilę potem stałem na ulicy z wiolonczelą Diny. Uchwyt futerału był urwany. Wziąłem ją pod pachę. Kiedy skręciłem za róg, uderzył mnie lodowaty wiatr. Kilka dużych liści podfrunęło w moją stronę, przyklejając mi się do płaszcza.

*

Można było sobie marzyć, jak to wszystko mogło być.

Gdyby się ją znalazło. Ale do niczego to nie prowadziło. Orfeusz wyruszył w podróż z konkretnym zadaniem. Można było nawet powiedzieć, że zadanie zostało właśnie wykonane. Już wcześniej zapisano, że Orfeusz wróci z podziemi z pustymi rękami. I teraz ruszał w drogę powrotną z wiolonczelą w futerale.

Poszedłem w stronę mojej kwatery, myśląc o studentach zwierzających się ze swoich marzeń o podróżach. Na zabawach w Regensen albo w Valkendorfie. Lub w knajpach, kiedy na stołach stawiano piwo. Marzyliśmy o wyruszeniu w świat, dokonaniu odkryć medycznych i zdobyciu sławy.

Mogłem sobie pozwolić na ironiczny uśmiech. Teraz byłem w świecie. I co z tego? Czy kurz i brud nie były takie same wszędzie, gdziekolwiek się postawiło stopy?

 

Ona też marzyła o podróżach. Zobaczyłem ją oczyma wyobraźni, jak wchodzi na pokład statku „Książę Gustaw”, a wiatr szarpie rondo jej kapelusza. Ciągle jeszcze nienawidziłem tej chusteczki, którą machała mi na pożegnanie. Usiłowałem dostrzec rysy jej twarzy. Ale odległość między nami była zbyt wielka.

Co spełniła ze swoich marzeń o podróżach? Czy znalazła spokój, pozbywając się mnie? Uciekając przed możliwością, że jedno moje słowo mogłoby wszystko zdradzić?

Dręczyłem się rozmyślaniem, co też zrobiły z nią lata. Jakich kochanków miała? Z czego żyła? Jak wyglądała? Dlaczego nie wyjechała od razu, zrozumiawszy, że musi? Starałem się przypomnieć sobie, czym to spowodowałem. Co takiego powiedziałem lub zrobiłem, co uświadomiło jej, że prędzej czy później ją wydam? Czy okazałem słabość, która wzbudziła w niej wątpliwość, czy dam radę? Milczeć.

Jej wiolonczela okazała się ciężka. Człowiek mógł tylko dodawać sobie ducha wyobrażeniem tego, jak ona wskakuje na konia lub zamyka drzwi. Zawsze w drodze. Uciekająca ode mnie.

W ten sposób szybciej podjąłem decyzję, że następnego dnia wracam do Kopenhagi.

*

Jednak następnego dnia nie pojechałem na stację. Odwiedziłem teatr, którego adres podał mi mistrz. Nie mogłem się powstrzymać. Najpierw próbowałem wyjąkać coś w stronę zszarzałej męskiej twarzy, która pojawiła się w małym okienku w ścianie. Poszukiwałem Diny Meer, gdyby mógł mi w tym pomóc. Potrząsnął głową, nie przestając jeść czegoś, co miał w papierowej torbie. Za każdym razem, kiedy zanurzał w niej głowę, twarz znikała mu tam aż po korzonki włosów. Starałem się być uprzejmy, dając mu do zrozumienia, że to ważne, abym porozmawiał z kimś, kto ją zna.

Ignorował mnie całkowicie. Aż do chwili, gdy wpadłem na to, żeby wyjąć banknot. Wtedy zamyślił się, wysysając coś z zębów, a potem błyskawicznie chwycił świstek. Następnie starannie złożył papierową torebkę, ze swojej klatki otworzył drzwi i dał znak ręką, abym wszedł. Poszliśmy śladem kakofonii dźwięków, która miała okazać się próbą orkiestry.

– Schröder! Pierwszy skrzypek! – wskazał palcem i zniknął.

*

Poczekałem do przerwy. Wtedy niepewnie podszedłem do mężczyzny, który, jak sądziłem, był pierwszym skrzypkiem. Nie robił aż tak nieprzyjaznego wrażenia, jak się obawiałem. Od razu przystąpiłem do rzeczy. Przedstawiłem się jako krewny Diny, który przyjechał do Berlina i chciałby się z nią spotkać. Bez wahania podał mi adres mistrza.

– Czy ona tam mieszka? – zapytałem, nie wspominając, że już tam byłem.

– Tak – odparł, odwracając się jednocześnie do dyrygenta, który powiedział coś, czego nie zrozumiałem.

Gdyby oceniać po sfatygowanej kurtynie i poplamionych fotelach, wyglądało to na teatr trzeciej kategorii. Orkiestra na pewno nie była lepsza.

Kiedy tylko dyrygent zniknął nam z oczu, zapytałem Schrödera, czy ma czas na chwilę rozmowy. Zwlekał trochę z odpowiedzią, w sumie miał właśnie zjeść śniadanie. Zaproponowałem, że go zaproszę. O ile w pobliżu jest jakieś miejsce. Ale nie miał na to dość czasu. Zrobił niecierpliwy ruch ręką w stronę widowni i usiadł.

Był w nieokreślonym wieku. Wąska twarz. Czarne włosy z białym pasmem zaczesanym od prawej skroni do szczytu czaszki. Wyglądało to osobliwie. Znał Dinę!

– Ona już nie mieszka pod wspomnianym przez pana adresem – powiedziałem.

– Ach, tak – odparł tylko, wzruszając ramionami.

– Czy ona tu grywała?

– Nie – odrzekł, uśmiechając się w sposób sugerujący, że myśl ta była zabawna.

– Skąd więc pan ją zna?

– Przybyła tu razem z panem Erenstem.

– Kim jest Erenst?

– Właścicielem teatru.

– Co tu robiła?

Ze znużeniem ponownie wzruszył ramionami, rzucając spojrzenie w stronę drzwi.

– Bywała na przedstawieniach. Słuchała koncertów...

– Jaką rolę odgrywał Erenst?

– On nie gra, tylko projektuje i buduje domy – odparł zrezygnowany.

– Chciałbym z nim porozmawiać!

– Wyjechał.

– Dokąd?

– Do Paryża.

– Czy to możliwe, że Dina pojechała do Paryża razem z nim?

Potrząsnął głową. Potem odwrócił się do mnie plecami, zwracając się do wchodzącego członka orkiestry. Chwycił smyczek i zaczął grać. Jakbym był powietrzem.

Można było oczywiście zmarnować sporo energii na myślenie, że świat jest tyleż nieuprzejmy, co niemądry. Chodziłem wśród orkiestry od człowieka do człowieka, starając się w zrozumiały sposób zadać pytania o życie Diny i adres tego Erensta w Paryżu. Pozwoliłem, żeby dotknął mnie ten płytki, obojętny, wrogi, głupi człowiek. Grubo ciosany i posłany w świat dla unicestwienia wszelkiego dobrego kontaktu.

A więc to tutaj przebywała Dina! Tutaj przychodziła, żeby słuchać prób. Na pewno grali równie gruboskórnie, jak się wypowiadali, pomyślałem sobie, stojąc już na ulicy.

Śmierdziało z rynsztoka, a koła dorożek stukały o bruk. Myślałem o wszystkich tych chwilach w dzieciństwie, kiedy płakałem ze złości lub strachu, i pragnąłem znów umieć tak płakać. Zamiast tego położyłem płaszcz na wyszczerbionych kamiennych schodach i usiadłem na nim.

*

Potem włóczyłem się ulicami. Ale kiedy księżyc pojawił się na niebie, a latarnie zapłonęły, znów stałem przed budynkiem teatru. Kupiłem bilet, nie sprawdzając, co grają.

Szkoda, że nie miałem ze sobą zgniłych jaj.

Odszukałem swoje miejsce. Kiedy kurtyna poszła w górę, zrozumiałem, że nie będzie to przedstawienie teatralne. Orkiestra siedziała na scenie zamiast w kanale. Rozpoznałem niektóre osoby spotkane wcześniej tego dnia. Dyrygenta i skrzypka.

Sala była prawie pełna. Kakofonia strojonych instrumentów od razu zadziałała mi na nerwy. Nie miałem pojęcia, co tam robię. Byłoby lepiej, gdybym po prostu dopadł tego Schrödera na zewnątrz, jak już będzie po wszystkim.

Kobieta siedząca za mną mówiła coś nieprzerwanie do swojego towarzysza. Zrozumiałem tyle, że poznała mężczyznę tak niezdarnego i niewychowanego, że nie była w stanie tego znieść. Odwróciłem się z irytacją. Kobieta miała na sobie czerwoną suknię z koronkowym stanem. Gestykulowała dłońmi ciężkimi od pierścionków i całkowicie zignorowała moje spojrzenie.

W końcu w sali zapadła ciemność. Kobieta za mną ucichła. Skrzypek i pozostali muzycy przyłożyli smyczki do instrumentów. Jego ramiona tam nie pasowały. Ani do skrzypiec, ani na podium. Powinien był zostać drwalem. Bawiło mnie, że znajduje się w tak śmiesznie nieodpowiednim dla siebie miejscu.

Wtedy zagrała muzyka! Popłynęła ku mnie.

Orkiestra nie okazała się równie podrzędna, co kurtyna. Zrozumiałem to już po pierwszych taktach, starając się rozpoznać, co grają.

Spektakl mnie wciągnął. Twarze pochylone nad instrumentami przestały jawić mi się jedynie w powiązaniu z wcześniejszymi przygnębiającymi doświadczeniami tego dnia. Nie czułem już nienawiści do ramion, poruszających się w górę i w dół. Karków. Palców. Cieni na prospekcie.

Bo w muzyce było wszystko. I muzyka była nią.

Wiedziałem już, dlaczego znosiła tych ludzi stojących za instrumentami. Dlaczego przychodziła tutaj słuchać prób. Starzejący się wiolonczelista w wyświechtanej marynarce zniknął. Cała orkiestra znikała, jeden muzyk po drugim. Pozostał tylko dźwięk.

Dina siedziała gdzieś u góry z wiolonczelą między kolanami. Płacz strun płynął z jej wnętrza. Nagle obok mnie na wolnym fotelu usiadł Rosjanin. Na głowie miał przekrzywioną czapkę z wilczego futra, przykrywającą dziurę w czaszce. Pochylił się ku mnie z uśmiechem, wskazując głową w stronę sceny. Kiedy przebrzmiały ostatnie dźwięki, klasnął w dłonie i głośno zagwizdał. Ludzie odwrócili się i zaczęli gapić. To mnie uspokoiło. Był gorzej ubrany ode mnie.

Czy tylko my rozumieliśmy z tego cokolwiek? Wiedzieliśmy, kim ona jest? A może to właśnie dlatego wrzosy tamtej jesieni poczerwieniały – bo on nic nie rozumiał?

*

Podczas przerwy ponownie dostrzegłem kobietę w czerwonej sukni. Ciemne włosy zwisały po obu stronach jej twarzy. Wydawały się tak ciężkie, jakby pokrywała je smoła. Słuchała czegoś, co opowiadał jej młody człowiek w białych spodniach i ciemnej marynarce. Potem potrząsnęła głową i upijając łyk z kieliszka, przewróciła oczami.

Człowiek nie zawsze wie, dlaczego coś robi. Wszedłem w otaczający ją krąg światła. Pomiędzy nią a mężczyznę. I w tym twardym języku, którym byłem tak bardzo zmęczony, zapytałem:

– Przepraszam, nie zna pani przypadkiem pani Diny Meer?

Najpierw tylko wpatrywała się we mnie. Ale kiedy jej kawaler spróbował wsunąć się pomiędzy nas, robiąc przy tym odpowiednią minę, wówczas jakby się przebudziła.

– Nie – odparła prawie przyjaźnie.

– Kim pan jest? – spytał poirytowany kawaler.

Człowiek mógł po prostu uznać, że jest powietrzem.

– Jest pani pewna?

– Tak – odparła. Ale się uśmiechała. Zęby miała nierówne, a na jej policzku widniał o wiele za duży pieprzyk. Była dość wysoka. Miała wyzywające brwi i zbyt mocny makijaż. A jednak była piękna.

– Czy ta kobieta miała być tutaj dziś wieczorem? – zapytała, kładąc dłoń na ramieniu swojego zalotnika, żeby trzymać go w ten sposób z daleka.