Dieta w insulinooporności

Tekst
Przeczytaj fragment
Oznacz jako przeczytane
Jak czytać książkę po zakupie
Czcionka:Mniejsze АаWiększe Aa

4. Farmakoterapia w insulinooporności

4. FARMAKOTERAPIA W INSULINOOPORNOŚCI

Kiedy powinno się włączyć leki?

To, w którym momencie lekarz włączy leczenie farmakologiczne, jest decyzją indywidualną. Nie ma czegoś takiego jak wartość graniczna konkretnego parametru, od której należy wdrożyć stosowanie farmaceutyków. Niektórzy lekarze zalecają najpierw leczenie wyłącznie dietą i aktywnością fizyczną, żeby sprawdzić, jak pacjent radzi sobie bez leków, i jeśli są efekty, często nie przepisują preparatów leczniczych albo przepisują jedynie niewielkie dawki. U niektórych pacjentów konieczne jest wprowadzenie leczenia farmakologicznego od samego początku, niezależnie od diety i trybu życia. Wszystko zależy od lekarza i danego pacjenta. Nie powinniśmy się kierować cudzymi zaleceniami, ponieważ każdy z nas jest inny.

Co to jest metformina?

Jest to doustny lek hipoglikemizujący, poprawiający tolerancję glukozy u osób chorujących na cukrzycę typu 2 poprzez zmniejszanie wytwarzania glukozy w wątrobie, zwiększanie wrażliwości tkanek na insulinę (metformina zwiększa obwodowy wychwyt i tkankowe zużycie glukozy) oraz hamowanie wchłaniania glukozy. Lek ten nie jest metabolizowany w wątrobie i w niezmienionej postaci jest wydalany przez nerki. Metformina należy do nielicznych doustnych leków przeciwcukrzycowych dopuszczonych obecnie w Polsce do stosowania u młodocianych chorych w różnych stanach chorobowych przebiegających z insulinoopornością.

Metformina stosowana jest w takich jednostkach chorobowych jak niepowikłana cukrzyca typu 2 – zwłaszcza u osób otyłych, u których za pomocą ściśle przestrzeganej diety i ćwiczeń fizycznych nie można uzyskać właściwej kontroli glikemii – czy nieprawidłowa tolerancja glukozy (stan przedcukrzycowy), gdy tak jak wyżej za pomocą ściśle przestrzeganej diety i ćwiczeń fizycznych nie można uzyskać normoglikemii. Wykorzystuje się ją także w leczeniu zespołu policystycznych jajników.

Dostępne w Polsce preparaty zawierające metforminę:

• Avamina (tabletki powlekane)

• Etform 500 (tabletki powlekane)

• Etform 850 (tabletki powlekane)

• Formetic (tabletki powlekane)

• Glucophage 500 (tabletki powlekane)

• Glucophage 850 (tabletki powlekane)

• Glucophage 1000 (tabletki powlekane)

• Glucophage XR (tabletki o przedłużonym uwalnianiu)

• Metfogamma 500 (tabletki powlekane)

• Metfogamma 850 (tabletki powlekane)

• Metfogamma 1000 (tabletki powlekane)

• Metformax 500 (tabletki)

• Metformax 850 (tabletki)

• Metformax 1000 (tabletki powlekane)

• Metformax SR 500 (tabletki o przedłużonym uwalnianiu)

• Metformin Bluefish (tabletki powlekane)

• Metformin Galena (tabletki)

• Metformin Vitabalans (tabletki powlekane)

• Metifor (tabletki)

• Siofor 500 (tabletki powlekane)

• Siofor 850 (tabletki powlekane)

• Siofor 1000 (tabletki powlekane)

Jaka jest maksymalna dawka metforminy?

Dawkę ustala lekarz na podstawie wyników badań pacjenta, jego samopoczucia, wagi i wieku. Maksymalna dopuszczalna dawka to 3000 mg.

W jakich jednostkach chorobowych metformina może pomóc?

Wśród chorób leczonych metforminą znajdują się: cukrzyca typu 2, insulinooporność, PCOS i otyłość. W badaniach wykazano, że leczenie metforminą ciężarnych z PCOS znacząco obniża odsetek poronień i nadciśnienia ciążowego, a także nieco zmniejsza częstość występowania stanu przedrzucawkowego.

Czy są jakieś przeciwwskazania do stosowania metforminy?

Tak, przeciwwskazania istnieją. Znajdują się wśród nich: nadwrażliwość na którykolwiek składnik preparatu, choroby i niewydolność nerek (w charakterystyce leków zarejestrowanych w Polsce określono, że należy unikać stosowania metforminy u osób z klirensem kreatyniny <60 ml/min), stany będące potencjalnym zagrożeniem dla czynności nerek (odwodnienie, ciężkie zakażenia, wstrząs, donaczyniowe podanie środków cieniujących zawierających jod, kwasica ketonowa i stan przedśpiączkowy w cukrzycy), niewydolność wątroby, ostre zatrucie alkoholem, alkoholizm, ostre lub przewlekłe choroby mogące być przyczyną niedotlenienia tkanek (świeży zawał serca, niewydolność serca, niewydolność oddechowa, wstrząs), karmienie piersią (chociaż wiele danych wskazuje, że metformina tylko w niewielkim stopniu przenika do mleka matki i nie stanowi zagrożenia dla dziecka, jej stosowanie lepiej skonsultować z lekarzem).

Metforminę trzeba odstawić przed badaniami radiologicznymi z użyciem dożylnych środków kontrastujących zawierających jod, ponieważ mogą one spowodować niewydolność nerek. Podawanie można wznowić najwcześniej 48 godzin po badaniu, potwierdziwszy najpierw prawidłową czynność nerek.

Preparatu z metforminą nie należy też przyjmować w ciągu 48 godzin poprzedzających planowany zabieg chirurgiczny ze znieczuleniem ogólnym, rdzeniowym bądź zewnątrzoponowym. Leczenie można wznowić nie wcześniej niż 48 godzin po zabiegu i odzyskaniu zdolności doustnego przyjmowania pokarmów oraz wyłącznie po wznowieniu prawidłowej czynności nerek.

Powinno się rozważyć przerwanie leczenia metforminą, gdy stężenie mleczanów w surowicy krwi przekroczy 3 mmol/l, a także w przypadku robienia głodówki lub przy skrajnie niskokalorycznej diecie.

Czy można przyjmować metforminę w ciąży i podczas karmienia piersią?

Stosowanie metforminy w ciąży i podczas karmienia piersią nie jest sprawą oczywistą. Należy zacząć od tego, że w Polsce, w odróżnieniu od wielu innych krajów, przyjmowanie metforminy w ciąży i podczas karmienia piersią oficjalnie jest zakazane, a żadne towarzystwo naukowe takiej terapii nie rekomenduje. Metforminę w ciąży można u nas stosować jedynie, gdy zaleci to lekarz prowadzący, i w świetle prawa taka decyzja ma charakter eksperymentu medycznego. Wielu lekarzy z powodzeniem prowadzi w ten sposób pacjentki w ciąży oraz karmiące piersią.

Z badań naukowych wiadomo, że metformina jest substancją bezpieczną i korzystną szczególnie dla otyłych kobiet z insulinoopornością i PCOS. Naukowcy dowiedli, że metformina ogranicza nadmierny przyrost masy ciała w ciąży oraz ryzyko wystąpienia cukrzycy ciążowej (zwiększone zwłaszcza u insulinoopornych, jako że insulinooporność sprzed ciąży nakłada się tu na naturalną insulinooporność ciążową). Wiele badań klinicznych wskazuje, że stosowanie metforminy zmniejsza ryzyko poronień u pacjentek z PCOS. Z drugiej strony dostrzeżono zwiększoną częstość porodów przedwczesnych. Nie zaobserwowano natomiast wad rozwojowych u dzieci, których matki zażywały metforminę (co nie oznacza, że takie wady nie występują). Ponadto, chociaż metformina przenika do mleka matki, to jej stężenie u niemowląt jest niskie i nie powoduje żadnych wad rozwojowych ani skutków ubocznych. Nadmierna ostrożność dotycząca stosowania tego leku wynika zapewne z możliwości wystąpienia groźnych skutków ubocznych (kwasica, śpiączka), jednak tego rodzaju powikłania należą do wyjątkowo rzadkich.

Podsumowując, kwestia stosowania metforminy w ciąży powinna podlegać indywidualnej ocenie lekarza prowadzącego. Z pewnością u kobiet ze znaczną insulinoopornością, wysokimi wartościami androgenów i nawracającymi poronieniami wielu lekarzy zdecyduje się na podtrzymanie leczenia metforminą. Decyzji takiej nie powinno się w żadnym razie automatycznie powielać w każdej ciąży, ale też nie powinno się z dnia na dzień odstawiać preparatu, gdy pacjentka zajdzie w ciążę, z obawy przed poronieniem. Należy to robić powoli.

Jeśli chodzi o stosowanie metforminy podczas karmienia piersią, to zgodnie z zaleceniami farmaceuty (Magdalena Stolarczyk, autorka bloga Farmaceuta-Radzi.pl) lek powinno się przyjąć bezpośrednio po karmieniu piersią i z kolejnym karmieniem poczekać mniej więcej 2½ godziny w przypadku tabletek o natychmiastowym uwalnianiu, a około 5 godzin w przypadku stosowania metforminy w postaci tabletek o przedłużonym uwalnianiu. Metforminę zalicza się jednak do grupy leków bezpiecznych w czasie laktacji, więc drobne odstępstwa od tego schematu są dopuszczalne.

Czy zażywanie metforminy w ciąży może zagrozić zdrowiu maluszka?

Metformina należy w Polsce do kategorii B, a więc jest uznawana za lek stosunkowo bezpieczny, który nie wykazuje działania teratogennego, czyli nie wywołuje wad rozwojowych u dzieci. Trzeba jednak pamiętać, że nie przeprowadza się badań na kobietach ciężarnych ze względu na ryzyko śmierci płodu (obserwacje prowadzone są głównie na pacjentkach z PCOS, które zaszły w ciążę podczas stosowania metforminy).

Czy przy zażywaniu metforminy mogą wystąpić jakieś niepożądane skutki?

Najpoważniejszym skutkiem ubocznym jest kwasica mleczanowa. Jest to bardzo rzadkie, ale groźne powikłanie metaboliczne, bezpośrednio zagrażające życiu. Czynnikami sprzyjającymi rozwojowi kwasicy są:

• źle kontrolowana cukrzyca,

• kwasica ketonowa,

• długotrwałe głodzenie,

• nadmierne spożywanie alkoholu,

• niewydolność wątroby,

• niedotlenienie tkanek z jakiegokolwiek powodu.

Częstymi skutkami ubocznymi stosowania metforminy są nudności, wymioty, biegunka, bóle brzucha i utrata apetytu. Objawy te pojawiają się raczej na początku leczenia i w większości przypadków z czasem ustępują samoistnie. Dość rzadko występują reakcje skórne (rumień, pokrzywka, świąd), a także zmniejszenie wchłaniania witaminy B12 oraz jej stężenia w surowicy.

Przed rozpoczęciem stosowania metforminy powinno się oznaczyć poziom kreatyniny w surowicy krwi oraz wykonać próby wątrobowe. Pacjenci mający problemy z nerkami oraz poważne zaburzenia pracy wątroby nie powinni stosować metforminy, chyba że lekarz zdecyduje inaczej. Podczas leczenia warto co jakiś czas kontrolować zarówno stan wątroby, jak i nerek.

 

Jak sobie radzić ze skutkami ubocznymi zażywania metforminy?

Metformina, mimo że jest środkiem skutecznym i pomocnym w leczeniu wielu chorób, ma pewne działania uboczne. Najczęściej sprowadzają się one do zaburzeń ze strony przewodu pokarmowego: bólu brzucha, wzdęć, zgagi, mdłości, biegunki, metalicznego posmaku w ustach itd. Jeśli dolegliwości nie ustępują po kilku dniach brania leku, należy skonsultować to ze swoim lekarzem (nie wolno rezygnować z leczenia na własną rękę!). Czasami pomaga zmiana preparatu (np. z Metformaxu na Glucophage czy z Sioforu na Avaminę), czasami należy zmniejszyć dawkę i stopniowo ją zwiększać aż do dawki docelowej. Pomaga również przyjmowanie leku w 2–3 porcjach w trakcie posiłku, a nie przed. W trakcie występowania niepożądanych objawów ze strony układu pokarmowego, na przykład biegunki, należy po konsultacji lekarskiej rozważyć suplementację odpowiednio dobranym probiotykiem oraz modyfikację diety. Ponadto przy długotrwałym leczeniu może dojść do niedoboru witaminy B12, więc należy co jakiś czas kontrolować jej poziom. Zdarza się niestety i tak, że skutki uboczne uniemożliwiają stosowanie leku.

Czy w insulinooporności w ogóle można pić alkohol?

Temat spożycia alkoholu u osób z insulinoopornością budzi wiele emocji. Należy tu pamiętać o kilku ważnych rzeczach:

• Alkohol zwiększa ryzyko hipoglikemii.

• 1 g alkoholu to aż 7 kcal. Jeśli zależy nam na redukcji lub utrzymaniu masy ciała, alkohol będzie naszym wrogiem w osiągnięciu celu.

• Na pewno należy unikać kolorowych drinków, słodkich likierów czy „deserów alkoholowych”, ponieważ są to bomby kaloryczne.

• Jeśli pacjent nie zażywa leków, może okazjonalnie wypić nieco wytrawnego wina. Jego niewielkie ilości nie powinny stanowić zagrożenia.

• Wiele badań wykazało, że alkohol ma niekorzystny wpływ na gospodarkę węglowodanową oraz zwiększa ryzyko rozwoju insulinooporności.

Czy można spożywać alkohol przy zażywaniu metforminy?

Kategorycznie zabrania się przyjmowania metforminy i alkoholu. Spożywanie alkoholu w czasie leczenia metforminą potęguje działanie leku i zwiększa ryzyko wystąpienia kwasicy mleczanowej, która jest ciężkim stanem zagrażającym życiu i zdrowiu.

Czy insulinooporność wyklucza stosowanie pewnych leków?

Takie kwestie należy konsultować z lekarzem (czasem decyduje się on na wdrożenie leczenia mimo pewnych przeciwwskazań, uwzględniając konsekwencje zdrowotne niezastosowania leku), no i trzeba czytać ulotki. Wiele osób poza insulinoopornością ma inne choroby i dolegliwości. Szczegółowe zalecenia odnośnie terapii farmakologicznej będą zależały od rodzaju chorób współwystępujących – czy to będzie nadciśnienie, czy na przykład problemy z wątrobą. Należy tu zwrócić uwagę na wzajemne interakcje między lekami, które mogą być przeciwwskazaniem do stosowania niektórych preparatów.

Zwykle nie zakazuje się stosowania leków przeciwbólowych, ale ich rodzaj powinien określić lekarz. Antykoncepcja często jest konieczna, jeśli nie chcemy zajść w ciążę, może jednak nasilać insulinooporność; ponadto niektórych tabletek antykoncepcyjnych nie należy przyjmować np. przy zakrzepicy, nadciśnieniu czy cukrzycy.

Czy można stosować suplementy diety, suplementy dla diabetyków, naturalne herbatki itp.?

Naturalne herbatki ziołowe i owocowe na pewno są dobrym pomysłem, natomiast suplementy już niekoniecznie. Inaczej niż w przypadku leków, suplementy nie muszą być badane pod kątem skuteczności działania. Większość z nich oddziałuje na pacjentów jedynie jako placebo, a w związku z brakiem badań naprawdę trudno stwierdzić, które mają rzeczywisty wpływ na zdrowie. W dodatku należy pamiętać, że suplementy „dla diabetyków” niekoniecznie muszą być dobre dla nas. Insulinooporni nie są diabetykami, więc na przykład nie powinni dodatkowo pobudzać trzustki, co jest zadaniem części leków przeznaczonych dla chorych na cukrzycę. Składniki czynne niektórych suplementów pozyskuje się z roślin wykorzystywanych w kuchni, takich jak imbir, cynamon, stewia, czarnuszka, karczoch czy morwa, więc zamiast wydawać pieniądze w aptece, warto zajrzeć do domowej spiżarni.


Czy insulinooporni powinni przyjmować witaminę D?

Witamina D, oprócz tego, że ułatwia wchłanianie wapnia z przewodu pokarmowego, wpływa korzystnie na wiele innych procesów zachodzących w organizmie. Wywiera m.in. wpływ zarówno na działanie, jak i na wydzielanie insuliny, zmniejszając insulinooporność. W Polsce odpowiednie warunki do powstawania witaminy D3 w skórze występują w okresie od kwietnia do września. Osoby o jasnej karnacji powinny w tym czasie codziennie wystawiać na działanie słońca co najmniej 18% powierzchni ciała (np. przedramiona i podudzia) przez 15 minut pomiędzy godziną 10 a 15, bez używania filtrów ochronnych. W okresie od października do marca nie ma odpowiednich warunków atmosferycznych do tworzenia witaminy D3 w skórze i potrzebna jest suplementacja.

Zalecane dawki suplementacyjne witaminy D3 u dorosłych wynoszą 800–2000 IU/dobę zależnie od masy ciała. W przypadku niewystarczającej syntezy skórnej witaminy D3 oraz u osób w podeszłym wieku dawki suplementacyjne należy stosować przez cały rok, natomiast u osób otyłych (BMI ≥30 kg/m2) zaleca się całoroczne stosowanie dawek 1600–4000 IU/dobę (zależnie od stopnia otyłości).

W przypadku stwierdzenia niedoboru witaminy D3 konieczne jest zastosowanie dawek leczniczych D3 pod nadzorem lekarza.

Największe średnie dobowe dawki doustne witaminy D, które prawdopodobnie nie powodują działań niepożądanych:


A co z preparatami zawierającymi dobre bakterie? Czy można je stosować?

Warto dbać o mikroflorę naszych jelit, a preparaty probiotyczne mogą nam w tym pomóc. Wskazane są zwłaszcza preparaty zawierające szczepy bakterii Lactobacillus i Bifidobacterium – coraz więcej badań klinicznych dowodzi, że przyczyniają się one do zmniejszenia insulinooporności. Probiotyki okazują się również bardzo przydatne, kiedy zmagamy się z biegunką wywołaną zażywaniem metforminy.

5. Diagnostyka

5. DIAGNOSTYKA

Diagnostyka insulinooporności opiera się przede wszystkim na oznaczeniu poziomu insuliny i glukozy na czczo oraz wykonaniu tzw. krzywej insulinowej i glukozowej, czyli testu doustnego obciążenia glukozą (ang. Oral Glucose Tolerance Test, OGTT). Test OGTT polega na ocenie poziomu glukozy i insuliny na czczo oraz po godzinie i dwóch godzinach od podania roztworu zawierającego 75 g glukozy. Na obecność insulinooporności wskazują wysokie stężenia insuliny we krwi, w wyniku których nie następuje odpowiednie obniżenie stężeń glukozy. Przydatnym badaniem jest oznaczenie stężenia peptydu C oraz hemoglobiny glikowanej.

Badania laboratoryjne insulinooporności

a) Bezpośrednie: • metoda klamry metabolicznej (złoty standard) • test tolerancji insuliny • test supresji endogennej insuliny b) Pośrednie: • HOMA-IR • Quicki (Quantitative Insulin Sensitivity Check Index)1 • współczynnik insulinemia/glikemia • wskaźnik Matsudy • dożylny test tolerancji glukozy • podwójny test dożylnego obciążenia glukozą • metoda Bergmana • doustny test obciążenia glukozą (test OGTT)

Jak najprościej zdiagnozować insulinooporność?

Podstawowym i najprostszym badaniem jest oznaczenie poziomu insuliny i glukozy na czczo. Kłopot w tym, że normy, zwłaszcza w wypadku insuliny, nie są jednoznacznie określone. W odniesieniu do stężenia insuliny we krwi często uznaje się w laboratoriach za prawidłowy wynik zakresie 3–25 mU/ml. W rzeczywistości już wynik powyżej 10 mU/ml na czczo może wskazywać na insulinooporność – potwierdza to chociażby wskaźnik HOMA-IR.

Należy też pamiętać, że poziom insuliny zwiększa się fizjologicznie wraz z wiekiem, dlatego ważna jest indywidualna interpretacja wyników badań. 10 mU/ml u 12-latki trzeba inaczej zinterpretować niż ten sam wynik u 65-latki. W tym drugim przypadku najprawdopodobniej wszystko jest w porządku, ale u dziecka niekoniecznie.

Dużo prościej wygląda sytuacja w przypadku glukozy. Tutaj mamy jasno określone normy diagnostyczne, które przedstawiają się następująco:

Poziom glukozy na czczo:

• 70–99 mg% (mg/dL) – wynik prawidłowy

• 100–125 mg% (mg/dL) – nietolerancja glukozy (stan przedcukrzycowy)

• >126 mg% (mg/dL) – cukrzyca

Co to jest „krzywa glukozowo-insulinowa”?

Wśród pacjentów przyjęło się określenie „krzywa glukozowo-insulinowa”. To nic innego jak znany od dawna test obciążenia glukozą (OGTT), który stosuje się w diagnostyce cukrzycy. Obecnie znajduje on też wykorzystanie w diagnostyce insulinooporności i innych zaburzeń metabolicz-nych, takich jak hipoglikemia, hiperinsulinemia czy nietolerancja glukozy.

Test polega na oznaczeniu jednego dnia poniższych wskaźników:

• glukoza i insulina na czczo

• glukoza i insulina po 1 godz. od obciążenia glukozą 75 g

• glukoza i insulina po 2 godz. od obciążenia glukozą 75 g

„Obciążenie glukozą” to inaczej wypicie roztworu zawierającego 75 g glukozy.

Normy dla glukozy po obciążeniu przedstawiają się następująco:

Poziom glukozy po 1 godzinie:

• < 140 mg% (mg/dL) – wynik prawidłowy

• 140–200 mg% (mg/dL) – nietolerancja glukozy (stan przedcukrzycowy)

• > 200 mg% (mg/dL) – cukrzyca

Poziom glukozy po 2 godzinach:

• < 140 mg% (mg/dL) – wynik prawidłowy

• 140–200 mg% (mg/dL) – nietolerancja glukozy (stan przedcukrzycowy)

• > 200 mg% (mg/dL) – cukrzyca

Problem jest z insuliną, ponieważ w jej wypadku nie ma jasno określonych norm po obciążeniu glukozą. Przyjmuje się, że wynik trzycyfrowy wyraźnie wskazuje na hiperinsulinemię i insulinooporność, natomiast wynik dwucyfrowy jest dyskusyjny. W amerykańskiej książce The Insulin-Resistance Diet Cheryle R. Hart i Mary Key Grossman pojawiają się następujące normy dla insuliny:

• < 10 mU/ml na czczo

• < 50 mU/ml po 1 godz.

• < 30 mU/ml po 2 godz.

• < 10 mU/ml po 3 godz.

Jednak bezpośrednie przeniesienie tych norm – wyznaczonych w odniesieniu do populacji amerykańskiej – na rodzimy grunt nie jest jednoznaczne. W polskiej literaturze (Szurkowska, Szybiński) spotykamy się z normami, których wartości pozostają zależne od BMI i mieszczą się w następujących zakresach:

Norma insuliny we krwi zależnie od BMI

• BMI < 25: insulina na czczo 2,0–12,0, po 2 godz. 5,0–60,0 mU/ml

• BMI 25–30: insulina na czczo 3,0–15,0, po 2 godz. 0,6–91,0 mU/ml

• BMI > 30: insulina na czczo 4,0–22,0, po 2 godz. 12,0–114,0 mU/ml

Badania wykazały, że u osób z prawidłową masą ciała insulina wzrasta czterokrotnie po dwóch godzinach w stosunku do wyniku na czczo. Wartość ta proporcjonalnie podnosi się wraz ze wzrostem parametrów BMI.

Powinniśmy dążyć do osiągnięcia prawidłowych wyników osób o prawidłowej masie ciała. Temat norm dla insuliny na pewno wymaga jeszcze dokładniejszych badań.

Istotnym miernikiem insulinooporności jest wskaźnik HOMA-IR, który oblicza się według wzoru:

HOMA-IR = insulinemia na czczo (mU/ml) × glikemia na czczo (mmol/l) / 22,5

Można też skorzystać z kalkulatora na stronie: http://www.insulinoopornosc.com/kalkulator-homa-ir/

Insulinooporność występuje, gdy HOMA-IR przekracza wartość 2. Niektóre źródła podają jednak, że insulinooporność zaczyna się, gdy HOMA-IR ma wartość >1; jeśli więc HOMA-IR w naszym wypadku ma wartość 1–2, warto skonsultować swoje wyniki i niepokojące objawy z lekarzem (powyższe informacje zamieszczone w części 5. Vademecum pochodzą z mojej książki Insulinooporność – zdrowa dieta i zdrowe życie).

Jakie są prawidłowe wyniki glukozy?

Prawidłowy wynik glukozy na czczo powinien wynosić między 70 a 100 mg, a po posiłku/badaniu OGTT między 70 mg a 140 mg. Wynik poniżej 70 mg może świadczyć o zbyt niskim poziomie cukru.

Kiedy diagnozuje się cukrzycę?

Gdy dwukrotnie wynik glukozy na czczo (pobrany z żyły w laboratorium, a nie za pomocą glukometru!) przekroczy 125 mg, a glukoza po 2 godzinach wynosi powyżej 200 mg.

 

Kiedy diagnozuje się stan przedcukrzycowy?

Gdy wynik glukozy na czczo (pobrany z żyły w laboratorium, a nie za pomocą glukometru!) mieści się w granicach 100–125 mg, a po 2 godzinach między 140 mg a 200 mg.

Kiedy wykonywać badania kontrolne?

Badania kontrolne zleca lekarz i to on określa, kiedy należy je wykonać. Test obciążenia glukozą OGTT to bardzo inwazyjne badanie i jeśli lekarz nie zaleci inaczej, nie powinniśmy go robić częściej niż raz na 1–2 lata. Pozostałe badania wykonujemy w zależności od zaleceń lekarza. I tak na przykład u osób z insulinoopornością cierpiących na zaburzenia pracy tarczycy badania kontrolne (TSH, ft3 i ft4) należy przeprowadzać co 4–6 tygodni. U pozostałych osób TSH warto sprawdzać raz w roku. W przypadku współwystępowania innych chorób, takich jak choroba Hashimoto lub PCOS, częstotliwość przeprowadzania odpowiednich badań – oznaczania poziomu przeciwciał czy wykonywania USG tarczycy w wypadku Hashimoto oraz wykonywania USG jajników czy badania poziomu hormonów w przypadku PCOS – należy konsultować ze swoim lekarzem prowadzącym.

Jak przygotować się do testu obciążenia glukozą (OGTT)?

Przygotowując się do badania OGTT, trzeba zwrócić uwagę na kilka spraw:

• Przez trzy dni przed wykonaniem badań nie należy stosować żadnych diet niskokalorycz-nych i niskowęglowodanowych (ze względu na ryzyko zaburzeń węglowodanowych i zafałszowania wyniku).

• Przez trzy dni przed wykonaniem badań należy stosować dietę bogatą w węglowodany (jeść więcej pełnoziarnistego pieczywa, kasz, ryżu, owoców, warzyw).

• Przez trzy dni przed wykonaniem testu nie powinno się pić alkoholu, palić papierosów, pić kawy, herbaty ani napojów kofeinowych.

• Jeśli lekarz nie zaleci inaczej, przed badaniem nie należy przyjmować jakichkolwiek leków.

• Jeśli intensywnie trenujemy, na kilka dni przed badaniem dobrze jest nieco sobie odpuścić, a dzień przed badaniem nie powinno się w ogóle trenować.

• Przed wykonywanym rano badaniem, a także w jego trakcie nie wolno niczego jeść ani pić (ostatni posiłek powinno się zjeść 8–10 godzin przed badaniem).

• Test powinien być wykonany rano, ponieważ reakcja na podaną dawkę glukozy będzie inna rano, inna zaś po południu, a normy są wyznaczane w odniesieniu do porannych odczytów laboratoryjnych.

• Nie robi się badania w trakcie infekcji lub antybiotykoterapii – wyniki nie będą miarodajne.

Ja przebiega badanie OGTT i co można podczas niego robić?

• Podczas dwugodzinnego badania nie powinno się opuszczać laboratorium (można wziąć komputer, książkę, telefon).

• Roztwór należy wypić bez jakichkolwiek dodatków, np. soku z cytryny.

• Jeśli badany ma skłonność do hipoglikemii, to dobrze by było, żeby podczas badania towarzyszył mu ktoś, kto ewentualnie szybko wezwie personel medyczny.

• W laboratorium krew jest pobierana z żyły, strzykawką, a nie za pomocą glukometru. Glukometr służy do samokontroli i ze względu na pewną granicę błędu nie jest narzędziem diagnostycznym.

• W przypadku zwymiotowania roztworu badanie jest nieważne i należy je powtórzyć w czasie wyznaczonym przez lekarza.

Czy przed badaniem należy odstawić metforminę?

Przed badaniem insuliny i glukozy oraz krzywej glukozowej i insulinowej należy na minimum 3–7 dni odstawić metforminę. O szczegółach decyduje tu lekarz prowadzący.

Czy przed badaniem można przyjmować Euthyrox?

Jeśli lekarz nie zaleci inaczej, przed badaniem nie należy przyjmować żadnych leków. Jeśli badamy hormony tarczycy, nie powinniśmy w dniu badania zażywać leków na tarczycę. Ostateczną decyzję w tej sprawie podejmuje jednak lekarz prowadzący.

Czy badanie krzywej insulinowej i glukozowej należy zrobić na czczo?

Tak, badanie musi być wykonane na czczo – bez jedzenia, picia i żucia gumy.

W jakim czasie należy wypić glukozę podczas badania krzywej insulinowej i glukozowej?

Roztwór z 75 g glukozy, który dostajemy zaraz po pobraniu krwi na czczo do badania insuliny i glukozy, należy wypić maksymalnie w ciągu 5 minut (najlepiej w ciągu 2–3 minut).

Czy dodawać cytrynę do glukozy albo popijać wodą?

Nie powinno się dodawać soku z cytryny ani popijać roztworu większą ilością wody, innymi płynami lub spożywać czegokolwiek. Można napić się odrobiny wody, jeśli pojawiają się mdłości, ale najlepiej przez cały czas badania nic nie pić. Pamiętaj, że dodatek soku z cytryny może fałszować wyniki badań.

Czy podczas badania krzywej mogę iść do domu albo na zakupy?

Nie. Badanie trwa zwykle 2–3 godziny i przez ten czas należy pozostać w poczekalni. Nie można iść na spacer, po zakupy ani jechać do domu, ponieważ może to zafałszować wynik badania.

Co się stanie, jeśli zwymiotuję podczas badania?

Badanie jest wtedy nieważne i należy je powtórzyć w terminie określonym przez lekarza.

Jakie jeszcze badania warto zrobić poza krzywą glukozową i insulinową?

Wśród polecanych badań znajdują się:

• profil lipidowy (HDL, LDL, cholesterol całkowity, trójglicerydy),

• CRP (badanie wykrywa stan zapalny w organizmie; w insulinooporności wynik może być podwyższony),

• oznaczenie poziomu witaminy D3, B12, ferrytyny (w insulinooporności mogą występować niedobory różnych witamin, a podczas leczenia metforminą często dochodzi do niedoboru witaminy B12, dlatego warto kontrolować jej poziom i ewentualnie zadbać o suplementację),

• morfologia,

• badanie moczu,

• ciśnienie tętnicze krwi,

• próby wątrobowe (ASPAT, ALAT, GGTP, bilirubina),

• oznaczenie poziomu kreatyniny (szczególnie przed rozpoczęciem leczenia metforminą; problemy z nerkami mogą być przeciwwskazaniem do stosowania metforminy),

• określenie stężenia peptydu C,

• oznaczenie poziomu hemoglobiny glikowanej,

• TSH (u osób z insulinoopornością często występują zaburzenia pracy tarczycy),

• indywidualny profil hormonalny (ważny w diagnostyce PCOS, hiperkortyzolemii itd. – endokrynolog wskaże, jakie badania hormonalne i w jakich dniach cyklu należy wykonać).

Co to jest peptyd C i czemu służy badanie jego stężenia?

Peptyd C powstaje w komórkach beta trzustki z przekształcania proinsuliny w insulinę, następnie jest wydzielany do układu krążenia. Jest to fragment łańcucha proinsuliny, czyli cząsteczki, z której w wyniku odcięcia peptydu C powstaje insulina. Jako że peptydu C jest we krwi tyle samo co insuliny, jego stężenie odzwierciedla stężenie insuliny wytwarzanej przez organizm.

Badanie stężenia peptydu C wykorzystuje się do diagnostyki zmniejszonego stężenia glukozy we krwi (hipoglikemii) na czczo, do rozpoznawania guzów produkujących insulinę (tzw. insulinoma) oraz do oceny oporności na insulinę i zdolności komórek beta trzustki do produkcji insuliny. Wysokie stężenie peptydu C obserwujemy również po stosowaniu leków hipoglikemizujących, takich jak pochodne sulfonylomocznika.

Co to jest hemoglobina glikowana?

Hemoglobina glikowana (HbA1c) odzwierciedla średnie stężenie glukozy we krwi w ciągu ostatnich 3 miesięcy poprzedzających badanie i jako taka jest przede wszystkim wskaźnikiem wyrównania glikemii u chorych na cukrzycę. Poziom HbA1c jest tym wyższy, im większe było średnie stężenie glukozy w ciągu 3 miesięcy poprzedzających badanie. Za ponad połowę wartości HbA1c odpowiadają stężenia glukozy we krwi z ostatniego miesiąca przed pomiarem.


Czy powinno się korzystać z glukometru?

Glukometru, czyli urządzenia, które pokazuje wyniki glukozy, można używać w celu samokontroli, pamiętając jednocześnie, że nie jest to narzędzie diagnostyczne. Glukometr nie jest dokładny i jego wskazania różnią się od wyników badań laboratoryjnych. Co istotne, u osób z insulinoopornością poziom cukru we krwi często jest prawidłowy, u nich więc stosowanie na co dzień glukometru nie ma głębszego sensu. Powinny go używać te osoby, u których poziom glukozy bywa podwyższony (hiperglikemia) albo zbyt niski (hipoglikemia).

U jakiego lekarza leczyć insulinooporność – u endokrynologa, ginekologa, diabetologa czy lekarza rodzinnego?

Najczęściej insulinooporność wykrywa endokrynolog, ale zdiagnozować i leczyć może nas też inny lekarz, jeśli ma wiedzę i doświadczenie w tym zakresie. Może to być lekarz rodzinny, diabetolog, ginekolog czy nawet kardiolog. Ponieważ insulinooporność nierzadko towarzyszy innym zaburzeniom hormonalnym, najczęściej stykają się z nią endokrynolodzy, i dzięki temu są mocno wyczuleni na związane z nią kwestie, ale na przykład ginekolodzy dobrze orientują się w tych zagadnieniach, ponieważ sporo pacjentek z PCOS ma również insulinooporność, a diabetolodzy, leczący cukrzycę, mają sporą wiedzę na temat insulinooporności, ponieważ pojawia się u nich coraz więcej pacjentów ze stanem przedcukrzycowym. Lekarz rodzinny ma za zadanie całościowo ocenić stan zdrowia pacjenta i albo rozpocząć leczenie, albo skierować go do innego specjalisty.

To koniec darmowego fragmentu. Czy chcesz czytać dalej?