Psychopatologia nerwic

Tekst
0
Recenzje
Przeczytaj fragment
Oznacz jako przeczytane
Jak czytać książkę po zakupie
Czcionka:Mniejsze АаWiększe Aa



Spis treści

PRZEDMOWA DO PIERWSZEGO WYDANIA. Eugeniusz Brzezicki

RODZAJE NERWIC

Uwagi wstępne

Częstość występowania nerwic

Nerwice i nerwice rzekome

Rozpoznanie nerwicy

Klasyfikacja nerwic

Nerwica neurasteniczna

Zmęczenie

Rozdrażnienie

Tzw. nerwica dyrektorska

Pośpiech i nuda

Objawy neurastenii na podłożu organicznym

„Urodzeni” neurastenicy

Próba interpretacji neurofizjologicznej

Nerwica histeryczna

Uwagi historyczne

La grande simulatrice

Konwersja

Osobowość histeryczna

Objawy konwersyjne

Objawy konwersyjne ruchowe

Objawy konwersyjne czuciowe

Tzw. ucieczka w chorobę

Zaburzenia mowy

Zaburzenia psychiczne

„Zaraźliwość” histerii

Histeria a hipnoza

Dysocjacja

Próba interpretacji neurofizjologicznej

Belle indifférence

Abréaction

Konwersja jako objaw upośledzenia czynności integracyjnych

Nerwica hipochondryczna

Rola chorego

Przedmiotowe i podmiotowe pojęcie choroby

Psyche i soma

Obraz własnego ciała

Uwagi neurofizjologiczne

Wahania progu świadomości dla interocepcji

Korzystne aspekty choroby

Rola zaburzeń obrazu własnego ciała w genezie zespołów hipochondrycznych

Percepcja bólu

Kilka uwag praktycznych o postępowaniu z pacjentami hipochondrycznymi

Nerwica natręctw

Objawy anankastyczne w życiu codziennym

Myśli natrętne

Czynności przymusowe

Fobie

Objawy anankastyczne w innych zaburzeniach psychicznych

Przymus (ananke) a wolność woli

Krystalizacja lęku

Myślenie magiczne

Perseweracja

Nerwica depresyjna

Depresja nerwicowa a cyklofreniczna (endogenna)

Tłumiona agresja

„Bagaż” emocjonalny

Zagęszczenie i generalizacja uczuć

Poczucie krzywdy i winy

Postawa despotyczna

Rezygnacja

„Kto nie miłuje, trwa w śmierci”

Autoagresja

OBJAWY OSIOWE NERWIC

Lęk

Formy lęku nerwicowego

Lęk w świecie zwierzęcym

Zasadnicza orientacja: postawy „do” i „od”

Problem lęku w medycynie

Lęk biologiczny

Zagrożenie z zewnątrz

Zagrożenie z wewnątrz

Zagrożenie prawa zachowania gatunku

Lęk społeczny. „Środowisko macierzyńskie”

Lęk społeczny a lęk biologiczny

Zwierciadło społeczne (sprzężenie zwrotne)

Imprinting

Lęk moralny (Internalizacja zwierciadła społecznego)

Zniekształcenie własnego odbicia wskutek internalizacji

Dziedziczenie społeczne

Schizis

Lęk dezintegracyjny. Dynamiczna struktura metabolizmu informacyjnego

Zasada prawdopodobieństwa

Gradient trwałości

Odruch orientacyjny

Antycypacja

Integracja i dezintegracja

Zaburzenia wegetatywne

Uwagi neuroanatomiczne i neurofizjologiczne. Układ nerwowy somatyczny i autonomiczny

 

Układ współczulny i przywspółczulny

Podwzgórze i węchomózgowie

Marginesowe uwagi o medycynie naukowej

Integracja genetyczna, endokrynna i nerwowa

Symptomatologia zaburzeń wegetatywnych. Skargi cielesne w chorobach somatycznych i nerwicach

Zaburzenia snu

„Zaraźliwość” nerwicowych zaburzeń wegetatywnych

Zaburzenia łaknienia

Zaburzenia seksualne

Inne zaburzenia wegetatywne

Egocentryzm

Dlaczego irytujący

Centralny układ odniesienia

„Biorę” i „daję”

Swoistość egocentryzmu nerwicowego

Egocentryzm a ewolucja jednostki

Błędne koło

Przykłady

Sprzężenie zwrotne dodatnie

TŁO I PRZYCZYNY NERWIC

Uwagi wstępne

Etiologia wieloczynnikowa

Środowisko rodzinne i środowisko pracy

Dystans społeczny

Rodzina generacyjna

Przerwanie pępowiny

Zabawa

Konflikt między rodzicami a dzieckiem

„Ciepło rodzinne” (rezonans uczuciowy)

Pierwszy związek ze światem społecznym

Matka

Rodzina prokreacyjna

Problem ewolucji

Postawa heroiczna

Zespolenie

Dobór naturalny

Trudna bliskość

„Różnica charakterów”

Niezrozumienie

Konflikty klanowe

Odpowiedzialność

Małżeństwa „spokojne” i „burzliwe”

Problem maski

Wysiłek eksploracyjny

„Zniechęcenie” w małżeństwie

Walka o władzę

Wpływ związków erotycznych na rozwój osobowości

Polaryzacja cech osobowości

Konflikty

Praca

Dwa modele stosunku emocjonalnego do pracy

Praca jako akt twórczy

Transcendentny charakter pracy twórczej

Poczucie bezsensu pracy

Konflikt między planem a rzeczywistością

Wysiłek i nagroda

Przekształcanie otoczenia

Nerwice ex vacuo

Nerwica „dyrektorska”

Twórczy i użytkowy aspekt pracy (Postawa walki i oczekiwania)

Ocena pracy

Wpływ obu aspektów pracy na osobowość

Frustracja

Środowisko kulturowe

Aspekt nerwicorodny

„Wiek złoty”

Smutek spełnionej baśni

Czy skok ewolucyjny

Stereotyp uczuciowy

Wyjaśnienie wstępne

Analiza wczesnego dzieciństwa

Nerwice sytuacyjne, przewlekłe i cykliczne

Patologiczna struktura osobowości

Skrzywienie (asymetria) ludzkiej natury

Zachwianie równowagi i zatrzymanie się w miejscu

Psychiatryczne porządkowanie

LECZENIE NERWIC

Uwagi ogólne

Medycyna prymitywna

Całościowe i częściowe oddziaływanie na ustrój

Metoda czy osoba

Wiara

Cierpliwość

Czy zmarnowany wysiłek

Dlaczego leczenie neurotyków jest męczące

Zdolność zrozumienia

Nieskończoność procesu poznawczego

Aktywne i bierne metody psychoterapii

Gnothi seauton

Odwrotna strona medalu

Pierwsze wrażenie

Kontakt psychiatryczny

Indywidualność biologiczna i psychologiczna

Milczenie jest złotem

Kontakt pozasłowny

„Zmysł psychologiczny”

Postawa uczuciowa

„Trójkąt psychiatryczny”

Psychoterapia

Metoda z wyboru

Wspólnota życia

Szerokie i wąskie pojęcie psychoterapii

Manipulacja

Lekarz jako lek najważniejszy

Płaszczyzna kontaktu psychiatrycznego

Trzy błędne postawy

Pseudonaukowe uprzedmiotowanie

Maska

Ocena moralna

Osobowość psychiatry

Swoistość kontaktu psychiatrycznego

Transference i countertransference

O czym mówić

Łączność procesu diagnostycznego i terapeutycznego

Poszerzenie pola świadomej decyzji

Stłumienie

Zmiana chorego

Rekonstrukcja procesu decyzji

Autonomia chorego

Związek uczuciowy

Geneza funkcji lekarskiej

 

Zaufanie

Projekcja

Akceptacja

Uświadomienie

Katharsis – oczyszczenie

Kilka uwag technicznych

Farmakoterapia

Ocena leku

Pobudzenie i hamowanie

Diagnoza a terapia

Klasyfikacja leków psychotropowych

Lekomania

Psychoterapia a farmakoterapia

Inne metody leczenia somatycznego

Socjoterapia

Atmosfera szpitalna

Mała grupa

Zabawa

Stosunek uczuciowy do chorego

Azyl

„Drugie życie” oddziału psychiatrycznego a egocentryczna postawa chorego

„Społeczność terapeutyczna”

Walka o „otwarte drzwi” w psychiatrii

Dwie granice: personel-pacjent, „normalny”-„nienormalny”

Pecking order

Pielęgniarka

Chorzy

Psychoterapia grupowa

Uwagi historyczne

Psychoterapia grupowa a indywidualna

Więź grupowa

Rola prowadzącego

Wielkość grupy

Grupy „otwarte” i „zamknięte”

Dobór chorych

Popularność psychoterapii grupowej

Trudny początek

Najczęstsze tematy rozmów

Od szczegółu do całości

Hipotetyczne czynniki terapeutyczne

Okresy stagnacji

Szukanie kozła ofiarnego

Sytuacje nieprzewidziane

Dokumentacja

Wskazówki bibliograficzne

KĘPIŃSKI DZISIAJ. Jerzy Aleksandrowicz

Przypisy

Opieka redakcyjna: LUCYNA KOWALIK

Projekt okładki i stron tytułowych: WITOLD SIEMASZKIEWICZ

Redaktor: ANNA PAPIERZOWA

Redaktor techniczny: ROBERT GĘBUŚ

© Copyright by Wisława Kłodzińska-Batruch

© Copyright by Wydawnictwo Literackie, Kraków 2002

Tekst oparto na wydaniu:

A. Kępiński, Psychopatologia nerwic, PZWL, Warszawa 1973

ISBN 978-83-08-05193-1

Wydawnictwo Literackie Sp. z o.o.

ul. Długa 1, 31-147 Kraków

tel. (+48 12) 619 27 70

fax. (+48 12) 430 00 96

bezpłatna linia telefoniczna: 800 42 10 40

e-mail: ksiegarnia@wydawnictwoliterackie.pl Księgarnia internetowa: www.wydawnictwoliterackie.pl

Konwersja: eLitera s.c.

Dokument chroniony elektronicznym znakiem wodnym

This ebook was bought on LitRes

Jadzi za dobroć i cierpliwość

.

PRZEDMOWA DO PIERWSZEGO WYDANIA

EUGENIUSZ BRZEZICKI

Zaburzenia układu nerwowego, zwane psychonerwicami lub nerwicami, trudne do zwięzłego a zarazem precyzyjnego zdefiniowania, interesują obecnie nie tylko specjalistów, tzn. psychiatrów i psychologów, lecz także nieporównanie większą liczbę czytelników, gdyż współcześnie, w dobie nasilania się tempa życia, wzrastającej technizacji i coraz większych szkód w naturalnym środowisku człowieka, nerwice stają się dolegliwościami najpowszechniejszymi.

Współczesne czasy nerwicorodne i wysoki poziom cywilizacji specjalnie sprzyjają zaostrzaniu się bodźców stresowych i frustracji, co w następstwie prowadzi do powstawania nerwic narządowych i chorób psychosomatycznych. Ich dynamikę coraz trudniej jest opisać w ramach dawniejszych schematów myślenia. Jednocześnie powszechnie panują mgliste, często sprzeczne i nielogiczne wyobrażenia o istocie nerwic, ich przyczynach, przebiegu i następstwach.

W ostatnich latach podkreśla się psychosomatyczny charakter zaburzeń nerwicowych. Uwzględnienie tego tła rzuca więcej światła na nerwice.

Dotychczasowe publikacje na ten temat ujmowały problematykę pod kątem podręcznikowo-kompilacyjnym bądź z punktu widzenia wąskich teorii i kierunków badawczych. Ta książka oparta jest na oryginalnych i często odkrywczych poglądach autora. Profesor Antoni Kępiński dążył w niej do ogarnięcia tła szerszego, także psychosocjologicznego, przy czym wyeksponował takie elementy, jak życiowa sytuacja chorego, jego konflikty, typowe przeżycia i trudności, kontakt ze środowiskiem i wiele innych – wszystko z praktycznego punktu widzenia, w warunkach polskich, z uwzględnieniem obserwacji zagranicznych.

Trzeba wyraźnie podkreślić, że prof. Kępiński wypowiada się w tej książce w zasadzie z punktu widzenia psychopatologa, a nie psychologa, mimo że bynajmniej nie ogranicza się do biologicznego ujęcia tematu. W związku z tym wiele zagadnień, które mogą interesować właśnie psychologów, nie zostało w tej książce rozwiniętych. Nic więc dziwnego, że w monografii prof. Kępińskiego nie znalazły się takie zagadnienia, znane w psychologii, jak np. teoria potrzeb komplementarnych; zaledwie są wzmiankowane takie kwestie, jak np. defekty w strukturze osobowości jako podłoże nerwic; nie są też szeroko rozwinięte opisy technik psychoterapeutycznych ani rodzaje psychofarmakoterapii. Warto zaznaczyć, że prof. Kępiński był jednym z pionierów psychoterapii grupowej i tzw. psychodramy w polskiej psychiatrii klinicznej.

Problematyka nerwic jest w psychiatrii w dużej mierze dyskusyjna, a w dość już obfitej literaturze przedmiotu spotykamy nieraz przeciwstawne poglądy. Profesor Kępiński podał informacje obiektywne, które dają się sprawdzić w praktyce lekarskiej. Z jego książki nawet nie zorientowany czytelnik może się dowiedzieć, jakie są rodzaje nerwic, jakie są ich główne objawy, przyczyny i tło oraz jakie stosuje się leczenie. Co więcej, prof. Kępiński przeprowadził w tej książce chyba skuteczną próbę syntezy poglądów dotychczas rozproszonych i nieraz nienależycie sprecyzowanych. Gdy się nadto weźmie pod uwagę, że autor ten miał niezwykle swoiste, własne, niepowtarzalne widzenie świata, to tym bardziej można uświadomić sobie pionierski charakter Psychopatologii nerwic na tle dotychczasowego piśmiennictwa polskiego i zagranicznego dotyczącego nerwic.

Wiele lat poświęcił autor badaniom nad problematyką psychopatologii. W dziedzinie psychiatrii prof. Kępiński należy do naukowców zajmujących stanowisko przyrodnicze, a jednak myślących zarazem filozoficznie i psychologicznie. Literatura przedmiotu była dla niego drugorzędnym źródłem informacji, choć ją znał wyśmienicie. Opierał się przede wszystkim na własnym, długoletnim doświadczeniu psychiatry i na cierpliwych kontaktach dosłownie z tysiącami chorych. Jak sam opowiadał swemu bliskiemu współpracownikowi, Janowi Masłowskiemu, który pomagał mu doprowadzać książki do ostatecznego kształtu, ze swych kontaktów terapeutycznych wysnuwał poszczególne wątki tematyczne, grupował problemy i formułował wnioski, które – jak obecnie wyraźnie widzimy – coraz bardziej ujawniają swą niezwykłą oryginalność i odkrywczość. W Psychopatologii nerwic znajdują nadto swój wyraz dyskusje toczone przez prof. Kępińskiego na posiedzeniach naukowych z pracownikami Kliniki Psychiatrycznej Akademii Medycznej w Krakowie.

Do najbardziej odkrywczych części tej książki należą rozważania dotyczące etiologii nerwic. Istnieje bardzo wiele badań i poglądów na temat patogenezy zaburzeń nerwicowych. Dotychczas jednak nie ma jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, na jakim podłożu rozwijają się nerwice. Profesor Kępiński zajmuje stanowisko biologiczne. Uważa, iż objawy nerwicowe są sygnałem niebezpieczeństwa pochodzącego z wnętrza ustroju lub z jego otoczenia. W pierwszym wypadku mówi się o nerwicy rzekomej. Wyprzedza ona nieraz poważne choroby somatyczne i niejednokrotnie jest pierwszym sygnałem wewnętrznej dezintegracji ustroju. W drugim wypadku mówi się o nerwicach właściwych, które są wynikiem zaburzeń interakcji ustroju z jego otoczeniem, wywołujących zachwianie istniejącej równowagi ze środowiskiem i zatrzymanie ewolucyjnego procesu ustroju.

Swoje rozważania nad nerwicami prof. Kępiński zaczyna od analizy objawów brzeżnych lub typologicznych, tj. takich, które nie występują w każdej nerwicy, ale pozwalają na wyodrębnienie różnych typów nerwic. Zdaniem prof. Kępińskiego charakterystyczne objawy nerwicy neurastenicznej – zmęczenie i rozdrażnienie – są wyrazem złego funkcjonowania procesu decyzji układu sterowniczego ustroju, tj. ośrodkowego układu nerwowego.

Każdy układ sterowniczy ma swoją hierarchię stopni decyzji. Decyzje o mniejszym znaczeniu podejmowane są na niższych szczeblach i nie angażują szczebli wyższych. Na tym zresztą polega automatyzacja różnych czynności. Dziecko, ucząc się chodzić, wkłada w tę czynność maksymalny świadomy wysiłek. Gdy ją jednak opanuje, wystarczy słowo „chodź!” i to skomplikowane zadanie dziecko wykonuje automatycznie.

To samo dotyczy procesów percepcyjnych. Na niższych szczeblach układu nerwowego zapada decyzja, które informacje zostają wyeliminowane, a które dochodzą do wyższych ośrodków układu nerwowego. W zespołach neurastenicznych hierarchia ta zostaje naruszona, ponieważ do świadomości dociera jednocześnie zbyt dużo informacji, z którymi chory nie umie sobie poradzić, i w związku z tym czuje zamęt i chaos w głowie. Z drugiej strony czynności dawniej dokonywane automatycznie stają się teraz świadome i wskutek tego męczące. W nerwicy histerycznej zaburzenie ma charakter odwrotny. Polega ono na dysocjacji, tj. na odłączeniu części układu sterującego, która zaczyna rządzić się samodzielnie, nie licząc się z całością czynności ustroju. W nerwicy hipochondrycznej zasadniczym zagadnieniem jest próg percepcji świadomej dla bodźców interoceptywnych. Próg ten normalnie jest bardzo wysoki w porównaniu z bodźcami eksteroceptywnymi, dzięki czemu nie zdajemy sobie sprawy z tego, co się dzieje we wnętrzu naszego ciała. Wskutek różnego rodzaju sytuacji emocjonalnych lub z zachwiania równowagi wewnętrznej ustroju dochodzi do obniżenia tego progu; oczy chorego jakby zwracają się do wnętrza ciała i odczuwa on to wszystko, co normalnie rozgrywa się poza sferą jego świadomości. W nerwicy natręctw głównym zagadnieniem jest „krystalizacja” lęku w sytuacji obojętnej lub błahej i perseweracja, tj. powtarzanie się tego samego schematu przeżywania i zachowania się. W nerwicy depresyjnej zasadniczym objawem jest obniżenie nastroju, które często wynika z niemożności wyładowania tłumionej agresji.

Do objawów osiowych wszystkich nerwic prof. Kępiński zalicza lęk, zaburzenia wegetatywne, egocentryzm i objaw błędnego koła. Jeśli chodzi o powstanie lęku, to odróżnia cztery jego rodzaje:

– lęk biologiczny, wynikający z zagrożenia dwóch podstawowych praw biologicznych, tj. zachowania życia własnego i życia gatunku;

– lęk społeczny, występujący w sytuacji, w której grozi potępienie przez środowisko społeczne;

– lęk moralny, wywołany zagrożeniem ze strony zinternalizowanego zwierciadła społecznego (sumienie – superego);

– lęk dezintegracyjny, występujący przy każdym naruszeniu istniejącej struktury interakcji z otoczeniem.

W osobnym rozdziale prof. Kępiński zajmuje się analizą ważniejszych sytuacji nerwicorodnych, koncentrując się na środowisku rodziny zarówno generacyjnej, jak i prokreacyjnej, i na środowisku pracy.

Ostatni rozdział książki poświęcił prof. Kępiński leczeniu. Podkreślił fakt, że w nerwicach skuteczne są najróżnorodniejsze formy leczenia zarówno somatycznego, jak i psychoterapeutycznego. Uważa, że w leczeniu nerwic ważną rolę odgrywa obopólne zaufanie chorego i lekarza i cierpliwość lekarza, który musi liczyć się z tym, że czasem jego wieloletnie wysiłki nie odnoszą skutku terapeutycznego, i bronić się przed chęcią potępienia pacjenta za jego nerwicorodne postawy uczuciowe. Nie zmieniając przyjętej metody leczenia, psychiatra powinien ułatwić pacjentowi uporządkowanie jego chaotycznych nastawień uczuciowych.

W psychoterapii najważniejszy jest związek uczuciowy chorego z lekarzem. Proces psychoterapeutyczny można przedstawić w formie trójkąta, którego podstawę tworzy związek uczuciowy, jaki powstaje w toku psychoterapii między chorym a lekarzem; wierzchołek stanowi osoba pacjenta w teraźniejszości, w przeszłości i w przyszłości, jaka się w czasie rozmów kolejno odsłania. W psychoterapii grupowej istotnym elementem leczniczym jest więź emocjonalna, która tworzy się w trakcie psychoterapii między jej uczestnikami. Zdaniem autora, psychoterapia grupowa należy raczej do metod leczenia socjologicznego, natomiast indywidualna jest metodą psychologiczną.

Te i inne poglądy prof. Kępińskiego, podbudowane mnóstwem konkretnych obserwacji, oparte są głównie na 25-letnim doświadczeniu autora jako praktyka psychiatry. Jego dorobek naukowy, obejmujący przeszło sto pozycji bibliograficznych, będzie stopniowo udostępniany. Profesor Kępiński umarł przedwcześnie, w 54 roku życia, 8 czerwca 1972 r. Do ostatnich chwil zachował pełną sprawność umysłu. Pozostawił kilka monografii w maszynopisie oraz udzielił wskazówek dotyczących ich adiustacji. Psychopatologia nerwic jest jego jedyną książką, którą – w pierwszym wydaniu – widział gotową za życia. Poza tym przed śmiercią zdołał przejrzeć korekty dwóch innych książek, mianowicie Schizofrenii (PZWL, 1972) i antologii swych niektórych artykułów naukowych, zatytułowanej Rytm życia (Wydawnictwo Literackie, 1972).

Śledząc chronologicznie rozwój naukowy prof. Kępińskiego, obserwowałem ewolucję jego poglądów w kierunku coraz większej precyzji i coraz liczniejszych uogólnień, a także umocnienie rozsądnego krytycyzmu wobec dotychczasowej wiedzy psychiatrycznej i krzepnięcie własnego, nieraz śmiałego stanowiska. Bez takiej orientacji zresztą trudno wyobrazić sobie postęp w nauce. Jako były długoletni kierownik Kliniki Neurologiczno-Psychiatrycznej UJ, a później Kliniki Psychiatrycznej AM w Krakowie, mogę także stwierdzić, że rozwój naukowy prof. Kępińskiego wynikał ze swoistego genius loci, właściwego dla krakowskiego ośrodka psychiatrycznego. Znamienna dla tego środowiska tolerancja wobec różnych poglądów psychiatrycznych, niekiedy przeciwstawnych, żywe dyskusje na temat zarówno poszczególnych chorych, jak i zagadnień teoretycznych, autentyczne zainteresowanie chorymi i ich losem, umiejętność oddzielania problemów obiektywnych w dyskusji od nastawień osobistych – stwarzały klimat, w którym powstała ta książka. Jest ona pierwsza w dorobku prof. Kępińskiego, będącego w ostatnich latach przed śmiercią kierownikiem Katedry i Kliniki Psychiatrycznej AM w Krakowie. Niektóre poglądy autora są zapewne dyskusyjne, niemniej jednak pobudzają do dalszych rozważań nad zasadniczymi zagadnieniami nerwic.

Monografia ta świadczy, że psychiatria jest wyjątkową dziedziną wiedzy, w której myślenie przyrodniczo-matematyczne powinno się integrować z myśleniem humanistycznym, filozoficznym i psychologicznym. Taka integracja nie zawsze się zdarza u autorów prac z zakresu psychopatologii, ale właśnie jest cechą całego dorobku prof. Kępińskiego. Dlatego właśnie był on specjalnie predysponowany do opracowania problematyki psychonerwic.

O rozmaitości podejścia do tych zagadnień można się zorientować, oceniając piśmiennictwo ogólnoświatowe. Na przykład naukowcy anglosascy bardzo często podchodzą do zagadnień psychiatrycznych z punktu widzenia psychologicznego, a niemieccy – z punktu widzenia filozofii egzystencjalnej. Tylko nieliczni stojący na stanowisku biologiczno-molekularnym, tak jak prof. Kępiński, otwierają zaniedbywany dotąd kierunek poznania. Profesora Kępińskiego znałem od początku jego specjalizacji w psychiatrii i neurologii, gdyż był moim uczniem; bezpośrednio obserwowałem kształtowanie się jego orientacji psychiatrycznej. Metodyka biologiczno-molekularna nie jest oczywiście w pełni przydatna w analizie psychonerwic i ich praktycznego aspektu, ale stanowi bardzo ważne założenie i przesądza o zasadach myślenia w podejściu do tego tematu. Dlatego zdajemy sobie sprawę, że niezależnie od jakichkolwiek założeń dorobek naukowy Profesora, a szczególnie Psychopatologia nerwic, ma ogromną wartość nie tylko w psychiatrii, lecz w ogóle w kulturze polskiej.

Wydanie drukiem Psychopatologii nerwic było dla Profesora ogromnym przeżyciem. Już ciężko chory, ze szczególnym skupieniem i z radością rozwijał przesyłkę z pierwszym jej egzemplarzem, serdecznie przyglądając się tej książce. Natomiast wkrótce, w marcu 1972 r., trzy miesiące przed śmiercią, bez entuzjazmu przyjął nominację na profesora; nie okazał też żywszego zadowolenia, gdy tuż przed śmiercią odznaczono go Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski. Reakcja prof. Kępińskiego na ukazanie się jego pierwszej książki przypomniała nam – toutes proportions gardées – Kopernika, który zdążył przed śmiercią obejrzeć swe dzieło, dojrzewające uprzednio w jego umyśle przez długie lata.

Pierwsze wydanie Psychopatologii nerwic rozeszło się prawie całe dosłownie w ciągu kilku dni mimo 10-tysięcznego nakładu, wzbudzając głębokie zainteresowanie nie tylko w środowiskach fachowców i praktyków, lecz także w szerokich kręgach kulturalnych, zwłaszcza wśród humanistów, w świecie literackim i artystycznym. Książkę tę określano w recenzjach prasowych jako rewelacyjną, jako bestseller. W pełni jednak ujrzymy walory dorobku naukowego prof. Kępińskiego wtedy, gdy ukaże się w druku całość jego dzieła.