W pułapce myśli - dla nastolatkówTekst

0
Recenzje
Przeczytaj fragment
Oznacz jako przeczytane
Jak czytać książkę po zakupie
Czcionka:Mniejsze АаWiększe Aa


Spis treści

Karta redakcyjna

Dedykacja

Przedmowa

Podziękowania

Wstęp. Ta książka jest dla ciebie

CZĘŚĆ 1. NA DOBRY POCZĄTEK

Rozdział 1. A jeśli każdy skrywa jakiś sekret?

Rozdział 2. Jak zostać uważnym wojownikiem

CZĘŚĆ 2. WEWNĘTRZNA WALKA

Rozdział 3. Początek podróży

Rozdział 4. Odnalezienie wewnętrznego spokoju

Rozdział 5. Obserwacja wewnętrznej walki

Rozdział 6. Zwycięskie posunięcie

Rozdział 7. Konfrontacja z machiną umysłu

Rozdział 8. Niedowierzanie osądom własnego umysłu

Rozdział 9. Kształtowanie mądrego dystansu

CZĘŚĆ 3. ŻYĆ PO SWOJEMU

Rozdział 10. Poznanie własnych wartości

Rozdział 11. Cenienie siebie

Rozdział 12. Budowanie i pielęgnowanie przyjaźni

Rozdział 13. Poszukiwanie własnej drogi

Zakończenie. Iskra, którą nosisz w sercu

Źródła

Przypisy

Tytuł oryginału: Get out of your mind & into your life for teens. A guide to living an extraordinary life

Copyright © 2012 by Louise L. Hayes, Joseph Ciarrochi, Ann Bailey and New Harbinger Publications, 5674 Shattuck Avenue, Oakland, CA 94609.

Copyright © for the Polish edition by Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne sp. z o.o., Sopot 2018.

Wszystkie prawa zastrzeżone. Książka ani żadna jej część nie może być przedrukowywana ani w żaden sposób reprodukowana lub odczytywana w środkach masowego przekazu bez pisemnej zgody Gdańskiego Wydawnictwa Psychologicznego.

Wydanie pierwsze w języku polskim 2019 rok

Przekład: Agnieszka Cioch

Redaktor prowadzący: Patrycja Pacyniak

Redakcja merytoryczna: Hubert Czupała

Redakcja: Katarzyna Rojek, Patrycja Pacyniak

Korekta: zespół

Skład: Tojza

Projekt okładki: Monika Pollak

Zdjęcie na okładce: © Getty Images

ISBN 978-83-7489-811-9

Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne Sp. z o.o.

ul. J. Bema 4/1a

81-753 Sopot

e-mail: gwp@gwp.pl www.gwp.pl

Konwersja: eLitera s.c.

Grace i Vincentowi

– obyście zawsze potrafili znaleźć w sobie wojownika.

A. B. i J. C.

Jacksonowi i Darcy

– młodość szybko przemija, żyjcie odważnie.

L. H.

Dokument chroniony elektronicznym znakiem wodnym

20% rabatu na kolejne zakupy na litres.pl z kodem RABAT20

Przedmowa

Ilekroć chcesz się nauczyć czegoś skomplikowanego, na przykład prowadzenia samochodu, nikt nie oczekuje, że zaczniesz to robić metodą prób i błędów. Od tego są kursy, na przykład na prawo jazdy. Gdybyśmy mieli się uczyć na własnych błędach, wówczas zapewne próbowalibyśmy wjechać na niezbyt długie miejsce parkingowe prostopadle przodem zamiast tyłem i pod kątem. Podczas włączania się do ruchu moglibyśmy bez wskazówek źle ocenić odległość dzielącą nas od innych aut, co mogłoby się skończyć poważnym wypadkiem.

Możesz uznać tę książkę za coś w rodzaju kursu nauki jazdy przez życie.

Zajęcia teoretyczne jednak nie załatwią wszystkiego. Tylko praktyczne doświadczenie prowadzi do autentycznej wprawy w dowolnej dziedzinie. Osoba ucząca się prowadzić samochód może na początku odhaczać w myślach kolejne rzeczy z listy tych, o których trzeba pamiętać, jak spojrzenie w lewo i w prawo po zatrzymaniu się przed znakiem stopu czy spojrzenie w lusterko wsteczne i boczne przed rozpoczęciem manewru wyprzedzania. Z czasem zaczyna te czynności wykonywać płynnie, po prostu odruchowo. Teoretyczny kurs nauki jazdy nie zapewnia umiejętności praktycznych, ale pomaga rozpocząć proces uczenia się od właściwych kroków.

Książka, którą trzymasz w rękach, dotyczy najbardziej złożonej rzeczy, jaką dysponujesz – dotyczy twojego umysłu. Trochę wiadomości o swoim umyśle czerpiemy z tego, co przekazują nam inni ludzie. Okazuje się jednak, że duża część tak zwanej obiegowej mądrości znacznie różni się od tego, co naprawdę sprawdza się w praktyce. Na szczęście istnieje psychologia, a skrupulatne badania w tej dziedzinie regularnie prowadzą do wniosków sprzecznych z tym, co mówią nam kultura, znajomi czy media. I tu pojawia się problem. Jeżeli naukowcy badający zachowanie człowieka mają rację, jesteśmy skłonni do ćwiczenia niewłaściwych działań i niestety robimy to tak często, iż stają się one instynktowne.

Oto przykład. Emocje czasem są przyczyną bólu. Metodą prób i błędów możemy łatwo nauczyć się, co robić, żeby ból na chwilę ustąpił. Jeżeli boimy się wygłaszania prezentacji przed dużą grupą, to możemy unikać zajęć, na których jest to wymagane, a także symulować chorobę, próbować się jakoś wykręcić lub udawać, że wcale się nie boimy. Jeśli te zabiegi się powiodą, to lęk osłabnie na jakiś czas, ale – paradoksalnie – za ich sprawą znaczenie lęku w naszym życiu będzie stopniowo rosło. Tak działają wszystkie metody unikania przykrych uczuć, nawet te mniej oczywiste, jak udawanie bohatera, ponieważ przekazują głęboko ukryty komunikat, że lęk to coś, czego należy się bać.

Dzięki tej książce poznasz metodę sprzeczną z intuicją, wypracowaną i przebadaną przez specjalistów w dziedzinie nauki o zachowaniu. Oto ona: przyznaj się do odczuwania lęku, poświęć chwilę, żeby go poczuć i poobserwować ze szczerym zaciekawieniem, a potem noś go ze sobą niczym portfel w kieszeni, nie dopuszczając do tego, by zdominował twoje działania wynikające z wartości, które cenisz. Takie podejście pozwala nauczyć się wszystkiego, czego da się nauczyć od lęku, a jednocześnie stopniowo zmniejsza władzę tego uczucia nad naszym życiem.

Wcale nie musisz w tych sprawach ufać naukowcom. Możesz zaufać własnemu doświadczeniu, gdyż wkrótce zaobserwujesz efekty stosowania umiejętności przedstawionych w tej książce. Kiedy owe umiejętności przyswoisz, zauważysz, jak nabierasz coraz większej wprawy i zręczności, tak samo jak kierowca doskonalący umiejętność jazdy prowadzi auto w sposób coraz bardziej naturalny, płynny i skuteczny.

Po wydaniu książki W pułapce myśli pomyślałem, że warto byłoby napisać podobną książkę dla nastolatków, zawierającą przykłady i metody odpowiadające wyzwaniom, przed jakimi stają młodzi ludzie. Autorzy tego poradnika są ekspertami w pracy z młodzieżą. Po jego lekturze czuję się jeszcze mocniej przekonany, że pomysł był trafny. Widzę ogromne podobieństwa między problemami nastolatków, których terapię prowadziłem, a scenkami przedstawionymi w tej książce. Jej autorzy odrzucili zbędny materiał z mojej książki dla dorosłych oraz zaprezentowali najistotniejsze kwestie w sposób przejrzysty i przystępny. Napisali poradnik prostym i bezpośrednim językiem – nie przemawiają do czytelnika z wyżyn swojej mądrości.

Jedną z najważniejszych cech tego „kursu nauki jazdy przez życie” jest to, że nie próbuje on nakazywać, dokąd masz jechać, tak samo jak instruktor jazdy nie będzie się wtrącał do twoich tras, kiedy już odbierzesz prawo jazdy. Skupia się raczej na tym, jak możesz się dostać do wybranego celu. Nastolatki przywykły do tego, że dorośli mówią im, co robić, i naprawdę nie potrzebują kolejnej książki, w której będzie jeszcze więcej poleceń. Ten poradnik ma ci pomóc przeżyć życie na twój własny sposób. Sprzymierzeńcem podczas lektury i korzystania z książki będzie twoje pragnienie niezależności w życiu. Znajdziesz tu pytania o to, na czym ci zależy, i słowa zachęty do odkrywania głębszej mądrości, którą nosisz w sobie. To ty musisz zdecydować, czy żyć własnym życiem, czy też zgodnie z myślami i uczuciami, które ci wpojono.

 

Na tym właśnie polega wolność człowieka. Wszyscy mierzymy się z tym samym problemem, ale kiedy się jest nastolatkiem, wspaniale i ekscytująco jest dostać do rąk książkę, która już na wczesnym etapie życia zachęca do refleksji nad wartościami i motywuje do uczenia się, jak wykorzystywać swój umysł zamiast dawać mu się wciągać w pułapki.

Steven C. Hayes

profesor psychologii na University of Nevada,

autor książki W pułapce myśli

Podziękowania

Pragniemy podziękować całemu środowisku związanemu z kontekstualną nauką o zachowaniu za życzliwą chęć dzielenia się wiedzą i doświadczeniem oraz za ogromne wsparcie. Dziękujemy również zespołowi wydawnictwa New Harbinger, szczególnie Jasmine Star za pracę redakcyjną oraz Sarze Christian za ilustracje.

Wstęp

Ta książka jest dla ciebie

To nieprawda, że nasz najgłębszy lęk dotyczy tego, że nie jesteśmy wystarczająco dobrzy. Najbardziej boimy się własnej siły, która wykracza poza nasze najśmielsze wyobrażenia. Największy lęk budzi w nas nasze światło, nie ciemność. Pytasz: Kim jestem, żeby ośmielić się być genialnym, wspaniałym, przystojnym, utalentowanym, fantastycznym? Lepiej zapytaj: Kim jestem, żeby się nie ośmielić?

Marianne Williamson

Zapewne niewiele nastolatków zechce otworzyć tę książkę z własnej woli, nie mówiąc już o przeczytaniu jej od deski do deski. Bardzo możliwe, że dał ci ją do czytania dorosły, który stwierdził, że coś jest z tobą nie tak i że ta książka cię naprostuje lub w inny sposób ci pomoże. Istnieje też spore prawdopodobieństwo, że poważnie wątpisz, czy ten dorosły w ogóle cię rozumie. Założymy się, że nie wierzysz, iż przeczytanie naszego poradnika może cokolwiek zmienić.

A skąd to wiemy?

Otóż ta książka opiera się na dwóch filarach: na nauce o ludzkim zachowaniu i na naszym doświadczeniu w pracy z wieloma nastolatkami. Wprawdzie nie znamy ciebie osobiście i nic nie wiemy o twoich problemach, ale uważnie słuchaliśmy innych młodych ludzi; wyciągamy też wnioski z badań naukowych. Wiemy, iż większość nastolatków nie oczekuje, że jakaś książka mogłaby im pomóc. Wiemy też, iż nastolatki na ogół uważają, że dorośli z ich najbliższego otoczenia żyją w zupełnie innym świecie.

Czasami jednak życie zaskakuje. Mamy nadzieję, że jeśli zechcesz czytać dalej, to zaskoczy cię również nasza książka.

Szkolny program nauczania przewiduje, że będziesz się uczyć matematyki, biologii, geografii, literatury i tak dalej. A ile czasu zajmuje ci nauka o człowieku, o radzeniu sobie z trudnymi myślami i uczuciami? Ile czasu poświęcasz na pogłębianie wiedzy o sobie – o istocie ludzkiej mającej pragnienia, potrzeby, zainteresowania, jak również głos, który zasługuje na wysłuchanie?

Ta książka pomoże ci w rozwijaniu wiedzy o tym, co to znaczy być człowiekiem i jak pielęgnować swoją wewnętrzną siłę. Razem przyjrzymy się walce, jaka toczy się we wnętrzu każdego z nas. Dowiesz się czegoś o trudnym dążeniu do zrozumienia samego siebie, do rozeznania się we własnych myślach i uczuciach, do poradzenia sobie z lękiem i wątpliwościami. Poznasz siłę, która pozwala w pełni korzystać z życia – siłę godną wojownika.

Pomożemy ci również w badaniu twoich najgłębszych sekretów i pasji. Odkryjesz swoje mocne strony, dowiesz się, co to znaczy być sobą i jak czerpać z tego radość, zgłębisz temat przyjaźni i związków z ludźmi, a także poznasz sposoby na urzeczywistnianie marzeń. Właśnie teraz jest najlepszy czas na dokonanie tych wszystkich odkryć!

Czytając dalej, pamiętaj o jednym: bez względu na to, jak nasza książka trafiła w twoje ręce, nie czytasz jej dla innych, to znaczy dla osób, które być może kazały ci ją przeczytać. Ta książka jest przeznaczona tylko dla ciebie. Mamy ogromną nadzieję, że dobrze tobą pokieruje na drodze do spełnienia wszystkiego, o czym marzysz.

Część 1

NA DOBRY POCZĄTEK

Chociaż mam dopiero czternaście lat, wiem bardzo dobrze, czego chcę, wiem, kto ma rację, a kto nie, mam swoje zdanie, swój pogląd i swoje zasady i choć brzmi to może dziwnie jak na podlotka, ale czuję się bardziej człowiekiem, o wiele bardziej niż dzieckiem, czuję się zupełnie niezależna od jakiejkolwiek istoty.

Anne Frank

Rozdział 1

A jeśli każdy skrywa jakiś sekret?

Każdy ma swoje ukryte smutki, o których świat nic nie wie.

Henry Wadsworth Longfellow

Chcąc pogłębić wiedzę o życiu, najlepiej przyjrzeć się, z czym zmagają się inni ludzie. Przez co przechodzą? Z czym walczą?

W tym rozdziale przedstawimy troje młodych ludzi oraz ich życiowe zmagania. Sprawdź, czy w ich problemach odnajdziesz podobieństwa do własnych trudnych przeżyć. Poświęć trochę czasu na przemyślenie, czy któraś z tych historii przypomina twoje doświadczenia. Dzięki temu zapewne zauważysz, że ucząc się rozpoznawać zmagania innych ludzi, jednocześnie uczysz się lepiej rozumieć własne.

Przegryw

Jako nastolatek byłem przegrywem na całej linii. Cieniasem, który nie umiał dogadywać się z ludźmi, nie przyjaźnił się z nikim, nie potrafił się bronić przed agresją silniejszych, bał się zagadać do dziewczyny. Przeważnie uciekałem w świat fantazji, w marzenia, gry komputerowe, samotne słuchanie muzyki.


Nie mogłem porozmawiać o tym z mamą. Mieszkała gdzie indziej i nigdy do mnie nie dzwoniła. Z ojcem też jakoś nie dało się porozumieć. Zawsze był bardzo zajęty swoimi sprawami i brakowało mu czasu dla mnie. Nie miał pojęcia, że mnie gnoili w szkole. Nie wiedział o tym, że kiedyś chłopak ze starszej klasy gonił mnie w drodze do domu. Ojciec zauważał mnie dopiero wtedy, gdy coś nawywijałem. Kiedyś jeden chłopak nabijał się z moich brudnych trampek. I nie chciał przestać. Wołał na mnie Domestos. Wkurzyłem się jak diabli, ale nie wiedziałem, co zrobić, i w końcu walnąłem go w twarz. Wybiłem mu ząb, przez co zostałem zawieszony w prawach ucznia. Ojciec zrobił mi awanturę i dał szlaban, ale nawet nie zapytał, dlaczego się pobiłem z tamtym chłopakiem.

Męczyłem się jako nastolatek. Udawałem, że wszystko jest okej i że wszystko mam gdzieś. Zbierałem najgorsze oceny i w końcu wyleciałem ze szkoły na dobre. Myślałem o tym, żeby się zabić.

Dziewczyna, która zniknęła

Zawsze się zastanawiałam, jak by to było, gdybym rozwiała się jak dym. Wszyscy by się dziwili: „Gdzie ona się podziała? Dopiero co tu była. Nie wiadomo, co się z nią stało. Jakby zniknęła z powierzchni ziemi!”.

Chciałam zniknąć i właściwie każdy sposób na to byłby dobry. Mogłabym zginąć w wypadku albo wpaść do króliczej nory jak Alicja w Krainie Czarów. Zgodziłabym się na wszystko, co mogłoby mnie wyrwać z mojego życia.

W końcu olałam szkołę i zniknęłam w swoim pokoju. Uciekałam w muzykę i plakaty na ścianach. Tam było cudownie. Po co w ogóle żyć w prawdziwym świecie? Całe lata przesiedziałam w swoim pokoju, gdzie nie musiałam męczyć się ze szkołą, z zadaniami, z dorosłymi ani ze szkolnymi dręczycielami, którzy bili mnie po twarzy, ciągnęli za włosy, plotkowali o mnie. W moim pokoju nikt nie mógł mnie zranić. I nikt nie wiedział, dlaczego się w nim zamknęłam. To była moja tajemnica.

Miałam wszystko, co mi było potrzebne. No, prawie wszystko. Był tylko jeden problem: mój wstyd był cały czas ze mną. W końcu tylko ofermy nie radzą sobie z życiem, prawda?

Dziewczyna, która wszystkich nabrała

Byłam gwiazdą. Chodziłam w modnych ciuchach, zadawałam się z tymi, co trzeba. Każdy, kto na mnie spojrzał, mógł pomyśleć, że mam wszystko, czego chcę.

Wykiwałam wszystkich. Codziennie umierałam ze strachu, że ludzie się domyślą, że ich nabieram. W głębi duszy myślałam, że coś jest ze mną nie tak i że tylko na chwilę udało mi się wszystkim zamydlić oczy. Skrycie podziwiałam dzieciaki, które izolowały się od innych. Przynajmniej umiały przetrwać o własnych siłach.

Żyłam w ciągłym strachu, nie mogłam jeść ani spać. Potrafiłam poświęcić trzy tygodnie na szukanie „odpowiedniej” pary białych trampek, zwracając uwagę nawet na wzór na podeszwie, żeby w ogóle móc przekroczyć drzwi szkoły. Całymi dniami rozmyślałam nad każdą sylabą, każdym gestem, każdym słowem, które wychodziło z ust moich tak zwanych kolegów i koleżanek: „Co on chciał przez to powiedzieć?”, „Dlaczego ona na mnie nie patrzyła, kiedy się ze mną witała?”. I tak rok za rokiem. Wszystko to było masakrycznie męczące.

To była gra. Musiałam być dowcipniejsza, głośniejsza, szczuplejsza, po prostu lepsza od wszystkich – ale nie zanadto. Musiałam pilnować, żeby nie przekroczyć pewnej granicy. Musiałam być dobra w sam raz. I najważniejsza zasada: nie pozwól, żeby ktoś zobaczył twój lęk. Ale i tak bałam się potwornie, aż do granic paniki. Ciągle brzydziłam się swoimi włosami, skórą, ciałem. Czułam się jakaś pokraczna. Najgorsze było to, że nie miałam zielonego pojęcia, kim jestem naprawdę. I za to też siebie nienawidziłam.

Jak zakończyła się ich szarpanina?

Minęło kilka lat (no dobrze: wiele, wiele lat). Te trzy młode osoby ostatecznie skończyły studia, znalazły przyjaciół i miłość. Dziś ich życie też jest pod pewnymi względami trudne, ale mają już lepsze pojęcie o tym, kim są, i żyją w zgodzie z tym, co jest dla nich ważne.

Ta trójka to autorzy książki, którą trzymasz w rękach: Joseph, Louise i Ann.

Kiedy byliśmy nastolatkami, myśleliśmy, że wszyscy inni mają lekkie, łatwe życie. Każde z nas sądziło, że jest jedyną osobą, która z czymś się szarpie. Grubo się myliliśmy. W końcu postanowiliśmy studiować psychologię, żeby naprawić to, co – jak sądziliśmy – było w nas popsute. Odkryliśmy jednak, że wszyscy ludzie mają jakieś problemy. Nawet osoby odnoszące największe sukcesy mają bardzo wiele przykrych doświadczeń, poza tymi pozytywnymi. W rzeczywistości ludzkie emocje zmieniają się jak w kalejdoskopie, z minuty na minutę, z godziny na godzinę, z dnia na dzień. Wszyscy w którymś momencie życia przeżywamy ból emocjonalny w postaci lęku, smutku, wstydu czy zwątpienia w siebie. Wszyscy staramy się znaleźć prawdziwych przyjaciół. Wszyscy mamy problemy w miłości i wszyscy boimy się odrzucenia. Wszyscy chcemy wydawać się silni i wyluzowani, nawet jeśli w środku czujemy się słabi i przerażeni.

Większość ludzi na zewnątrz wygląda na szczęśliwych, ponieważ społeczeństwo uczy nas pokazywać światu uśmiechniętą twarz. Wszyscy wolimy ukrywać swoje lęki, więc mamy niewielkie szanse na to, by się dowiedzieć, że inni też cierpią. Właśnie to mieliśmy na myśli, pisząc, że każdy skrywa jakiś sekret. W którymś momencie życia każdy z nas z czymś się zmaga i bardzo się stara ukryć swoje zmagania przed resztą świata.

Oto najważniejsze przesłanie, jakie mamy nadzieję zapamiętasz z tej książki: możesz żyć po swojemu. Możesz pogłębiać wiedzę o sobie, o innych ludziach, o własnych możliwościach, a to pomoże ci stworzyć życie, w którym dasz wyraz swoim talentom i pasjom. Nie pozwól, by ktokolwiek wmówił ci, że jest inaczej. Kiedy ktoś twierdzi, że nie możesz żyć tak, jak chcesz, po prostu nie wierz w to.

Podsumowanie

Chcemy, aby dodała ci otuchy świadomość, że my, autorzy tej książki, przetrwaliśmy nasze nastoletnie zmagania. Zajęło to lata, ale w końcu udało nam się zakończyć swoje walki. Nauczyliśmy się słyszeć własny głos w zgiełku czynionym przez ludzi, którzy mówili nam, co powinniśmy, a czego nie powinniśmy robić.

Ta książka ma ci pomóc usłyszeć własny głos – i ma ci pomóc usłyszeć go teraz, a nie za wiele lat, jak to było z nami. Dlatego poświęć trochę czasu na przemyślenie, kim jesteś i kim chcesz się stać. Potem czytaj dalej. Rozpocznij nowy rozdział i uchyl drzwi do nowego sposobu na życie.

Rozdział 2

Jak zostać uważnym wojownikiem

Nie bójmy się iść w miejsca, które nas przerażają.

Żyjmy życiem wojowników.

Pema Cziedryn

Ta książka powstała po to, by cię wzmocnić i pomóc ci w rozwijaniu umiejętności, które nazywamy tu umiejętnościami uważnego wojownika. Zdajemy sobie sprawę z tego, że ostatnie zdanie mogło zabrzmieć trochę absurdalnie. Cóż to bowiem znaczy „uważny wojownik”? Na pewno nie jest to ktoś, kto jak szalony rzuca się w wir walki. Nie jest to ktoś, kto reaguje impulsywnie i agresywnie. I nie jest to ktoś zimny i wyrachowany niczym psychopata.

 

Przeanalizujmy znaczenie tego określenia. „Uważny” oznacza kogoś, kto celowo i z zaciekawieniem zwraca uwagę na różne rzeczy. Z kolei „wojownik” oznacza kogoś, kto z energią i odwagą dąży do osiągnięcia tego, na czym mu zależy. Zatem uważny wojownik to ktoś, kto poznał swój umysł, potrafi działać odważnie i stara się żyć zgodnie z własnymi wartościami.

Brzmi nieźle, prawda?

Nie oczekujemy, że już teraz posiadasz wszystkie umiejętności potrzebne do tego, by zostać uważnym wojownikiem, ani że w pełni rozumiesz, jak je opanować. Jednak czytając kolejne rozdziały naszej książki, dowiesz się dużo o tych umiejętnościach i będziesz mieć wiele okazji, by je wyćwiczyć.


GROM, czyli umiejętności uważnego wojownika

Uważni wojownicy korzystają z czterech kluczowych umiejętności, które podsumowuje akronim GROM:

1. Głęboki oddech i wyciszanie się.

2. Rozpoznanie i obserwacja.

3. Odkrywanie własnych wartości lub odnoszenie się do nich.

4. Mądry wybór i podjęcie działania.

Umiejętności te zdają się proste i być może wątpisz, czy w ogóle okażą się pomocne. Istnieje tylko jeden sposób, by się o tym przekonać: wypróbuj je. Wypróbuj je, pracując z tą książką. Nie jest to bowiem tylko książka do czytania – to przewodnik, który krok po kroku pomoże ci opanować owe umiejętności. Znajdziesz tu mnóstwo ćwiczeń. Niektóre wydadzą ci się bardzo proste, inne trudniejsze, a jeszcze inne wręcz niepoważne (właśnie te mogą się okazać najfajniejsze, prawda?).

Rzecz w tym, że umiejętności GROM pomogą ci skuteczniej radzić sobie z emocjami. Pozwolą ci mocniej zaangażować się w to, na czym ci zależy, i stworzyć życie, jakiego pragniesz. Zatem przyjrzyjmy się im bliżej, by mieć lepsze pojęcie, do czego zmierzamy.

• Głęboki oddech i wyciszanie się. Pomyśl o swoim oddechu jak o kotwicy statku. Kotwica pomaga ci zostać tam, gdzie chcesz, nawet gdy siła burzliwych emocji wypycha cię na otwarte morze. Oczywiście wszyscy oddychamy bez przerwy, ale nie zawsze zdajemy sobie sprawę, że oddech jest doskonałym źródłem siły i równowagi. W rozdziale 4 nauczysz się uważnego oddychania oraz innych umiejętności prowadzących do wewnętrznego wyciszenia.

• Rozpoznanie i obserwacja. Po „zakotwiczeniu się” dzięki głębokiemu oddechowi i wyciszeniu wykorzystasz umiejętność obserwacji, by rozpoznać, co właściwie myślisz i czujesz. Obserwowanie myśli i uczuć – w odróżnieniu od wikłania się w nie – pomoże ci nieco się od nich zdystansować, dzięki czemu nie będą rządziły twoim życiem. Zwątpienie w siebie nie musi stanowić bariery na twojej drodze do sukcesu. Lęk nie musi przeszkadzać ci w nawiązywaniu przyjaźni czy znalezieniu miłości. Obserwowanie pozwala odsunąć się od trudnych uczuć i wybrać drogę, którą chcesz podążać. W rozdziałach od 3 do 9 nauczysz się rozpoznania i obserwacji. Opanuj tę umiejętność do perfekcji, a staniesz się panem swojego życia.

• Odkrywanie własnych wartości lub odnoszenie się do nich. Uważny wojownik wkłada energię w działanie. Oto najważniejsze pytanie: na co chcesz skierować swoją energię? Jak powiedział bohater książki Fight club. Podziemny krąg: „Jak się nie wie, czego się chce, to się ma, czego się nie chce”. Czy wiesz, czego chcesz? Czy wiesz, na czym ci w życiu zależy? Bardzo wielu ludzi tego nie wie. A prawdopodobnie nie chcesz być jednym z nich. Odkrywanie własnych wartości oznacza dochodzenie do tego, co jest dla ciebie ważne w życiu – co ma dla ciebie największe znaczenie i jak chcesz zachowywać się wobec siebie, w relacjach z innymi ludźmi i wobec otaczającego cię świata. Rozdziały od 10 do 13 pomogą ci dociec, na czym naprawdę ci zależy w tych obszarach. Jeżeli będziesz postępować w zgodzie ze sobą i swoimi wartościami, to zwiększysz szanse na wzbogacenie własnego życia i spełnienie swoich marzeń.

• Mądry wybór i podjęcie działania. Gdy już wiesz, czego chcesz, musisz wybrać działania, które zaprowadzą cię w stronę twojego celu i twoich wartości, a następnie zaangażować się w ich realizację. To może wymagać odwagi, ponieważ robienie tego, na czym nam zależy, czasem wiąże się z koniecznością zmierzenia się z własnymi lękami. W rozdziałach 11, 12 i 13 znajdziesz wskazówki, jak przekuć wartości w działanie.

Dokąd zaprowadzą cię umiejętności wojownika?

Uważni wojownicy obserwują sami siebie i uczą się żyć ze swoimi ludzkimi wadami. Uczą się stawiać czoła lękom, zarazem wzmacniając swoją odwagę. Wiedzą, że odwaga oznacza coś więcej niż wbiegnięcie do płonącego budynku, aby kogoś ratować, więcej niż zebranie się w sobie, aby skoczyć ze spadochronem. Jak stwierdziła pisarka Mary Anne Radmacher: „Odwaga nie zawsze jest głośna. Czasami odwaga to cichy głos, który pod koniec dnia mówi: »Jutro spróbuję jeszcze raz«”.

Odwaga, rzecz jasna, przyda ci się na co dzień. Ćwiczenie umiejętności opisanych w tej książce przyniesie ci wiele różnych korzyści:

• kiedy poczujesz niepewność i lęk, zdołasz podjąć ryzyko;

• kiedy poczujesz złość, zdołasz zadecydować, czy chcesz działać pod jej wpływem, czy nie;

• kiedy poczujesz zmęczenie i będzie ci brakowało motywacji, wciąż będziesz w stanie angażować się w to, na czym ci zależy, i podejmować działania prowadzące do osiągnięcia twoich celów;

• kiedy doświadczysz nieuchronnych w życiu błędów i niepowodzeń, wzmocnisz się.

Podsumowanie

Uważni wojownicy przystosowują się do wszystkiego, co przynosi życie. Nie uciekają przed trudnościami. Stawiają czoła życiowym wyzwaniom, czerpiąc siły z umiejętności związanych z uważnością, a wyciszenie pozwala im odkryć, że nie muszą wpadać w pułapkę własnych myśli i uczuć. Są wytrwali w działaniach, które prowadzą ich tam, gdzie chcą się znaleźć, ale potrafią zmienić kierunek, kiedy to, co robią, nie przynosi korzyści ich sprawie. Bycie uważnym prowadzi do elastyczności myśli, uczuć i działań.

Uważność jest kluczowa, jeśli chodzi o odkrywanie, jak żyć w zgodzie ze sobą z odwagą i siłą. Twoja uważność będzie się wzmacniać w miarę praktykowania umiejętności GROM. Przeciwieństwem takiej postawy jest nieuważność, czy też bezrefleksyjność, oznaczająca działanie bez namysłu i skupienia, ucieczkę przed własnymi uczuciami i rezygnację z robienia tego, na czym ci zależy. Nieuważność cechuje się zwykle brakiem elastyczności.

Aby podkreślić, czego będziesz się uczyć, i aby lepiej tobą pokierować podczas ćwiczenia umiejętności, nad którymi musisz pracować, na początku rozdziałów od 3 do 13 zaznaczamy w tabeli, na jakich umiejętnościach skupia się dany rozdział.


GROM – umiejętności uważnego wojownika
Głęboki oddech i wyciszanie się
Rozpoznanie i obserwacja
Odkrywanie własnych wartości
Mądry wybór i podjęcie działania