Wysoko wrażliwiTekst

Przeczytaj fragment
Oznacz jako przeczytane
Jak czytać książkę po zakupie
Czcionka:Mniejsze АаWiększe Aa


Spis treści

Podziękowania

Nota autorska do wydania z roku 2012

Trzy korekty

Badania naukowe po 1996 roku

Pierwsze badania

Serotonina a wysoko wrażliwi

Co nas tak wyróżnia?

Naprawdę mamy to w genach

Stanowimy odrębną grupę ludzi

DOES dobrze ujmuje wysoką wrażliwość

D – depth of processing – głębia przetwarzania

O – overstimulation – przestymulowanie

E – emotional reactivity – reaktywność emocjonalna

S – sensing the subtle – wyczuwanie subtelności

Każda wysoko wrażliwa osoba jest inna i zmienia się zależnie od chwili

Refleksje końcowe

Przedmowa

Co ta książka ma ci do zaoferowania

Słowo do nieco mniej wrażliwych

I słowo do nie-WWO

Czego potrzebujesz

O mnie

Wiedza naukowa u podstaw tej książki

Instrukcje dla czytelnika

Rozdział 1 Co wiadomo o wysokiej wrażliwości

Myślała, że zwariowała

Wyjątkowy, ale zupełnie nierozumiany

Niebezpieczny rok Kristen

Definicja wysokiej wrażliwości – dwie sprawy do zapamiętania

Dobra i niespecjalnie dobra wiadomość

Więcej na temat stymulacji

Czy pobudzenie jest czymś innym niż lęk i strach?

Przez swoją wrażliwość jesteś naprawdę wyjątkowy

Jak traktować te różnice

Dziedziczność a środowisko

A jak jest z tobą?

Wiedza na temat naszej kultury – to, czego się dowiesz, może zaboleć

Tendencyjność psychologii

Doradcy królów i wojowniczy monarchowie

Przypadek Charlesa

Powód do dumy

Rozdział 2 Szperając głębiej

Obserwacja Roba i Rebeki

Problemy ze snem

Jedna noc, dwoje dzieci

Uzupełnianie naszego obrazu Roba

Należysz do zupełnie innej odmiany

Dwa systemy mózgu

Człowiek jest czymś więcej niż genami i układami mózgowymi

Jak zaufanie przeradza się w nieufność, a nieznane w niebezpieczne

Skok w głębiny psychiki

Więc cecha ta naprawdę istnieje i nie jest niepożądana

Rozdział 3 O dbaniu o zdrowie i stylu życia dla wrażliwców

Masz sześć tygodni: jak to mogło wyglądać

Sześciotygodniowy wrażliwiec

Dlaczego ja niemowlęco-cielesne?

Ty i twój opiekun

Styl przywiązania a wysoko wrażliwy organizm

Za dużo „na zewnątrz”, za dużo „wewnątrz”

Problem pozostawania za bardzo „wewnątrz”

O zbytnim akcencie na świat zewnętrzny

Doprowadzenie do równowagi

Odpoczynek

Strategie w przypadku nadpobudzenia

Bezpieczne przystanie w twoim życiu

Granice

Postulaty niemowlęcia/ciała

Część I

Część II

Rozdział 4 Nowe spojrzenie na resztę dzieciństwa

Marsha – dziewczynka roztropnie unikająca

Mała Marsha w łóżku z potworami

Marsha mała wróżka i Marsha w kurniku

Osoby wysoko wrażliwe a przywiązanie

Niepewna sprawa: „Czy ci się to podoba?”

WWO ze szczęśliwym dzieciństwem

Nowe lęki w świecie

Problem wrażliwych chłopców

Wrażliwe dziewczynki – ukochane towarzyszki mamusi

Bądź dla siebie innym rodzicem

„Specjalne potrzeby” a ryzyko trwałego zniechęcenia

Nigdy nie jest za późno na pokonanie zniechęcenia

Lata szkolne

Uczniowie i uczennice

Talenty

Troska o swoje utalentowane ja

 

Wysoko wrażliwy nastolatek

Gdy wrażliwi chłopcy i dziewczynki stają się mężczyznami i kobietami

Podstawowe uwarunkowanie dorastania: wkraczamy w świat wysoko uspołeczniony

Rozdział 5 Relacje społeczne

Jeśli zawsze miałeś się na nieśmiałego

Usunięcie nieśmiałości ze swojego obrazu siebie

Nazywanie siebie nieśmiałym ma negatywny wydźwięk

Nazywanie siebie nieśmiałym jest samospełniającą się przepowiednią

W jaki sposób myśleć o swoim „dyskomforcie społecznym”

Pięć sposobów radzenia sobie z nadpobudzeniem w sytuacjach społecznych

Ludzie, pobudzenie i introwersja

Wysoko wrażliwy ekstrawertyk

Docenienie stylu introwertycznego

Carl Jung o introwersji

Różne jest piękne

Nawiązywanie przyjaźni

Persona i dobre wychowanie

Doskonalenie umiejętności społecznych

Nie rób sobie wyrzutów, jeśli nie umiesz zrobić czegoś, co rzadko robisz

Przypadek Pauli

Relacje społeczne

Kilka porad dla wysoko wrażliwych

Rozdział 6 Powodzenie w pracy zawodowej

Powołanie zawodowe

Powołanie wszystkich wysoko wrażliwych

Powołanie, indywiduacja i wysoko wrażliwi

Praca i powołanie

Powołanie a wyzwolone osoby wysoko wrażliwe

Poznać swoje powołanie

Co robią inne wrażliwe osoby

Przekształcenie powołania w dobrze płatną pracę

Powołanie do sztuki

Powołanie do służby innym

Lekcja u Grega

Wysoko wrażliwi a zaangażowanie społeczne

Wrażliwi w świecie biznesu

Utalentowana osoba wysoko wrażliwa w miejscu pracy

Dopilnuj, by twoja wrażliwość była odpowiednio ceniona

Szkolenia

Fizyczny komfort pracy

Awans

Bette spotyka Machiavellego

Żale – uniknione i nieuniknione

Rozdział 7 Bliskie związki

Wrażliwa bliskość na wiele sposobów

Wrażliwi i zakochanie się

Kiedy robi się zbyt intensywnie

Miłość ludzka, miłość boska

Obezwładniająca miłość a niepewna więź

Dwa składniki wzajemnej miłości

Jak pobudzenie sprawia, że każdy się może zakochać

Dwa inne powody, dla których WWO są bardziej kochliwe

Pogłębianie przyjaźni

Znajdowanie właściwego partnera

Taniec wrażliwych

Bliskie relacje między dwiema wrażliwymi osobami

Gdy partner nie jest aż tak wrażliwy

Różnice w optymalnym poziomie pobudzenia

Codzienny czas w pojedynkę

Lęk przed uczciwą komunikacją

Potrzeba robienia sobie przerw w trakcie konfliktów

Moc pozytywnych metakomunikatów i słuchania odzwierciedlającego

Bliskie relacje jako droga do indywiduacji

Ekspansja siebie w bliskich związkach

Wrażliwi i seksualność

Wrażliwi i dzieci

Twoja wrażliwość wzbogaca związek

Rozdział 8 Leczenie głębokich ran

Wspomnienie o wrażliwym przyjacielu

Leczenie psychicznych ran osób wysoko wrażliwych

Jak wielki nacisk powinniśmy kłaść na swoje doświadczenia z dzieciństwa?

W jaki sposób Dan przetrwał

A co z twoją przeszłością?

Cztery podejścia

Terapia poznawczo-behawioralna

Terapia interpersonalna

Terapie fizyczne

Terapie duchowe

WWO i podejście poznawczo-behawioralne

WWO i podejście interpersonalne

Więcej na temat przeniesienia

WWO i interwencje fizyczne

WWO i podejścia duchowe

Czy psychoterapia jest pomocna dla WWO niemających szczególnych problemów z dzieciństwa lub bieżących?

Szczególnie dla WWO – analiza jungowska i psychoterapia jungowska

Końcowe uwagi na temat psychoterapii wrażliwych

Rozdział 9 Wysoko wrażliwi w zetknięciu ze służbą zdrowia

Jak twoja wrażliwość wpływa na przebieg leczenia

Nowy obraz twoich przejść zdrowotnych

Przestroga na temat medycznych etykiet nadawanych wysokiej wrażliwości

Po co przyjmować Prozac i inne leki?

Lekarstwa w kryzysie

Szybko działające leki redukujące pobudzenie

Leki odwracające efekty długotrwałego nadpobudzenia

Jak działają antydepresanty

Serotonina i osobowość

Serotonina a wysoko wrażliwi

Serotonina a rola ofiary

Czy powinieneś próbować zmodyfikować swoją wrażliwość lekami SSRI?

Jeśli się zdecydujesz przyjmować leki

Rozdział 10 Dusza i duchowość

Cztery wyraźne oznaki

W czym jesteśmy dobrzy – i czemu to służy?

Tworzenie świętej przestrzeni

Prorokowanie

Spisanie zasad swojej wiary

Jak inspirujemy innych do poszukiwania sensu

Jesteśmy przewodnikami w dążeniu do pełni

Dążenie do pełni poprzez cztery funkcje

Sny, wyobraźnia aktywna i wewnętrzne głosy

 

Anioły i cuda, duchy przewodnie i synchronia

Goście Debory

Gdy życie duchowe zalewa jak fala przypływu

Nasza wartość a partnerstwo

Dodatek

Wskazówki dla specjalistów służby zdrowia pracujących z osobami wysoko wrażliwymi

Wskazówki dla nauczycieli pracujących z osobami wysoko wrażliwymi

Wskazówki dla pracodawców osób wysoko wrażliwych

Przypisy bibliograficzne

Tytuł oryginału:

The Highly Sensitive Person

Przekład na podstawie wydania poprawionego z 2012 roku

Przekład: Józef Biecki, Dariusz Rossowski

Opieka redakcyjna: Maria Zalasa

Projekt okładki: Joanna Wasilewska

Zdjęcie na okładce: © Anna Guz/Shutterstock

Copyright © 1996, 1998, 2013 Elaine N. Aron

Copyright for Polish edition and translation © Wydawnictwo JK, 2017

Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej publikacji nie może być powielana ani rozpowszechniana za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych bez uprzedniego wyrażenia zgody przez właściciela praw.

ISBN 978-83-7229-666-5

Wydawnictwo JK Wydawnictwo JK, ul. Krokusowa 3, 92-101 Łódź tel. 42 676 49 69 www.wydawnictwofeeria.pl

Konwersję do wersji elektronicznej wykonano w systemie Zecer.

OPINIE CZYTELNIKÓW

Właśnie skończyłam czytać Wysoko wrażliwych i nie wiem, jak mam Pani dziękować za napisanie tak wspaniałej książki. Prostym językiem, w zrozumiały sposób wyraziła Pani to, co zawsze wiedziałam na swój temat. Czytając Pani książkę, po raz pierwszy w życiu czułam, że ktoś naprawdę rozumie, co to znaczy iść przez życie jako wysoko wrażliwy człowiek. (…) Jako pierwsza nie tylko tłumaczy Pani cechy wrażliwych ludzi, lecz także wykazuje, że są oni niezbędni dla naszego społeczeństwa.

M. C., Rockaway, NJ

Przede wszystkim pragnę wyrazić swoją głęboką wdzięczność. Właśnie skończyłam czytać Pani książkę. (…) Dała mi Pani prawdziwą nadzieję na nowe życie w wieku 52 lat. Nie sposób wyrazić, jaką pociechę od Pani otrzymałam i ile radości dała mi ta lektura.

J. M., New York, NY

Dziękuję Pani gorąco za wewnętrzny spokój, jaki przyniosła mi Pani książka!

S. P., Sacramento, CA

Ta książka otworzyła mi oczy na to, że nie jestem sama z moją wrażliwością, a w samej wrażliwości nie ma nic złego. (…) Zawsze miałam poczucie, że jest ze mną coś nie tak. (…) Książka umożliwiła mi wgląd w samą siebie. (…) Dziękuję za Pani badania i za słowa zachęty. Jedne i drugie dużo mi dało.

M. G., Belle River, Ontario (Kanada)

Piszę, by wyrazić swoją wdzięczność Elaine Aron za jej książkę Wysoko wrażliwi. Śmiałam się i płakałam. Czułam, że ktoś mnie rozumie i docenia. Nie tylko nie ma nic „złego” w byciu wrażliwym, ale to dar. Dziękuję.

L. H., Findlay, OH

Nie pamiętam, kiedy ostatnio przeczytałem książkę od deski do deski w ciągu jednego dnia. Dzięki niej poczułem, że należę do całego grona podobnych mi ludzi, i nie jestem wyrodkiem, za jakiego się miałem. (…) Z radością przeczytam ją ponownie.

K. J., San Francisco, CA

Próbowałem się dowiedzieć, kim jestem i co mogę w związku z tym zrobić. Odnajduję się w wielu sytuacjach opisanych w tej książce. (…) Szkoda, że nie mogę jej wysłać wszystkim moim znajomym, dawnym i obecnym.

C. M., Riverside, CA

Właśnie przeczytałem Pani książkę, jest nadzwyczajna. Zdecydowanie najlepsza i najbardziej pomocna spośród wielu, które czytałem. (…) Wykonała Pani ogromną pracę, a to, co ma Pani do powiedzenia, głęboko mnie porusza.

S. S., New York, NY

Książka Wysoko wrażliwi była dla mnie objawieniem.

A. A., Tustin, CA

Doktor Irenie Bernadicou Pettit,

która będąc poetką i ogrodniczką,

wiedziała, jak posadzić to nasionko

i je pielęgnować, aby rozkwitło.

Artowi, który szczególnie ukochał kwiaty

– to kolejna miłość, która nas łączy.

Podziękowania

Pragnę szczególnie podziękować wszystkim wysoko wrażliwym osobom, z którymi rozmawiałam. Jako pierwsi zgłosiliście się, by opowiedzieć o tym, co od bardzo dawna o sobie wiecie, zmieniając się dzięki temu z rozproszonych jednostek w godną szacunku społeczność. Dziękuję także tym, którzy uczęszczali na moje zajęcia na uczelni albo zgłaszali się na konsultacje lub psychoterapię. Każde słowo w tej książce odzwierciedla to, czego mnie nauczyliście.

Na ogromne podziękowania zasłużyli także moi studenci pomagający mi podczas badań – zbyt liczni, by ich wymienić ich wszystkich z osobna – a także moja agentka Barbara Kouts i redaktor Bruce Shostak zajmujący się przygotowaniem tekstu do pierwszego wydania w Carol Publishing. Barbara znalazła dla mnie wizjonerskiego wydawcę; Bruce doprowadził otrzymany rękopis do stanu używalności, powściągając moje zapędy tam, gdzie się zagalopowywałam, ale jednocześnie pozwalając mi kształtować książkę tak, jak uznałam to za stosowne.

Trudniej znaleźć właściwe słowa dla mojego męża Arta. Ale oto one: przyjacielu, współpracowniku, sojuszniku, mój najdroższy – dziękuję Ci z całego serca.

Wierzę jednak w arystokrację – jeśli to jest właściwe słowo i jeśli może go użyć demokrata. Nie w arystokrację władzy (…), ale (…) wrażliwych, taktownych (…). Jej członków można znaleźć we wszystkich narodach i klasach, w każdej epoce historycznej; gdy spotykają się, doskonale się rozumieją. Uzewnętrznia się w nich prawdziwa tradycja ludzkości, jedyne trwałe zwycięstwo naszej osobliwej rasy nad okrucieństwem i chaosem. Tysiące ich odchodzą w zapomnieniu, nieliczni zyskują sławę. Są wrażliwi zarówno na innych, jak i na siebie, są uważni, ale nie małostkowi, ich siła charakteru nie jest pozą, ale zdolnością trwania (…).

E.M. Foster, What I Believe z Two Cheers for Democracy

Dokument chroniony elektronicznym znakiem wodnym

This ebook was bought on LitRes

Nota autorska do wydania z roku 2012

Nota autorska do wydania z roku 2012

W roku 1998, trzy lata po ukazaniu się pierwszego wydania tej książki, napisałam do niej nowe wprowadzenie zatytułowane Radosne świętowanie. Pragnęłam zachęcić nas wszystkich do radości z powodu tego, jak wiele osób odkryło, że są wysoko wrażliwe, i uznało tę książkę za pomocną oraz że koncepcja wysokiej wrażliwości wzbudziła też zainteresowanie w kręgach naukowych. Obecnie mamy stukrotnie więcej powodów do takiego świętowania. Książka została przetłumaczona na kilkanaście języków: od szwedzkiego, hiszpańskiego i koreańskiego po hebrajski, francuski czy węgierski. Artykuły na temat wysokiej wrażliwości były publikowane w wielu prominentnych czasopismach na całym świecie. W Stanach Zjednoczonych na przykład ukazał się obszerny artykuł w „Psychology Today”1 i krótsze omówienie w „Time”2, podobnie jak w wielu periodykach poświęconych sprawom kobiet czy ochronie zdrowia (np. „O Magazine”) i na licznych portalach zdrowotnych. Zainicjowano spotkania dla wysoko wrażliwych osób (WWO). Kursy na ten temat prowadzone są w Stanach Zjednoczonych i w Europie, nie mówiąc o bogactwie materiałów dostępnych na kanale YouTube, o filmach, książkach, czasopismach, biuletynach, portalach i wszelkich innych usługach kierowanych bezpośrednio do osób wysoko wrażliwych. Większość tych materiałów jest znakomita, niektóre – niestety nie całkiem. Dziesiątki tysięcy czytelników subskrybuje mój internetowy biuletyn Comfort Zone, dostępny na stronie www.hsperson.com, gdzie w archiwach zgromadzone są setki artykułów dotyczących wszystkich aspektów wysokiej wrażliwości. Zrobiliśmy niemało.

Trzy korekty

Biorąc pod uwagę, że niniejsza książka została napisana u zarania swego rodzaju rewolucji, uznałam, że przed kolejnym wydaniem powinnam ją zweryfikować. Kiedy ją jednak przejrzałam, nie znalazłam w niej zbyt wielu aspektów, które chciałabym zmienić. Nadal dobrze spełnia swoją rolę – z trzema zastrzeżeniami.

Po pierwsze i najważniejsze, zależało mi na uwzględnieniu nowych badań naukowych. Ma to kluczowe znaczenie, bo wyniki badań pozwalają nam się przekonać, że wysoka wrażliwość realnie występuje, że książka opisuje rzeczywiste zjawisko. Dalej w tej części przedstawię wyniki aktualnych badań naukowych.

Po drugie, dysponujemy obecnie prostym, wszechstronnym opisem wysokiej wrażliwości jako cechy – w postaci akronimu DOES, który pozwala wygodnie ująć kluczowe dla niej aspekty zachowania.

 „D” oznacza głębię przetwarzania (ang. depth of processing). Charakterystyczne dla nas jest to, że przed przystąpieniem do działania obserwujemy i zastanawiamy się. Głębiej niż inni przetwarzamy wszystko, niezależnie od tego, czy zdajemy sobie z tego sprawę, czy nie.

 „O” oznacza, że często zdarza się nam doznawać przesytu bodźcami, czyli przestymulowania (ang. overstimulation). Ponieważ wszystkiemu poświęcamy więcej uwagi, szybciej zaczynamy odczuwać zmęczenie.

 „E” mówi o akcencie na reakcje emocjonalne i silnej więzi empatycznej, co między innymi wzmaga naszą spostrzegawczość i pomaga w uczeniu się.

 „S” oznacza wyczulenie (ang. being sensitive) na subtelności w otaczającym nas świecie.

Więcej na ten temat napiszę przy okazji relacjonowania badań naukowych.

Po trzecie, pewne mniej obszerne zagadnienie chciałabym rozstrzygnąć od razu – mam na myśli omawianą w książce kwestię stosowania leków przeciwdepresyjnych, koncentrującą się wokół Prozacu. Od 1996 roku pojawiło się mnóstwo nowych antydepresantów, poznaliśmy także ich liczne wady i zalety. Czy są szkodliwe dla organizmu? Czy dla większości ludzi stanowią tylko placebo, poprawiając samopoczucie w takim samym stopniu jak połknięcie cukrowej tabletki? Z drugiej strony co z licznymi samobójstwami, którym zapobiegły? I czy leki te nie przyczyniły się także do poprawy jakości życia bliskich osoby, która przestała odczuwać depresję? Argumenty za i przeciw pozostają mocne i warte rozważenia. Na szczęście obecnie można się z nimi zapoznać, korzystając z internetu (ale trzymaj się relacji z badań naukowych, a daruj sobie tchnące horrorem opowieści zwolenników obu stron). Moja zasadnicza rada pozostaje niezmiennie ta sama: jak najwięcej się dowiedz, a następnie sam podejmij decyzję w odniesieniu do siebie; najlepiej wyrób sobie własną opinię na ten temat przed ewentualnym wpadnięciem w depresję, na którą w pewnych okolicznościach osoby wysoko wrażliwe są genetycznie bardziej podatne, a gdy człowiek już się z nią boryka, trudniej podejmuje się decyzje.

Jeśli nie jesteś zainteresowany badaniami nad wrażliwością, możesz pominąć poniższe uwagi lub przejrzeć je tylko pobieżnie. Być może jesteś typem osoby, która rozumie tę cechę intuicyjnie, „sercem i duszą”, bez potrzeby udziału intelektu. Wyobrażam sobie jednak, że czasami chciałbyś przełamać czyjś sceptycyzm, a niekiedy nawet jawnie nieprzychylne reakcje, z którymi spotykasz się, mówiąc o swojej wyjątkowej wrażliwości. Solidna dawka wiedzy może ci wtedy przyjść z pomocą.