Psychoterapia poznawczo-behawioralna dzieci i młodzieżyTekst

0
Recenzje
Przeczytaj fragment
Oznacz jako przeczytane
Jak czytać książkę po zakupie
Czcionka:Mniejsze АаWiększe Aa


Spis tre­ści

Kar­ta re­dak­cyj­na

O Au­to­rach

Wstęp

CZĘŚĆ 1. PSY­CHO­TE­RA­PIA DZIE­CI I MŁO­DZIE­ŻY – POD­STA­WO­WE ZA­GAD­NIE­NIA

Roz­dział 1. Za­ło­że­nia te­ra­pii po­znaw­czo-be­ha­wio­ral­nej – czym jest, a czym nie jest ta te­ra­pia | Olga Ol­szew­ska

Roz­dział 2. Trze­cia fala te­ra­pii be­ha­wio­ral­nych | Kon­rad Am­bro­ziak

Roz­dział 3. Prak­tycz­ne róż­ni­ce mię­dzy psy­cho­te­ra­pią dzie­ci i mło­dzie­ży a psy­cho­te­ra­pią osób do­ro­słych | Ar­tur Ko­ła­kow­ski

Roz­dział 4. Sku­tecz­ność i ogra­ni­cze­nia psy­cho­te­ra­pii dzie­ci i mło­dzie­ży, czy­li co i w ja­kim stop­niu mo­że­my zmie­nić w trak­cie psy­cho­te­ra­pii | Ar­tur Ko­ła­kow­ski

Roz­dział 5. Ro­dzi­ce i opie­ku­no­wie: pla­no­wa­nie ich udzia­łu w psy­cho­te­ra­pii w za­leż­no­ści od roz­po­zna­nia i wie­ku dziec­ka | Ar­tur Ko­ła­kow­ski, Kon­rad Am­bro­ziak, Mo­ni­ka Za­bel

Roz­dział 6. Wy­bra­ne ro­dza­je i pro­ble­my psy­cho­te­ra­pii po­znaw­czo-be­ha­wio­ral­nej dzie­ci i mło­dzie­ży | Ar­tur Ko­ła­kow­ski, Mar­ta Je­rzak, Mo­ni­ka Za­bel, Kon­rad Am­bro­ziak, Anna Ćwi­kliń­ska

CZĘŚĆ 2. PRO­CES TE­RA­PII

Roz­dział 7. Dia­gno­za i two­rze­nie pla­nu te­ra­peu­tycz­ne­go | Ar­tur Ko­ła­kow­ski, Klau­dia Si­wek

Roz­dział 8. Kon­cep­tu­ali­za­cja | Ar­tur Ko­ła­kow­ski

Roz­dział 9. Pra­ca w re­la­cji te­ra­peu­tycz­nej | Kon­rad Am­bro­ziak

Roz­dział 10. Wy­do­by­wa­nie mo­ty­wa­cji do le­cze­nia i an­ga­żo­wa­nie w te­ra­pię | Kon­rad Am­bro­ziak

Roz­dział 11. Za­wie­ra­nie kon­trak­tu | Ar­tur Ko­ła­kow­ski, Klau­dia Si­wek, Ka­ta­rzy­na Smól­ska-Łyn­ka

Roz­dział 12. Su­per­wi­zja w psy­cho­te­ra­pii po­znaw­czo-be­ha­wio­ral­nej | Olga Ol­szew­ska, Ar­tur Ko­ła­kow­ski

CZĘŚĆ 3. TE­RA­PIA KON­KRET­NYCH ZA­BU­RZEŃ

Roz­dział 13. Emo­cje w te­ra­pii po­znaw­czo-be­ha­wio­ral­nej | Ka­ta­rzy­na Smól­ska-Łyn­ka

Roz­dział 14. De­pre­sja dzie­ci i mło­dzie­ży | Mo­ni­ka Za­bel

Roz­dział 15. Cho­ro­ba afek­tyw­na dwu­bie­gu­no­wa | Anna Ćwi­kliń­ska

Roz­dział 16. Za­bu­rze­nia lę­ko­we | Anna Ćwi­kliń­ska

Roz­dział 17. Te­ra­pia PTSD dzie­ci i mło­dzie­ży | Klau­dia Si­wek

Roz­dział 18. Za­bu­rze­nia ob­se­syj­no-kom­pul­syj­ne | Iwo­na Dą­brow­ska

Roz­dział 19. Psy­cho­te­ra­pia po­znaw­czo-be­ha­wio­ral­na za­bu­rzeń od­ży­wia­nia | Ka­ta­rzy­na Smól­ska-Łyn­ka

Roz­dział 20. Sa­mo­oka­le­cze­nia | Klau­dia Si­wek

Roz­dział 21. Ze­spół nad­po­bu­dli­wo­ści psy­cho­ru­cho­wej – ADHD | Mar­ta Je­rzak, Ar­tur Ko­ła­kow­ski

Roz­dział 22. Agre­sja i za­bu­rze­nia za­cho­wa­nia | Mar­cin Do­mu­rat, Ar­tur Ko­ła­kow­ski

Roz­dział 23. Tiki | Iwo­na Dą­brow­ska

Roz­dział 24. Mo­cze­nie się i za­nie­czysz­cza­nie | Iwo­na Dą­brow­ska

ZA­ŁĄCZ­NI­KI

1. Sche­mat wy­wia­du dia­gno­stycz­no-te­ra­peu­tycz­ne­go

2. Sche­mat wy­wia­du z ro­dzi­ca­mi pod ką­tem OCD

3. Kon­cep­tu­ali­za­cja opar­ta na dia­gno­zie

4. Wpływ pro­ble­mów pa­cjen­ta na róż­ne sfe­ry jego funk­cjo­no­wa­nia

5. Kon­trakt te­ra­peu­tycz­ny

6. Me­ta­fo­ra ra­dia kie­row­cy pe­ka­esu

7. Błęd­ne koło w re­la­cji te­ra­peu­tycz­nej

8. Zmia­na, jaką chcesz wpro­wa­dzić w swo­im ży­ciu

9. Jak i kie­dy mo­żesz po­móc swo­je­mu dziec­ku w te­ra­pii

10. Wy­da­wa­nie po­le­ceń krok po kro­ku

11. Kie­dy za­da­nie wy­da­je się zbyt duże

12. Kie­dy masz za dużo rze­czy do zro­bie­nia jed­ne­go dnia

13. Za wy­so­ko za­wie­szo­na po­przecz­ka

14. Wol­ny dzień

15. O emo­cjach

16. My­śle­nie czar­no-bia­łe: po­sze­rza­nie per­spek­ty­wy

17. My­śle­nie czar­no-bia­łe: punkt by­cia ide­al­nym a sze­ro­kie pole suk­ce­su

18. Dzien­nik po­zy­tyw­nych wy­da­rzeń

19. Pra­ca nad ka­ta­stro­fi­za­cją: sy­tu­acja bu­dzą­ca lęk

20. Pra­ca nad ka­ta­stro­fi­za­cją: „A co, je­śli...?”

21. Pra­ca nad my­śla­mi wy­wo­łu­ją­cy­mi lęk

22. Psy­cho­edu­ka­cja na te­mat lęku spo­łecz­ne­go

23. Eks­po­zy­cja wy­obra­że­nio­wa – in­struk­cje dla te­ra­peu­ty

24. Eks­po­zy­cja z po­wstrzy­ma­niem re­ak­cji – in­struk­cje dla te­ra­peu­ty

25. Ta­be­la do mo­ni­to­ro­wa­nia ob­ja­wów OCD

26. Ana­li­za funk­cjo­nal­na ti­ków

Bi­blio­gra­fia

Przy­pi­sy

Co­py­ri­ght © by Gdań­skie Wy­daw­nic­two Psy­cho­lo­gicz­ne, So­pot 2020

Wszyst­kie pra­wa za­strze­żo­ne. Książ­ka ani żad­na jej część nie może być prze­dru­ko­wy­wa­na ani w ża­den spo­sób re­pro­du­ko­wa­na lub od­czy­ty­wa­na w środ­kach ma­so­we­go prze­ka­zu bez pi­sem­nej zgo­dy Gdań­skie­go Wy­daw­nic­twa Psy­cho­lo­gicz­ne­go.

Wy­da­nie pierw­sze w ję­zy­ku pol­skim 2020 rok

Re­dak­tor pro­wa­dzą­cy: Pa­try­cja Pa­cy­niak

Re­dak­cja: Ka­ro­li­na Bą­czek, Pa­try­cja Pa­cy­niak

Ko­rek­ta: ze­spół

Skład: Toj­za

Au­tor­ka ilu­stra­cji: Alek­san­dra Mią­skie­wicz

Pro­jekt okład­ki: Mo­ni­ka Pol­lak

Zdję­cie na okład­ce: © Get­ty Ima­ges

ISBN 978-83-7489-873-7

Gdań­skie Wy­daw­nic­two Psy­cho­lo­gicz­ne sp. z o.o.

ul. J. Bema 4/1a

81-753 So­pot

gwp@gwp.pl www.gwp.pl

Kon­wer­sja: eLi­te­ra s.c.

 

.

Mo­ni­ce, Ka­zi­ko­wi, He­le­nie, Staś­ko­wi – wszyst­kim, któ­rzy po­ka­zu­ją mi na co dzień, jak waż­ne są bli­skość i ak­cep­ta­cja

O Au­to­rach

Kon­rad Am­bro­ziak – dok­tor nauk hu­ma­ni­stycz­nych w za­kre­sie fi­lo­zo­fii, te­ra­peu­ta po­znaw­czo-be­ha­wio­ral­ny, su­per­wi­zor te­ra­pii po­znaw­czo-be­ha­wio­ral­nej, te­ra­peu­ta mo­ty­wu­ją­cy oraz su­per­wi­zor i tre­ner dia­lo­gu mo­ty­wu­ją­ce­go. Czło­nek Pol­skie­go To­wa­rzy­stwa Te­ra­pii Po­znaw­czo-Be­ha­wio­ral­nej, Pol­skie­go To­wa­rzy­stwa Dia­lo­gu Mo­ty­wu­ją­ce­go i Sto­wa­rzy­sze­nia ACBS Pol­ska. Pra­cu­je z na­sto­lat­ka­mi, mło­dy­mi do­ro­sły­mi i oso­ba­mi do­ro­sły­mi. Jest au­to­rem ar­ty­ku­łów i ksią­żek na te­mat te­ra­pii po­znaw­czo-be­ha­wio­ral­nej oraz pro­ble­mów zwią­za­nych z wy­klu­cze­niem i ste­reo­ty­pi­za­cją. Obec­nie za­fa­scy­no­wa­ny trze­cią falą te­ra­pii be­ha­wio­ral­nych, fi­lo­zo­fią sta­ro­żyt­nej Gre­cji i bud­dy­zmem.

Anna Ćwi­kliń­ska – psy­cho­log, psy­cho­te­ra­peu­ta po­znaw­czo-be­ha­wio­ral­ny. Do­świad­cze­nie za­wo­do­we zdo­by­ła, pra­cu­jąc w po­rad­ni psy­cho­lo­gicz­no-pe­da­go­gicz­nej i na od­dzia­łach psy­chia­trii. Obec­nie pra­cu­je w pry­wat­nym ga­bi­ne­cie psy­cho­te­ra­peu­tycz­nym oraz pro­wa­dzi szko­le­nia z za­kre­su psy­cho­te­ra­pii po­znaw­czo-be­ha­wio­ral­nej. Spe­cja­li­zu­je się w psy­cho­lo­gii kli­nicz­nej i dia­gno­zie kli­nicz­nej. W te­ra­pii za­in­te­re­so­wa­na głów­nie mo­de­la­mi trze­ciej fali: te­ra­pią ak­cep­ta­cji i za­an­ga­żo­wa­nia, uważ­no­ścią i te­ra­pią sche­ma­tów. Pro­wa­dzi te­ra­pię dzie­ci, mło­dzie­ży i do­ro­słych, przede wszyst­kim za­bu­rzeń lę­ko­wych, za­bu­rzeń afek­tyw­nych i za­bu­rzeń oso­bo­wo­ści. In­te­re­su­je się wy­ko­rzy­sta­niem tech­nik te­ra­peu­tycz­nych w za­bu­rze­niach snu i le­cze­niu bólu prze­wle­kłe­go. Pry­wat­nie wiel­bi­ciel­ka da­le­kich i bli­skich wy­cie­czek oraz ko­tów.

Iwo­na Dą­brow­ska – ab­sol­went­ka pe­da­go­gi­ki spe­cjal­nej i psy­cho­lo­gii. Ukoń­czy­ła szko­łę psy­cho­te­ra­pii, od 2008 roku pra­cu­je jako cer­ty­fi­ko­wa­ny psy­cho­te­ra­peu­ta po­znaw­czo-be­ha­wio­ral­ny oraz psy­cho­log, mię­dzy in­ny­mi w Po­rad­ni Poza Sche­ma­ta­mi w War­sza­wie. Jest rów­nież te­ra­peu­tą in­te­gra­cji sen­so­rycz­nej oraz in­dy­wi­du­al­nej sty­mu­la­cji słu­chu Jo­han­se­na. Ukoń­czy­ła licz­ne szko­le­nia, mię­dzy in­ny­mi w za­kre­sie te­ra­pii sche­ma­tów i te­ra­pii EMDR. Przed­mio­tem jej za­in­te­re­so­wa­nia i pra­cy są psy­cho­te­ra­pia po­znaw­czo-be­ha­wio­ral­na, a tak­że dia­gno­za i te­ra­pia dzie­ci i mło­dzie­ży z za­bu­rze­nia­mi roz­wo­jo­wy­mi oraz psy­chicz­ny­mi, szcze­gól­nie lę­ko­wy­mi (za­bu­rze­nia ob­se­syj­no-kom­pul­syj­ne, fo­bia spo­łecz­na, mu­tyzm), z ti­ka­mi, tri­cho­til­lo­ma­nią, za­bu­rze­nia­mi od­ży­wia­nia, mo­cze­niem noc­nym i za­bu­rze­nia­mi wy­da­la­nia, a tak­że psy­cho­pa­tią. Jest współ­au­tor­ką kil­ku ar­ty­ku­łów i au­tor­ką dwóch roz­dzia­łów w książ­ce pod re­dak­cją Mar­ty Je­rzak Za­bu­rze­nia psy­chicz­ne i roz­wo­jo­we u dzie­ci a szkol­na rze­czy­wi­stość.

Mar­cin Do­mu­rat – dok­tor nauk spo­łecz­nych w za­kre­sie psy­cho­lo­gii, psy­cho­te­ra­peu­ta po­znaw­czo-be­ha­wio­ral­ny, cer­ty­fi­ko­wa­ny tre­ner tre­nin­gu za­stę­po­wa­nia agre­sji ART, czło­nek Pol­skie­go To­wa­rzy­stwa Psy­cho­te­ra­pii Po­znaw­czej i Be­ha­wio­ral­nej oraz As­so­cia­tion for Con­te­xtu­al Be­ha­vior Scien­ce. Od kil­ku­na­stu lat pro­wa­dzi psy­cho­te­ra­pię in­dy­wi­du­al­ną i gru­po­wą mło­dzie­ży i do­ro­słych, te­ra­pię par i ro­dzin oraz tre­nin­gi umie­jęt­no­ści spo­łecz­nych. W pra­cy opie­ra się na me­to­dach trze­ciej fali te­ra­pii be­ha­wio­ral­nych, w szcze­gól­no­ści te­ra­pii ak­cep­ta­cji i za­an­ga­żo­wa­nia, pro­wa­dzi też szko­le­nia i warsz­ta­ty z tej dzie­dzi­ny. Jest au­to­rem ar­ty­ku­łów i wy­stą­pień na kon­fe­ren­cjach na­uko­wych, po­nad­to pro­wa­dzi blog „Trze­cia fala”, któ­ry jest po­świę­co­ny naj­now­szym tren­dom w te­ra­pii be­ha­wio­ral­nej.

Mar­ta Je­rzak – psy­cho­log, psy­cho­te­ra­peu­ta po­znaw­czo-be­ha­wio­ral­ny, tre­ner pro­gra­mu prze­ciw­dzia­ła­nia agre­sji. Zaj­mu­je się psy­cho­te­ra­pią dzie­ci, mło­dzie­ży i osób do­ro­słych, te­ra­pią me­to­dą in­stru­men­tal en­rich­ment oraz dia­gno­zą i te­ra­pią za­bu­rzeń roz­wo­jo­wych u dzie­ci i mło­dzie­ży. Pro­wa­dzi spo­tka­nia su­per­wi­zyj­ne, a tak­że warsz­ta­ty dla do­brych ro­dzi­ców/na­uczy­cie­li do­ty­czą­ce ra­dze­nia so­bie z trud­ny­mi za­cho­wa­nia­mi. Jest au­tor­ką i współ­au­tor­ką wie­lu pu­bli­ka­cji z za­kre­su psy­cho­lo­gii dzie­ci i mło­dzie­ży.

Ar­tur Ko­ła­kow­ski – dok­tor nauk me­dycz­nych, spe­cja­li­sta psy­chia­trii oraz psy­chia­trii dzie­ci i mło­dzie­ży, psy­cho­te­ra­peu­ta po­znaw­czo-be­ha­wio­ral­ny. Od 2005 roku cer­ty­fi­ko­wa­ny su­per­wi­zor dy­dak­tyk Pol­skie­go To­wa­rzy­stwa Te­ra­pii Po­znaw­czej i Be­ha­wio­ral­nej. Od wie­lu lat uczy psy­cho­te­ra­pii po­znaw­czo-be­ha­wio­ral­nej, obec­nie w Szko­le Psy­cho­te­ra­pii Cre­scen­tia. Pra­cu­je z pa­cjen­ta­mi am­bu­la­to­ryj­nie. Jest współ­au­to­rem kil­ku ksią­żek z dzie­dzi­ny psy­chia­trii i psy­cho­te­ra­pii dzie­ci i mło­dzie­ży, z któ­rych jed­na, na­pi­sa­na wspól­nie z dr Agniesz­ką Pi­su­lą, zo­sta­ła w 2012 roku wy­róż­nio­na Na­gro­dą Teo­fra­sta dla naj­lep­szej psy­cho­lo­gicz­nej książ­ki po­pu­lar­no­nau­ko­wej. Pry­wat­nie tata, obec­nie z bra­kiem cza­su na inne hob­by.

Alek­san­dra Mią­skie­wicz – ab­sol­went­ka Wy­dzia­łu Sztu­ki No­wych Me­diów Pol­sko-Ja­poń­skiej Aka­de­mii Tech­nik Kom­pu­te­ro­wych. Pro­jek­tu­je gra­fi­ki, in­ter­fej­sy, two­rzy ilu­stra­cje, an­ga­żu­je się też w ini­cja­ty­wy wy­kra­cza­ją­ce poza sztu­ki wi­zu­al­ne, jak na przy­kład współ­or­ga­ni­za­cja kon­fe­ren­cji ty­po­gra­ficz­nej „Kro­je”. Za­in­te­re­so­wa­na ko­mu­ni­ka­cją wi­zu­al­ną i pro­jek­to­wa­niem dla lu­dzi, łą­cze­niem wy­glą­du z funk­cją.

Olga Ol­szew­ska – ab­sol­went­ka Aka­de­mii Me­dycz­nej w War­sza­wie, psy­chia­tra dzie­ci i mło­dzie­ży, cer­ty­fi­ko­wa­ny psy­cho­te­ra­peu­ta i su­per­wi­zor dy­dak­tyk Pol­skie­go To­wa­rzy­stwa Te­ra­pii Po­znaw­czej i Be­ha­wio­ral­nej, te­ra­peu­ta mo­ty­wu­ją­cy. W za­wo­dzie pra­cu­je pra­wie trzy­dzie­ści lat. Współ­za­ło­ży­ciel­ka Szko­ły Psy­cho­te­ra­pii Cre­scen­tia oraz Cen­trum Psy­cho­te­ra­pii i Po­rad­nic­twa PHA­NA­RI w To­ru­niu. Od lat pro­wa­dzi cie­szą­ce się wiel­ką po­pu­lar­no­ścią wy­kła­dy i warsz­ta­ty dla róż­nych grup od­bior­ców z dzie­dzi­ny psy­chia­trii dzie­ci i mło­dzie­ży, psy­cho­te­ra­pii po­znaw­czo-be­ha­wio­ral­nej i dia­lo­gu mo­ty­wu­ją­ce­go. Pry­wat­nie mat­ka do­ro­słych dzie­ci, żona pe­dia­try i fan­ka To­ruń­skiej Or­kie­stry Sym­fo­nicz­nej.

Klau­dia Si­wek – psy­cho­log, stu­dio­wa­ła w In­sty­tu­cie Psy­cho­lo­gii Uni­wer­sy­te­tu Łódz­kie­go, ukoń­czy­ła też czte­ro­let­nie szko­le­nie z za­kre­su te­ra­pii po­znaw­czo-be­ha­wio­ral­nej (za­koń­czo­ne cer­ty­fi­ka­cją), szko­le­nie z te­ra­pii EMDR oraz cykl szko­le­nio­wy w Fun­da­cji Dzie­ci Ni­czy­je zwią­za­ny z pra­cą dia­gno­stycz­ną i te­ra­peu­tycz­ną z dzieć­mi krzyw­dzo­ny­mi. Po­nad­to uczest­ni­czy­ła w wie­lu warsz­ta­tach do­ty­czą­cych te­ra­pii trau­my u dzie­ci i mło­dzie­ży w róż­nych szko­łach te­ra­peu­tycz­nych. Za­wo­do­wo od kil­ku­na­stu lat zwią­za­na z Ma­zo­wiec­kim Cen­trum Neu­rop­sy­chia­trii, gdzie pra­cu­je na róż­nych od­dzia­łach psy­chia­trycz­nych dla dzie­ci i mło­dzie­ży oraz w po­rad­ni zdro­wia psy­chicz­ne­go. Pry­wat­nie mama dwóch có­rek.

Ka­ta­rzy­na Smól­ska-Łyn­ka – psy­cho­log kli­nicz­ny i psy­cho­te­ra­peu­ta, pra­cu­je przede wszyst­kim w nur­cie te­ra­pii po­znaw­czo-be­ha­wio­ral­nej i te­ra­pii sche­ma­tu. Spe­cja­li­zu­je się w te­ra­pii za­bu­rzeń od­ży­wia­nia, za­bu­rzeń lę­ko­wych i osób o za­ni­żo­nym po­czu­ciu wła­snej war­to­ści. Szcze­gól­ną uwa­gę w pra­cy z ludź­mi zwra­ca na ich emo­cje i po­trze­by oraz za­sto­so­wa­nie tech­nik do­świad­cze­nio­wych w psy­cho­te­ra­pii. Od wie­lu lat pro­wa­dzi szko­le­nia z za­kre­su te­ra­pii po­znaw­czo-be­ha­wio­ral­nej. Je­den z jej ulu­bio­nych cy­ta­tów brzmi: „Od­wa­ga nie jest nie­obec­no­ścią lęku, lecz de­cy­zją, że ist­nie­je coś waż­niej­sze­go niż lęk”.

Mo­ni­ka Za­bel – psy­cho­log, ukoń­czy­ła szko­le­nie z za­kre­su te­ra­pii po­znaw­czo-be­ha­wio­ral­nej z ele­men­ta­mi te­ra­pii psy­cho­dy­na­micz­nej. Od kil­ku lat zwią­za­na z Po­rad­nią Poza Sche­ma­ta­mi, gdzie pra­cu­je z dzieć­mi i mło­dzie­żą zma­ga­ją­cy­mi się z za­bu­rze­nia­mi lę­ko­wy­mi, de­pre­sją, ADHD, ze­spo­łem Asper­ge­ra oraz trud­no­ścia­mi w re­la­cjach ró­wie­śni­czych. Poza tym pro­wa­dzi tre­ning umie­jęt­no­ści spo­łecz­nych dla dzie­ci, a tak­że szko­li psy­cho­lo­gów i pe­da­go­gów. Za­wo­do­wo zwią­za­na z II Kli­ni­ką Psy­chia­trycz­ną, pro­wa­dzi za­ję­cia ze stu­den­ta­mi War­szaw­skie­go Uni­wer­sy­te­tu Me­dycz­ne­go.

Wstęp

Ni­niej­sza książ­ka nie jest pod­ręcz­ni­kiem przy­bli­ża­ją­cym wy­ni­ki ba­dań na­uko­wych ani prze­glą­dem ak­tu­al­nej li­te­ra­tu­ry czy stresz­cze­niem mię­dzy­na­ro­do­wych wy­tycz­nych, choć od­wo­łu­je się do po­wyż­szych. Ideą jej po­wsta­nia była pró­ba od­nie­sie­nia się do prak­ty­ki kli­nicz­nej, do in­dy­wi­du­al­nych – czy­li z punk­tu wi­dze­nia na­uki nie­mia­ro­daj­nych – do­świad­czeń psy­cho­te­ra­peu­tów pra­cu­ją­cych od wie­lu lat z dzieć­mi i na­sto­lat­ka­mi oraz ich ro­dzi­ca­mi. Książ­ka sta­no­wi w du­żej mie­rze su­biek­tyw­ne spoj­rze­nie na to, jak w co­dzien­nej prak­ty­ce, w ma­łych, lo­kal­nych po­rad­niach moż­na in­ter­pre­to­wać i wdra­żać ustruk­tu­ry­zo­wa­ne pro­gra­my te­ra­pii po­znaw­czo-be­ha­wio­ral­nej. Po­ka­zu­je też, w jaki spo­sób uzu­peł­nia się ze sobą po­dej­ście kla­sycz­nej te­ra­pii po­znaw­czo-be­ha­wio­ral­nej z trze­cią falą te­ra­pii be­ha­wio­ral­nych. W moim od­czu­ciu ta­kie spoj­rze­nie sta­no­wi je­den z naj­waż­niej­szych atu­tów ni­niej­sze­go opra­co­wa­nia.

Książ­ka skła­da się z trzech czę­ści. W pierw­szej (roz­dzia­ły 1–6) au­to­rzy sku­pi­li się na róż­ni­cach mię­dzy kla­sycz­ną psy­cho­te­ra­pią (osób do­ro­słych) a pra­cą te­ra­peu­tycz­ną z dzieć­mi i na­sto­lat­ka­mi. Po­nad­to sta­ra­li się po­ka­zać, że nie ist­nie­je jed­na psy­cho­te­ra­pia dzie­ci i mło­dzie­ży, po­nie­waż wy­ma­ga­ne są tu róż­ne spo­so­by po­dej­ścia – za­rów­no ze wzglę­du na wiek pa­cjen­ta (np. sześć lub sie­dem­na­ście lat), jak i na ro­dzaj pro­ble­mu, z któ­rym pra­cu­je te­ra­peu­ta. Ina­czej my­śli­my prze­cież o de­pre­sji, któ­ra „za­zwy­czaj kie­dyś się za­czy­na, a kie­dyś koń­czy”, ina­czej zaś o ADHD czy za­bu­rze­niach au­ty­stycz­nych, któ­re są roz­po­zna­nia­mi na całe ży­cie.

Dru­ga część książ­ki (roz­dzia­ły 7–12) to skró­co­na po­dróż przez pro­ces te­ra­pii – od mo­men­tu sta­wia­nia dia­gno­zy na pierw­szych spo­tka­niach przez pi­sa­nie pla­nu le­cze­nia, za­wie­ra­nie kon­trak­tu z pa­cjen­tem i jego ro­dzi­ca­mi, wy­bór pro­gra­mu te­ra­peu­tycz­ne­go, bu­do­wa­nie re­la­cji, wzbu­dza­nie mo­ty­wa­cji, opra­co­wa­nie kon­cep­tu­ali­za­cji po oma­wia­nie trud­no­ści w pra­cy z pa­cjen­tem pod­czas su­per­wi­zji. Z jed­nej stro­ny chcie­li­śmy po­ka­zać, że za­gad­nie­nia uka­zy­wa­ne w pod­ręcz­ni­kach jako ła­twe naj­czę­ściej ta­kie nie są. W co­dzien­nej prak­ty­ce, w któ­rej spo­ty­ka­my się z nie­wy­se­lek­cjo­no­wa­ny­mi pa­cjen­ta­mi, psy­cho­te­ra­pia bywa po­dró­żą od pro­ble­mu do pro­ble­mu, wy­ma­ga­ją­cą od psy­cho­te­ra­peu­ty du­że­go za­an­ga­żo­wa­nia i ela­stycz­no­ści. Z dru­giej stro­ny chcie­li­śmy pod­kre­ślić, jak waż­ne jest trzy­ma­nie się ogól­ne­go prze­pi­su pro­wa­dze­nia te­ra­pii, któ­ra jest prze­cież nie tyle sztu­ką, ile me­to­dą le­cze­nia opar­tą na wy­ni­kach ba­dań na­uko­wych. Moż­na tu użyć me­ta­fo­ry ku­li­nar­nej: kie­dy chce­my upiec szar­lot­kę, nie bę­dzie­my się upie­rać, że le­piej zro­bić ją z mię­sem mie­lo­nym. War­to za­tem w te­ra­pii de­pre­sji sku­pić się na pro­gra­mach le­cze­nia tego za­bu­rze­nia, a w przy­pad­ku trud­nych za­cho­wań pa­mię­tać, że więk­sze zna­cze­nie może mieć pra­ca z ro­dzi­ca­mi niż spo­tka­nia z ośmio­let­nim dziec­kiem.

Ostat­nia, trze­cia część książ­ki (roz­dzia­ły 13–24) od­da­je spoj­rze­nie róż­nych psy­cho­te­ra­peu­tów na le­cze­nie po­szcze­gól­nych za­bu­rzeń czy pro­ble­mów kli­nicz­nych. Oso­by, któ­re w mo­jej oce­nie są świet­ny­mi fa­chow­ca­mi, zgo­dzi­ły się po­dzie­lić swo­im do­świad­cze­niem i warsz­ta­tem. Au­to­rzy pod­ręcz­ni­ków aka­de­mic­kich i ksią­żek, w któ­rych opi­su­je się ustruk­tu­ry­zo­wa­ne pro­gra­my te­ra­peu­tycz­ne, sku­pia­ją się na omó­wie­niu, jak z per­spek­ty­wy ba­dań na­uko­wych po­win­no się pro­wa­dzić le­cze­nie da­ne­go za­bu­rze­nia. Pu­bli­ka­cje te są ni­czym książ­ki ku­char­skie, bez któ­rych nie na­uczy­my się go­to­wa­nia, cza­sa­mi jed­nak nie­zbęd­ne jest prak­tycz­ne do­świad­cze­nie ku­cha­rza. Skąd mie­li­by­śmy wie­dzieć, że ti­ra­mi­su nie bę­dzie mia­ło do­brej kon­sy­sten­cji, je­śli uży­je­my me­ta­lo­wej mi­ski, albo ile wody może przy­jąć mąka, gdy pla­nu­je­my zro­bić pie­ro­gi?

 

Z mo­je­go punk­tu wi­dze­nia je­den z waż­niej­szych ele­men­tów psy­cho­te­ra­pii sta­no­wi mo­de­lo­wa­nie. Chciał­bym, aby te­ra­peu­ta umiał swo­im za­cho­wa­niem i spo­so­bem pra­cy po­ka­zać pa­cjen­to­wi, że ak­cep­tu­je za­rów­no jego, jak i sie­bie, że drob­ne błę­dy i nie­do­sko­na­ło­ści po pro­stu się zda­rza­ją (rów­nież te­ra­peu­tom) oraz że więk­szość wy­bo­rów jest w po­rząd­ku (ina­czej niż w szko­le). Rów­nie waż­ne jest pa­mię­ta­nie o tym, że psy­cho­te­ra­pia jest le­cze­niem i aby do­pro­wa­dzić do zmia­ny, ko­niecz­ne są wy­si­łek i kon­se­kwen­cja – po­dob­nie jak w przy­pad­ku od­chu­dza­nia czy re­ha­bi­li­ta­cji zła­ma­nej nogi. Taki wła­śnie ob­raz psy­cho­te­ra­pii – przy­ja­znej pa­cjen­to­wi i te­ra­peu­cie, wy­ma­ga­ją­cej tak ela­stycz­no­ści, jak trzy­ma­nia się usta­lo­nych re­guł – wy­ła­nia się z ni­niej­szej książ­ki.

Książ­ka ta nie po­wsta­ła­by bez po­mo­cy wie­lu osób. Nie je­stem w sta­nie wy­mie­nić wszyst­kich, ale chciał­bym po­dzię­ko­wać cho­ciaż kil­ku z nich. Pani Pa­try­cja Pa­cy­niak i pan Grze­gorz Zu­brzyc­ki-Py­kacz z Gdań­skie­go Wy­daw­nic­twa Psy­cho­lo­gicz­ne­go ko­lej­ny raz w nas uwie­rzy­li i wy­ka­za­li się ogrom­ną cier­pli­wo­ścią. Pani Pau­li­na So­li­wo­da go­dzi­na­mi po­ma­ga­ła re­da­go­wać i po­rząd­ko­wać ko­lej­ne wer­sje tek­stu i bi­blio­gra­fii. Pani Alek­san­dra Mią­skie­wicz stwo­rzy­ła ilu­stra­cje, któ­rych duch i sty­li­sty­ka do­sko­na­le na­wią­zu­ją do współ­cze­snych cza­sów. Wszak jest to książ­ka o te­ra­pii osób, któ­re cza­sa­mi za­pra­sza­ją nas do swo­je­go świa­ta, a cza­sa­mi nie...

Ar­tur Ko­ła­kow­ski